Dionis Cassii Nicaei Romanae historiae libri (tot enim hodie extant) XXV nimirum à XXXVI ad LXI : quibus exponuntur res gestae a bello Cretico usq[ue] ad mortem Claudij Caesaris, quae est historia annorum circiter CXX

DIONIS CASSIA

Nicaei, Romapae hiftoris \u

bri(toc enim hodie extant)xxv.

nimirum a XXXVI ad LXT.

Quibus exponuntur res geft* ibello Cretico ufq5 ad mor.
t& Claudii Caefaris,quae eft hiftona anno,
rum circiter C X X.

Nunc primum fummafide diligentia^ de Grtecis Latini facti,
^jyjLJELJMO XYLANDRO AllgU-*

ftano interprete*

his acceperunt eiufJem ^Annotatione s,in cpuih.autoris huius quam-
plunma aut redimuntur corrupta, aut explican¬
tur ohjcura loca \

Additum eft IOANNIS XIPHILINIe Dio¬
ne Compendium 7,Guil. Blanco Albienfi inter-
.prete : quae uerfto ab eodem Xylandro di¬
ligenter eft, ubi oportuit, caftigata.

Iidem libri Dionis acXiphilini feorfim Gnrcequoq?
eduntur,accurate ab eodem emendati.

ac, rerum & uerhorum copiofifimus index .

Cum CseCMaieft* gratia Sc priuilegio
ad decennium*

Jyii/i E^E, \A?VV lO^K-
nem Oporinum.

V

r

ad -nobilem et PRAESTA

TlSSlftVM V I7t V M E M H E"H-

K,c£ HEKrr^KrrM, ,^TKtc,rM

( gu simum, guMmiXyUndn^uguBmi ‘Prtfitu m
Drnem a fi eomerjum.

r V I lucubrationes fuas magnis & pr£
j ftantib.uiris offerunt, HERVV A"R-
I TE uir ornatifsime, in earum nuncu
i pationeduo fere fibi propofita ha-
j bent , in quibus elaborent, unum, ut
S fui in dedicado Opere ftudij officijq;
I rationem exponant : alteru , ut eiuf-

. — _ H) dem Operis dignitate utilitatemq;

comendent.Eft ubi tertium quoque accedat, cum lector
ad intelligendum aut dextre cognofcendum id fcriptum
inftruitur. Quibus omnibus etfi intelligam me potuiflc,
quantum ad te attinet, fuperledere : quippe cum & con¬
flent tibi cautio, quibus impulfus Dionem noftru tuo no
-niini infcriba: & de Fcriptoris eius praeftantiaiampridem
prabl are iudicaueris , fisq; in hiftoriae omni genere lum-
ma cum induftria fruftuq; uerfatus : multae tamen , gra-
uesq; me rationes mouent , ut de fingulis nonnihil diUe-
ram. Quarum (neque enim omnes , fed praecipuas mo¬
do adducendas putaui ) haec potifsima eft, quod Reipub.
literarice interefle haud parum exiftimo , n e ea omittam
quae comodo eius(mfifallor)a me dicilaoc loco poflunt.
Proxima, quod partium id mearum elbe, ofhciumq; nnhi
hoc necelTario incumbere perfpiciam. Equidem tantum
ponderis habere eas rationes arbitror , tantumq; tuae bo¬
nitati humanitatiq; tribuo, ut non dubitem te benignas
aures mihi, quanqua de bene notis tibiperceptisq; rebus
uerba facienti, accomodaturum : idque eo libentius, quo
longius ab afientatione & uanitate,mea omnis aberit ora
tio. Neq; uero uideo, quorfum attineat multis hic come-
morare, quam magnifice femper ac optime de honeltis li

teris, bonisq; autoribus exiftimauens, quantum in ijs co-

fc 2 lendis

x

\

V

I

o;:

1

IN DIONEM

lendis euoluendisq; ftudij operaeq; pofueris, qrf am beni¬
gnum te literaturae ftudioforum fautorem erubueris:
quando haec quidem a te nequaquam gloriolae alicuius
confeftandaedaudis^e parandae cupiditate, fed honeftif-
fimo pulcerrimoque , & quod uere tantis hominibus dft
gnum fit inftituto^praeftita, multi do&i ingenui^; homi¬
nes &fciunt,&fatebuntur:atq; hacipfanoftrj huiusDio-
nis editione teftatum fatis fuperq; efle poterit. Non me
fallit, efle quofda ita acerbo?ita iniquo aduerlus omnem
uirtutem animo , ut moderatifsimas etiam quafuis egre¬
giorum fa&orum laudes calumnientur,adulationisq; m-
limulentrfed non debet eorum improbitas apud nos pie>
tati noltrae, officioq; grati animi praeualere. Dicam itaq>
quod fentio , imo potius quod omnes boni probabunt.
Eoruqui in profliganda barbarie laborant, aut uerius in
curando, ne pridem eie&a,poftliminio(id enim minatur,
habetq; libi multos, qui plurimu pofsint, fuccenturiatos)
redeat, duo genera efle animaduerto: unum eruditorum^'
ac laborioforum hominum , qui docedo fcribendoq; ifo-
neftas artes 8c liberalia ftudia defendant, ac fines Reipub,
literariae proferant: alterum nobilium , magnorum , ac
uirtute praeditorum uirorum,qui literas bonas 8c earum
cultores excitet, protegant, fouean t, augeant. Vtri horum
melius de genere humano(quod fine Audio fapieti^ quid
eft obfecro? ) mereantur, diftu no facile eft, habetq; non¬
nihil controuerfiae.Illud in promptu eft, neutrum fine al
tero ualere, ac proinde iuxta gratiam utrifq; habendam.
Et tamen uiri in aliquo fortunae faftigio,in aliqua poten¬
tia aut rerum arduatum adminiftratione collocati, gra-
uibus plerunq; curis diftinentur, magnis occupationibus
inuoluuntur, ut uenia quandoq; non indigni uideantur*
fi ea negligunt,quae uulgo iam delpeftui habentur.adde,
gloriae quoq; & memoriae nomini luo conciliandae alias
nefcio quam conlentaneas rationes fere in ufu nunc efle.
quo magis(ut mea fert lententia)eorum in doftrinam et

do£tos

/

do<ftosl^neficia acftudia admiratione?imitationern,laO-
dem dfjiiq; &prgdicatione merentur, quam meae condi
tionisftiominu, quorum honeftos conatus in hoc genere,
anguftia uitae fuftentandae,&:paupertas quafiinftigat.,Tu
itaq; , Patrone optime , cum me in familia tua aliquandiu
comode &liberaliter habitu, autoritate, hortatu, officijs
infuper &lbeneficijs eo adduxeris, ut optimu Rom.hifto-
riae conditore Dionem Cafsiu de Graeco latinu facerem;

quantam ea re ab omnib.non hiftoriaru modo,fed totius
philofophice ftudiofis gratiam inieris, ex his quae breuiter
attuli, omnes intelligent, & feplurimu tibi debere grato,
animo agnolcent. Quid pofsit pr o defle Reipubjiterariae
noftra hgc Dionis editio, mox oftendam:nunc id addam,
quod rem caufamq; cotinet.Si qui glorie,decorisq; fibi pa
randi caufa,ac quo nomen fuu immortalitati adfereret, li
beralia ftudia fibi fouenda ac ornanda ducant: equide eos
non improbauerim,etquide laudandos exiftimem, quod
- &pofteritatis iudicia ad fe pertinere intelligat,& ea re fa-
mam qu£rant,quaefola ommu uere temporis omneiniu
riam ita effugit, ut ab eo uires etiam incremetaq,* accipiat.
Enimuero , qui nullo alio nifi honeftatis ipfius duftu, id
quod fcio tibi confilium fuifle,idem agunt: maiori adhuc
laude eos dignos efle perfpicuum eft. Nam quod eft apud
Ariftotelem,uoluptate non finem, fed omnino tamen co
mitem efle perpetuam honeftaru aftionum: idem hac in
re de gloria dici appofitifsime poteft: non tam gloriae cau
fa bonas literas magnis uiris defendendas prouehedasq;,
quam fciendum, no polle eos gloria, etiam fi uel maxime
uelint,effugere.Sed haec fatis apud te: in hoc tantu mihi di
lputata,ut fi qui haec leget proflantes uiri,quib. facultas eft
tutandi philofophica ftudia, & miferoru, non tamen ine^
ptoru,pulcros conatus promouendi, cogitent, no defutu
ram gratitudme:id quod tu quide ha& enus in me praefti-
tifti,et fore eunde in me tuu deinceps quoq; animu fpero.

Venio nunc ad Dionem, de quo fi paulo fufius loquar,

a 3 & con-

V

02

1

1. in DIONEM rf - •

& conuenienter meo muneri, & neq; tibi, neq; l/tloribus
alijs ingratam rem fafturu me eenfeo. Primum Scnidse dc
eo uerba ponam, latine quidem : Dio(inquit) Cafsius,co-
gnometo Cocceius,aut, ut alijsplacet,Cocceianus, patria
Nicaeus, profefsione hiftoricus, uixit tempore Alexandri,
qui fuit filius Mamaeae. Romana hift oriam libris L X X X
compofuit,qui in Decades funt diuifi.Pr^terei hifioriain
Perficam & Getica, item fiineraria, res geftasTraiani, uita
Arriani philofophi. HaecSuidas. Quod ad nomina atti¬
net, Dionem Cafsiu Nicrum uocauit Merula, cum uerte-
ret deXiphilino Neruam,Traianu 8c Adrianu,Dioniq; ta
men inlcriberet , haud fcio lanequo ufus exeplari. Ilacius
Tzetzes in Lycophrone, Dione cognomine Cocceiani ai
legat.Caeteru Nicaea, Dionis patria, Bithyniae urbs eft da-
riisima: & ipfe Dio Bithynu ie fuifie no difsimulat,in uita
Adrianilmp. Nicaeam uero patria fuam in Seuero aperte
nominat, iteq; in Alexandro.Is porro Alexander Mamseg
filius, imperiu Rom.occepit anno ab V.C.975, ut Chrono /s
logoru ferunt rationes. De opere hiftorico(reliqua enim
eius non attigerunt noftrufeculum) dicam pofi: nunc fi
quid apud ipfum Dione, aut eius abbreuiatorem lo.Xiphi
linu reperio , quod ad uita autoris explicandam faciat, ad¬
ducam. Qua in re non minore autoritatem habereXiphi
lini teftimoniu debet, quam ipfius autoris : cum confiet,
ipfis plane uerbis,ut erant a Dione fcripta,Xiphilinu eius
Epitome fcripfifle,refecatis ijs quae prolixius traftata,aut
minus necefiaria iudicaret. Vnde fit , ut cu in ea Epitoma

autor de fe loquit,de Dione accipiendu id fit, non Xiphili
no,nifi cum hoc exprefse addidit. Apronianus Dionis pa
ter fuit,uir confularis, quem & Confule fuifie fub Como
diimperio,annaliuindicesteftantur : & Ciliciae eundem
praefuifle,ex uerbis Xiphilini,in Adriani & Comodi uitis
liquet. Ipfe Dio patre non inferior manfi t , fiquidem bis
Confulfuit: quodipfedefeteftaturin uita Alexandri, filij
Mamaeae , cum fe iteru Cos.cum eo fcribit fuifie : ficut &

praeturae

J

P R AE F A T I O.

prsetura^fuae in Didio Iuliano mentionem fecit , idemq;
praefuitfiTe prouincijs Afrita?, Dalmatiae, Pannoniseq; fu
periori, libro XLIX teftatum fecit, & in Alexandri uita.
Quamobre dubiu effe non poteft,quin tantus uir, & tan¬
topere in r|pub.domiforisq;uerfatus,idq;nonbreui tem
pore, fummam & cognitione hiftoriae Rom.habuerit,&
deleftu ac ftidicium,inq; comentando prudentia. V t aute
conderet hiftoriam Romana, qua ratione impulfus fue¬
rit, eius proprijs uerbis de uita Comodi huc affumptis pa
tefaciam. Edideram (inquitDio)librum de infomnijs&
prodigijs, quorum caufa Seuerus Imperium fibifperabat:
quem is a me fibi mififum cum legiflet, prolixe mihi & a-
micerefcripfit.His ego literis fub uefperam acceptis, cum
inde me quieti dediflem, Dea quadam in fomnis iufsit ut
hiftoriam fcribererqua hortatione addu&us, ea qug nunc
traftantur (loquitur de uita Commodi)compofui. Haec
cum alijs,tum ipfi Seuero ubi perplacuerant,ibi tum reli-
^u^etiam Romanoru res ut confcriberem , in animuhi
lffduxi : neq; hanc folam parte feorfim relinquere, led in
praeiens opus includere: quo uidelicet uno Opere defcri-
ptam ab initio ulq; ad id tempus, quod Fortuna deftinaue
rit nobis, umuerfam hiftoriam Rom. pofteritati tranfmit
terem. Atq; lftam ego diua, quae me ad hanc cSmentatio-
nem timide & trepide accedentem confirmauit,defatiga
tumq; &iam animudefpondente refocillauitperinfom
nia,Ipemq; mihi bona fecit fore, ut uenturu tempus mea
hiftoriam fuperftitem pateret, neq; obfcuraret:uitae meae
procuratrice mihi datam exiftimo,ideoq; eam colo. Pro¬
inde omnes Romanoru res geftas abVrbe condita ufq; ad
exitu Seueri, decennio toto collegi, aliosq; duodecim an¬
nos dum ea ftylo perfequerer , confumpfi : reliqua ita uti
Iucceflerint,confcribent. Ha&enus Dionis uerba eXiphi
lino : a me translata eo libentius , quod alios eoru fenfum
nonaflecutosanimaduerteram. Aliud quoq;infomniUj
quo ad Icribendu incitatus Iit , in fine Caracalli ponitur.

«4 Neq;

)

T

Qi

>

Emrnil

IN DIONEM
Neq; mihi animus eftnuncdefomnijs,& eoriiai: neq; de
genijs,quos illi homines putauerunt,difputare tamen
uerilimile eft, magno & pra?ftati ingenio ac loftrina pro¬
ditos uiros, agitatione mentis minus tumultibus aliarum
cogitationum fenfuumq; perturbatae nonunquam ad ali
quam certam rem impelli, quae illis daemonia fuerint.Sci
tumq; eft illud Aefchyli,quod exprima, fi polium, latine :
Jfrtens dormiens acutius multo uidet, ■ ''

Eadem futuri improuida eH inter diu.

Idem Dio teftatur, omnia fe ea qug a Comodi imperij ini
tio ufq; ad finem fui Operis fcripferit,non ab alijs accepta,
fed libijpfi, cum intereflet omnibus , cognita , memoriae

mandafle. Sub Alexandro, cu efletipfeCos.il, inBithynia

reuerlus eft, ut iecurus tumultuum in oeio apud patriam
uitae rehquuexigeret, morbo infuper eum ftimufante ut
fcribendifine faceret : quod uidere eft in Alexandri uita.
Alias cum in Italia eflet, Capuae praefertim uixit,ocij itidb

caufa,quo comodius fcribere poflet: teftis ipfe in Seuero

Sed de uita Dionis hgc fufficiat.Dicamus de Opere, qudd
lane laudare ac comendare ficuti meretur, neque pofsim
neq; uelim : quia leftori ipfum fefe fatis probabit. Dicen¬
dum tarne eft nonihil. Scripfit Dio Rom.hiftorite libros
ut teftatur Suidas,oftoginta,Ieu ofto Decades. Inchoafte
eum id negociu ab origineVrbis,ex iam ante diffcis liq uet
Neq; ab re fuerit , adducere uerba , qua? in p raefatiuncula
graeca Appiani Alex.operib.pra?fixa,nefcio cuius autoris
extant &in impreflo codice, & in manufcripto amplifsi-
mae re,ip.Auguftana?,hoc fenlu : Multi funt alij quoq; qui
res Romanas literis tradiderint, inter quos eft etiam Dio
Hic antiquiora paucis perftringens,pofteriora,eaq; prjeci
pue,qua?aftafunt, poftqua ad Caelares monarchia deue-
nit, ufq; ad Alexandru,Mame^ filium (ibi enim hiftoriam
fuam claufi t) fufius enarrauit. Et paulo poft ait,antiquita
tis Romana? noti tia a Dionyfio Halycartiaft? petendam.
Cedar um acia a Dione nofu o , fingularu prouinciarufn

d

7

res

7

m:

/

PRAEFATIO,
res ab Appiano. Atqui ad nos ne tertia quide Operis pars
integra, per' lenit. priores enim uoiuniine X XXVI libros
omnes deliberamus, (nili quod exiguu libri X X X V fra¬
gmen tu habemus ) & polleri ores item LX omnes: hoc
e!t,X X V tantu libros na&i fumus:(&eos quidem mifer-
rime correptos, quatuor ultimos ita decurtatos 8c inter¬
polatos, utin editione Parilienli pro duobus proponant:

qua de re iii Annotationibus noftris ad libru L VII ueri-

tatem demonftrauimus ) in quibus hillona cotinetur ab
anno V.C.686.& bello Cretico , ufq; ad mortem Claudij
C;efaris,annuV.C, (quod nos fuo loco oftendimus) 8o<5,
nempe annoru feries C X X I. Porro Ioannes Xiphilinus,
de cuius in Dionem epitoma fupra memorauimus, cum
uixerit annos circiter 500. (liquide ipfein Augufto teftis
ell, fefub Michaele filio ConllantiniDuca?, Imperatore
Conftantinopolitano fcriplifle) tamen neiple quidem li
bros Dionis XXXIIII primos habuit. Initiu enimfumit
-a Confulatu QJHortefij, qui competit in annum Romae
bSffit uideatur librum Dionis X X X V aut totu, aut ma¬
iorem qudm nos eius partem habuifle.Reliquos exinde li
bros omnes ufq; ad fine Operis eum habuifle conftat,nili
quod uitam Antonini Pij intercidilfe queritur.His ratio¬
nibus adducor, ut uitas Imperatorii, qui poli Claudium
rerum funt potiti, aDione lcriptas, aut latitare adhuc ali¬
cubi credam, Sc ab inuidis fupprimi : quae eadem multos
etia alios optimos autores captiuitas premit, aut certe no
itadudu penjfle.Primos uero illos XXXI 1 1 1 libros lam-
dudu negligi cepille, atq; inde intercidilfe exiftimo,quod
fuperiorum’ temporu aftaDionvlius Halycarnalf & Ap
pianus Alexandrinus copiolius Jc fatis fplen dide tradidit
fent.Idq; eo magis mihi probatur, quod fcia idem Appia¬
no euenille : nam cuius ea quam citaui praefatiuncula ell,
qui Appiani libros, quos habemus , eo ordine in unu cor¬
pus copegit : is aperte ait, ltalicu ob id a fe o milium libru
Appiani, quod Dionylius omnes illas res prolixius expo-

fuerit:

.

V

C;

ji

\ : .

^ I N D I O N E M

fuerit : Italiciq; nomine coijcxo eum intelligere Eos libros
omnes Appiani, de Regibus, Italicum 8c Sambib-xu, quos
fcriptos ab eo cum alijs non extantibus quibifdam in ma
nulcripta alia praefatiuncula inueni.Equideijn ferunt uul
go impreflos in Italia Dionis libros X X X V IiJ, eosq; Lati
nos.<& cum Augufta Bafileam proficifcens,Tiguru diuer
tiflem,doftilsimorum hominu uidendorurr^.gratia, Lae¬
lius Socinus, Italus natione, homo apprime d citus & ho-
neftus,ea de re candide et amice ibi me admonui t. Verum
neq; eg° habere unfjua certi quicquam potui, quod eoru
libroru initium, qui finis, a quo editi aut couerfi eflent. 8c
demiror no uifos ab ijs unquain Germania, quos multos
&doftos diligetesq; dehoc percotatus fum.fieriq; omni¬
no poteft, ut Xiphilini aliquid fit, non Dionis: quado Me¬
rula quoq;(uti retuli)Xiphilini Neruam,Traianu,Adria-
num, & conflagratione Vefu uij m ontis,de uita Titi fum-
ptam, Dioniinfcriplit. Ego fane opto uel maxime extare
tot, quo t illi perhibet, libros Dionis, Ii omnino plures nor
fuperfunt : neq; de!pero,quin noftru ftudiu alios ad hunc
fcriptore eruendum, aut certe ulterius propagandum Iit
excitaturum. Nam (utiam de his qui in meas manus per-
uenerunt libris, editi a Roberto Steph.uiro de literis opti
me merito, Parifijs anno 1548. potius dica, quam fruftra
comunem lafturam, quam in eo autore fecimus, deplo-
rem)cur id omnes eruditi conari debeat, ita uideor pofle
alferre multas caufas, ut magnopere mirer, tam diu id o-
miflumjintermiflunfue ab alijs fuifle. Nihil hic de laudi¬
bus hiftoriae dica, quas 8c multi doftipafsim Icriptisfuis
celebrauerunt: & res ipfa clamat, non efle ullum genus li-
terarum humanae uitae utilius ac c&modius. Romanae hi
ftoriae quae liipra alias dignitatis eminentia, quam ea Sc
molereru ac uarietate,& illuftnbus omnis generis uirtu-
tum uitioruq; exemplis locuples fit,conIulto dicere prae¬
tereo. Qgae tamen duo tanta funt,ut fi refte gratias habe
mus illis immortales, qui alios hiftoricosin lucem edide¬

runt,

h

j r iv r\c jt r\ i x v/*

fiint,in^rpretatifunt, emendauerunt,illuftrarunt, cer&
non erat^Dioni noftro cur eande operam deneganda quifi
piam jgdic^ret.Certatim & fuperiorib.&: hoc ipfo noftro
felicifs. tept^re, £ multis eruditione induftriaq; infignibus
uirisin antiquitatis noticia 8c tota hiftoria Romani impe*
rij eruend^in luc'e profereda,explicandaq; laboratu eft,no
fine honefifsimi cuiulq; mortaliu fummo applaufu : eoru
nullus fert^eft3qui no Dionis h uius auxilio fe ufum fuifle fa
teatur. Sunt enim in hoc autore multa diligetius indicata,
explicataq; delegib.&inftitutisRomanoru,quae antiquio
res illifcriptores autfilentio, tanqua nota fuis hominibus,
tranfmiferut,aut attigerunt obiten quae tame non intelle-.
fta, multu tenebrarii leftori clafsicoru autoru offundant:
cognita, miru in modum expediant.Huiusgenerisfunt(ut
de plurimis pauca refera)cum de centuriatoru comitioru
ratione, utq; ea foluant,de modo recuperandi fenatoriam
dignatione, de adoptandi iure,& magiftratuu fingulorum
funftionibus, de Senatufcofulti & autoritatis difcrimine,
dpg£t:cum leges multas multoru recenfet,cum legionum
numeru concipit, cumprouinciaru adminiftratione
diligenter &fingill a tim explicatrcum eam qu^ magna ad¬
huc inter doftos de ratione annoru eft controuerfia, com
modifsime, aperte quidem, & ut fide mereatur certe, com
ponit: & permulta alia, de quibus nonnunqua monuimus
fuis in locis. Iam quod fpeftat ad hiftoriam ipfam per fe
quam traftat,manifeftu eft, eam qua? fparfim , diuerfis lo¬
cis, apud diuerfos autores, nullo continuo ordine, interru¬
pta, imperfefta,obfcure tradita erat, fumma perfpicuitate
& breuitate,optimaq; fide a Dione efle compofitam, & il
luftratam : ut non modo res geftae, fed ( quod eft potifsi-
mum , & cognitu praecipue dignum ) earum caufae , pro-
greflus, fines, euentusque ob oculos fint pofiti. Praeterea
poflem fexcenta proferre loca, de Cicerone, Salluftio,Cae
fare, Liuiana Epitome, Floro , Paterculo , Cornelio Taci^
to, Suetonio , ac de Graecis etiam, Plutarcho,& Appiano,

qua?

uel obfcura explicari, uel deprauata reftitui,uriUvSio-
nisnoftri auxilio pofsint: fedneq;id in praefentiifortafsis
coueniensfk, &fpecimenaliquodin annotafioi^b. tame
noftris exhibuimus. At bellu cotra Antoniu 0 affaris Ofta
uiani, pugna Aftiacam, ac deniq; totu Auguft* principatu,

y IN DIONEM

^ uel obfcura explicari, uel deprauata reftitui,ur ius

IN DIONEM

i

cladem Variana, & multa alia quam exquiliteriofter5& di-*
genter? in quib.reliqui nos quafi deftituerant. Kquide qug
ab alijs, Latinis prgfertim defumpfit, ob eapoti|§imu teren
dus eft manibus ftudioforu. non in hoc tantu , £juod quafi
Epitomen eoru quae illifufius traftaffent,fcripfit, eaq; coi
latio autoru inter fe mirifice prodeft ad rei u eri tat e perci¬
piendam, memorkeq; infigendam : fed quod ita & Graeca
quomodo Latine fint exprimenda, difci poteft: Sc rurfum
ip Ia Latina, quae obfcuntatis aliquid habet, luce accipiunt,
atq; hanc quide effe optima ac tutifsima,addo etiam facili-
mam &iucundiffdifcendi utriufquefermonis uiam, fatis
conffat.Genus dicendi Dio tenuit certe non incultum, (fi
quid ego iudico)neq inelegans, fed quale omnino eius tem
poris fcriptorib.in ufii fuit, fatis quidem aptu materiae nua^
traftabat. Sententijs grauibus, ijsq ; apte &inloco poii%%
ac quae fcopu eius quod narratur offenderent, pulcre exor
nauithifforia. In orationibus quoq; id mihi uidetur obfer-*
uafle,ut & eoru qui diceret mores affe&usq; egregie reprg
lentaret, 8c eas prudentib.& ad uitam inftituenda accom¬
modatis apophthegmatis condiret: profefto quaeda exijs
orationib. meruerut apud doftos tantu, utfeorfim quoq;
iam ante in Iatinu fermone tradu&ae ederent. Sed de Dio¬
ne quoq; abunde uerboru.Nam etfi haud fum nefcius,fug
gillarieum a quibufda,ut dumXiphiiinusprodigioru tam
curiafam enumeratione inuadit,& quandam deArnuphi
Mago iri M.Antonino narratione, alij ob Cicerone fuum
ab eo leuitatis,&in feredis aduerfis rebus imbecillitatis no
tatuinceffunt: tame defenfionis noftrae cum nihil opus ha
beat, inanem opera fumendam.mihi no duxi:quippe Sc Xi

philino quod pofsitrefponderi, omnes aequi in promptu

habent,

habet: ^Cicero quis fuerit, ex eius ipfius fcriptis,fi alia a-
ftimonia;d$fint, nemini efle obfcuru poteft. Proinde cole
quenscftjuf de meo quoq;,quem in hanc Dionis editione
contulijlaheire nonihil dica. Neq; exiftimo mihi hoc loco
multis uert^ls uenia petenda uel audaciae meae, quod iuue
nis etiamn^ ingenio mediocri, eruditione perexigua, reru
ufu minini p mitruttus, neq; ante in huiuiinodi negocio
uerfatus,iii'lianc arena defcenderim: uel, fi quid in uerten-
do hallucinatus fuerim, erroris: cum certus fim,apud om
nes £ quos et modeftos homines laude me potius et gratia,
quam uituperiu & odium inuenturufiniqui aut nihil mo
ror quin morem fuu feruent,quos fcio nulla oratione, nui
lis precib. demulceri fie&fue polle. Ego cum ab ineunte
aetate bonas literas flagranti amore ellem perfecutus, ea-
rumq; caufa aduerlifsima &acerbils.qu£q; perpefFus,fem
per plurimu folatij ac recreationis ab hisftudijs cum peti-
uiflem,profeciflemq;,utpro mearu reru conditione, non¬
nihil: equide putaui primo quoq; tempore deberi a me ali
^y^Reip.literariaefruftus.Quodadmeum propofitum
cum tua, Patrone optime, autoritas accefsiflet, tuq; hono
rificum id de me iudiciu fecifles, polle te uti mea opera in
gratificando hiftor ise Rom.ftudiofis , ededoq; latine Dio¬
ne molui mehercle neq; tuae neq; meae uoluntati deefle.
Eoq; liberius hoc in humeros meos onus fufcepi, quod cu
uidere (nihil enim aliud cognoui)tam utilem aciucundu
autore,toto iam ex quo editus eft Parifijs o&ennio, negli-
gi 8c praetenri ab alijs, polle nonihil etiacxiflimationis ac
nominis co me labore mihi parare cenfebam: nec id ambi
tione du£tus,a qua abfum logilsime:ledquod reru,leu ue
nus miferiarum mearum rationes id maxime requirunt.
Tranftuli igitur, dum tecu effem, Dionis hoc opus, flue re¬
liquias potius, quanta potuit a me fieri fide, diligetiaq; ma¬
xima. Quse mea interpretatio, fi cui aliquando non latisfa
ciet, (ut neq; ipfe mihi ubiq; latisfeci)is cu animo fuo repu
tet,in tam difficili negocio, quam procliue fuerit mihi uel

fi errare.

IN D IO NEM

£frare,uelhallucinari.Omitto ingenij imbecilli^! testatis
imprudentia, exercitationisdefe&UjtemporLqfoq^nam
totus hic labor nobis, quod nofti, intra fepti^hulbenfem
defudatus eft,utcunq; aliunde etia impediti^anguftia : ex
bonis Graecis bonos Latinos libros facere, q Antae fit diffi
cultatis,fciut qui funt experti.Nam etfi quis fthfum auto-
ris,quem fibimterpretandu fumpfir, optime^nimo coce
perit: tamen eum lWe,latine,apte,diferteq; efferre, no eft
nullius artis.Curaui quide, quantu in me effe potuit, ut la-
tine Dionem & comode tranfcnbere: fed ut maxime fty-
lo quis in fuis cogitationibus exprimedis ualeat, (id quod
mihi non arrogo)tameperfequi alterius, & eius Gr^cofer
mone loquentts,ueftigia:hoc uero eft quod rem facit diffi
ciliore,pr£fertim inexercitatis. Verum accefsit ad hec om

nia longe maius incomodum:qubd unico exemplari Pari

fienfi,eoq; ( quod ingenue fatetur Rob.Stephanus, qui id
excudit) infinitis locis deprauato, mutiloque, uti coaftus C
fum. Nam fi aliud quodcunq; conferre licuiflet, non dubi ‘
to, quin in quibufdalocis comodius me extricafTemcn^>
nullus eft ita malus liber, qui non aliqua parte iuuet. Do-*

ftifsimus uir NicoL Leonicenus Itali ce iampridem edidit

Dione, uidi etiam Gallice redditu : fed mihi cum haru lim
guarum cognitione fortuna mea negauerit,nefcio an po-
t afflem alias , certe adiuuari inde nihil potui. Feci tamen
quod potui, confeftatus fum omnia quam diligentifsime,
cotuli multa multoru autoru loca. Quid effecerim, anno¬
tationes a nobis additg teftabunt, in quib.modefte &inge
nue infinita loca emendo, multa explicordemonftrat etia
gr^cu Dionis exemplu,quod fimul editur, plurimo quam
ante correftius. Roberti Steph.hac eade in re conatu ue-
hemeter laudo: uerum meam induftria,qua multo plura
ac grauiora correxi, fcio omnib.probatam fore. Omnino
hoc poflum affirmare, optime effe me de Dione meritu:
cuius fplendorem orationis, fi (quod fateor)non a?quaui,
tamen fidem dxligentiamq; noftram nemo bonus impro

babitr

>-*>

PRAEFATIO,
babit: pr^fertim fi intellexerit, mea hac opera tuae laudaf
tifsimae r-oluntati fatisfa&um,ftudiumq; mei fouendi 8c
ornancftucm inde au&um efle. Quod ut faceres, etiam
atq; etiam te orarem, nifi perfpe&um haberem animum
in me tuunffciremque eam effe tuam humanitatem, ut
certo me m|hi hoc de te promittere, non petendo demii
in dubium 'jiocare uelis. Accipe itaque , 1 atrone huma-
nilsime, Dionem tuum (uere enim tuus eft,quem & ego
tibi debeo , & omnes ftudiofi bonarum hterarum acce¬
ptum tibi referent) folita bonitate, lereno uuitu . eum
que inter Latinos iam nunc etiam hiftoricos, quod diu
expeftabas, repone . quem ubi leges, uideborque tibi ali¬
quid prceftitifle , quod tui nominis patrocinio dignum
fit, pro certo habe, me hunc praecipuum uigiliarumfru-
fium putaturum. Moram huius editionis, quia adfupe-
riores nundinas comode in lucem exire non potuit , non
^ poenitendo auctario compenfafle uideor . Addidi enim
Ioannis Xiphilini compendium: quod iam ante cum ef
* 'stj;.atine faftum , & me graues neceftari aeque occupa¬
tiones, ne de nouo conuerterem prohiberent, emendaui
tamen diligenter & Graecum, qui fimul etia editur, codi¬
cem, & ipfam interpretationem , ficubi ( ut erat innume
ris in locis)opus fuit. Non uoluifle me in alieno operein-
geniofum efle, fatebuntur omnes , qui uere iudicare pof-
funt, ac uolunt : fuperfedilfem enim hac moleftia,nifi ui-
diflem efle mearum, ut hoc agerem , partium. Caftigaui
multa, locupletaui annotationes , rationem emendatio¬
nis Xiphilinianae breuiter indicaui : indicem copiofilsi-
mum , & in quo defiderari pofsit nihil , congefsi. Multa
errata , fi non potui ( & pofle quenquam uix credo)om-
nia , inter relegendum fuftuli atque caui : ipleque fingu-
las paginas , antequam praelo fubij cerent e ■" , mlpexi&e-
mendaui : omnia ingentibus 8c temporis Sc laborum ac
moleftiarumimpendijsmihi conftiterunt. Quicquid
eft, id omne laudatifsimo tuo nomini, IOANNES
HENRICE HER VVA R T E,uirpraeftantifsime,

P> z offero.

'•V>

^offero, dedico, confecroque : 8c precor, ut id rfteo nblmf-
ne ita gratum jacceptunEque habeas, quemadmodum
tuo potifsimum, ac meo etiam nonnihil ijromi^iehanc
meam lucubrationem omnibus candidis l(jftoribus pla¬
cituram confido. Vale. Bafil ese, Calendis No-
uemb. Anno a partu Virginis, V
M. D. L V 1 1. I

GVILIELMI XYLANDR1 A V G V ix ANI

in Dionem fiium Elegia»

Forte tibi nimium calidus iuuenilibus annis ,

Et Bimulis aBusprapetis ingenij,

SubduBisc^ parum uidear rationibus audax ,
lantum onus hoc humeris impojuijje meisi
Qui[quis ades nobis [incero peBore LcBor,

(ISfam te nil [ane liuida turba moror,)

"Ne me non diBa damnaueris optime cauja :

For [it an3 hac poBquam legeris, aquus eris *

2 Sion me quarendi [hmulauit nominis ardor,

Scribere nec iu/Stt me leuis ambitio.

Scilicet , ut quinto curarem talia lujlro ? *** j

Cum nojlrafama conditione nihil
Ceperat a decimo iam me bis feptimus annus,

SDe uita fubijt cum mihi cura /latu.

Quid facerem i totum digna atq3 indigna per auum
‘Pertuleram, JfrCufes dum fequor uft | bonas,

ZJnica j[es animum , <& iam delibata uoluptas
Firmauit nobis haBenus ancipitem.

Firmat adhuc eadem : neq3 enim fimjje labores ,
hfarere in medijs fentio mecg malis,
viduer fi infelix comes imprudentia fati,

Certe equidem nimium uelocem fenfmus 'tem ,

'dnin

Sed nimium ^ ^

h caput hoc fiua Fors debacchata procella,
Ira uel tandem pone proterua modum.

Si nihil, at faltem meate patientia fleBat,
*Non [ludia bac ullis artibus excuties :
*Non, [i me maneat maiorum turba malorum
Solapoteflaufus mors abolere meos \

Qui

feror }abdufi'us rapidisq* affefiibtts erro f
}Ipfi cicatrices quid refrico ut meas f
TJ{ veredum fuit, & fiudia inter honefla beata
J' Etyyclopadia uitd ferenda fuit.

Hanc t ‘~o confifior , nec acerba & dura recti fi
Qu dibetybanc propter tnfiia quaq? tuli.

ZJt ufiam,firte quoniam hanc mihi fata dederunt a
Fortuna reparo damna labore mea.

Non< dem ett animus, non illa audacia nobis,
quondam fiptem mefibus ante fuit.

\ Tum mihi nobilium pr^clar a exempla utrorum*
Dottnna aeternum qm meruere decus ,

Spe fiant i, & calido repetenti plurima corde ,

^Aemulus ornandi nominis ardor er au
Qualia Miltiadis uirtutepdYdta trophaa
Cecropio fomnos eripuere duci :

Talia f eruent em teneris iuueniliter annis

Magnorum urebant me monumenta utrum u
Hos inter quondam cupiebam pofe referri,

^dtq3 apicem late tollere confficmm :

ZJt patria decori , ch ar is q par entibus effem >

Et quos fida mihi iunxit amicitia.

Hoc imprudenter, fd & infeliciter aufum ,

SucceJJus miferum defhtuere boni.

Non accepta pigro refero mea damna ueterno:

Nimirum melius confias ipft mihi.

Non hebet u fecere moras incommoda me?uis :

Non ita me modici poenitetingenij.

Te mala pauperies , pulcris ^ gr au fima ceptisy
Conatu indignor plus potuiffe meo.

Et te, quam Jenf nunquam Fortuna fecundam ,

In me conflantem conqueror effe nimis.

Reddita & erratu fita fiunt incommoda no [Iris»

Diffiteor culpam nec mi fer ipfie meam.

ZJtcun q^ excidimus praelatis protinus aufis :

lam 'quarant, quibus hoc fata dedere , decus .

Et mea cism Fortuna filo me affixerit , atq3
xAbiefium cogat fer per e prarer humum :

<AH aliquo prodijfie tenus tamen , efferar imum
Contentus propria forte tenere locum ♦

Non ita me duri fitgit uiolentia fati,

Vt rear hac pem conditione nihil

£ 3 &£

y-

(t \i

!/

Ergo diurnis quantumuukger inharens
^Artibus, & ftudijs deditus ingenuis :

Vt tolerare queam uiBum , & fuBenter honetfe,

"Non afrernandi fruge laboris alor.

Qua uero muidia eft, his me nunc anibus uti.

Quas tam magna mihi difcere cur a fuit f
Quas propter tantos tolerauifrepe labores ,

Contentis totis uiribus ingenif.

Quinetiam a nobis aliquos 'Rejjgubhca fruBus
Sperat , 6?* ipfi fuo patria ture petit.

*Non mihi nunc altos incumbit cura docendi :

For fit an hoc aliquo tempore munus erit .

Tempus erit frero, cum noftra fcripta JtlwerutC
Cum fruBu Budijs dedita turba leget .

Inter ea fidi uice nos interpretis uti.

Et traBare mea res aliena tubent .

*Nec mihicaufa fuit noBri reddenda negocij :

"Nec monBranda, patens omnibus, utiluas.
lampridem terras innotuit illa per omnes,
islec uifa eft quicquam uocis egere mea.

^Atgraue, nec facile eft , transfcribere (fraca Latinis;

Et non nullius , nec leuis artis opus.

Te ne oneri credis tuuenem fatis ejfe ferendo ,

Quod magnis humeros pr efferat ante uiris ?

Tarce precor, neq f enim , mfr qua fnt ardua nobis >

Et non d quouis perficienda, placent.
w Anne altquid uigtlifrt inexuperabile cura ?

^Angraue non uincat fedultis omne labor ?
TBecmea cumfcriptis magnorum fcript a unorum
Componi fimus, leBor amice, uehm.

Quod fieri Budio, cura, afiiduoi | labore,

Sollicita feri quod potuit £ fide:

Temporis anguBtfracium quod pertulit, & quod
Hac fieri potuit conditione mea :

Fecimus, huc animum quicuncy aduer teris aquum,
Iam uenia uel te iudice dignus ero.

Si (quod procliue eB homini, mihideniq^ ) quicquam
Conuerfum re ffefenfrris ejfe minus,
lgnofce,ut cenforq 'f emenda candidus, oro:

iHut me fine ero peB or e, quafo, mone.

Conatum ^ humilis non afrernare Xylandri :

Idem,ji uiuet,mox meliora dabit .

Qufo

mu

-» /Pfdfquis eris , remm mitis mifrire mearum?
Et quacunci potes me ratione iuua:

Mifi mi aliud pofu conferre , precare
T^cpiret fludijs lenis ut aura meis.

I liber, }-tqj agri pes con/olare Xylandrt »
Telonis, aquis iudicibuscgproba.

Tedomni 'fortuna tui defendet ab atris:
Infflum his aliquid f tamen ejjepotefl.

IOi^NNES OPORlNVS GY I
•v lidrnoXylandroluo*
Haflems optatus crebro, uotuq^ petit us.

Exit Romanus nunc , g r i lielme, Vio:
Quafitoc^ diu latitans interprete fruilra ,

"Hunc opera loquitur uerba Latina tua .
Acceptum nobis feret hoc Refublica donum ,
Vottorumq^ fauor publicus excipiet.

Ipfe quidem lator ; fed adeH iuHifima certe,

Cur magis hoc faciam nomine, caufa, tuo ,

*Non ad te nullo delata hac gloria fato ett,

Non hac fortuitis capbus euemunt.

Nec quamuis toties iam pe delufus inani,
Herbam mordaci porrige tnHicta.

Qtiis fit, an aerias tandem concujferit alas.

Te defrturos fuflulerltcq pedes:

Qua te tam uarijs indigne cafbus aftum,
Uexabat miris Fors inimica modis?

For de Lita, quas te cunflarifepe quer entem
uAudio,iam tardos corripuere gradus.

Nunc tua per totum uirtus uulgabitur orbem ,
Trafentemji tibi fama parabit opem.

Non deerunt qui te,tuapulcraqq cepta iuuare,

. ^ Auxilium fludijs ferre uelmtcg tuis.

S cilicet incerta multi pe fugis alantur?

Tu Mac enatis folus egenus eris?

Fu ? qm lampridem de te pem uiceris omnem ,
Sitq2 inter do fles iam numerer e uiros ♦

Tolle animum, neqi fic fortifuccumbe priori,

Tr omitte hac paffo tam meliora tibi.

Nec quia propofnum fueris mutare coachts.

Te crede mdignum conditione tua .

c i

Jt fudijs if!a communiit u uttlu ejjes,

(Crede mihi) jecit te, ratione, & e y s.

‘‘ fferre Latu is,
e perge Ionis,
matura iuuentus :

Hoc tibi cum fama commoda certa feret.

Et qui pra manibus tibi nunc nr t^l r^ch rs- halet <r.
Forte fuifruBum nominis ille dabit,

Catera curabunt, quibus ejl tutela bonorum
Co rdt, qui doBos, ingenuos j fouent.

Certabunt cp boni de te, a y i l i e l m e, iuuandoy
Et dignum ponent m meliore fatu.

* inis.

rerge t>onu L^racos imos t
Et lucem fcriptis adder
Hoc potes, & firmat te lam

1 ■

3^

/

FRAG$MENTVM LIBRI XXXV»-

R 9 M ANAE HISTORIAE DIONIS,

(jmhelmo Xylandro ^iugufUno

interprete •

6C quia fortuna ia utrancp partem ualida uliis erat,cocelsit ♦ Cum enim
fepgnumeroir^cflus fuilfet,f£pe etiam iple ui cillet, non m odo non fractus,
uerum etiarei' militaris peritior euafiffe exiftimabatur. Itacp tanquam tum
primum bellu i-i gerere inciperent, fele parauerunt, milsis ad uicinos lega^
tis, Arlacenqj in primis Parthum,cum quo de regione quadam controuer^
fiaiam anteipfis erat, qua tum ei cedentes, Romanos apud eum traduxc*
re, eos fi ui (floriam obtinuiflent cotra ie ab alijs dellitutos , iniplum quocp
arma flatim uerfuros , dicentes:Ita enim ferre naturam, ut omnis uitflor in> viflorb
exatiabilirerum fecundaru defiderio efferatur, ne(p finem ullum cupidita- cc
ti flatuat:atqj Romanos quidem, qui iam multis mortalibusimperarent,
ab fpfo fibi no temperaturos.Haec tum Armenfj agebant.Lucullus interea
Tigranem non infequebatur, fed ei euadendi omnino ocium concedebat,
unde non ab alijs tantum, fed a fuis quoqp ciuibusreprehenfus ell,q> debeb
lare noluilfet,qi^ diutius cum imperio elfet * Itaq? tum Romani imperium
m Afia pi atoribus alsignauerunttatcp deinde cum iterum eodem modo fe
gefsilfe Lucullum cenferent, Confulem illius anni, fuccelforem ei miferut» LucuUusTU
Caterum Tigranocerta urbe Lucullus caepit.Eam inhabitabant peregrini granocert <t
quidam, quorum pars maior Cilices erant, ab Armenijs olim adfciti : hi or^ caP*L
ta inter ipfos &C Armenios feditione, Romanos nocfluift oppidum intro^
c&xcrunt : omnibus praeter ea quae Cilicum erant, direptis , multas optf
matum coniuges captas Lucullus ab omniiniuria cullodiuit:eo facflo ma^
ritos earum fibi coniunxit, regemcp Commagenae regionis (hoc nomen AntiochusCo-
ell Syrhead Euphratem fluuium dC Taurum montem fitae) Antiochujprae' magetue rex .
terea regulum quendam Arabie, Alchaudonium nomine , alioscpnonnuL AlcUudonm
los per legatos fecum pacifcetes in fidem recepit, Per hos certior fadus de
legationibusTigranisacMithridatis adArfacem mifsis , lpfe quoqs non* Luculli ad Ar-
nullos ex focfjs ad eundem ablegauit, minas ei, fi illos auxilio iuuare, pro^ fam Partho-
mifsiones autem, fi Romanorum rebus fludereilatuilTetjproponetes* Ar^ rmngvnle*
faces, quod eo temporeTigrani etiamnumirafcebatur,nullamq5 deRoma
nis adhuc finillram opinionem animo coceperat, mifsis ad^ Lucullum fuis
etiam legatis,amicitia cum eo focictatemcp coiunxit. Verum pollea tenv
poris cum Secilius ad eum ueniret, fufpicatus hominembello clarum non Secilius ;
tam padi nuper initi caufa, quam ut regionem copiasqj fuas exploraret,
mifliim, Roiiianis auxilia nulla fappeditauit: ita tamen, ut ne contra illos Arfaces neque
quicquam etiam moliretur,fed in medio fefepartium contineret,quod(ut
ueri haud abfimile ell ) neutrorum potentiam augeri uolebat:fed fi bellum Mlthri<Uti o-
utrinqj aequis uiribus gereretur, fummae fibi id fecuritati futurum arbitraba PemJert-
tur.Haec eo anno Lucullus egit,multis Armeniae partibus fibi adiuncflis* ^

Infequenti anno Q. Marcius Confulatum folus gefsit . Natn eius colle^ An, 686.V.& *
gaL.Metellus initio anni diem fuum obieratreoq* qui in eius loc,umJubro
gatus fuerat, antequam iniret magillratum,uita funtflo, nullus alius f’ bilix Lucullus in Ar
tutus ell. Eo anno Lucullus, media iam allate ( prius enim propter frigus pro -

in hollium fines inuadere nequaqua potuerat ) cum exercitu profecftus,ali Mat»r di e*

a quam ™ratH'

f

v

quam regionis parte uaftauit, utbarbaros ad eam defende ida, pugnam^i
eliceret:cumcp nihililliniouerent,adipfos co tendit. Equi es barbarorum
Romanis equitibus eo tempore robore praeftabant, omnem c jm peditib*
pugnam detrectabant : ftatimcp ubi Lucullus fcutatis fuis equitatui faccur
rebat, terga oftendebant : necp tamen cladem ullam accipiebant, fed fagit-
tis ininfequetes a tergo emifsis,multos interimebant, mi ltos uulnerabat*
Eauulnera grauia,difficiliaq3 fanatu erant:nam du£ erant ftgittis cuipides,
eaecp ita affixae, ut femper altera in corpore remaneret, fiuehgitta extrahe^
retur,iiue fixa maneret, quod nulla fibula eam arundini anr :debat:itaque
praeiens malum corporibus afferebant. Lucullus cum mu ti (auctarentur,
atque partim ex uulneribus morerentur, partim membris inutilarentur,ac
LucuuusNifi. iam penuria quo® annonae tentaretur,caftris inde motis adNifibin profe
in ooji et, & ^us gfp^Yrbs ea in Mefopotamia ( ita autem omnis qug Tigrin dC Euphra
WPobota^’ temfluu^osinter^acetr€gio appellatur) condita erat,atq3 hoc tempore no
I P tnia, ftraeeft ditionis, coloniacpnoftra habetur: ea uero temp effate Parthis eam
cum Tigranes ademiffet, thefauros in eaiiios, caeteracp multa repofuerat,
cuftodiafratriiiio mandata. Eam urbem quanquam haudfegniter oppu*
gnabat Lucullus, tamen per totam teftatem fruftra tentauit : erat enim du-
Plici muro,eocp latericio cinda, magnae crafsiciei,foffam maanae altitudi¬
nis circundabatur,ut necp concuti murus, nec^ fubrui pollet, atm ideo neqj
auxilio iplis Tigranes ueniebat. Initio autem hy emis, cum barbari uicifle
fe,Romanosq3 iamiam deceffuros exiftimantes,fecuriusnonnihilfefe p-e-
rerent, nodem Lucullus nadus, in qua neque luna fulgebat, SC imber in*
gens cum tonitribus coortus erat, ut neque cernere barbari, neque audire
quicquam poffent, atqj ob id exteriore murum, foffamepin medio adam
paucis ibi relidis defererent,ab omni parte muru aggrellus eft , cumcp n
aggeres in eum haud diffiailter euafiffet, obtruncatis nullo negocio cufto
dibus,quiibipaucirelidifuerant,partem foflie aliquam ( ante enim barba
ri pontes deiecerant ) ingefta terra aequaui t, cum ab hoftibus nccp fagfttis,
neque igne ob uim plumarum laedi poffet. foffa fuperata, urbem ipfam ff a l
tini caepit: neqs enim erant interiora moenia admodum ualida, quod exte*
rioribus fidebant. eos autem qui in arcem confugerant, cum quibus Tigra
nis quocp frater erat, fide data accepta cp recepit : multacp pecunia accepta,
ibi hyberna habuit . Dum eo modo Nifibim Lucullus occupat, multa Ar¬
meniae, earunicp quae circa Pontum funt regionum loca amiilt.Tigranes
nim adNifibin, quam inexpugnabilem effe exiftimabat, defendendam fe

non conuertens, in praedidas regiones profedus eft, fi qua Lucullo Nifibi

Tigranes inAr fnteto recipere poffet . Igitur Mithridate domum miffo,ipfe in Armeniam
meniet L. fuam contencjit.ibi L.Fannium refiftentem fibi obfedit tantifper,dum Lm

tuum objidet, culfasre cognita auidio illi profidfceretur. Interea lod Mithridates alte-
Mithridates rc ram Armeniam caeterascp regiones inuadens, multos Romanorum iniis
cipit multa lo- regionihus uagantes ex improuifo adortus interficit,nonnullos praelio u i*
c4‘ dos caedit, pleracp loca magna celeritate recipit.B eneuolentia enim illi ho
mines erga Mithridatem affedi erant, cum quodfuae effet gentis, tum ob
paternum cius regnmqderncp Romanos qwiio habebant, partim quod pe¬
regrini effent, partim quod a praefedis eorum male tradarentur : itaep Mfi
M.fahiusaMi thridati lubentes acceflerunt ♦ Iidem haud multo pofi: M. Fabium Roma'
thridate uinci n0rum inijs locis praefedum uicerunt , magnopere ufi auxilio Thracum,
tnr* qui cum antea fub Mithridate ftipendia feciffent, tum cum Fabio milita¬
bant,

J

u

LIBER XXXV. ,j

bant,itcmcp feriorum qui' in caftris Romanorum erant . Primum Thraces t hracumpcr-
a Fabio (peculatum mifsi, cum nihil fani renunciaflent, is cp incautius prO' jUU in Roma
greffus, cum in Mithridatem inopinato incidiflet, Thraces quocpRoma- nos .
nos adorti funt,libertatemcp ipfis Mithridate deferente, ipfum in praelio iu
uerunt* * * *

haud dubie o^nnes perij dent, ni Mithridates dum inter hoifes uerfatur
(natus enim pljis quam feptuaginta annos, tamen pugnabat) lapide ltftus,
metum barba,-Js ne periret incuisiflet : quibus pugnam idcirco inhibenti'
bus, Fabio cu;ri fuis in tutum locum perfugiendi ipacium conceiftim eft*

Idem Fabius qeinde in Cabiris obfeflus, oppugnatus q3, a Triario ieruatus F abius in Cubi
cft.ls Triarius cum ex Afia ea ad Lucullum iter facies rem geftam accepift ris obfeffus , 4
fet,coa<fta exijs qui aderant quam maxima poterat manu, MLithridate to- Tridrio libera
tum exercitum Romanum aduerfum fe uenire putantem terruit, ut is ante tur •
quam in confpecfu eius ueniret, retrocederet:Triariusaudaciorfa(ftus,uf- Triarius Mi-
que in Commagenos fugiente infecutus,ibi uicic. Caftra habebat Mithri- thriddtcm fu -
dates ex altera eius fluurj parte qua Romani accedebant; eos ut ex itinere gat, cruincit.
feilos aggrcderetur,ifte occurrit; reliquos inter prdium per alium pontem
fubfidio libi uenire iuisit. Cum diu aequo marte certatum effet, pons abru¬
ptus, cum multi cofertim per eum tranfire contendcrent,Mithridate fubfi'
dijs defpoliauit,perturbauitcp.Ab hoc conlficftiiutrique(hyems enim iam
appetierat) fc in caftella fua receperunt* * Cseterum Comana in Commi
ea quaenuneuocaturCappadocia,lunt;crcditumcpeftfernperin hunc uft
que diem ibiTimulacrumDianaeTauricae,gcnuscp Agamemnonis fuifte* d ianaTauri*
Qiiae quomodo eo peruenerinqibi uemanlerint, inter tot opinionesdi' aefimuUcru .
^ cere non habeorid quod exploratum mihi cft, dicam. Duae urbes iiint Cap
padociae,non procul inter fe diftantcs,communiacp omnia habentes ; nam
cum reliqua omnia fimiliaiuriiicp fabulantur oftcncanrcp, tum utraqj urbs
gladium habet,qucm uem Iphigeniae ede autumant* Arcp haec hacftenus* Iphigenia gla*
Anno proximOjM’ Acilio, fi^C.Pilbnc Confulibus,MuhridatesadGa dius.
sriurfa Triario oppolitis caftris, prouocare hominem ad prolium, atque irrt- V.C.C87*
tare intendit cum alijs rebus, tum in confpechi Rotnanorum milites fuos Mithridates
fecp in armis exercendo ; ut cum co congreiTus ante Luculli aduentum, fu- Tn4nww m~
pcriorcpfacftus, quodfperabat,reliquam etiam regni partem recuperaret* Clt'

Cum 1 narium non eliceret,ad caftellu cui Dadafa nomen erat, oppugnan
dum fuorum aliquos mittit, in quo impedimenta Romanorum afferuaban
tur, ut Romanos ei opitulaturos in manus fuas perduceret.Necp id eum fe^
fellit,Cum enim eatenus Triarius Mithridatis multitudinem retormidans,
Lucullum^, quem accerfferat, operiens fe continuiflet, poftquam Dadafo
oppugnari accepit, niilitescp rebus fuis metuentes tumultuantes, minati
funt fe iniuftu eius, nili ipfos educeret, ad defendendurh ituros, inuirus ca¬
ftris excefsit*Barbariiam caftello appropinquantesadorti,circunfuficp ob
multitudinem fuam, partim ceciderunt ; partim in campum compulfos , in
quem Romani fluuiu excurrereignorabant, circum uecfti obtruncauerut.

Acnifi quidam ex Romanisfeunum ex Mithridatis comilitonibus (nam, M:thridates
quemadmodum ante dixi, eius generis fecum is haud paucos habebat) fi- vulneratur
mulans,propecongreflus,tanquam dicere quippiam cupiens, regiuulnus
intuliftet, occidione deleti ornpes fuiffent; nunc ille huius facinoris autor
deprehendis, carius eft . Barbaris uero ea dc re perturbatis , Romani multi
effugerunt» Mithridates curato uulnere, fufpicatus alios quocp prarterea in

a z fuo exei>

4 ' D I o & I S R O M. H I $ T,

Mithridates o- luo exercitu hoffcs c (Te, militum delertum quafi alius rei cAia inffttuitriuf*
tnm R orna / fiscp fingulis confeffim in fua tabernacula fe recipere , Rodiano s folos de'
nos transfugas praehenfos occidit . Interim Lucullus aduenit. &C quanquam eam de fe opi>
c£dit. nionem prsebebat, facile ipium hic quoq* fuperaturum, amifla^ omnia no
magno labore recepturum, nihil tum confecit* Nam 8C Mithridates adTa-
Mithridates }aura ioco cc|jt0 confederat, necp ad pugnam educebat : di 1 Medus Mithri^
Medus Tigra - dates, alter Tigranis gener, Romanos palantes repente adortus, magna cla
ni'&cner\ de affecerat. prarterea ipfe Tigranes aduentare ferebat, Supi\ h aec omniain
Valeriani mili exercitu qiioqj Luculli feditio crat.Nam Valeriani milites, dui militia libe-'
US \Lr4a^° rati prius, iterum ftipendia faciebant, iam ante ad Nifibin ( jmultuan fue-
depetunt. rant>Uidl0ria,quieteq2,& rerum copia luxuriantes , adheee abfenti Lucullo
( quippe is plerunqj peregre ibat ) degentes, praecipue uero commoti a P.
Clodius le- qlT0Cjam Cl<Sdio,( quem alij Claudium nominant) homine innata quadam
gionibMValC' nouarum rerum cupiditate inferto, quanquam eius forore Lucullus in ma
bi^d/fetT ' trhnonio habebat: tumuero turbae inter cos exiffebant,cumalrjs decaU'
khwuUoau- ^s»tum auditum Acilium Confulem,qui ob cas quas memoraui caU'

tor# fas Lucullo fucceffor mifliis erat, appropinquare , faciebat ut Lucullu qua^
fi priuatum iam contemptui haberent. Qjribus motus Lucullus, ac praete'
rea quod cum a Marcio ( qui ante Acilium Conful fuerat ) in Cilidam fibl
mandatam aduenientefubfidium peti)ffet,id no impetrauerat, in magnam
folicitudinem deuenit. Nam &C nudatus militibus decedere metuebat 3&C
periculofum uxdebatur ibi locoru permanere . Itacp in T igranem proficifci
decreuit: fperans fore, ut eum inopinantem fimul ac itinere fatigatum fun^-
dens, aliquo modo feditiones militum componeret quorum neutrum ipfi
fucccfsit. Etenim milites aliquandiuiecuti,ciimin Cappadociam iter
(flendum effet, omnes unanimiterne uerbo quidem ullo farto, fefe comice
terunt, Valeriani autem cum fibimilitipmifsionem fartam a magiffratibus
Romae audirent,omnino afignis dilapfiiunt. Enimuero mirum uiderino
Cur LucuUtts mini debet, Lucullum, cum imperatoriae artis peritiffimus fuerit, primus cp
h militibus fuis Romanorum cum exercitu belli gerendi caufa Taurum tranfiuerit, duos
dejlitutusfuc- rcgeSj liaud illos imbelles, deuicerit ( quos, fi celeriter patrare bellum UO'
rlt- luiffet, capere potuiffet) nequiuiffe ita fuis militibus praceffe, quin 5C fenv
per tumultuarentur, 5C ipfum tandem defererent . Multa enim ipfis iniuiv
gerefolebat.difficilis cratin congrefsibus,operum exartor perquam atten
tus, in poenis irrogandis inexorabilis : ita neqj fermone, neque aequitate
bi eos deuincire, neqj honorum, pecuniae ue* muneribus conciliare noue^
r at: qua: profcclo cum omnis multitudo , tum praffertim militaris requirit*
Ita fartum eft,ut quandiu ex fententia omnia fiiccederent, praedas cp labo'
ribus pares adipifeerentur milites, Lucullo dirto audientes effent: poftea
quamaduerfas res experti, pro ipe metum propofitumfibi uiderunt, eius
autoritatem defugerunt . Cuius rei certum eft fignum, quod cum eofdem
Pompeius accepiffct ( is enim Valerianos milites iterum confcripfit) citra
omnem (editionem ipfis ufus eftradeo uir uiro prarilat.Haec agentibus mf
litibus,prope totum regnufuum Mithridates recepit,Cappadocia!cp muU
tum detrimentiintulit,necp Lucullo obftante, quod Aciiiumpropeeffe
fidlij ignauia. praetenderet, nccp ipfo Acilio defendente. Is enim cum prius feftinaffet, ut
Marcius pro- uirtoriamLucullopra:riperet,ubi tum quae arta effent refciuit,neadexer
conful Lucullu citum quidem uenit , fed in Bithynia tempus traxit . Marcius uero Lucub
non adimat. Io auxilium no tulit, caufatus milites fe nolle fequi ♦ In Ciliciam autem cum

ucniflet^

LIBER XXXVI, 5

ueniffetjMcnemachum quendam, qui a Tigrane defecerat , in fuam fidem
accepit:P.uerofclodium ( cuius fororem ipfe quocp coniuge habebat) qui cloiius rei ni*
metu perpetratorum apudNifibin, a Lucullo defciuerat, rei nauali praefe- ualipref 'cflus,
cit.Atqj is Clodius a maritimis praedonibus captus, ab ijscp Pompeium re- c*pi-

formidantibus dimiiTus, Antiochiam Syriae fecotulit, ut eos cum Arabtjs
difeeptantes auxilio iuuaret * Ibi cum fimili modo nonullos ad feditionem f. Mloc u‘cdt
concitaret, parum abluit qum periret»

Huius libritrigefmquinti finis, initium'^ fiquentis trigefimifixti, interciderunt,

DIONES ROMANAE HISTORIAE

LIBER TRICESIMVS ET SEXTVS,

* * *

parcit: dominandiqj cupiditate impulfus,Cretenfes, quibus cum certis c hMeteUires
conditionibuspa<ffuserat,inuafit,nullahabitafaederis,fi quando id ei ob- inCretageJl*.
tendebatur, ratione: adeo antequam Pompeius adueniret , damnu eis da-
re properabat . Na Ocffauius quide, qui fine exercitu aderat ( dC erat eo no O fimus.
tanquam ad bellum obeundum, fedadaccipiedas in fidem populi Roma-
ni urbes mifTus ) nihil interpellabat. At uero Cornelius Sifcnna Graecia: ea Cornei. Sifen -
tempeftatcpraefecffus, comperta re in Cretam uenit,Metcllumqp, ut popu-
lis parceret, monuit: quem ubi ab inftituto deducere non potuit, nihil quic
quam ad eum coercendum egit. Itaqj Metellus multis affli(fris , Eleutherac
urbiper proditionem acceptae ( eius proditionis autores turrim latericiam
magna: molis,expugnatuq3longeomnium difficillima, aliquotnocffibus
continenteritaaceto madefecerant,ut perfringi pollet) ftipendium impe
rauit:deindeLappamuictepit,nihilmoratusOcflainum,quieam tumtem-
poris tenebat: dC ab Odfauio quidem uim omnem ab ftinuit, Cilices autem
quos is fecum habebat, interemit . Id uero indignum ratus Oftauius, non
iam ut ante quietem egit: fed primum accepto exercitu Sifenna:, qui tum
forte morbo abfumptus crat,opprefsis opitulatus eft : ijs reftitutis ad Ari- Ariftiotu
ftionemfeinurbemHierapydna contulitdbiq* communi confilio bellum
geffcrunt.Is Ariftiontum Cydonia excefferat:& deuieffo L.Baffo qui fe ei
oppofuerat,Hierapydna occupauerat. Aliquandiu cum perfeueraffent,
poftquam aduerfum fe ire Metellum perceperunt, muris relitffis uela in ab
tum dederunt:ibi tum temp effate uexati,& in terram multis fuorum amif-
fiSjCiecffi iunt.Metellus totam exinde infulam fubegit. Eo modo Cretenfi- Creta [ubafia,
bus, qui ante id tempus in perpetualibertate uixerant,neq5 unquam alieni¬
gena domino paruerant, ieruitutis iugum impoOtum eft,cognometuinq$

Cretici Metello dederunt. Is tamen neq* Panarem, ncq3 Lafthenem (nam
8C hunc ceperat) in triumpho ut duceret obtinuit,quos Pompeius auxilio
cuiufdam Tribuniplebis ad hoc perfuafiMetelloeripuit, qjfibiexpado
cos, non Metello, a ccefsiffe dicerer. Et Pompeij quide res geffas iam nunc
cxpona.Semper quidem nauigantibus maritimi praedones infefti fuerunt, Belli piratici
quomodo SC terra habitates ab his q in cotinenti predas agunt, fubinde in- °rigo.
uadebantunatcp id quidem SC femper contigit, necp finis ulla erit, quandiu
cademhominum natura manebit. Enimucro fuperioribus temporibus in
certis tantum quibufdalocis, idcp fola «effate pauci quidam homines prae-

a ^ dationP

(Judichrio Xylandro ugutttno
interprete •

I

<d

\

tS DIONIS ROM. HI ST.

dationibus eum terram tum etiam mareinfeftabant. Eo fyitem tempori
quod uarijsm locis cotinentiabella fuiflent,multae urbes eterfie eflent, om
nibus qui praefens periculum efFugiffent, fupplicia imminerent, ac nihil u £
quam tutuijs cflet, horu maxima pars ad praedas exereedas animu adiecit*
Qux in concinentifiebant,haud difFicilime fublata profligataqj funt : nam
& in confpedu populorum incidebant, Qc ipfum damnum citius fentieba
tur, praeterea comprehendi autores facile poteranticontramaritima fLibin
deadfummum ingrauefcebant. Occupato enim populo Romano in de**
bellandis hoftibus,uehementer increuerant piratae: QC multis locis circum*
nauigatis, fui omnes fimiles fibi adiunxerant, ita ut nonnul 'j alijs frequen¬
tes admodum ad fup pedas tanquam ex foedere ferendas irent» Hocmo*
do qua; egerint, iam ante did um eft . PoiFquam ea foedera foluta funt, iam
«onquieicere praedones, uerum ipfi per fe fingulatim plurima ac grauia
damna Romanis, eorum^ foerjs dare: neque iam uelutante, paucis na*
uigtjs, iedmagnis clafsibqs nauigare, imperatoribusadid deledis7ita eo*
rum quoque nomen iam notum fieri . Prindpiom nauigantes praefertim
uis fada, quibus ne hyeme quidem tutis e(Fe concedebant: acko audacia
fua,ufii, atque fuceelui elati, etiam tunc temporis fecuri mare irfurpabant:
poltmodo JKeos quim portibus eflent,aggre(si funt. Qiriadnaualeprat»
Snjm aduerfus cos cenandum exire aufi funt,plerique uicW perierunt .Ne¬
que» quis fupenor facflus fuit, eorum quempia potuit coprshendere tan-
cum uelo citate nauigandi alijspraeftabant: itaque tanquam uiciiTent-paulo
poft reuerfi, non uillas tantum QC agros, fed ipfas etiam urbes uaftabanr
irel incendebant: nonnullas etiam fui iuris efficiebant, ac in his tanquam
apud amicos fuahyb emacula aedificabantjfjscgtanquam receptaculis ad
bellum utebantur.Cum ex animi fententia haec luccedcrenr, egrefsi in con
ementem terram, lbicp eos eda quibus in mari nihil erat negociqno Roma¬
norum modo focios extra Italiam habitantes,uerimi ipfius quocp Italice in*
colas multis modis afflixerunt . Rati enim fore ut fi ab hac quoque regione
fe non abftmuifleat,& quaeftus uberiores ex ea adipifcerentur,& eo maio*
rem altjs populis terrorem incuterent : cum ad alias Italiae urbes appuJerur
tum ipfa etiam Odia clafle intrauerunr.ibi nauibus combuftis,direptis om
nibus , tandem, cum impune ornniaferrent, in terra diutius commorati
demancipijs manubrjsqj haud minori cum fecuritate, quam fi domi fu# efi
fent, rationes inierunt . Alij autem alijs iiilocis praedas exercebant ( ne® e-
nim fimul omnes partes maris ijdern poterant infcftare) tanta amicitia ia*
ter fe fundi, ut ignotis etiam non aliter quam quibus cum familiarifsime ui*
xiiTent , pecuniam QC auxilia mitterent : quae res ad potentiam ipfis tantam
obtinendum haud parum attulit. Nam & fi qui erant , quorum in aliquos
praedonum ftudium extaret, eos uniuerfi in honore habebant, QC fi qui fijj
corporis ab alijslaefi eflent , eorum res ipfi omnes ferebant, agebant® . Ad
tantam tum molem praedonum res accreuerat, utbellumiam Sf magnum
& continens, praeter QC opinionem omnium, QC fidem, gererent. Peruene*
rat iam tunc fama horum ad Romanos, quin QC uidebant aliquam partem
cum necp eorum quae nauibus aduehi folebant, quicquam ad eos perueni*
re t,& frumenti commeatus omnino interclufi eflent: fed nonmagnam eius
rei curam geflerat, quo tempore id ex ufu cumprimis efle poterat, tantum
ut ad finguloru annunciationem animo commouebantur,ita naues’ Qc impe
ratores miferant:nihil autem profedum eraqmjfi quod adhuc magis focij ab

his ipfis

LIBER XXXVI. ( jr

liis ipfis uexabarltur . Tandem cum in fummo difcrjmine uerfarentur, con¬
cione conuocati multos dies deliberatum eft, quid nam agendum eflet.p a
rum,ac fere nihilfpei eratjpofle rem bene ac feliciter geri, cogitantibus cum
quot continenter laboribus ac periculis edent attriti \ tum quod id bellum
contra praedones graue ac multiplex efTet futurum, quo nec omnes fimul
occupari, neqj Ungulos inuadi pofle eos reputabant, qui mutuis fefe au-
xilijs fuftcntarent , 3t haudquaquam pro diue futurum erat undiquaqj eos
eodem temporis fpacio coerceri, Haec anxie difpi cientibus , A. cjuidam
Gabinius Tribunus plebis, incertum iummiflus ne in hoc ipfum a Pom- Gubinij rog4«
peio,anftudiofgratia£ ab eo ineundae adducftus, utiqs non eo animo, quod ho»
Reipublicae coniultum uellet , uir ipfe peisimus, fententiam tulit, jjt ex his
qui Confulatu gelsiflent, unus quiipiam deligeretur imperator cotra pra:-
dones omnes cum plena poteftate, imperiumqj eieflet trienne, deutere-
tur coprjs amplifsimis, ac multis legatis . Ipfum quidem Pompeiu nomina-
tim no dixit:atqui manifeftum erat, ubi primum huius rei mentione plebs
p er ce p i fle t, ipfum elecfturos.neq? fecus ac cogitauit,res cecidit.Nam 8C ro-

Pationem eam plebs approbauit, & praeter. fenatum omnes confeftim ad
ompeium declinauerunt. Senatus potius quam ei tantum imperiu man-
daret, quaecuncp spiratis malaferenda iudicabat : proinde ipfum Gabinia
parum abfuit quin in confilio perimerent. Quo ex eorum manibus elapfo,

) cum patrum fentehtia plebi innotuilfet, tantus eft coortus tumultus, ut ad

eos adhuc confultantes opprimendos ierint;haud dubie dccifuri,nift curia
> VA’ illi ante plebis impetu exijlient . Dilapfis reliquis,& fefe abdentibus', unus

& * C.Pifo,qui tum collega Acilio Confulatum gerebat, comprachenftis, cum An. <>$7. y, C

< iam uel reliquorum nomine ad mortem raperetur, Gabinio deprecante di
miflus eft. Ab hocfacfto potentiores quieuerut,uit£e ufura iibi cocefla con-
tentiinouem autem Tribunos plebis co adduxerunt,utfe Gabinio oppo¬
nerent. Cum cauteri plebem timentes non intercederent , ibi L. quidam
Trebellius,acL.Rofcius aufi contradicere, nem eloqui quaereccpcrantpa
trib . fe dicfturos,neqj perficere rem potuere. Nam cu pneftituta dies appe
rij fler, qua id decretum erat confirmandum, ita res acfta eilPompeium ma-
gna cupiditas huius imp eri) potiudiinceflerat, cumiampartim ob infitam
ambitionem, partim ob ftudium populi non tam eam rem honori, quam fi
non potiretur, ignominie fibi duceret : interim quod aduerfari fibi potetes
animaduerteret,fimulandumfibiftatuit,inuitumfeadhancremadigi.So-
litum alias nequaquam palam ferre fi quid cuperct:tunc praeterea duae cau-
fte ad fimulandum impeliebant;una,qu6d inuidia grani laboraturum fe ui
debatjfl ultro imperium ambiret:altera, quod magnae fibi gloriae efle futu¬
rum cogirabat,fi'necuolentifibiid imperium, nitniru ante alios omnes di-
gnifsimo imponeretur. Igitur ad hoc iam ante compofitus, tum in concio¬
nem progreflus : Gaudeo, inquit, Quirites, honorem mihi a uobis haberi: Pompei] ad po
quippe bC fuapte natura homines ciuium fu orum beneficijs ornati, fefe in pulumomio.
his oftentant:& ego f^pius iam a uobis honoribus affecftus,nullam tantam
poflum pne meferre laetitiam, quae dignitate praefentis rei exaequet.Enim-
uero ego fieexiftimo, neque ucftrum efle, ut tam inexplebili mei ornandi
ftudio teneamini: &C in rem mcanon eft, femper me efle cum imperio.nam
& ipfe a puero multoslabores tuli, &uospar eft etiamaliorumhaberera-
tionem. Nurnnam excidit uobis memoria earum aerumnarum, quas in bel
lo contra Cinnam, paruo ipfe admodum natu? exhaufi $ Quibus negoefis

a 4 defatiga^

L

S

y

• , ■ ^

$ DIONIS ROM. HI ST.

defatigatus fimin Sicilia dC Africa, nondu uere inter ephebos numeratus;*
quae periculain Hifpania obierim , antequam in fenatu effem lecftus ? pro-
pter quae omnia ut uos ingratitudinis incufem , longe id quide a me abeft.
qui enim pofsimr' Nam ut caetera praeteream, quae in me exornando pofui<
ftis, commiflum mihiaduerfusSertoriumimperium, quo temporeidne*
moneq3iiolebatfufcipere,neq5poterat obire,tum triumphus praeter infti
tuta duitatis conceflus , fummumihi fplendorem attulerunt. At enim tot
mihi curis confecflo, tot laboribus exhaufto, dC corporis uires attenuatae,
&C animus defatigatus eft. neque eft quod me iuuenem adhuc efle putetis,
aut corpus meum ponderetis, annorum ue numeru meorum ineatis: nam
fi quot obiuiimperia, quotpericulafubiui numeretis, maiorem eoru fum-
mamreperietis,quamfitannorummeorum: idcp maiorem fidem uobisfa-
ciet,iam deinceps me neq3 laboribus, neque curis perferendis efle parem.

Inuidi lam ^ Sms a^uerfum haec perdurare queat, tamen confpicuum nobis eft,

quantum h aceres inuidiae atque odij gerenti eas conflent, quae ut uos recfte
quidem nullo in diferimine ponitis,itamihi tamen eadem moleftifsimafint
futura, fateorcp nullum inrebus bellicistantum efle periculum, quod ma¬
gis me quam dnftacres terrere, maiori Wmoleftiaaflfcerepofsit. Quis enim
fanacmentis homo gratam fibiuitamiudicet apudhoir^nes aemulos ? aut
publicae rei fibi adminiftrationem expetat, ubi uel re male gefta iudicium,
uelbene gefta inuidiafit fubeunda^Quaprotermihi cum ob has, tum alias
obeaufas concediteut quietefruar, acres meas agam, familiseqj tandem
rneae curandae rationes ineam, neue tot laboribus confamptus perea. Con
tra praedones autem aliti ducem confti tuite : magnus eft enim eoru numc*
rus apud natu maiores minorescp qui QC uelint & pofsint rei nauali pr^eile
ut ex tanta copia haud difficile uobis fit unum aliquem deligere . Neque e-
nim ego folus uos diligo , necp folus peritiam rerum bellicarum habeo , fed
& is, & ifte, quorum nomina taceo , ne eorum bonam gratiam quaefifTe ui*
deardn haec uerba locutum, Gabinius ita excepit:

Rem fuis confentanea moribus, Quirites,fecicPompeius,ncqp expetes
Imperium, necp oblatum obuijs ulnis excipiens.Ncmo enim bonus uirinv
perfi cupiditate tenetur, fibi' uegrauium negociorum curam exoptat: &in
huiufmodire expedit munus impofitu confiderateiubire, ut tuto idipfutn
» liceat exequi. Multo ties etenim temeritas in fe aliquid recipientis prtepro- ,

=» pera in rebus agendis damnu affert: contra accurata confideratio ab initio

35 adhibita,in atflionibus perdurat, omnibusq? emolumeto cedit. V os autem
tequum eft non id quod Pompeio gratu fit,ftatuere, fed quod ciuitati con-
ducat.idoneos enim conuenit rebus gerendis prgficere, non eos quimagi
ftatus ambiarft:quos permultos quidem, idoneum uero praeter hunc nemi¬
nem reperietis.Meminiftis quae dC quantafn bello contra Sertorium pertu
Ierimus, imperatoris egentes, a tq$ut eo temporeneminem necpiuniorum
necp feniorum ei parem inuenerimus, extra hunc Pompeium, quem cum £-
tas eius nondu id ferret, necdum in fenatu eflet adfcriptus,pro utrom Con*
fule emifimus. Equidem uelim magnam nobis praeftantiu uirorum efle co-
piam:idcp,fi itafa(fto opus fit, optauerim.at quando res haecnonuotis con
ficitur, nem fortefortuna hi obtingunqfedutad hoc natus quifpiam,itae-
xercitatus fit, 6^ in omnibus rebus profperam fortunam expertus, ( htec ue¬
ro uni uiro omnia rarifsime contingunt ) necefle eft : fi quis talis uir reper¬
tus fuerit, eum opus eft a uobisomnibus unanimi faiiore ad dignitatem
1 iftam

G-thinij con¬
cio.

5!

quipatitur,efthoneftifsirna,dumalter per eam feruatur, alter hoc modo «
fuos dues affferit , in quos bonus ac curitatis amas uir corpus uitamcp fuam «
promptifsim e impenderit, An exiftimatis Pompeium, qui adolefcentulus ^
ad militiam, ducendos exercitus, augendum noitras, fociorum res tutadas,

6C aduerfariorum noftrg ditioni adiungendas ualuiqeum nime adultum, &C
in ea aetate conftitutum, in qua unufquifcp fefe plurimum praeftat, praeterea
quam maxima rerum bellicarum peritia auctum , non longe commodifsi-
mum uobis fu turum cAn cui adolefcenti imperium obtuliitis, cum uiriii ae¬
tate reijcietiscEt cui equiri adhuc exiftcntftanta bella credidiltis,ei (enato
ri hoc imperium non committetis^Et quem nullo fui edito fpecimine uni-
cumad incumbentia negocia defiderauiftis, eum faris fuperqj fpedtatum
tam rebus prarfentibus haud minus, quam ite tum urgebant, premecibus,
non proficietis C Et quem ob aetatem imperio gerendo nondum habilem
aduerfus Sertorium delegiftis, huncConfularem iam nunc contra praedo-
nes non ablegabirisf' Sed enim necp uobis aliter agendum eft, tucp o Ponv
pei,mihi,pacria?cj$ concede, cui SC naftis es, &C educatus* tecp eius commo^
disinferuire oportet, eorum caufa nullos labores, nulla pericula fubterfu-
gere:fed etiam fi res ita ferat, ut moriendum proca tibi fi t,quouis mortis
genere fatum anteuertere» Ridiculus nimirufum,qui haec te adhortor, qui
fortitudinem, atq* in patriam animu tuum in tot tantis^ bellis demonftra-
lieris.Ergo mcis,horumq3Uoribusflecftere,neq5 certorum hominum inui-
dia terrererquintu potius ad maioris partis amicitia refpicies, publicum qj
bontiin, «mulos tuos contemnc:quibus ut «gre facias, hanc ipfim ob cau-
iam imperium fufcipe, ut contra eorum iententiam dC imperiu te obtinen¬
te,^ gloriam reportante, moleftfa illi afficiantur , Hoc pacfto & te dignum
tuis prioribus a diis finem impofireris, &C nos multis magniscp malis libera-
ucris.Haec Gabinio differente, contradicere conatus eft Trebellms,fcd nc- T rebellius.
tnine animum aduertente, obftititnehac de re tribus infuffragta mitteren
turJd indigne ferens Gabinius,rogationem de Pompeio diftuht, aliam ue
ro de ipfo Trebellio introduxit. A‘ feptem & decem tribubus, que priores
fentetiam dixerant, indicatus eft inique agere, Tribunatuep mouendus ef-
fe : idem fiiffragifr iam etiam dccimaocfiaua datura, uix tandem T rebellius
loquendi finem fecit. Ho c uifo Rofcius,cum loqui no auderet, manu proh Rofcm
ta,duos ede deligendos oftendit,utuelh-oc modo potentiam Pompei) ac¬
cideret . H«c eo gcfticulatione manus fignificante, ita ingens atqj minax
a turba fubla tus efl clamor, ut coruus quidam, qui tunc forte fupra uolabat,
conftcrnatus perinde ac fi fulmine efteticftus, deciderit fecundum hoc fa-
<ftum Rofcius non linguam modo,fed & manus terruit. Catulus interea fi-
lentium feruairerat : rogatus autem a Gabinio utfententiam Qc ipfe diceret
( erat enim Catulus princeps fenatus, uidebanturcg eius autoritatem fecu-
ti etiam reliqui aftipulaturi : fpes autem erat eumTribunoru periculo per¬
motum, huic fententite acceffurum ) cum diefturo populus animum aduer-
tcret, quippe quem &C omnes reucrenter haberent, & quod femperipfis o-
ptimaquaeqj confuliiiffct egiffet^,fufpicerent,mh«cuerba cocionem ha-
buit:Summe me,QiHrites,ftudiofiim multitudinis ueftrae fuifte,coftat om- ^*tli'1 ^rati
nibiTS uobis. quod cum ita fit, neeefle eft ut ipfe quide ftmpliciter qu« pro- ad
defie Reipubliae cognofco,libero ore eloquanuos autem decet haec placi
de audire, ac deinde confiliu cap ere. Si quid enim in rem ueftra proponi uo )

J

to DIONIS ROM. HIST.

bis poteft, id tumultuantes nequaquam percipietis : fin afrente audieritis.,
haud dubie aliquid inucnietur, quod certo uobis conducat* Proinde pri¬
mum hoc et praecipuum dico,non debere uni alicui uiro tot imperia unum
ex alio comitti,quod &legeshocprohibent, &C experientia deprehenfum
MdriM er Syl eft, rem eam effe periculofifsimam * Neq? enim Mario alia caufa fuit, cur ta-
U qua ratione lem fefe gereret, quam quodbreui admodum temporis ipacio totbelloru
*d tyrannldem adminiftratio ei credita,Confulatus fexies intra paucifsimos annos manda
peruenennt, tus ef}:ne(^ Syllae, quam quodpofteaquam multis annis abfcp ulla interca
pedine excrcitib.prgfuifTet,Di(ftator poftea,ac deinde Conful creatus fuit*
53 Ea quippe eft natura animorum humanoru,ut non iuuenes modo, uerum
33 xtate etiam prouecfHores, poftquam multum temporis in poteftate tranfe
Votellat §en^tj patrijs moribus haudquaquam fibi uiuendum ducant . Q^iod ego
res immutari nonPornPe*) culpandi caufa comemoro, fed quoniam rem hanc & uobis
’ nullo modo conducibilem exiftimo,nccp leges eam permittunt . Etenim fi
quem hoc imperio dignabimur, id ei honori eft futurum: eius ueropar
eft omnes hoc, ad quos honor is pertinet, potirfihoc enim popularis reipn
biicse ftatus requirit.fin laborem affelet,huius quocn omnes participes fie-
ri couenitmam id aequalitas exigit.Pr^terea l,oc quidem paflo fiet;ut mul
*f repemmur, qui fele m rebus gerendis exerceant, quorum uirtus deinde
Ipedtata facilem nobis curam deligendi ex his aliquem qui negociis inftan
tibus pramciatur, praebeat . Ifto autem modo fieri non potefi, quin paucos
admodum fitis habituri, qui conuementibus ftudijsfefe itaparaueriht ut
res eis tuto committi queant . Ad bellum contra Sertorium duxuobis de¬
fuit, haud equidem alia magis de caufa, quam quod prioribus temporibus
dfutiusrjfdem hominibus ufi eratis:quo lit, ut fiiam Pompeius contra pira
tas omnino deligendus fit, tamen quia id &C contralegam fententiam fit fu
turum , dC ipfe uius uerum hocinftitutu improfiet, nequaquam ucl nobis
uelipfi id admittenda fit . Hoc primo loco praecipue commemorandu du^
xfuenio iam ad alteru.Cum nofiri homines ordine a legibus prrefiripto dd.
magifiratus QC imperia accipiant, itaqj nos 5C duces habeamus , & qlT1* C(>
rum inlocum fubeant,iam hoc quoque parum &honeftatis 8C utilitatis fit
habiturum, fi his proiecftis,nouum quoddam magiftratis genus in troduca
mus. Quid enim caufa: eft, cur annui a uobis magifiratus eligatur ubi eo¬
rum nullo in id genus nego cijs utendum uideturc' Aneo creantur ut in
pmextis purpura obambulet ueftibus,folo magifiratusnomine infiVnes
effecftufpoliatirlure profecfto & horum dC aliorum, quicuncprem aliauam
publicam fibi capcftendam propofuerut,in odium incurretis, fi patriis ma-
giftratibus circumfcriptis,nullaregerendahis qui legitime magiftratu ob¬
tinuerunt mandata, priuato homini imperium, quale nullum unquam fui/
dederitis . Qu<ki fi enim praeter annuos magifiratus nouus aliquis eft con-
lfi tuendus , habemus Sf huius rei exemplum a maioribus ad nos deduefiu:
Dicftaturam inquam. Sed 5C Didatorem, quantus quantus ille fit, maiores
nofiri necp cuiufuis rei caufa dixerunt, & imperium ei non ultra fextu men-
fem fuit.Itaq* fi omnino ralis quifpiam uobis opus eft, licet uobis falualeo-fi
, maieftate,idcp haud neglecftim de Republica cofiiltaritibus uelPompefir
h uel aliquem alium unum Dicftatorem creare, modo is ne ultra prteftiturum
Viftdtuu qud tempus, neue extra Italiam fit cum imperiornon enim uos fugit, ftudiofe id
lis mdgijlrd- patresnoftroscauifle,utinuenire non fit ullum unquam Ducatorem ali-
tji ter conftitutumfuifle, unico eo excepto qui in Sicilianullam quidem rem

t

gerens

&

\

\

LIBER XXXVI» i*

gerens profecftu*^ eft. Enimuero neqj Italia tali impraefentiarum indiget: &C
uos tantum abelfutimperium Dicftatoris admifiTuros credam, utnenomen
quidem eius toleraturos putem» cuius argumentum eft indignatio contra
Syllam ueftra. Quo minus recftum eft imperium uos iam , idc^ triennalem
in omnes non Italiae tantum, fed& externarum regionum res poteftatent
habiturum, conftituere.Notum eft enimuobis ex aequo omnibus, quanta
sam ante ex hac re in duitates miferiae exudarint: quotextiterint, qui ob iU
legitimaimperandi cupiditate,&plebemnoftr5 ieditionibus agitarint, &£
innumerorum nobis malorum cauik fuerint . Itaqs de his dicendi finem fa^
ciam.Ecquis enim eft, qui nefeiat abfqj his etiam, neq> honefttim eiTe, neqj
commodum, ut ad unum aliquem fummarerum deteratur, unicp m omnes

noftras res dominium afsignetur,quantumuis optimo lmdVLagni enim ho Honores mu*

nores, immodicae 63 poteftates etiam huiufinodi hominu animos ad faftum tuntmorcsi
extollunt atq? corrumpunt» Hoc uos diipicereiam nuncuelim, unumuf*-
rum nequaquam totius maris potiri pofle,autiblumre<fte hoc bellum admi
niftrare. Nam fi quod facfto opus eft, agere uolueritis, undiep praedonibus
bellum eft faciendum , ne uel inter fe coire, uel hi quibus bellum fit, ad eos
qui a bello funt‘exempti,fubterfugere pofsint,ut comprehendi nequeant*

Haec unus homo nullo modo folus imperas perficiet.qui enimpofsiteode
die in Italia & Cilicia,in Aegypto QC Syria, in Graecia & Hifpania, in Ionio
dC infulis bellum gerere rErgo ut opereprecium faciamus, multos non mill
tes tantum, fed 5 C duces huicnegocio deftinabimus.Acfi quis dicat, Si uni
alicui totius belli fumma credatur, habitum eum omnibus inlocis multos
nauium praefecftos , multos legatos : longe cum iuftiorem , tum utiliorem
meum fermonem exiftimem , fi dixerim:Quid ergo obftat,cur non illi ipii
quifiib auipicijs unius iftius imperatoris finteum imperio futuri,anobis ad
id deligantur, plenumcp a nobis imperium accipiant f Eo enim pacfto futu^
rum eft, ut dC dz&m belli attentius gerant, cuius fingulis certe partes fint
comraiflfe , nccp haHturi fint in quem fuse negligentise culpam refundant:
quin SC maiori inter fe contentione atep aemulatione operam nauabunt, ni¬
mirum et merum imperium obtinentes,& fibi gloriam rerum geftarum,n5
ali), paraturi. Contra fi priori rationi ftetur, quid horum fimileres habebite1
aut quis rem ullam ferio fibi fumet gerendam , cuius perferte gloria alij fit
cefiuraf Verum ab uno hoc bellum confici non pofle, ipfe etiam Gabinius
faftus eft, multos deierto imperatori adiutores decerni petens. Reliqua eft
confideratio, Imperatores/ne illi, an legati, itemcg duces ne, QC cum lufto
imperio, an ut adminiftri illius unici imperatoris lint emittendi.Meam fen-
tentiam magis cum legibus congruere, cum alias, tum aduerius praedones
belligeraturis, nemo ueftrum,nifi fallor, diffitebitur. Dempto tame hoc, uri
detis preterea quid rei fit, (ub prptextu piratici belli, omnes uelie magiftra-*
tus alios^abrogare,ut nullus eo tempore fit nec^ in Italia, neqp in fub ditis no
bis regionibus. *

Defiunt finis huius orationis, & initium decreti, fio Vom*
peio imperium eil commififium *

Et in Italiapro Confule, decreuerut ei etiam legatos quindecim, omnes
ftcmnaues,& utpecunie quantum uellet, itemep quot uellet legiones acci
peret.Haec Senatus etiam rata efle iufsit, quanquainuitus, itemcp alia, quae . ^

ad hoc

L

n DIONIS ROM. HI ST.

adhoc negociu conducere intelligebanttidcp eo magis fet erunt, quod cum
Pifo in Gallia Narbonenfi fua prouincia legatis Pompei) deledtuu haben¬
dorum poteftatem denegalfet, uehementer eius rei ergo indignatus erat
populus : confeftimqj eum magiftratu deieciflfet,nifi Pompeius deprecatus
pompcrn *:t pro eo obtinuiffet . Pompeius cum fe ut res ipfa,utcp fui fpiritus expofee-
bellum pira- bant,comparaffet, uniuerfumuno tempore mare in quo piratae graffaban-
ticum confe- tur, partim ipfe pnefens, partim per Tuos legatos circumnauigauit , maio-
ccri> ricp id ex parte fpacio unius anni pacauit. Ad eam rem cum multo nautico,
armatorum cp militum apparatu ufus eft, ita ut necp in terra, neqj in mari ef
fet qui refiftere poffet, tum uero magna erga dedetes fe ei humanitate, qua
plurimos fibi conciliauit. Vi enim fuperati poftquam eius boni tatemfenfe
runt,promptiffime fe unufquifqp eius fidei p ermifit * Ipfe cum cacteris in re¬
bus eis profpexiqtum ne denuo paupertas eos ad flagitiaimpelleret,agros
eis, quos defertos uidebat, colendos, habitandascp urbes colonis indigen-
Pompciopolis. tes tradidit : itaqj SC aliae urbes habitari coeptae funt, 6C quam P ompeiopo-
lim nominant,Solis prius di<ffa,fita in Ciliciae ora, quam Tigranes ante ua-
ftauerat . Haec ita gefta funt, Acilio dC Pifone Cofs. Lex prarterea abL
te x de ambi- pfis Confulibus promulgata eft de ambitu , ut qui eius conuicfti effient,
tulatd, jjs neqUe magiftratum gerere, neque fenatoribus effie liceret, fed pecu¬
niaria infiiper eis mulcfta irrogaretur.Poftea enim quam Tribunis fuum an
tiquumiusreftitutueft, cum multi fenatoria dignitate ante aCenforibus
moti eam recuperare conarentur,de omnibus magiftratibus frequetes om
nino coitiones cofpirationescpficbant.Eam legem Confules tulerut,non
quod ambitum odiifent (nam dC ipfi ad Confulatu cotentifisima fauoris ue
narioneperuenerant,diescpdidus ob eam rem fuerat Pifoni,iscp unius at¬
que alterius cuiufdam intercefsionene caufam diceret effecerat) fed coatfti
a fenatu, id' que hac de caufa . Qui ambitus rei effient , ffs acerbifsfmas poe-
CComel.Tri- nas ftatuere C. quidam Cornelius Tribunufplebis intenderat, approbante
bumis. /dtp fam populo» Senatus immodica fupplicia denunciandouidebatqui-
M odusfuppli* dem terrorem hominibus inijei, quod tamen ea extrema efient, nem accu-
ciorum ftatu- fatoresreorum,necpquieos condemnarent,facilerepcriripoffie. Vbiucro
endus. mediocres poense propofitae effent,ibi & frequentes accufationes fieri, ne¬
que a damnando reo iudices deterreri . His caufis induefti Patres, rogatio¬
nem eam emendare, de eacp legem Confules ferre iufferut.Vbi dies comi¬
tiorum aduenit' quae antequam fierent, nulla lex fanciri poterat, cuminte-
rim hocliberotemporequi dignitates ambiebant, multa facinoraperpe-
traffent, &ne a caedibus quidem temperatum effet, decreuerunt,ut contra
hos etia lex promulgaretur, 6>C Confulibus fatellitiudaretur. Eo comotus
Contentio de Cornelius,fententiam tulir,ne.fenatoribus liceret autmagiftratu alicui qui
lege ambitus, nonlegitime peteret,conferre,autullamaliamrem quae ad populum perti
neret, fcifcere. ( Id multis ante feculis lege fancitum erat, re ipfa non obfer-
uatum. ) Cum ea res tumultu excitaret ingentem , reclamantibus cum altjs
pifonis fdfces Patribus frequentibus, tum Pifone Confule, eius fafces turba perfregit, &C
confratti. acj fpfum quoque dilaniandum iam ibat, cum Cornelius plebis conatus cer
nens, antequam latis fuffragtjs qiiicqua ftatueretur, concione dimifit. Pofiy
f ealegi adiecit,debere omnino eius legis Patres autores fieri, populumcp
eorum autoritatefecutum, ratam eam uticp habere. Ita dC hanc legem Cor-
texdeiudiiijt nelius perfecit, &C alteram huiufmodi.Praetores folebant iura ea, fecundum,
'Wattorijsj quae effient indicaturi, feripta edere .Neque enim praetores id ius, quod ad

contra

cotraftus dirigendos pofitum erat,obferuabant,neq$ id unquam fecerant,
necp feripto iuri fteterant,fed faep enumero ea uariauerat, crebro cp per gra-
tiam dC odium certoru hominu, ueluti fieri aflalet, multa gereb antur* Igitur
rogationem tulit, ut 5t ftatim a principio Praetores praedicerent, quo iure
effient ufuri^ deinde nequaquam ab eo deflecterent* Denique tanta cura . ^
tum temporis cauerunt,ne quis largitionib.fe corrupi fineret,ut praeter poe ^
nas quas eius rei manifeftis infligebant,accufatoribus etiam honores habe
rent* Et M, quidem Cotta cum Qiiaeftorem iuurn P*Oppium, quem dono
rum acceptorum, et infidiarum fufpecftum habebat, repudiaftet,ipfe autem
magnam uim p ecunia ex Bithynia corrafiffiet, a C.Caibone accufatus eft,
isqj Carbo, etfi praeter tribunatum plebis honorem alium nullum geflerat,
ob id Conflilaribus honoribus exornatus eft. Atcp ipfe deinde cum Bithy¬
niam prouinciam obtineret, & quam Cotta moderatiorem fe non gereret,
ab eius filio uice uerfa in iudicium tradlus,- reuscp peractus eft.Longe enim c<
procliuius eft alios reprehendere, quam fibi ipii moderarhfacilimecp fit, ut «€
quaru rerum caufa homines poena dignos alios iudicant, has ipfi eafdem c<
admittant:ut argumeto non fit propter quae alios accufant , has ipfos odif-
fe.L.autem Lucullus urbana quidem praetura defunctus eft : fcd cum poft'
ea in Sardiniam Praetor ut iret forte obtinuiflTet,detre<ftauft,negociumcp a-
uerfa tus eft hac de caufa, quod plericp in prouincijs perperam omnia age-
rent.Ipfe quidem fuam aequitatem fatis fupercp demoftrauerat . Cum enim Lucufii acfU4~
Aciliusfellam cius, de qua ius dabat, confringi iuberet,quod fepraetereun- ^

tem aliquando cernens non aflurrexiffiet, nihil animo commotus ille, ftans
deinde, &C propter eum collegae etiam, deiurerefponderunt. Tulit&Ro-
fcius legem, dC aliam C. Manilius Tribunufplebis ; ille quide, quod de gra¬
dibus equitum in theatris accurate ab alijs feparandis lex eius effiet, lauda- lcx Rofad,
tus eft: Manilio autem parum abfuit quin caufa dicenda fuiflet. Extre- de equitum fc-
ma enim anni die, cum iam uefp er appeteret, paratis quibufdam ex liberto dibusin thect -
rum gente, quiinter aliam plebem 6c ipfi fua fuffragta ferrent, eos patronis tro.
futs adxquauit. Qiiod ubi mox poftridie ijs ipfis Calendis, quibus L.Tul- Lex Anilia.
liiis dC Aemilius Lepidus Confulatum inierut, fenatus comperit, legem e- A/l* 8.V.C
ius anriquauit:ipfe autem territus uehemeti plebis indignatione, primum
autores huius fuae legis Craflum,aliosq3 quofdam iacftauit* Cum autem ne
mini fidem faceret, Pompeium etiam nolente adulatus eft, praecipue quod
Gabinium apud eum plurimum poffie intelligeret. Is itaqj Manilius Pom¬
peio bellum contra Tigranem ac Mithridatem, tum Bithyniae & Ciliciae
adminiftratione decreuit. Erat tum quocp potentioruindignatio, difeepta
tiocp, cumalijs de caufis, tum quod Marcius, & Acilius antequam magi-
ftratus fui tempus exiret^o fe ab dicare iubebantur*Populus,quanquapau
lo anteablegauerat, qui captam ditionem componerent, proptereaquod
Lucullus p er literas debellatum effe innuerat, tamen adducftus praefertim
a Caefare, Marco cp Cicerone, legem Manilia confirmauit.Neuter eo quod Q-pr cr Cice
id optimo publico futuru arbitraretur, aut quod Pomperj gratiam fibi con- ro cur legem
ciliare uellet, populi tunc partes fouit, fedineare, quam nihilominus uide Manilim dc-
bant effecftam iri, Cadar fimul populum fibi demerendum ftatuebat,quem f cuderint.
longe potentiore Patribus cofpiciebatrfimul ad hoc fe parabat, ut aliquan t
do pro fe quocp fimile decretu fieret* Ad haec Pompeium ex his quae ei con\
ferebantur ornamenta, &maiorimuidiaeexpofitu, & eo magis moleftum.- ' ..
populo efficere ftudebat, ut illius tanto maturius fatietas eum c ^

»4, DIONIS ROM, HI ST.

cero Rempublicam regere affectans, tam nobilitati quam plebi of!;ende>
bat utri fe parti adiunxiUet,ei incrementum fe additurum, Igitur utnTque fe
applicabat, modo huius, modo alterius partis res fouendo, &C utriufcp fauo
rem fibi concilians,Eo uero tempore Aedilem fe,quam Tribunuplebis fie
ri malebat, quod optimos iam ante ad honores alios deledlos diceret, atqj
T hac de caufa turbg acceffierat.Etiampofth&e, cum Manilio iudicium a Se-
natu effiet intentatum, is cp ei moram inijcere cupefet, Cicero & alias Sena>
tuirepugnauit:& quia tum praeturam, principatum^ iniudicijs gerebat,
multo labore obtinuit, utres in fequentem diem extraheretur, caufatus in
extremo iam anni effieJnterim plebeManilq cafum indigne ferete, in con¬
cionem Cicero progreilus,c0aiflus,ut putatura Tribunis,Senatum uerois
perftrinxit,MamliocB fe patrocinaturum promifit.Cum altjs ob id oppro-
brtjs impetitus eft, tum transfuga quocp auditjt : quo minus autem iudicia
Seditio com, rei fieret,coortusconfeftimtumultusimpedijt,RPaetus,8^ Cornelius Syl-
<lui h&M m la, magni illius Sylla: fratris filius, Cofs, defignati, largitionis erant couidif;
bitm interro - Hi L.Cottae,ac Lucio Torquato,a quibus accufati erant, \xiix pericula per
g4ti panos de infldias creabat : idcp hoc magis, quod hi in ilium locum eflent elati. Ad id
derant. faci'nus accinxerant fe & alrj quidam &C Cn, etiam Pifo, Luciusqj Catilina,
homo audacifsimuSjiratus ob repuliam,quam in petitione Cofulatus paf-
fus erat.Fmftrati tamen funt incepto, quod & maturius palam fadte erant
infidiae, QC a Senatu CottgTorquatocp additum pr3efidium,idcp contra in*
fidiatores fore edidhim erat, nifi quis Tribunuiplcbis intcrcefsiffet, Poft-
Pfo. quam nihil de ferocia Pifonem remittere Senatus uidit, ueritus ne tumul¬
tum concitaret, eum fub titulo imperij in Hifpaniam ablegauit, atque is ibi
Vopeiut ddbel 0binhma quandaab incolis trucidatus perrjt. Pompeius autem primum
lumMithndct - pe acj nauai^in Cretam &C aduerfus Metellu expeditione parabat : ubi quae
ticumprojic - a(^a effient, accepit, cegre fe eam rem ferre fimulauit,qiiemadmodu et antea
’ * fecerat, &C de aduerfarijs queftus eft, qui eum fubinde negocijs obtruderet,

jfperantes fore ut aliquado ijsfucCumberct;ipfeuerd gratifsimam eam rem
habuit, necpulia deinceps Cretae, uel aliorummaririmorumncgociorum,
fi quareftabant nondum confecfta, ratione habita, in barbarico bello ador¬
nando erat .interea adtentandum Mithridatis animum, Metrophanem,
qui cum eo de amicitia ineunda communicaret, mifit . Mithridates Pom¬
peium parui admodum eo tempore pendebat, quod recens uita defun¬
do Ariace Parthorum rege , eius fe fucceffiorem Phraaten familiaritate
fibi deuincfturu fperabat, Qiie ubi Pomperj amicitia eiufdem rei ergo prae¬
occupatu, eiufdcmcp impulfu Armeniam Tigrani fobdita inuadere perce¬
pit, animo collapfus, legatos exemplo ad Pompeiu mifit, qui de conditioni
bus pacis ageret.Pompeius,ut arma deponeret, perfugascp redderet,iube-
bat:Mithridati non integrum erat,confilium capere .Nam ubi id primum
in exercitu eius auditum, transfugae, quorum magnus erat numerus, ne tra
derentur ueriti, atep barbari, ne deftituti auxilio horum bellare cogeretur,
tumulcuabatunmieciffientcp lpfi pene regi manus, qui eos aegre admodum
inhibuit, non pacis petendae caufa a fe miffios effe legatos praetendens, fed
ut Romanorum apparatum fpecularentur.Pomp eius ubi bellum gerettdu
effic cognouit, inter alia que ad id moliendum parabat, V alerianas etiam le
futtcuUi cuVo- giones fibi adfeiuit. Cum iam in Galatiam ueniffet, L. ei Lucullus obuiam
peio cogreffuj? fadius eft, debellatum omnino efTe affirmans, necp expeditione quicquam
^0pus e(pe jiac ea^em de caufa etiam uiros a Senatu ad res compo¬

nendas

"V

%

LIBER XXXVI. 15

nendas ablegatos, iam adeffe:Pompeio cum, ut retrocederet, no perfuade
ret, ad cum criminandum fe conuertit , inter alia probra hominem multa*
rum fubinde rerum agendaru,belliq$ dC imperij cupidum nominans.Pom*
peium parum ea mouerunt.itaqj propofito edicto, ne quis in pofterum Lu
cullo obtemperaret, magna celeritate Mithridate petijt, ut quamprimurri
cum eo cogrederetur. Mithridates aliquandiu fubterfugiebat,quod copijs
eflet minoribus inftrudus,uaftabatqj obuiam quamqj regione : hoftemqs
hinc inde circuducere,& commeatum inopia affligere ftudebat. Vbi uero
Pompeius Armeniam ingeffus eft, partim hac ipfa de caula, partim ut eam
defertam occuparet, ibi demuAiueritus Mithridates,neeaiegio fe ab ien
teinpoteftatem hoftium ueniret, eodem perrexit. Tumulum ex aduerio
hoftium tutum infedit,ipfe cum toto exercitu quietem egit, penuria rerum
neceffariarum Romanum fc confedurum iperans, quifibi infixa ditione
commoranti undiquaq* affatim aduehebantur . Erat fub eo tumulo plani*
cies nuda pofita : in eam fubinde nonnullos equitum demittebat, qui ob>
uios quofep lcederent.quo efferum eft, ut crebri ab hofte ad ipfum transfu
gerent.Pompeius cum eo in loco hoftem aggredi no auderet, alium caftris
locum obtinuit,circa quem omnia fyluis erat obfita,ut minus iam hoftium
equitatus fagittarijqj nocere poflent; Ibi infidrjs commodo loco pofitis, i*
pfe cum paucis ad caftra hoftium palam accefsit : tumultutp excitato ad lo*
cum quem deftinauerat, e caftris eos pertraxit: ita magnam hoftium cae*
dem fecit. Addidit ea res animum, ideocp alios ad alias regionis partes e*
mifit, qui commeatus explicarent. Mithridates ubi hoftem tuto rerum ne*
ceftariarum commeatu audum,Manaiten regionem Armeniae, Deo eiuf* Matuitics rc-
dem nominis confecratam per aliquos cepiffe , frequentes^ alios ei fe ad* gi0 .
iungere, Marci) quoqueexercitum ciacceffifle percepit, territus regionem
hanefibi relinquendam ftatuit. Igitur nodu caftra mouit,& nodurnis de*

Inceps itineribus Armeniam Tigranifiibditampetijt.CedentemPompe* fuga Mitbri*

i'us infecutus eft, pugnae conferendae cupidus : neqj tame id prius uel inter* datis,

diu ( tum enim hoftes caftris fe continebant ) uel nocfturno tempore aufus

eft, quod ignorantialocorum fufpedamhaberet, antequam inipfos limi*

tes aduenerunt, ibi demum cum hoftem effugiturum intelligeret, coadus

eft pugna nodurnam tentare.Eo ftatuto, prior caftra mouit, fefellitcp bar*

baros meridie conquiefcentes . Qua ituri erant hoftes, ibi locum inter tu*

tr.ulos aptepofitum occupauit, in fublime milites eduxit,expedauitq5 ho*

ftium aduentum.Barbari, quibus nihil dum aduerfi euenerat,&iam inloca

tuta fe accedere credebant, fecureneqj cuftodiae etiam caufa quo qua prae-

miffo ibant, fperantes ab infequendo iam Romanos deftitiffe.Cum prxdi*

dam loci cauitate attigiffent, in tenebris eos Pompeius adortus eft, quod

6C aliud lumen nullum haberent, nec fidus ullum fulgebat. Porro id praeliu

ficcomiilumeft.Primoomniuexcompofito omnes tibicines ftmulclaisi* vunMno$ur,

. cum cecinere, poft dC milites &caetera turba clamorem bellicum fuftule* nocitu mithr i
runt,tum alijhaftis fcuta, alrj faxis xreauafa percufferunt. Montes circum datem dcuicit
caui acceptum fonitum quam maxime terribilem reddiderunt: quem utre p ompm.
pente barbari nodurnum in defertis locis accepere,uehemeteranimo de*
iedi funt, fe diuinitus immiflum in malum incidiffe rati . Interim Romani'\
undicp de fublimi lapidibus,fagittis,teliscp iaculari,& ob tantam multitudi J
nem nullum fine uulnere telum cadere, barbari in fummum diferimenad* ,/
duci. ( Non enim ad praelium, fed ad iter fe copofuerant, obucrfabanturcp 1

b z eodem 1

L.

\ 6

DIONIS ROM. H I S T.

Hug4 Mithrid 4
tk in S ofporu.

KUchetren fi¬
lium Mitbrida
tes neuri iu -
bet.

Nicopoli* in
Armenia mi¬
nori

Cum Tigrane
filio er patre
gejict i Pom¬
peio,

6

' impicty

eode in loco equi, camclicp multiplices : tum uiri mulierescg,partim equis, ‘
pattim curru, couinis, carriscp promifcueuecftati.) Alios accepta uulnera,
alios expedlata terrere : igitur tanto facilius ipfi fe in concurfu prementes,
perire . Hsec eminus icfti mala tolerabant. Romanicum iacula omnia con-
fumpfiffent, in barbaros decurrerunt, ibi extremorum caedes fadaC&e-
rant plerique inermes, ita ut ad mortem unus i<ftus fufficeret) qui in medio
ei ant3undicp ob pradens periculum fe exterioribus recipientibus, preme'
bantur,mutuoq5 fefe trudentes conculcantes^ peribant, cum necp fe ipfos
tutari, necn hoftem aggredi poiTent, quod maior pars equites ac fagittari)
erant, quibus nec# in tenebris profpecftus ,necp in tantis anguftijs conatus
ullus procedebat.' Vbi Luna effulfit, barbari utic# fe in luce hoftem depelle
re polle putantes gaudebantrpoteratcp ipfis commodo efle, nili eam a ter¬
go Romani habuiflent ; &modo hac , modo illae incidentes, uifum cona-
tuscp eorum magnopere decepiflfent. Nam quia admodum frequentes e-
rant, fimul omnes umbram perquam deniam. edebant, quae barbaros cum
inuaderentur decipiebat .Fruftra enim inanem umbram, ac fi iam commi¬
nus ftarent,impetebant:cumcp inumbramanus uellent conferere,nihil ue-
riti uulnerabantur JEo modo oc plurimi funt interempti, & haud pauciores
uiuiin poteftatemhoftiumuencrunt.Cum multis alqs Mithridates lpfe ef-
fugit: QC ad Tigranem contendens, cum ab eo per legatos compellato nul¬
lum amicum refponfum tulillet,quod is Mithridatem Tigrani filio fuo ( e-
rat is nepos Mithridatis) contra fefeditionis caufamfuilSpraetenderet,ac
ob id praeterqua quod Mithridatemnoniufcipiebatjegatos etia comprae-
lienfos in uincula conieciftet:ita fp e iua fruftratus, in Colchidem uerius eft.
atep inde terreftriitmere-partim cociliatis hominibuB,partim ui ada<ftis,ad
Maeotin dC Boiporum peruenit,regionemq5 fuam fecit. Erat tum dominus
eorum locorum Machares Mithridatis huius filius, Romanorum rebus ftu
dens : eum ita territum, ut ne fub afpedtum quidem patris uenireauderet,
per eius familiares fecuritate 8c pecunijs mifsis ad facinus impulfos, inter¬
fecit. Qiio tempore ha:c aguntur, Pompeius qui Mithridatem infequercn-
tur emittitis uerd Phafin numen transgreffiis effuger a t.itaqj urbem eo lo¬
co quo uicerat, Pompeius condidit,quam uulnerati, aut aetate confecftimft
lites fui haberent . accefferunt his multi uicinorum , hodiecB etiam extant
Nicopolitaenomine.uiuutautemmoribus Cappadocum.HaecPompeius
tum gerebat . Tigranes iunior interim primoribus fibi adiuneftis, fenioris
Tigranisimperio offenfis, ad Phraatem confugerat: eumcp circunfpicien-
tem pro ratione initi cum Pompeio foederis, quid fibi agendum foret, ut in
Armenia iret,permouerat.Peruenerut igitur ufi# ad urbem Artaxata:eam
iam obuijs omnibus fubacftisaggrediebantur: (nam eorum metu Tigra¬
nes fenexin montes conceflerat) Phraates cum obfidionem diuturnam
fore cenferet, filio Tigranis partem copiarumreliquit,ipfe domum fe rece¬
pit. Tigranes pater in filium folum relicftu profecftus, prtelio eum uicit,atep
is in fuga primum ad Mithridate auum fe contulit.Eum autem uiefium effe
cum intelligeret, atqj ipfum auxilio alioru magis indigere, quam alij polle
opitulari, ad Romanos fe adiunxineoqj duce ufus Pompeius,in Armenia,
atqj aduerium patrem eius exercitum auxit.Tigranes pater re cognita ter¬
ritus, ftatim praeconem ad Pompeium mifit, traditis etiam Mithridatisle-
gatis . Cum filius impedimento ellet, ne quicquam tolerabile pollet impe¬
trare, nihilocp minus Pompeius tranfinillb Araxe fluuio Artaxatis appro^

pinqua-

pinquar et, ibi demu Tigranes urb e ei dedidit, ipfecp fua fp o te in caftra Po-
pei) aduenit.Ita fc,quo di reueretia Pompeio, dC mifericordia dignus uide
ret,coparauerat,ut quantu cius fieri poterat maxime inter priftina dignitas
tem^cpraefentiHiumihtatemediufcruaretftatu.Toganaiiqj, quam dimi- Timnespdter
dia fui parte alba gerere folebat, di candyn (ucft.imenti hoc ipfis genus eft>;jV Pompeio dc
purpureu exuerat, tiaram autem cum fafeia gerebat. Et Pompeius quidem dit»
miflolicfloreiuflerat ei,utcquo defcederet,quo uectus patrio more ipfum
etiam uallu intraturus fuerat» Pedibus ingreflum, proiecflocp diademate in
terram prolapfam, adorantemcp fe intuitus Pompeius, mifericordia com¬
motus exiluit/ubleuauitcR, di diademate uciatS, in proximo fubfellio col-
iocauit,confolatuscR eft,cum ali]suerbis,tumno eum Armeni^ regno ex-
cidifTeXed infuper Romanofum amicitia audum elie dicens.His didis re¬
fectum, ad cccna inuitauit»Filius Tigranis,qui ab altera parte 1 ompeij con
federat,ne® affurrexit patri, ne^ alia ulla comitate erga eum ufus elbquin
dC ad coenam uocatus no adfuit, quare in primis fibi Pompeium infenfum
reddidit.Poftridieeorum'cotrouerfrjsauditis Pompeius omne auitum re¬
gnum patri reftituit.Nam quae praeterea fua fecerat, haud illa exigua, ( erat
enim prxter caetera partes quaeda Cappadoci^Syriaccp, ite Phoenice, So-
phcnecpregto Armeniae finitima) ei ademit, atq^ infuper pecuniam impe-
rauit.Fuio folam Sophenem attribuit,in qua thefaun repofiti erant, de quF
bus controuerfia iuuenierat:& cum fruftratus eflet(neqj enim Pompe¬
ius alia ratione pactam fibi pecuniam habere poterat) indigna tus, fugam
cogitauit.SenfitidmaturePompeius:igitur eum in. liberam cuftodiam de/
dit, ad gazae feruatores mifsis, qui eam omnem Tigrani patri dariiuberet.

Cum id recufarent, dicerentcp non ab alio quam a Tigrane luuenc, cuius
iam tum ea regio ede judicabatur, debere imperari, is circum caftella mif*

(iis eft:qug cum occluiainueniret,proxime accefsit:8£ qiiantulibet inuitus,
tamen ut referarenturimperauit. Nihilo plus cuftodes obtemperabat, ob¬
tendentes haud iirauoluntate, ied coactum Tigranem hociubere .id uero
grauiter ferens Pompeius,in uincula Tigranem coniecit,atqucficdemum
(cnex thefaurum accepit.Pompeius diuifis in tres partes coprjs, in Tanaitb
ca regione, di ad fluuium Cyrnum hyberna habuit. A' Tigrane di alia pluri
ma accepit, &uim pecuniae longe maiore quam de qua conucntu eratteam
prsefertim ob rem di hunc inter fuos amicos, bellicn focios multo poft tem
p ore retulit, Si filium eius Romam in cuftodiaperau^it.Nontamenhyber
na ei quieta fuerut. Albanorum, qui fupra Cyrnum flumen incolunt,regnu
Oraefes obtinebat : is nonnihil etiam utTigrani iuniori,amico fuo, gratifF o rafes Albt-
caretur,fed prarcipue quod uerebaturne Albaniam quocp Romani fnua- nomrexPont
derent, fperans fi per hyemem improuidos, &nonunoinloco caftra me- peium inuacht ,
tatos adoriretur,haud dubie fe opcraeprecium facturum, fub ipfa Saturna- ac uincitur .
lia exercitum aduerfus Romanos duxit, ita quidem, utipfe Metellum Cele
rem, qui Tigranem fecum habebat, aggrederetur : ali) autem contra Pom-
peium,alrj contra tertiae partis prefectum L.Flaccum irent, ut cum Angulis
eodem temporis momento negocium facefleretur, mutuo fibi fubuenire
nonpoflent. Nihil omnino ulla in parte fuccefsit .Nam Qradem quideMe
tellus ui profligauit: Flaccus cum foflaTuorum caftrorum ambitus tantus\
eflet,ut defendi nequaqua poflet, aliam interius egit , credentescp id pauo- ^
ris caufa factum, hoftes intra foflam exteriorem pertraxit: tum in nihil tale V ^
expectantes impetu facto,multos in ipfo coflictu, multos in fuga peremit.1!

b 3 Pompeius')

Pompeius interea mature de barbarorum contraiuos conatu refciueraft
itacj his qui cotra ipfum ibant, inopinato occurrit ; uidiscp qs reda aduer-
fum Oroefem ipfum contendi t,necj} tame aflecutus eft.Is enim a Celere de-
pulfus,auditis dC reliquorum cladibus, fuga fe eripuit* Pompeius cum mul>
nfc*tos Albanorum in tranfitu Cyrni comprehenlbs peremiflet, eorum deinde
precibus conceisit,pacemcp dedit.Habebat quidem in animo in eorum in¬
trare fines, ut maleficium reponeret: fed propter hyemem tum haud graua-
tim bellum prolatauit.H^c eo tempore a Pompeio gefta*

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER TRICESIMVSS E P T I M V S}
Cjuiliclmo. Xylandro ^iuguHam
interprete.

index EORVM, Q.VAE HOC LIBRO
continentur*

Vt Pompeius aduerfum lberosin Afia bellum gejjerit.

Vt Pomum Bithynice adiecent.

Vt Syrnm Phoenicem fubiugauerit .

De morte Mithridatis .

De ludiis.

Quomodo Pompeius rebus in Afia confiitutis, Romam redierit *

De Cicerone ac Catilina, & eorum aftis.

De Ccefare, Pompeio, & CraJ]o,coniuratione % eorum.

ANNI, QJIBVS HAEC GESTA, SVNT SEX, IN QVr+

MAC v.c ^us niagiftratus recenfentur*

689. L. Aurelius M .F. Cotta, & LManltus LPCofi.

€90. L.Ccefar.&C.Marcius C.FJigulusCofi
691, M.T ullius MJ? .Cicero, <& C . Antonius M.F; Ce fi.

691. Decimus lunius MJe.SihmHS^.Licinius L. F.Mure«a Cofi
69 5. M.PupiusM'DPifo,&M.Valerius MP.MeJfalaNiprus Cofi.

694. L. Afranius L.F.^r Q.Cceahus qJ: Metellus Celer Cofi

E OVE N T i anno, L.Cotta,L.Torquato Confulibus, con
tra Albanos, Ibcroscp bellum Pompeius gefsit. iberi exu-
traque Cyrni parte habitant,una parte Albanis, alia Arme
nqs contermini: cumijs prius, etfi fecusftatuerat, coadus
eft congredi . Rex enim eorum Artoces, ueritus ne aduer¬
fum fe iretur, ad Pompeium legatos tanquam parandg ami

. _ a. 1 t m -f** rrvi in AfMn^ t~r\ n rl ^

A#.V.C,d8?J

Vompcij con¬
tra I berosbel

dtig cauiamiferatjinterim quomodo ea re fretum inopinato adoriretur,pa
lum. rabat. Hoc prsrientiens Pompeius, antequam is ad eam rem fe fatis inftru-
Artoces. X1-(fetj aditumq$ rcgioniS fuperatu difficilimum occupaiTet, regionem eius
intraiiit: priuscp ad urbem Aero polinperuenit, ep de eius praefentia Arto¬
ces cognofeeret * Sita erat ad ipfas anguftias, qua Caucafus procurrit, adqj
/Aditum cuftodiendum comunita fuerat . Artoces territus, occaflonc fein-
I finiendi praerepta, fluuium tranfgrefliis, pontem combufsit.Pompeius au-
" . rtem prsefidio urbis nido depulfocp,tranfitupotitus,fauces eas cuftodia
]&iiimiuit:inde progrefltis ipfc omnemregione intra fluuiupofitam fube-
1 git*

y

X

LIBER XXXVII. \9

git.Tranfituro iam Cyrnum Pompeio,Artoces per internuncios dC pacem
ab eo petit, SC pontem, omniacp neceffaria fe praebiturum pollicetur, &C u-
trumcp obtinende pacis caufa preftitit.ubi Pompeius Cyrnum traiecit, rex
ad Pekjrum ( is quoqj fluuius Anctis regionem pedabitur ) fuga fe prori-
puit, aufugi tep ab eoiquem cumtranfitu poifet prohibere, ad fe attraxeram
Pompeius re ammaduerfa, fugienti inftat:curfucp aflecutus hofte,congref
fusqR prius quam fagittarrj arte fua uti poffent, haud multo labore fundit.

His a diis, Artoces traiecffo Peloro, atep huius etiam numinis ponte crema¬
to aufugit: reliqui partim in conflicffu, partim pedibus per flumen tentato
tranfituperierunt.Multi perfyluas diiperfi, ab arboribus prarcelfis iaculan
do dies aliquot traxerunt :fed 8£hi poftmodo arboribus luccms periere»

Tum demum Artoces ad Pompeiu de pace impetranda internuncios cum
donis mifit, Pompeius donis acceptis ut a tranfadione no abhorrere uide-
retur (nolebat enim rem diutius extrahi) tam e pace fe datura negabat, nifi
filios prius Artocis obfides accepiffet. Artoces aliquandiu remfufpenfam
tenuit.tandecum Romaniuado fluminisper aeftate reperto , nullo quide
repugnate, tegre tam e tranfiuiflent , ibi tum SC filios obfides mifit Artoces,

Qc cum Pompeio pace firmauit.Pofthacc Pompeius, cum Phafin haud pro¬
cul abeffe didiciffet, ftatuiffetcp praeter eum in Colchidem proficifci, atque
inde in Bofphorum aduerfum Mithridate ire, ita uti decreuerat iter ingref-
fus, Colchos, conterminoscp fjs populos, partim eorum uerbis, partim ter»
rcndofibic6ciliatis,peragrauit.lbicomperto,iter terreftre per multas igno
tas bellicofascp gentes difficile, maritimu adhuc incommodius propter im
portuofam regionem, incolascp eius futuru : nauales copias in ftationibus
Mithridate ne qua enauigare, ne'ue ad eum comeatus peruehi poffet, ob-
feruareiufsit . Ipfein Albanos profectionem couertit, non directo itinere, P ompelf inAl
fed ut eos propter pactu fecuros inopinato aduentu obrueret, in Armenia banosexpedi-
regreflus, Cyrnum pedcftri itinere,quo loco cum uadofum azflas reddide-
rat, traiecit. Primo equites in flumen demifir,demdeiiimenta,poftremb pe
dites, ut dC uim aqua: exciperent, infringerentep corporibus fuis equites:^
fi quod tamen iumentum ui aque impelleretur, in eos qui altera ex parte co
mitabantur, incideret, neque ulterius deferretur. Hinc ad Cambyfenflu-
uium perrexit, nihil ab hoftibus paffus, 2eftuaute,fiticp toto exercitu uehe-
menter afflicto, quamuis nocturnis plurimum itineribus utcrentur.Duccs
itinerum ex captiuis acceperant, a quibus non id iter quod commodiisimu
crat,demonftrabatur : ipfe etiam fluuius parum utilitatis afferebat, cuius a»
qua frigidifsima affatim pota multi admodum ludebatur. Cum ne hic qui¬
dem quifquam refifteret, ad Abantem ( fluminiidnomen eft) acceffcrunt,
praeter aquam nihil fecum portantes,reliqua omniabenigne ab incolis fup
peditabantunitaqj &ab omni maleficio in eos temperatum eft.Tranfgref-
fis fliiuium,aduentare Oroefen affertur.Eum ut Pompeius priufquam mul¬
titudinem tatam Romanorum adeffe fentiret, retrocp cederet, ad pugnam
eliceret, equites primo loco conftituit, mandatis prius quas agenda cflent:
poft illos reliquam multitudinem in genua fubfidentem, fcutiscp opertam
collocatdiis uti quiefcant imperattita.eorum prgfentiam non ante animad-
uertit Orccfes,quam ad manus uentu effligitur equites, quos folos effc pu- \
tabant, cotemnit, muaditcp, leui momento in fugam qua data o p era fa- C yccfesprdio
ciebat, uertit, acritercp cedentibus inflat. Tum repente pedites fe erigen-
tes,facflo inter fe fpacio,ut fecurusfuis per medios effet receptus, temere N-

b 4 infequentes v

lo DIONIS ROM. HIST.

infequentes hoftes excepere, magnamcp eorum multitudinem circunde-
deruntjin mediocp deprehenfos conciderunt. Qui circundati non erant, in
eos eques partim ad (dextram, partimadlteuam a tergo circuue<fi:us,impe-
tum fecit, ita utrobicp magna hoftium ctedes fada eif:qui ab utraque clade
* -rin fyluas fuga fe proripuerunt, his accenfis periere,fabinde acclamante Ro
mano : Hem Saturnalia, hem Saturnalia .♦ lub id enim tempus ante Albani
eos perinfidias fuerant adorti. His geft is Pompeius, depopulatacpregio-
ne, Albanis pacem dedit, reliquis^ item aliquotCaucafummontemufcp
ad mare Caipium ( nam eoufqp is mons a P onto fado initio pertinct)ac-
colentibus populis, per legatos eam petentibus.Phraates cum tanto impe-
tu Pompeium ferri uideret, Armeniamqj St Ponti partes eo loci pertingen
tes ab eius legatis captas eiTe, Gabinium quocp iam ultra Euphratem adTi
grin ufcp procefsiffe, eorum terrore perculfus, ut fredus initu cum Roma-
no firmaret, in animum induxit, decppacflis renouandisad Pompeiumle-
Vompcij in gatos mifit:nihil tamen ea legatione affecutus eff. Pompeius enim reru iuc
Phraatem ini - celfu, fpecp praefentium rerum fretus, eum paruipendebat: Spinter aliare-
quitcts. fponfa,qu3efuperbalegatis dabat, Corduenem quo que regionem, de qua

Phraati erat cum Tigrane cotrouerfia,pofcebat.Cumlegatidehacre (ne-
que enim quicquam habebant in mandaris)mhilrefponderent,nonihil ad
Phraaten fcripfinfed non expecfdato refponfo, confeftim Afranium in eam
regione ablegauit, eamcp nullo labore occupata Tigrani dedit. Afranius

Afraniu* Vom p er Mefopotamiam in Syriam, prater padlum cum Phraate initum, profi-
p eij legatus. cifcens,in itinere aberrauit, multum cp ob hyemcm St penuriam uidus in-
Carr£ commodipaftus eibperijifetcpcum fuis,nifieosCarrenfes,quiMacedonig
coloni eiTe feruntur, St circu ea loca incolunt, excepiiRnqdeduxfilentcp,.
Armorum uis Htec Pompeius fua coniifus potentia, tum cum Phraate egit, iniuriam mo.
„ lientibus euidenti admodum exhibitodocumento,quodabarmisomnia
„ pendeant: quibus qui pramalet, eius legibus omnes neceflarib obtempe^

rent. Phraatis quocp titulos, quibus ille apud alios omnes, ipfoscp ctiaRo-
manos gaudebat, quibusqj eum illi femper compellabant, ludibrio habuit»
Rex enim regum Phraates audiebat. At Pompeius Regum uocabulo am¬
putato, per literas ipilim Regem fimpliciter appellauit:quod nominis Ti-
grani etiam praeter morem Romanum tribuit,cum eum in tri umpho duce
ret.Phraates, quamuis Pompeium dC tim eret, St demereri ifuderet, tamen
indigne id tulit, ut qui regno etiam fuo fpoliaretur t itacp per legatos de ac¬
ceptis iniunjs queftus eff,interdixitcp,ne Euphrate tranfiret. Vbi nihil mo

An. v.C 6?o. derati refponfum eft , uerno tempore ( Confules tum Romte erant L. Ca>
far, 8^ C.Figulus ) contraTigranem,adhibito filio eius, fuo genero, expedi-
phraates T// tionefecit:ibiprariioui(ffus,pofteahofti praeualuit.Cumcp Tigranes Pom
granemuincit , peium in Syria agentem accerferct, denuo ad eum legatos Phraates mifit,
adPompeiu lc~ multa St Pompeium incufans, St Romanos infumulans, adeo ut St pudo-
gatos mittit, rem SC terrorem Pompeioinijceret.IgiturnecpTigrani auxilium tulit. St
nihil deinceps hoftile aduerfus Phraate exercuit, caufas has edens, fibi necp
hanc expeditionem a populo Romano efle demandatam, & Mithridatem
in armis adhuc eiTe: ad htec fe rebus confedKs contentum eflc,ncq3 uellea-
A' lia aggredi, ne dum plura appeteret,in his aduerfam fortuna, ueluti Lucui-
JL Ius, experiatur. Htec enim tuncPhilofophica adducebat, auaritiamcp rem
: perniciofam,iniuftecp res alienas appeti tum demum dicebat, cum pro
aud quicquam ea facerent. Potentiam enim Parthi metuebat, inconfia-

%

LIBER XXXVIL

tiamq* rerum pcrtimefcens:bellum illud, etfi multi ad id incitarent,non fa'
icepit: barbari autem accufationes dicftis eleuabat, non quidem refutans,
uerum ei litem cum Tigrane de limitibus quibufdam intercedere ferebat,
femiflurum tres uiros, qui eam dijudicarent. Atq? eos quidem mifit : hiscp
Reges tanquam re uera arbitris acceptis, omne ipfi inter fe controuerfiam^r?

compofuerunt.Tigranemiraftimulabat,quodfuppctias nonimpetraflet.

At Phraates Tigranem quotp faluum efle uolebat, cuius olim, fi res ita fer^ T igyanes &
ret, auxilio contra Romanos uti poflfet. V triqj fatis conftab ac, uter ip forum P braates irt
alterum iuperaflet, quod is &C Romanam rem fibi infernam redditurus , &C gratum rc«
ad refiftendum imbecillior eflet futurus.His itacp caufis moti, in gratiam re dem.
dierunt. Pompeius eo tempore Aipidi erat in hybernis, aduerlantescp fibi
etiamnum regionis partes recipiebat : inter alia caftellum Symphoriu, tra^
dente Stratonica, accepit» Erat haec Stratonice JMhthridatis uxondefertaqj
ie fuccenfens,emiflb ad commeatum parandum praefidio, Romanos acce^
p erat, etfi filio eius * *

Ob hocfolu cum sedilis eflet, laudatus eft:fed &C quod ludos Romanos,
Megalenfescp fiimptuofiflimos fecerat,defundocp patri gladiatorium mu
nus magnificentiflime ediderat. Sumptus ad eas res partim ipfe &C collega
eius M.Bibulus in commune contulerant,partimipfepriuatim:uerum tan
tum ipfe in his rebus eminuit,ut &C alterius gloriam fibi propriam reddide*
ri r,crccjitusc& fit folus omnes impefas fuftinuifle , Igitur Bibulus ipfe p er io *
cum dixit, idem fibi quod Polluci accidiffe, cui cum templu cum fratre iuo
Caftore commune eflet, iblius tamen Caftoris dici confueuerit ♦ Atcp haec
quidem Romanis laeticiam afferebantrprodigijs uero uehemeter terreban hodigjbu
tur.In Capitolio enim multa: ftatuae de cozlo taeflg, liquefaefiaeqj fluxerant,
deietfhcqj erant cum alia fimulacra,tum Iouis,column^ infifl:ens:practerea
imago lupae cum Remo ac Romulo confecrata ceciderat. literg etiam in co
liminis, quibus leges infcribebantur,confuia: atque obliteratae erant. Reli^
qua prodigia fecundum praecepta aruipicu procurata ilint . Ioui autem fla^
tua maior ad orientem folem,forumq$ reipiciens poni iufla eft;ut coniura^
tto nes, quae Rempub.perturbabant,detegeretur.Haec eo anno gefta.Cen
fores quo 9 inter fe de his qui trans Padum incolunt, difsid entes, cum alter Cenfores dijti-
cis Rempublicam comunicandamflatueret, alter negaret, ne in alijs qufi dentes fe magi
dem rebus quicquain eflecerut,fed magiftratu fe abdicauerut» Ob eam cau abdicti.

fam fucceflbres quocp eorum fequenti anno nihil egerunt, impedientibus
eos inlegendo Senatu Tribunifplebis,timentibus ne Senatuipfi eijceren^
tur.Interim omnes qui Romae commorabantur peregrini, exceptis his qui
eam qux nunc uocatur Italia, incolunt, ciuitat e pulfi funt,lata ad hoc lege a
Caio quoda Papio Tribunoplebis, qui cos per urbem uagari cernens, non c.VctpijTr.
idoneos efleiudicabat,qui cum Romanis habitarent.Proximo anno Figu icx. 7 !
lo & L. Carfare Confulibus, res non eae quidem magnae euenerunt, tamen
ad incertarerum humanarum commemoratunonindignae . Nam dC is qui
ex mandato Syllae Lucretium occiderat, dC alius quidam multorum a Sylla
proferiptorum percuflbr, homicidiorum caufain ius uocati,fupplicioep afi
fe<ffi fimt,prgferrim id Iulio Caefare agente. Ita nimirum mutationes rerum y/ ccs rcrmi
eos, qui aliquando plurimu potuerunqomni potentia exuunt . Non eare*v<
tantum praeter opinione uulgo cecidit,fed &£ quod Catilina eadem de cau^ }
ia accufatus ( nam et is proferiptoru multos interemerat)in iudicio abfolu» '
tus eftrisfe ab eo longe deterior efferus, tandem hac ipfa de caufaperijt.t

NamA

21 DIONIS ROM. HIS T.

V.c.^t. Nam M.Cicerone,C. Antonio Confulibus,quo tempore a Mithridate nui
Ium amplius Romanis periculum erat, fedis fibi ipfi mortem confciuerat,
is quem dixi Catilina, immutandu Reipub.ftatumfibi fumpfit; adfcitisqj
ad hoc coeptum fociijs,terrorem haud mediocris belli Romanis attulit. V'
M ithriddt» S traque res eo modo gefta eft. Mithridates acceptis cladibus nihildum ani-
filia , ut'que imo fradus, uerum plus in confilio quam uiribus praefidi) ponens, prafer-
Pharnace filio tim Pompeio in Syria commorante,adIftrumperScythas proficifci decre
fuo ad mortem ueraqatquchinc in Italiam irrumpere. Erat is uir magnis agendis rebus na*
fit compulfuj , tus, quicp Qc aduerfamEep enumero dC fecundam fortunam expertus, ni¬
hil non audendum, fperandurri ue putabat:tum fi fucceifus non refpondift
fet coeptis, potius fibi cum regno, integro adhuc animo pereundum,quam
fi regno excidiifet, in abiedo ftatu per ignominia uiuendum fibi ducebat*
Ad haec igitur animum obfirmabat, cui tantum uirium creuerat, quantum
roboris corpori dece(ferat,ut iam huius quocp infirmitatem animi confiirjs
foueret.Quos autem fecum habebat, tj cum resRomanafubindeualidior,
Mithridatis debiliorfieret, cui prseter caeteras calamitates, terraemotu etia
poft hominu memoriam maximo multas urbes deiedte erant, animos a re¬
ge auerterunt, tumultuatum^ eft inter milites, quidamcp liberis aliquot re
gtjs correptis,eos ad Pompeium adduxerunt.D e horum facinorum autori
bus nonnullis deprehenfis fuppliciuMithridates fumpfit, nonnullos quo¬
que obfufpicionemiratus abripuit,necpiamulli quicquam fidebat, adeo
ut aliquot ex fuis etiam liberis ob fimultate trucidaret . Qiiibus perlpedis
Pharnacis con Pharnaces, Mithridatis &C ipfe filius, partim fibi a patre times, partim a Ro
tra patrem a- manis regnum fe accepturum (erat enim iam ae tateuirili) parenti infidia-
tus eft. V erum quod multi 8C palam &C furtim omnia qup ab eo agerentur,
curiofe inquirerent, non fefellit, dediffetep ftatim poenas fi uel minima be-
neuolentiae pars fatellitibus erga fenem fuiftet:nuncMithridates,quamuis
in omnibus regrjs rebus fapientifsimus, hoc tame non animaduertit, nihil
» necp arma,neqj multitudinefubditorum fine eorundem beneuolentia con
9> ducere, quinimo haecipfa, fi fides abfit, tanto minus tuta efle, quanto fune
5? plura . Pharnaces facilime fibi conciliatis, quos ad eum comprehedendum
pater miferat, cum his, rjsq* quos iam ante parauerat, reda ad ipfiim patre
contendit.Is tum Panticapaei degebat, auditacp re, milites nonullos aduer-
fus filium emifit, ipfe ftatim fubfecuturus:fed hos quoque, quippe qui Mi¬
thridatem ipfi etiam non amabant, Pharnaces leui momento conuertit,ur-
becphaudinuita occupata, patrem qui in regiam confugerat,interemit.Co
natus erat Mithridates feipfumuita exuere, ac uxoribus, reliquis^ liberis
ante fe ueneno necatis, reliquum ipfe exhauferat:fed necp ei ad mortem ue
ncnum,necp mucro quo feipfum uulnerarat, fatis fuerunt. Nam ne uenenu
quatumuis id mortiferum, fibi letale effe poftet,ipfe quotidiano amuleto¬
rum ufu, quibus fibi cauebat, effecerat. Idus autem gladij, quem fua fibi ma
nu intulerat, cum propter aetate imbecillior, praefentescp quae circunftabat
Mithridatis calamitates, fuit, tum ueneni fumptione cuiufcuncp tandem debilitatus. Igi
mors. tur cum nequefeipfiim confeciflet, & diutius tempus trahere uideretur, hi
quos in filium emiferat, irruentes gladqs ac lanceis mortem ei accelerarut,
/Ita Mithridates quam maxime uaria per uitam fortuna, fummiscp eiusui-
f cifsitudinibus ufus, ne morte quidem iimplici abfumptus eft. Nam 5C inui-
y' .' tus mortem appetijt, cumcp fibi ipfi mortem confcifcerecuperet,id'que&
\ ferro, dC ueneno tentaret, haud ualuit , Itaque dC a feipfo, dC ab hoftibus
/ caefus

J

LIBER XX XV 1 1* ii

esefus oppetijt . Pharnaces conditum muria corpus Mithridatis ad Pom¬
peium mifit, rei geftx argumentum, ftmul &Cfe& regnum ci dedens, Pom¬
peius cum uita Mithridatis etiam nomen hoftile extindum exiftimas,nul- >

las in defunctum fruftra iras exercedas putauit : itaq* nihil eius cadaueri in^<? "
fultans, in patrio id fepulcro condiiufsit:Pharnariinmerccdcparricidrj Bo
lporiregnumdonauit,eumq3 amicis focijscp filis adfcripftt. Ita Mithridate

de medio fublato, regnum quoqj eius, paucis locis demptis, captum eft;

nam etiamnum quidam in praelidio cailellorum aliquot extra Boiporum
politi, non ftatim fe dediderunt , haud reiiftendi quidem animo 5 fed ueriti
ne cuius pecunias fibi tuendas cuftodia eflet data , eam ali} diripientes, fibi
culpam imponerent.quibus caufis moti, cxpedandum Pompeium, eiqjo-
inhia tradenda duxerunt, Pompeius confectis earum regionum negocijs,

Phraate quietem agente , conftituta Syria atcp Phoenice, aduerius Aretam
fe conuertit. Obtinebat is regnum Arabia cius, quas nunc Romanis feruit, P ompeijin A-
ufcp ad rubrum mare, cumcp prioribus temp oribus Syriam frequenter ue- retmArabm
xaifet , effetcp ob id a Romanis , qui ad Syrias defendendas iniurias uene- cxJp^itio , cr
ranqpraslio uidus,tamen adhuc bellum gerebat, Aduerfus eum,uicinosqj Mldoru,
fada Pompeius expeditione, ipfum fine labore caspit, prxftdiumcp eis aa-
didit. inde in Syriam Palxftinam,qu6d huius incolg Phoenice infeftaflent,
profedus eft.Eam regebant Hyrcanus & Ariftobulus fratres: ac tum forte
propterpontificatum(RegienimnomenfummiPontificis apud eos eft)
fui Dei ( quicuncp is tandem eft) difsidentes* urbes feditionibus agitabat*

Hyrcanu igitur Pompcius,fine praslio ( necp enim is copias quibus refifte
ret,habebat)ftatim in poteftatem luam redegit. Ariftobulum autem in ar>
ce quadam circum felium, ad conditiones pacis accipiendas copulit.cumcp
is nccp pecunias,ne(p arcem traderet,inuincula coniecitritaqj etia reliquos
haud difficulter iflib egit, Hierofblymorum autem oppugnatio haud paruo
cilabore ftetit. Vrbcm quidem ipiam a fautoribus Hyrcani receptus fa¬
cile obtinuit. templum autem, quod alterius partis homines praeoccupaue
rant, haud abfqj labore cepit . Situm erat loco edito,fuis moenibus munitu;
nec fi ex asquo omnibus diebus id defendiftent, expugnatum eftet ; ucrum
quod Saturni,quos uocant, diebus, propugnarionemmtcrmittdes(6dfts
quidem ab omni opereuacant) Romanis eo libero fpacio occafionemmu
ri fubruendi dederunt. Qui ubi hunchoftium morem ammaduertcrunt,ni
hil ferio egerunt reliquis diebus : cum ueracircumada feptimana, Saturni
dies redi)ftet,denuo aggreffi fumma ui templum oppugnarut, A tq$ ita tan¬
dem Iudari nihil quicquam propugnantes, in poteftatem hoftium uenerut.

Ibi tum pecuntjs direptis,regnum Hyrcano datum, Ariftobuius abdudus
eft . Hxc eo tempore in Palxftina gefta funt . ita enim antiquitus uniuerfa
ea aens uocabatur,qux fe a Phoenicia ad Aegyptum ufep iuxta mare medi¬
terraneum extendit. Habent autem aliud praeterea adfritftium nomenue-
gio enim ipfa Iudxa, gens Iudari appellantur, id cognomenti undeinitium i tdetl
coeperit, haud fcio. equidem dC alij homines quifecundu eorum ftatutaui-
uunt, id gerunt, quanquam alienigenae. Eft id genus hominum apud Ro- ludiorum rcli
manos etiam: atc£ tametfi f^penumero imminutum fuerit, ita tame audum g*?.
eft, ut legum quoqj poteftatem uicerit.Diuerfum a reliquis hominibus ob- \
tinent cum alijs in rebus , ufucp uitae quotidiano , tum eo prxfertim , quod
nullum ex exteris dtjs colunt, unum autem quendam ftimmo ftudio uene- i(
rantur.Tum quocjj temporis nullum Hierofolymis fimulacrum extabattni

mirum

24 DIONIS ROM. HI ST.

mirum fuum illum deum ineffabilem, inuifibilemcp exiffimantes, religiofo
cius cultu ceteros mortales fup erant, cui templum fummae molis, pulcher
rimumqj extruxerut;hoc dempto, quod apertum, &C nullo culmine tectum
^ ffuit . Diem quae Saturni uo catur, religioni habent, eamcp ab omni operea-
dionecp feriauacantes ducunt. Atq3 is quidem Deus eorum quis fit, unde
ita coli coeperit, quantopere ab ijs timeatur, id a multis did um eft, neq* ad
Cur dies vU, praefentem narrationem facit. Qjjod autem dies ad feptemfidera illa, quos
netis afiigneti- Planetas appellarunt, referuntur, id ab Aegyptijs haud ita dudum,ut pau-
tur3dM mio - cis dicam , inftitutum ad omnes homines dimanauit . Nam prifeis Graecis,
quantum mihi conftat?notus is mos non fuit:&: quandoquidem is nunc
apud omnes homines ubicp,& praefer tim apud Romanos ufitatus eft, pau
cis qua ratione & quo pado ita inftitutusfit, differam, de quo duos fer-
mones accepi, haud ita difficiles cognitu, contemplationi tamen cuidam
innitentes. Nam fi quis harmoniam eam quae diateffaron uocatur,qux
alioquin in Mufica primas obtinere creditur, etiam ad ifthaec fidera, qui-
bus omnis coeli ornatus conftat, ita transferat, quemadmodum ordo con-
uerfionis uniufcuiufcp eorum exigit, fadocp ab extrem o ambitu, quem Sa¬
turno tribuunt, initio, dein proxime fequentes duos motus praeteriens^
quarti dominum recenfeat, iterumcp ab eo duobus proximis pr£teritis,ad
feptimam conuerfionem deueniat,atcphoc modo diebus fingulis eorum
infpedores gubernatorescp Deos in orbem rediens deligat, afsignetcn : is
mueniet omnes dies mufica quadam ratione coelefti adminiftrationi con¬
gruere. Atcp hec prior ferturratio . Altera hec eft.Horas tam nodis cg diei
munera,a prima incipien's,eamcpSaturno tribue, fequentem Ioui, tertiam
Marti, quartam Soli, quintam V eneri, Mercurio fextam, feptimam Lunae,
fecundum ordinem orbium , quem eo quo perhibui modo Aegypti) tra¬
dunt, lio cq? aliquoties fado, ubi per uigintiquatuor horas circuiueris, pri¬
mam fubfequentis diei horam inuenies Soli obtingere. Iam fi huius quoqs
diei horas uigintiquatuor eodem modo trades, ad Lunam referes primam
tertias diei horam : ficp eodem modo reliquos etia dies percurreris, quaeuis
dies fibi congruentem Deum accipiet. Atq* haec quidem ita perhibentur*
Pompeius ubi has quocp res expediuit, in Pontum reuerfus eft ; receptiscp
caftellis,in Afiamdndecp per Graeciam in Italiam aduedus eft.Multis qui-
Pompeij in ita dem ex Pra^]s uidoria teportauit,multos principes regesep partim debel-
lia reditus, cr Luit, partim coditionibus certis fibi adiunxit: odo urbes, regiones q$ colo
triumphus . nis auxit; complures reditus populo Romano parauit : maiorem earum na
tionum partem quae per continentem Afiam Romanoru erant, fuis ipfele-
gibus inftruxit,eiscp rempublicam compofuit, adornauitcp, ita ut ctiamnu
hi eius ftatutis uiuant. V erum haec omnia,quantumuis magna, 3C quaenuL
lus ante ipfum Romanus effecerat , tamen fortunae quiipiam, commili¬
tonibus^ eius acceptum referat : id autem quod cum primis propriu Pom¬
pei) fadum fuitjfummacp admiratione dignum eft, iam nunc referam. Is e-
Pompcij prae- nim,cumfummam in mari &£ in terra potentiam obtineret, maximam irina
ftantifiimufi' pecuniae ex captiuis confeciffet,principibus regibus cp multis amicis utere-
dwrr. tur,omnes etiam populos, in quos imperium habuerat, fuis benefidjs fibi
deuindos,iuicp ftudiofos haberet, itacp & Italia fibi fubijcere,potentiamq5
in omnes Romanos fibi parare poffet,quod &C plericp eum ultro edent ac*
cepturi, & qui fe opponerent,tamen utiq* ob imbecillitatem concefluri eft
feot;nihil horum fibi faciendum ftatuit,fed ut primum Brundufium eftad-

uedus.

ltber XXXVII* tf

ue<ftus,ipfe fua fporite, nemine iubete,copias omnes dimifit* cum neip fe>
natus, neq3 populus quicquam de eis decreuiffet, & ne in triumpho quide
cas utendas putauit . Sciebat quanto odio homines Marrj Syllaecp acfta ha*»
berent:tjs igitur ne paucorum quidem dierum timoris, dum (e eadem paf- ^

(uros uererentur, praebere caufam uoluit. Idem etfi multa noua nomina de
tot rebus geftis acciperepoffet, nullum tainert fibiafrumprit.Triumphum
decretum libi accepit, quamuis maiorum inftitutis iancitum erat, ne cui is
abfcp partg ui(ftoriaefocrjs offerretunduxitep unu de omrubusbellis trium-»
phum, in quo multa trophaea intulit, de fingulis rebus geftis unum aliquod
perexiguum, unum autem magnum lurnptu ingenti apparatum, quod de
orbe terrarum inferiptionem habebat. Cognomentum autem nullum ad** Trophtum
(ciuit, fed nomine Magni, quod ante haec facinoranactus erat, contentus Vomp.de orbe
fuit: quinnecalium ullum nimium honorem libi parauit, qscp qui ei ab fen terrarum,
ti decreti erant, femel omnino uiiis eft» Decretum autem erat, ut in omni>
bus feftis folennibus lauream geftaret,in fjscp omnibus paludamentum fer
retjUeftem autem triumphalem in equeftribus certaminibus indueret, hxc
enim ei cocedebantur, maxime Caefareid contra M*etia Catonisfententia
cfficiente,DeCaffare,quisfuerit,quomodo plebi ftuduerit, cumcp Pom'
peiumalioquineuertendum fibi fumpliffet, ad ea tamen fe compofaerif,
quae ad populi gratiam ineundam, fuamcp potentiam augendam facerent,

*iam ante dicftum eft. Cato autem ifte ex gente Porciorum erat, magni illius
Catonisinomnibusrebusimitator,nifiqu6deum Graecarum literaru ufu M Catonis met
(iiperauit: exercebat autem fe accurate innegocijs populi, necp unum ali** res*
quem hominem admirabatunRempublicam ilimmo amore profequeba*
tur, odiocp omne quod fuperalia excelleret, ob fufpicionem dominandi
habebat, omne quod populare erat commiierationeimbecillitatis motus
amabat, populumcp magis quam quifquam alius diligebat, liberecp e 0
tiam cum periculo iuo iufticiam protegebatratque haec omnia non poten-
tiaejnon gloriae, non honoris alicuius adipiftendi caufa, fed iolius uitariL
bene atque a dominationetutae ftudio . His moribus praeditus,tum quo-* Catodccrcfo
que in publicum progreflus, decreto contradixerat, non quod ullam ad^ Vompdohono
uerfusPompeiuminimicitiam gereret, fed quiaid contra maiorum ftatu-» rib. reclamat*
ta erat. Igitur hsecPompeio abfentidata funt, aduenienti nihil additum:
quod faduri tamen haud dubie erant, fi ipfe uoluifletrnam alrjs, qui poten* p

tia Pompeium non aequabant, ftepius ingentes honores tribuerant, cum li
quido conftetid eos i-nuitos feciffe.Pompeius haud ignarus omnia ea quae
potentibus & in fummo imperio conftitutisapopulo daretur, ut maxime #

libentes illi ea decerneret,tamen in eam fufpicionem incurrere, quafi uf,ita ^

ijs qui cum poteftate funt, machinantibus extorta fint, eademcg nullam ei
cui coferuntur gloriam afferre, quando non a uolentibus, fed a coacftis pro
ficifci,non ob beneuolentiam,fed adulandi caufa exhibita uiderentur : ini>
tio ftatim nemini ut de id genus rebus referret, concefsmlonge id praftare
dices, quam fi decretos iam honores repudiaret . Hoc enim cum odio eius
magiftratus,qui decretum feciflet,6£ cum faftu contemptuqj coniuncftunt
cffe,ubi ea recufentur,quae haud dubie a melioribus,aut certe paribus offe*
runtur : alteri uero dC nome, & rem popularis animi,neq? oftentatione,fed
re uera ineffe.His cofideratis Pompeius, qui magiftratus atep imperia om* ..
nia fere fecus quam a Patribus acceptae leges ferrent, obiuerat, reliqua ifta
qu£ praeter quam quod in qs neque alrjs, neque fibi ipfi prodeffepoffet,in* 1/ V

c uidiam A

1

t6 DIONIS ROM. HIST.

liidiam etiam odium q* aduerfus fe eoru qui ea praeftiti(Ient,allatura effe fcn
tiebat,no admifit.Atque haec tum acfta funt. Annuo autem tunc (pacio Ro
manibellisuacarunt, ita ut longo tempore intermiflfum auguriu falutis re-
y , u peterent. Eft autem quoddam diuinationisgenus,quoprobatur,conce-
dant ne ipfis Dij, ut populo falutem poftulent : quafi nefas eflet eam prius
quam concedatur petere. Ad id dies deftinatur fingulis annis, ad qua diem
nullus exercitus ad bellu fit profectus, nullus hoftis in aciem eduxerit, aut
pugnatum fit . Hanc ob caufam in continentibus malis , maximeqj intefti-
nis non celebratur:alioquin etiam difficilinium eft Romanis, ut eam diem
exacfte ab his omnibus puram feruetrpr teterea abfurdifsimum eft, cum ipfi
fefe mutuo in feditionibus ultro malis infandis affligant, ut fiue uincantur,
fiue adeo uincant, in (fftfenjs fint, ita falutem a Deo uelle flagitare . Atqui
Prodigia. tunc uidebatur id auguriu capi pofte,no tamen purum peracftum eft . Nam
& a ues alienae aduolarun t, augurium cp finiftrum reddiderut . praeterea alia
quoque infefta figna euenerunt : multa enim fulmina per ferenum delapfa
funt, terra ingenti motu concufta eft, multis locis hominum fimulacra appa
ruerat, faces infubltme ab occafu ad coelum recuvrerut,ita ut omnes etiam
de populo homines iam ante prxfagirent, quid hxc portenderent . Tribu-*
Tribunoru ple ni enim plebis adiuntfto fibi AhtomO Gdhfule, cui cum ipforum ingenrjs
bis er A ntonij optime conucnicbat,alius filios eorum qui fub Sylla duitate pulfi erant, ad
Confuto perni magiftratus promoucre,alius P.Pteto,Corneliocp Syllar,qui cum eo ambft
ciofe rogatio > tus reus peracftus erat ,fcnatorrj ordinis , magiftratus^ capeftendi potefta
ncs ♦ tem cocedere, alius nouas tabulas, alius agrorum diuiliones in Italia 8C Ro
"mano nomini fubdttis regionibus moliri . Atcp hxc quidem a Cicerone,a-
lijsq? qui cum eo fentiebant mature depraehenfa, St ante quam in rem de-
T.L dbiemtt C. ducerentur, fedata funt . Titus autem Labienus Rabirium propter easdem
Rabirio obc<e Saturnini in ius uocans, magnum Romas tumultu excitauit.Nam Saturni-*
dem Saturnini nus faneante annu trigeflmu 3C fex tu oppetieratjbellumcpaduerfus eum
diem dicit, iuflir fenatus a Confulibus fufeeptu fuerat.Itacp eo iudicio autoritas decer-
nendi fenatui omnis derogabatur, omniscp reipublicp ordo co turbabatur.
Atuero Rabirius c^dem eam nequaqi profitebat,fcdinficiasibat.Tribunt
hoc omnino agebat, ut omni dignitate potcftatecp fenatus fublata, ipfi ple
nam pro fua libidine omnia agendi potentiahaberent: ea de caufa fenatus
confalta, dC ab eo ordine ante tot annos adta in difquifitioncm uo care , ijs
qui huiuiinodirem tentaflent , impunitatem proponere , eorumcp pcenas
dimmuere: fenatus non id modo iniquumducere, quod homo fenatoria:
dignitatis ob nullum facinus tam magno natu periret, fed multo uehemen
t/us indignari,quod reipublicas praecipuus ftatus ignominia afficeretur, re-
,rumcp poteftas ad peftimos homines deuolueretur.Facftiones igitur turbu
lentae, contentionescp utriufip partis fieri de iudicio, cum alteri ne fieret, al-
teri ut fieret inftaret. Vbi tandem ea pars, quae iudicari rem uolebat,p otif
fimum per Cadfarem, alioscp nonnullos obtinuit,acdciudicio conuentum
eft, ( erat enim ipfe cum L. Caefare iudex, necp leui crimine,(ed perduellio¬
nis Rabirius arceffebatur ) ipfum condemnauerunt, quamuis non a popu-
^ lo,ut quidem mores maiorum ferebant, fed a Praetore, fecus quam par erat,

' iudices conftituti.Rabiriits ad populu prouocauit,fed haud dubie ibi quo¬
que caufa cecidiftct, ni Metellus Celer, qui tum Augur Praetorcp erat, id im
- pedtjflet.Is cum ei populus nihil obtemperaret, neq? cum animis fuis repu-
tarentiudicium id haud legitime facftum cfte, in lani culum citato curfu per¬
rexit

mtcUus o

f

LIBER XXXVU. i 7

rexit antequam fuffragtjs populus quicquam decerneret, reuellitcp fignum
militareatacp populus nullius amplius decreti faciendi poteftatem habe¬
bat . Quod de uexillo dixi, ita habet. Cum antiquitus multi hoftes circum Vexillum mU
Romam habitarent , ueriti Romani ne dum ipfi comitia centuriata ageret, nicuh pofitii.
hoftes per infidias urbem aggrederent, laniculumqj occuparent:ftatueru. '
non omnes fimulireinfuffragia, fedutiemper aliquiarmatiperfucceffio-
nem eum locum cuftodirent . Inlaniculo igitur, quandiu concio durabat,
cufto diae agebantur: cum autem foluendaiam erat concio, fignum a lanicii

loremouebatur, cuftodesqjdifcedebant.Nonautem licebat cuftodfjs ab
arce ea remotis quicquam amplius ftatuere . Is autem mos (olis centuriatis
comitns obferuabatur,cum extra urbem omnes in armis adeue res poftula
bat:&id hodiecp religionis caufa fieri folet. Eo tum modo concio diftipa-
ta, uexillo amoto, Rabiriuscp liberatus eft.nam etfi denuo cauiam agendi
poteftasLabienofuperabat,idtameomifit.Catilinauerohocmodo,histp
de caufis perijt . Cum eo quocp tempore Confulatum peteret, eiusqj obti¬
nendi caufa nihil intentatum relinqueret,ftatutum eft a fenatu,ut qui largi¬
tionis conuincerentur,ijs praeter conftitutammulcftam decennali infuper
exilio plccfterentur, Cicerone praecipue autore* Catilina hoc propterfe,fi- Dr Otilmrid
cut cratjftatutum exiftimans,conatus eft parata ad id manu Ciceronem, a- coniumione *
lioscp primores uiros in ipfis comittjs obtruncare, ut confeftim Conful
crearetur.neqj tamen id efficere potuit.Nam Cicero ante infidrjs cognitis,
eas fenatui patefecit, ipftimcp Catilinam grauiter accuiauit . Cum non per-
fuaderet,ut ea quae u olebat, decernerent ( nam in fufpicione erat, ac fi haud
probabiliaretulifletjfed ob proprias inimicitiasfalfo eos uiros accufaflet)
timor eum incefsit : quippe qui iam ante Catilina irritauerat. Igitur non am
piius audere in concionem folus,ut alias confueuerat,fed cum familiaribus
luis, qui ad defendendam uim parari adcrat,progredi, loricamcp iui tutan¬
di, illisqj inuidiam conciliandi caufa geftare, eamqj iccirco fiibinde data q-
pera oftentare. Hanc ob rem, dC quod alioquin,rumor increbruerat, tendi
infidias Ciceroni,populus uehemeti indignatione commotus efbterriticp
- jj qU{ Clim Catilina coniurationem fecerant, quietem egerunt . Ita confuli-
bus alfjs defignatiSjCatilina non iam occulte, necp foli tum Ciceroni eiuscp
fedatoribus, fedtoti Refpublicae perniciemmachinari,flagitiofifsimum
quemqj Romae, nouandarumcp rerum ftudiofifsimum fibi adiungere : de¬
inde exforijs Romanorum etiam quam plurimosteos nouarum tabularu,
agrorumfediuifionis pollicitatione,alijs9,quacplurimtim apudeospof-
fent, illecebris allicere. Erant inter hos primari) uiri^potentifsimicp, ac prae¬
ter alios ipfe etia Conful Antonius. Hos ut fe nefando iureiurando adftrin Sarmentum
gerent adegit . puerum enim quendam macftauit, furam entocp initb fuper comurationis
cius uifceribus, ea deinde ipfe cum alijs comedit. Romae negociu gerebat Catilinarie.
peradminiftros, Confulem in primis: & P.Lentulum, qui poftgeftum co- ^UntuUu.
fulatum fenatu exciderat, ac Senatoria: dignitatis recuperandae caufa prae¬
turam tunc gerebat:Faefulis (eo enim feditionis foctj confluebant) per Ca- C. mnlrn.
ium Manlium quendam, hominem militig peritifsimumjquifub Sylla ordi
nes duxeratis Manlius apprime prodigus homo, omnem rem familiarem,
quam amplifsimam effecerat, in malos ufus profuderatugitur fimilium re-\
rum cupiditate tenebatur. Cum inftrucfta haec iam effient, primo Cicero de ^
his quae in urbe agitabantur, certiorfitperliteras, quarum autor non exta- *
bat. erant autem ad Craffium,alioscp nonnullos nobiles dara.Ob has decre f

c a tum '

& i"

\\

i

DIONIS ROM. H I S T.

tum effreni ad feditionem fpecftare, autorumcp harum rerum conquifiticv
nem debere fieri.Secundo loco quaeinHetruriamouebant,nunciatafunt«.
igitur Confulibus cuftodia urbis SC reipublicae mandata eft, ut Romanae
erat confuetudiriis* Huic enim decreto adferiptum erat, Daret opera Cofs*
^ne quid detrimenti Refpublica caperet. His adis, cum multis inlocis cu-
ftodice edent pofitx, res in urbe motae amplius nonfunt,aded ut ob calum
niam Cicero iam male audiret* Caeterum his quae ab Hetruria nunciaban-
tur,effe&uni eft, ut &C fides rei haberetur, & Catilina de ui accufaretur. Ca-
tilina primum, tanquam fibi eftet optime confcius,iudicium non detrecfta-
re,fe ad caufam dicendam parare, fe Ciceroni ipfi cuftodiendum,ne fcilicet
effugere poffet,tradere:eo abnuete, ultro cum Metello Praetore degere, ne
innouandarum rerum ftudrj fufpedus haberetur , dum interim a cqniura-
tionis ib crjs aliquantu roboris acciperet Cum nihil procederet, quod An¬
tonius timore perculfus trepidabat, Lentulus autem minime ad agendum
idoneus erat, edixit ipfis,ut in domum quandamnodu couenirent. ibi eos
clam Metello conuentos timiditatis molliceicp caufa increpat : deinde ex¬
ponit quas paffuri fint5deteda re:eauero bene gefta, quibus bonis potitu-
ri.ita eorum animos confirmat, irritatq^adeo ut duo quidam pollicerentur
feftimmo manem domum Ciceronis introituros, ibicp eum confoffuros*
Verum hac quoqj re per indiciu detecfta ( Cicero enim pro fuaqua multu
pollebat potentia, ut qui multos caufarum patro cinijs familiaritate fibi ad-
ftrinxerat,alios terrore pculerat, multos qui de his ad fe referrent habebat)
Senatus Catilinamurbe excedereiubetls hac fpecie laetus, RomaFariulas
profedus elbaffumptoeptiomine & habitu Confulis, iam ante colledas a
Manlio copias inftruxitrinterea alios quofda liberos primum, dein feruos
quoqp fibi adiunxit, His rebus permoti Romani,ui ipfum egiffe iudicaue-
runtrAntoniumcp Confulem, ignari eum in parte coipirationis efte, adbel
lum coniuratis faciendum cmiierunt,ipfi ueftem mutauerunt*Eafdem ob
caufas Cicero etiam Roma? permanfit.Obtigerat ei forte Macedonia pro-
tiincia : fed eam collega concefferat, utipfeiudicrjs adeffe poffet; ipfe Gal¬
liam pro ea reccperat.fed ne in hanc quidem exiuit : uerum quod ftatus re¬
rum requirebat, urbis cuftodiam gefsit, miftb in Galliam Metello, ne hanc
etiam fui iuris Catilinafaceret.Fuit hxc eius ad urbem manfio Romanis in
primis opportuna.Iam enim Lentulus fe ad urbem quibufdam locis incen¬
dendam parauerat,adcp caedes patrandas, auxilio cum aliorum contutato¬
rum, tum legatis Allobrogum,quosadfocietatemimpulerat

compraehenfiscp his qui ad cum mittebatur,eos cum literis in Senatum in¬
troduxit: impunitatecp propofita,co modo hos qui in coniuratione erant,
coarguit. Ad haec Lentulus magiftratu fe abdicare a Senatu co a cftus, cum
altjs qui compraehenfi erant in cuftodiam datus, reliquorum conquifitio fa
/ <fta eft.Ea populo etiam probabantur, potifsimum cum Cicerone de his in
i concione uerba faciente, ftib tempus cocionis ftatua Iouis in Capitolio de-
, dicata, & ex praecepto arufpicum ad folem orientem, forumcp fpecfianspo

' fita eft. Cum enim arioli confpirationem quandam ruina fimulacri patefa-

I dum

r

LIBER XXXVII. i9

dum iri dix{fTent,eiuscp ftatuae collocatio in tempus depr^henfionis con- Sutu louipo
foratorum incideretttbiuero populusnumini grates agere, magis infenfus fiu.
effereis.Rumor ferebatur, CrafTum quocp effe eius rei cofciumridcp ex his c rnjjm de c<m
qui capri erat quidam indicabanpaucis tamefides facta efLalij enim flarim iuratioejfufec
ne fufpicionem quidem huiufmodi de tanto uiro admittebant: alij id a reis ^

confingi innuebant, quod ab eo uiro futnmg potentia: nonnihil auxilij ipe^
rarent. nec deerant qui cum fidem adhiberent, nolebant tamen uirum pri-
marium perire, aut in Repub.plus turbaru fieri» Is igitur rumor penitus riv
tercidit. Cum iam multi &C ferui dC liberi homines partim metu,partim mi-
fericordia Lentuli QC reHquorum moti,fe ad eos enpiendos,ne morte ple¬
cteretur, comparaffent, re ante cognita Cicero Capitolium torum^ noctu
occupauit, pradldiocp muniuit.Sub auroram cum fpem hbi a numine bo^
nam effe oftenfam cerneret, quod domi fiiaere facra a Veftaiibus pro falute
populi facta, flammalongefolito altius fefe extuhit et populo imperauit,ut
facramentum apud Pr^tores dicerent, fi forte militibus opus foret,feno-
mina daturos :ipfeconuo cato Senatu, ei perturbato SC territo autor fuit,
ut de his qui in cuffodijs tenebantur, capiteanimaduertendum cenferent,
Difcrepabant enim fententijs, parum abfuit, quin hos miffos facerent»

Nam Ctefar,cum omnes qui ante eum fententiam tulerant, eos morte muL Ctfdm fcnten
ctandos pronunciaffent,uacenfuit,exutosbonis,uind:oscp eos in urbes tkprouita c3
hincinde dedendos, ea conditione, ne quis in pofterum de uenia eis dan- iratorum.
da referret : fi quis aufugiflet, urbem eam, ex qua euafiflet, inter hoftes ha¬
bendam» In hanc fententiam cteteri qui eum fubfequebantur omnes iuc- cutonis fcnten
runtjita ut eorum quoqj pars, qui ante Cariarem dixerant, luas fentetias re- tu.
uocarent. Atpoftquam Cato lpfe morte eos condemnauit, reliquoscj5.om Coniurdtimor
nes in fua lententia pertraxit, ibi tum illi ex ea fentetia quae obtinuerat,ilip- te pleftuntur*
plicio affedffacrificfacp propter eos & flipplicatio decreta* quod in tali re
antea facium nunquam erat* Alij quoqj, de quibus iudicium facflum erat,
qua: fi ti, nonnulli etiam fulpeclfquodic coniuratis effent adiinnfluri, in iu
dicium pertradi funt.atque heee quidem per Confules fiebant* Aulum ue-
ro Fuluium fenatorem, ipfe pater necairit,non quidem ( ut quibufdam ufc fultum ht*
detur ) folus hoc priuatus ipfe agens.nam dC alrj multi no tantum non Con tre necatur.
fules,uerum omnino priuari homines fuos filios interemerut»Eatempefta- c <cfdr fit pon
te pneter heee quae retulimus, cum Labienus de porificibus creandis roga- tifcx JSUx*
tionem tuliffet,Ca:far autem plebem demereretur, iterum plebs cotraSyi-
legem, Domiti) legem renouauit atqj introduxit. Metello enim Pio de¬
fundo, Caefar eius pontificatum petebaqiuuenis adhuc^ qui nondu prg-
turam geflerat:fed in plebe plurimum fpei reponebat cum alias, tum quod
Labienum in Rabiriana caufa adiuuerat, fententiam^ tulerat ne Lentulus
capite plederetur.igitur coeptu fuum perfecit, Pontifex^ maximus fadus

eft, multis id quidem uiris praeclaris, mprimism Catulo, competitoribus.
Promptifsimus erat ad unum quemuis etiam uilifsimum hominem deme¬
rendum adulandum^ Caefar : ac fi quid inftituerat,ut eo potiretur, nullum
neque fermonem neque adionem intermittebat, parum folicitus de ea hu
militate in quam fein praefentiarum demittebat, dum ex ea potetiam poft-
moddadipifceretur.Igiturinterquosprimus fieri moliebatur, his fefe ul¬
tro mfmuabauea propterplebi charus acceptuscp crat.Eadem Ciceronem
ob interfedos ciues infenfa, odio perpetuo profequebatur.deniq* cumpo
ftrema magiftratus fui die recenfere inftituiffet omnia, quae in Confulatu ,

c 3 ' fiw

' ' ' "S • •

• /

•iS*

50 DIONIS ROM, Hisi

fuo egiffet (erafit enim homini non alieng tantum laudas ineundae, fed ipfe
cie. ut femagi fe quocp libenter praedicabat) filentium ei indixerunt,ne<$ permiferuntut
ftrdtudbdica- unum praeter iuramentum uerbum faceret:ad quam rem Metello Nepote
uerit Tr.phadiutore utebantur.Cgterum Cicero cotendendi cum eis ftudio ad-
^duAuSjiuramento addidit urbem a fe feruata effe:quo faefio, maiora adhuc
in fe odia excitauit , Catilina uero initio ftatim eius anni* quo Iunius Sylla-
Anno 692 . nus,& LXicinnius Confulatum ge{fere,perijt* Hacffenus enim Lentulum
V.C. operiebatur, quamuis ipfe haud paruas haberet copiastcuncdatus eo, quod
fperabat, fi Cicero prius cumfuis occifuseflfet3ueliquumfe poffe haud diffri
Cdtilmd bcUo culter conficere . Sed poftquam Lentulum perijtfe accepit, eamepob rem
niftus perit. multos a fe deficere fenfit : Antonius autem 8C Metellus Faefulis circumfefi
fis, nullam ei progrediendi copiam faciebant, ibi demum in cafum dimica¬
tionis uenire coad:us,ad Antonium (diuerfis enim locis Romani cailra ha
bebant ) fe couertit;quanquam is Metello 8C automate pneftantior,& co-
pijs inftruflior effet.Carilinamuero mouebat, quod eum participem con-
Jurationis de uicfioriafibi dedita opera conceflurum fperabat.Antonius fu
'Amicitia co)n- fpicatus id agere Catilina, cui iamfraefio non amplius bene cupiebat,(nam
parada ratio- plerique cumalfispro potentia eorum aut fuis lpforum commodis am i'
nes. „ citias inimidriascp fufeipiunt ) ad haec ueritus ne cum fe ftrenuc certantem
uideret Catilina,conuicrjs incederet, proferretep arcana,ipfe quidem mor¬
bum fimulauit: Marco autem Petreio pugnam commifit. Petreius confer¬
to praelio Catilinam, cumqj eo tria millia hominu acerrime pugnates haud
incruenta uic^oria cecidit.nam neque fugerat quifpiamhoftium,et omnes
in eo loco quem ceperant, occiderant* quaeres effecit, ut ipfiuicdoresRei-
publicaecaufamagno cum luefiu deplorarent tales totcp uiros, ctfi merito
iiiOjCiucs tame atep focios certe perij de* Antonius caput Catiline in urbem
mifitjUt fidem eius credi habentes, nihil praeterea timerentipfe huius uiefio
Antonius hn- riaecauiaimperator,quanquamcaribrumnumcrus conftituto minoreder,
perator dici - appellatus ed* decretum ad haec, ut facrificaretunueftcsqj a Romanis tan-
tur. quam omni malo liberatis mutatae funt * At foci), qui Catilinaererumparti-
cipes fuerant, etiam tum obambulantes, quietem metufupplicrj non age-
bantrfed eos difsipatos quodammodo Praetores aduerfumfingulos emifsi
anteuert erunt, poenasqj de qs fumpferunt. Alij autem qui nondum deprg-
L. Vettius fo - henfi erant, indicio L. V cttij equitis, qui confors eorum coiurationis,pro-
cios coiuratio - po fi ta impunitate indicium profeffus erat,conuicfii atque fupplicio affccfit
nis defert, e- funt:donecnonnullis indicatis,eorumcp nominibus in tabula relatis, dein-
iuscpfilfum te ^ muitos etiam alios in eam adferibere uoluit. Tum enim fenatus eum ma
itimonium. iahdeao-ere ratus, tabulam quidem ei non reddidit, ne quos expungeret:
ipfum autem eos quos omiffos dicebat, nominarim perccnfcreiuderut: fic
pudore & metu confufus,no multos praeterea detulit . Cum nominahoru,
quos detulerat, ignota, in urbe &C apud focios tumultus occafionem praebe
rent, altjq$ fifii jpfis fruftra timerent, alij infontes alios fufpicione grauaret:
dccreuit lenatus,ut eorum nomina publice ederentur* ita demum innoxijs
quies facda,rei in ius uocati,pars prrefentes,pars cum no apparuiffent,con-
demnatifunt. Hsec igitur Catilina perpetrauit, eocp paedo euerfus eft:cu-
ius nomen, ut qui dignam fuis faefiis mercedem tulidet,diu gloriae Cicero*
nis,fermonibuscp contra fe habitis materiam exhibuit.Ciceroni autem pa¬
rum abfuit quin confeftim ob Lentulum reliquoscp captos interfetfios cau
^ fa dicenda findet, ea accufatio ipfi quidem intendebatur, fed fub hoc prae-

>

LIBES. XXXVH. ji

eextu re uerafenatus petebatur. Metellus ante alios Nepos eum ordinem jAetffltiepd,
grauiter didis apud plebem inuadebat,iadans non licere Patribus abfque tis contra SenA
jpopulo ciuem ullum morte damnare.Nihil tam e ea accufatio Ciceroni ob< tm ct Cicero^
fuit. Senatu enim omnibus qui tum temporis res gefsiflent impunitatem nmroz^tio^
dante, addentecpfi quis ex his aliquem aufus fuifletin ius ob eam caufam ■*•:? cnat "
uocare, eum fe pro hofte habituru, territus Nepos quieuit. Id tum tempo- P n&1 *
r is fenatus obtinuit:acpraeterea hoc etiam, quod cum Nepos iententia feri¬
ret, ut Pompeius cum exercitu ex Afia Romam uocaretur, (praetexebat
autem Nepos ab eorempublicam coftituendam etie? cum re uerafp em in
eo poneret,cum is populo ftuderet,poffe fe per eum ea quae agitabat perfi
cere) ei Patres obftiterut.Initio eideM.Cato 8C CL Minucius 1 libuniple- M,catoet mi
bis contradixerunt, ieribamep recitantem inhibuerunttcumqj tabulam Ne nuctm refragii
pos lpfeledurus acciperet,ipfi de manibus extorferunt : cum nihilominus tur Nepoti
uerb a facere conaretur,osei comprefterunt* Cum utricp parti fui fuccurre*
rent,iamcp fuilibus, lapidibus, adeocp mucronib. etiam certaretur, eodem
die Patres in Curiam conuenertmt,ueftesq$ lugubres fump ferunt, & confu
libus cuftodiaurbis mandauerut, curarent, ne quid ea detrimeti acciperet*

Igitur Nepos perterrefadus,ftatim fe e medio fubduxit:propofitaq* roga^
tione contra fenatum, ad Pompeium fefe contulit : quanquam nullam no-
dem abefte ab urbe legitime poterat.Pofthaecfada, ne Caefar quidem qui
tum Praeturam gerebat, quicquam innouauit.Hoc autem agebat, ut nome
Catuli a louis Capitolini templo tolleretur, ( eum enim peculatus poftula-
bat,rationesGp pecuniarum infumptarum exigebat) Pompeio autem pote
flas fiere t reliqua nego cia exequendi.Superabant enim nonnulla, ut in tan
ta tamcp uaria re fieri ailolet, imperfeda adhuc, aut certe Cadar ea commi
liifcebatur, fore exiftimans, ut Pompeius per Caelarem ftetifie exiftimans
quod haeres conficerentur, ei has adicriberet.Nequeuero tantoperePom->
peio rem gratam facere Ceiaruolebat, ut eius caufa huiuimodi etiam decre
tum fieri contra fe pateretur, quale aduerium Nepotem fadum erat: nam
ne huius quidem gratia eum fe geflerat, feduthoc pado plebem luam effi-
ceret.Enimuero tantus omnes Pompei]' metus habebat ( riec du enim uide
batur exercitum dimiffurus ) ut cum is M.Pifone Legatum ad petitionem Pompeium ti>
Confulatus mififlet, & comitia donec ad eaperucniret,diftulerint, & eum ment Romani
Pifonem prxfentem omnes unanimi cofenfu Confulcm defignarint:Pom- m.p if0 conful
peij enim comendafio pro eo no apud amicos tantum, fedapud inimicos defigatur!
ctia ualcbat.InterimP. Clodius Carfaris coniuge,idc^ domi eius,pollutis e-
tia facris qua: Veftales apud Confules &C Pratores pura, omnibus maribus
feclufis antiquitus celebrare folebant,uitiauit:Caefar Cio diu in iudiciu non P .ClodifaduV
pertraxit, (nam compertumhabebateumpropter fadionemnon iricon- teriucum c«e-
d em natum ) uxorem autem repudiauit, nonfe quidem credere quae de ea faris uxore, er
ferebantur dicens, fed non pofle eam coniugem habere, quae femeladulte^ /*cr<* db code
rtj commiisi fufpeda haberetur . Pudicae enim ciTe* non modo ut ne quid
peccet, fed nefufpicione quidem ullam turpem de fe praebeat . Praeter haec Ccefar deuxo-
quae in id tempus inciderunt,pons quoq$ lapideus ad infulam quae in.Tibe
ri extat, pertingens, extrudus, Fabriciuscp didus eft. Anno fequenti, M. ^ r '
Pifone , M. Meifala Cofs. optimates Clodium, quem iam ante odio habe- Amo ,
bant , tum nero fcelus eius ut expiarent ( quum Pontifices inftaurationem xq
facrificiorum ob nefas Clodijnolegitime perpetratorum decreuiffent) in ziodi.mm iu
ius traxerunt, accufatuscp eft &C ob adulterium, quantumuis Caefaretacen- didit , ut^ab*

c 4 t ejSCblutuu

)

y ■iS

> /

r

p DIONIS ROM. Hisr.

te , 5C ob defectionem Nifibiticam, praeterea quod cum (brore rem habuiff
fet. Ab folatus autem eft iudieum fententtjs : quanquam tj praefidium a fe^
natu peti]flent,impetraflfentcp,ne uim a Clodio paterentur .Itaque Catulus
v dicterijs eos profcidit , prseficiium ab ijs poftulatum inquiens , non ut citra

tituli iottiiyCfr periculum Clodium fententrjs damnare poffent, fed ne pecuniae ipfts, qui-
mors, bus corrupti fuerant, eriperentur . Is Catulus haud longe poft uita excellit,
cum Temperante omnia rempublica pofuiffet, eiuscp ftudio omnibus fltis
Cenfores Sena aequalibus anteiuilTet . Eodem anno aCenforibus omnes hi quimagiftra-
tmlegunt . tus gefTeranqm ordinem fenatorum funt relati, etiam ultra definitum fena^
torum numerum.Populus etiam, qui ante haectemporaludos gladiatorios
Inter fyctfdcu- nulla intercedente requie totos fpectauerat, tum primum inter actionem
U prandere tce furrexigpranfuscp eftiscp mos tum coeptus, hodiecp quoties Imperator lu-
ptm. dos exhib et,obfer natur. Eo modo in urberes fefe habebant, Allobrogibus
Cotra AUobro autem Galliam Narbonenfem populantibus , C. Pomptinus Praetor lega-
gcsgejlaC.Vo tos aduerfum hoftes emifit.ipfe loco commodo caftris pofitis, expectabat
ptmi. rerum euentum , ut pro quauis occafione fuis SC confulere, &C fubuenire ut
y entia, ex ufu eifet, poffet, Manlius Lentinus ad Vendam urbem caftrametatus,
itahoftium animos perculit, ut pleriqj exurbeaufugeret,reliquipacemper
legatos peterentdnterea temporis agreftibus ad defendendum urbem co-
curretibus,atcp ex improuifo irruentibus,muris quidem pulfus:agrum au-
Cdtugndtiu At tem omnem tuto depraedatus eft,tantifper dum Catugnatus dux eius gen-
‘ lobrogu dux. tis , cum nonnullis alijs Ifarae accolis,regioni fubfidio uenit . Lentinus cum
Manlius Lenti eos tranfitu fluminis prohibere no auderet, quod plurimum nauium habe-
nus. bant,ueritus ne in unum coirent barbari, fi ipfum in aiciem educere uideref
in locis fluuio proximis,quae iyliiis erant obfita,infidias collocat, ita ut qui'
que fluuium traiecerant , eos excipit ; dumcp fugientes nonnullos infequi*
tur,ab tjs pertractus in ipfum Catugnatum incidinoccidionecp ibi tum oc^
cidiiret,ni uehemens tempeftas repente oborta barbaros ab infequendo
hofteauertifftt. Poftha!C,Catugnato in longinqua profecto, Manlius ite¬
rum incurfionem in regionem eam fecit:oppidumcp, apud quod aduerfam
prius fortuna expertus erat, ui cepit.L.uero Marius, & Sergius Galba trafc
* miflb Rhodano, Allobrogum ditione uaftata,ad oppidum tandem So-
Solonium Ionium peruenerunt,ualidumcp ftipra eam pofitum caftellum ceperunt, ho
urbs, ftes obfiftentes praelio uiceruntiipnuscp oppidi, qua e ligno aedificatu erat,
partem aliquam incenderuntme autem totum caperent, aduentu Catugna
ti prohibiti funt. Ea re cognita Pomptinus toto exercitu in Catugnatum
uerfus,eum obfedit: omnes® hoftes, excepto Catugnato,manu cepit, his
actis, reliqua deinde haud difficulter in fuampoteftatem redegit .Interea
Ad annum temporis in Italiam aduenit Pompeius, effecitqjut L. Afranius, ScMeteb
^4-V.C. Ius Celer Coff definnarcntur,fperans fe per eos omnia quae in animo habe
Vompeij m ita bat cofecturum, ( inter alia autem praecipue cupiebatfuis commilitonibus
hamaduentus, agros tribui, fuacn acta omnia confirmari ) fed ea fpes tum ab refuit.Poten
etpojtulata. tes qufbus /am ante parum probabatur, ne fuffragi]s eius acta flabili-

rentur,obftiterunt. Atq* alter e Cois* Afranius nihil ei adiumento fuit:quip
M eteUuscur pefaltationibus homo quam rebus gerendis aptior: Metellus ueroPonv
vompeioin - peio iratus,qui eius forori,fufceptfs etiam ex ea liberis,nuncium remififlet,
fenpis in omnibus ei actionibus obftitit.Praeterea L.Lucullus,quem fecum in Ga
LucnUifrPom htia. quondam cogreflum Pompeius per ftrperbia habuerat, magno cona^
peio repugnat.1 tu Pompeio refiftebat: iubebatep,ut defingulis fuis factis feorfim referret;

/ neqs

>

\

>

LIBER XXXVU ^ £

neq^peterefut Timui omnia approbarentur, nam dC alias iniquum effe, Tim
pliciter eius omniaacta, qux qualia eflent,nemo ipTorum compertum ha¬
beret, tanquam a domino quodam patrata,rata haberi : QC cum ipfe ex Lu-
culli acftis quaedam refcidiflet, poftulabat,ut utrifcp in fenatu cxpofitis,is u-

tra approbatione digna uifa forent, cofirmaret. Lucullum Cato, Metellus,

&C ali) qui cum his fentiebant,enixe defendebat.Proinde cum is TribunuF
plebis, qui de agro militibus Pompeianis diuidendo rogationem tulerat,
etiam hoc eiaddidiflet, omnibus ciuibus fuffragtum cile dandum, quo &C
hoc facilius tuberetur, dC acta Pompei) rata pronunciarentunMetellus tan l. f 'huius T rl
ta cotentione id impugnauit,ut ab eo in carcerem diKcrztur. Cum (enatus pL Metellum
eo loci conuenire inftitueret, L.Flauius ( id enim ei Tri.b . nomen erat) (el- c of. in carce -
lam Tribunitiam ad ingreffum carceris collocauitjin ca<g confidens, impe rem abducit.
dimento fuit ne quis ingrederetur: iufsitcp murum carceris dirui, ut eo (ena
tus introiret,ip(efetanqua in eo loco effet pernoctaturus, copodiit, 1 onv
peius his compertis, fimul pudore fuffufus, fimul indignatione populi neri
tus,Flauio iufsit ut recederet, dicens id a fe Metellu petijficmequc tamen ei Metelli
creditum eft, quod magnitudo animi Metelli omnibus e flet notifsima, ni- gnammitjs.
mirum qui cum cum reliqui Tribuni e carcere uellcnt eximere, id abnue¬
rat. Itaqjpoftealociquocp Fiauio minante, non paflurum fe ut in prouin-
ciam,qug forte ei euenerat, exiret, nifi prius de legibus ferendis fibi concef
fidet, Metellus nihilomnino defententiafuamutauit,fed haudxgre in ur¬
be remanlit. Pompeius igitur,cum per Metellu &C alios flaret, ne quid con-
fequeretur, inuideri fibi ab cis, fecp rem eam ad populum delaturu dicens:
ueritus tamen ne ibi quocp uoti compos non factus, maius dedecus fibi pa
reret,a petitione deflitit:ac tum demum cognofcens, nihil fe eo modo pol-
fe,fed nome quidem fibi inuidiamcp ex ea in qua olim fuerat potetia parta:
ip.fa uero re nihil fibi ea conduxifle, pcenicudine captus efl, quod dum' Isis
exercitibus (e ipfum inimicorum miurijs expoftiiflct.Clodiiisucrb odio
.potentum poftiudicium (irum Tribuniciam dignitatem affectabat; fum-
mifsiscp aliquot tribunis,qui rogationem ferrent deTribunatu patririjs e-
tiam comunicando, cum non perfuaderet,nobilitate abiurata,ad plcbeios Clodius ad p[c
defeiuinin eorum cp numerum fefe referens, eorum iuris participem fe fecit: bemtranfit .
mox Tribuniciam dignitatemambiuit.SedMetellus,quiClodio affinitate M-etcUus c 'lo-
iuncftiis, facinoribus eius minimedelecflabatur, ne ea potiretur effecit, cau-
fatus Clodium no fecundum morem a maioribus acceptu a nobilitate fefe tlone
abalienafle, quod nifi promulgatalege militari fieri non concedebatur.His tustmPC(ht-
co modo acftis, cum uecfligalia &C urbi,& reliquae Italix magnopere mole-
fla dfentjex de ijs abolendis lata, omnibus perquam accepta fuit . At Pra> VettigdU
tori qui eam tulerat ( is erat Metellus Nepos ) infefti fenatores, noluerunt Erogata,
&nomen eius legi detrahere, & aliud inferib ere. Id no iarem quidem per¬
ductum, manifeftu tamen omnibus factum eft, ne beneficia quidem a ma- ‘c
lis hominibus profecta patres grata habere.Sub idem tempus FauftusSyl- ic
lgF.ludos gladiatorios in honorem patris exhibui t,p opulum cp lauto con- Fauilus SyU
uiuio excepit, ijscp balnea dC oleum donauitHxc tum in urbe gerebantur* munus gladti-
Caflar autem poftprxturam,Liifitanieimperauit:2^cumpo(Tetlatrodnia, tQrm exhibet.
quadpfis in afsiduo erant ufu, haud magno labore excindere,noluit fe quie mili¬

ti dare.Qyippe homo gloriae cupidus, Pompei) cp, et aliorum qui fe priores &MtM

in magnam poteftatem ueniffent, aemulus, nihil paruum animo capiebat: u*res8F £*i
fed (perabat fe, fi quid magnum perpetraflet,ftatim Confulatu potiturum,

atej -

/

Somnium Cee - atqjita immcnfa facinora editurum. Praeter alia ftimulabat eum, quod ia
pm. Qu^ftura foa Gadibus in fomnis fibi cum matre fua coire uifus, idqj uates
ei magnam potentiam portendere interpretati erant Jgitur cum ibidem in
delubro Herculis ftatuam Alexandri pofitam uidifFet, ingemuit, deplo'

^ rauitcp fe nihil dum egregtj facinoris praeftitiife* His caulis motus, cum
pacis copia ei eifet,uelut dixi, ad montem Herminium fe uertit: eius^p
incolas in planiciem demigrare iufsit, ne uidelicet loco iuanatura tuto ad
praedas agendas abuteretur(id enimpmendebat)haudnefciuseosidre*
cufaturos, atque ita fe belli occafionem inuenturum ♦ Neque eum opinio
fua fefellit,^ eos arma capientes opprefsit.Qiia re uicini nonuili territi, ne
aduerfum fe quoqj iretur, liberos,coiugescp fuas,& alia qug habebant pro
ciofifsima,ultra Dorium tranftulerunt.hgc parantes Caefar praeuertcns,ur*
bes eorum occupauit: tum ad ipfos quocp contendit . Barbari greges ante
fe obiecere, ut ad eos diripiendos diiperfos Romanos adorirentur : contra
Caefar exercitu emifl'o,ipfe praelium deinde excipiens hoftem fudit. Dein*
de cognito incolas Herminij defecilfe, eiuscp reditum per infidias operiri*
ea uice alia uiam ingr eflfus, deinde rurfus arma in eos conuertit, uidorcp ad
Oceanum fugientes infecutus eft. Cum continentirelictaininfulam quan
dam traieciffcnt,ipfe inopia nauium coacfhis in terra permanfit; deinde rati
bus iuntfis, partem copiarum traiecit, ibiqj multos fuorum amifit * Dux e'
nim eorum terrae quae infulae adiunda erat aduecftus, ibic^militibus expo*
fitis,tanquam terreftri deinceps itinere perrecfturis,ipfe mari ab xfturecur
rente abreptus eos reliquit.Ibi ceteri fortiter pugnantes ceciderunt.P.aute
V.Scecuij forti - Scaeutus folus inter hoftes relictus , amiifo fcuto , multis q$ uulneribus fau*
tudo. cius, in aqua infiluit, enatauitep. His ita p era<ffis, Caefar a Gadibus adfead*
Uehi curatis nauibus , omnibus cum coprjs in infulam traiecit, hoftes^ pe*
nuriaiam commeatus afflidos nullo labore fubegit.IndeBrigantiam Calg
ciaeurbem aduedus, eos quiclalfem antehac nunquam uidiffent, arma*
mentis eredis territos infuam poteftatem accepit .Haec ubi perfecit, fatis
fibi iam aditus ad Confulatum ftrudum exiftimans,non expedato fuccef
fore qui mitteretur, magna celeritate ad comitia confularia profedus efh
Statuerat eum petere, antequa triumphum duxifiet, quod a pompa trium*
C< eftr triupho phi anguftia temporis excludebatur . Cum Catonis potifsimu intercefsio*
omiJJb c onfu- ne id non obtineret,triumphi quidem curam depofuit,fperans fe,fi Conful
Utum petit, fieret, longe maiores res adurum,longecp fplendidius triumphaturu.Nam
Equus ctfaris pr&ter ea quae retuli , quae animum eius inflauerant , equus ei quidam fiisis
bifidis ungu- jn duas partes prioribus ungulis natus erat jiscpfolum Caefarem exultans
‘ if' ferebat, nullum alium feiforem admittebat. Quapropter Caefar nullam exi
guam fpem agitans, ultro triumphum omifit.Sed ubi Romam ucnit,in pe*
Cefctr Pom- titioneConfulatus eo modo &alios,& Pompeium primis Craffum^, de*
peium et C uf- meruit, ut cum hi etiamnum aduerfum fe mutuas inimicitias exercerent, fa>
fum in gra- (ffiones® fouerent/empercp alterius conatus alter compertos reprimeret,
um mw‘c re' tum ad ie pertraxerit utrum cp,ita% ab omnibus unanimiter defignatus fit.

^ocuer° praecipue eius iapientiam demonftrat, quodft: occafionemeo>
^ ' rumdemeredorumfi^moducognouitreocp mo do inftituit, ut utercp dum
alteri refiftere cupit, ipfum adiuuarent.Necp hoc effeciffe fatis habuit, fed i*
pfos quotp in gratiam inter fe reduxit, non quod eorum ipfi concordia cor
di eifet,uerum quod eos plurimum potentia praeftare uidebat:certocp fcie
bat, quo d fine utriufq* eorum auxilio ad nuUam magnam poteftatepoftet

pertienire

LIBER XXXVII. 3?

perirenire,atq3 ut maxime alterius ope niteretur,tameft alterum fibi aduer-
larium habiturum, plusq, ab eo damni, quam ab iijo adiutore emolumenti
accepturum. Exiftimabat enim omnes homines maioriftudio inimicis ad-' Inimicitia ho+
uerfari,quam fuis opitularimon ob id tantum quod ab lraodiocp uehemen mmibm amici
tioresanimi commotiones,quam a quauis amicitia proficifcuntur, uerum
quia altero fui caufa quippiam agente, altero propter alium, necp uoliiptas LfA

confcquutos,neq3molefh'afrufi:ratospropofito eadem lequitur:tumpro i

cliuius eft impedire aliquem, eiuscp incrementis obftare, quam eunde uel- ^
le ad magnum faftigiutn promouere,idcp cum alias ob ca^as5tum eo prae- «
fertimnominequod is quiobftat alicuius incrementis, a alq agrariam cc
init, &C Cibi profpicit : contra qui alium extollit,is eum .oC ubi OC exteris mo- «
leftum efficit.Hae tum Caefari caufa; fuerunt, cur dC fc illis infinuaret,&: eofi .

dem inter fe in gratiam reduceret : quia necp fine his fe potentem futurum
uidebat,& confultum non putabat, ut alterutrum eorum offenderet. Nccp
nero metuebat ne concordes illi fibi pracualereiit,quod exploratum habe¬
bat, fe & alios ipforu amicitiae auxilio,ipfoscp unum per alterum haud lon¬
ge poftpoflefuperare, cui cogitationi euentus etiam refpodit. Ea propter
Caefar eos inter fe reconciliatos fibi adiunxit:Pompeius & CrafTus tanqua
occa fione fibi opportuna in manus data,ft atim in gratiam redierunt, Caefa P ompeij, Caft
remqj in partem rerum fuarum receperunt. Pompeiummouebat,quddde n*> er c rapi
fua potentia diminutionem fadam cernens, Craflum uero multum ualere, confti™tio>
Ca*faris item res crefcere, ueritus ne omnino ab his opprimeretur, fpera-
bat praeterea, fi hoc tempore cum ipfis focietatem iniret, fore ut per eos pri
ftinam potentiam recuperaret. Craflus QC genere &C diuitrjs omnibus ante- Crajsipropo-
ire cupiebat, cumqj Pompeio effet longe inferior, fentiretep Cadarem ple- fitm.
no gradu ad fublimia pergere, ftatuit eos inter fe tanqua in certamen com-
mitterejUt ea ratione neuter excelleret . Sperabat enim fore uthis quafi ae¬
quis uiribus certantibus,ipfe interim frudus amicitia utriuiq* caperet, ho-
noresqjfibi quam illis ampliores tribueretur.Ipfe quidem neq? ad plebem
omilino,neque ad fenatum fefe accommodabat, omnia propria; potentiae
caufa agebat .Igitur in utriufqj ordinis beneuolentia ex aequo fefe ingerere,
utriufcp inimicitias declinare, tantum utrifep gratificari, ut dC eorum caufa
fuiffe uideretur, qux utrifep effient acceptifsima, dC nulla pars rerum diffici¬
liorum ad fe pertincret,inftituerat. Eo itacp pado, hiscp de caufis tres prae-
didi uiriamicitiam iunxerunt,eamcp iureiurando firmauerunt,acinuicem
in commune confuluerunt, atque exinde fibi mutuo ea tribuerunt, eam a-
lius ab alio accep erunt, quse & fuae uoluntati fatisfaceret,et ad rem prarien-
tem ipfis componendam uidebatur conducere . Cum hi inter fe confpirafi
fcnt,fcdatores etiam eorum padiones inter fe fecerunt, impunecp omnia
pro iuo arbitrio egerunt, freti iftis ducibus. Itaque in folo adhuc Caton e,& C dtofolm R ei
bisquifeeiufdemcum eoeffiefententiteuideri uolebant, reliqua adhuc e- pub Audet.
rat integritas . Nam reliqui quide omnes, folo dempto Catone, nihilinre-
publica pure, aut fine auaritia agebant : quidam tamen uerecundia eorum
qua: agebantur comoti,itemcp nonnulli ftudio imitandi Catonis, ipfi quo¬
que rem tentarunt,8£ nonnulla Catonis adionu fimilia fada exhibuerunt:
neque tamen hi pcrfeucrabant, quippe quia eum fada nonauirtute, fed
ab iludio proficifcebantur.In eum locum res Romanx eo tempore a tri¬
bus illis uiris deduda; funt, coniurationem fuam, quantum eius fieri pote¬
rat, maxime occultam habentibus. Nam cum ex fua omnia fent entia gere-
1 v rent^

3 6 DIONIS ROM. UIST;

retjinterimtamen obtendebant proponebantcp infpeciem maxime con¬
traria, ut quam diutifsime Tuum inftitutu clam edet, dum fcilicet fe fatis ad
omnia paralfent.Nec uero deos eorum facfla latuerut:fed quae ab his cxpe
\ (flanda in pofteru e(Tent; eorum iudicia iam tum ftatim mortalibus, qui fu-

Tk^pcjlM m- tura ex his praenofcere poflent,oftenderunt.Tanta enim tempeftas repen-
gens Rom*. te urbem totam, omnemcp circum regionem inuafi t, ut multae arbores radi
citus conuulfae,multa aedificia fubuerfa, naues inTiberi ad urbem, dC ad o-
fliafluuij inflationelocataefubmerfae, pons ligneus difie<flus fit. Adhaec
theatrum quoddam ad ludos de Syris extruefium, corruit : atep horum om>
nium nihil fine multorum hominu clade euenit.His igitur fignis, quae Ro¬
manis terramaricp edent euentura, quodammodo repraefentatum eft»

DIONIS ROMANAE HISTORIAE
liber tricesimvsoctavvs,
Cjuilielmo Xylaniro ^Auguflano
interprete.

INDEX CAPITVM libri X X 2C V I II*
Quemadmodum inter C ce fer em & Bibulum difeordice fuerint.

Vt Cicero in exilium iuerit .

Quomodo Ciceronem exulem Philifcus confolatus fit.

Quomodo C ce far bellum contraHeluetios & Ariouijium gefferit,

Anni autem duo funtjn quibus Conflatum gefjerunt
jtn, V. C. <%><>• C.IuhuS)C.f.Ccefar& M. Bibulus.

6p6. M,Calpurnius,L.F.PiJb A.Gabinius L.F.

~"Mi aesar in id incumbens, ut totius populi gratia fibi con
| ciliaret, eumcp fibi ardius deuinciret, optimatum tamen
i quocp partibus fe ftudere uideri interim uolebat,ne eos u
! nimicos fibihaberet:igitur faepenumero dicere folitus e-
j rat, nihil fe quod non in ipforum quocp rem foret, promul
, ! gaturum. Is anno infequenti legem tulit de agro toti no

pulo diuidendo,ita quidem confcriptam,ut ne minimum quidem quiccma
in earepraehendendu extaret;atqj hanc quoqjfenifi nobilibus id fieret uo-
Cefamlcx lentibus,non ede laturum prae fetulit. Et legis quidem eiuscaufa culpari d
agraria, nemine p o terat. Ciuium enimmultitudo,quaeinimmenfum excreuerat ac
faepiusiamTeditionibusmateriam praebuerat, ad opus faciendum & aeri'
culturam conuertebatur.folitudines autem,quaetum erant per Italiam plu¬
rimae, frequentab antunut iam non ij modo, qui militia confecfii erat fed 5C
altj omnes ui<fiumfuffi'cientemhaberent, necp ciuitate quicquam in id ero
gante,neci'acfhiram facientibuspotentibus:quinimo ad multos eorum ho

nor acdignitasinderedibant.Omnemautercgionemqux publica popu¬
lo Romano erat, excepto agro Campano ( hunc Reipub. exemptum ob
praeftantiam cenfuit relinquendum ) diuifit, reliquam necinuitis dominis
ademit, nec precium arbitrio diuiforum confiituit: fed emi eam primum a
uolentibus iuisit, deinde tantum numerare precium, quantum inprofcri-
ptionibusiudicabatur. Magnam auteuim pecuniae adeiTe dicebat, partim
ex ea praeda quam Pompeius inuexerat,partim ex tributis dC uecfiigalibus
iam ante confli tutis reliquam: quam impendi in ciues aequum iudicabat,

quorum

v ,

LIBER XXXVIII. 37

quorum periculo edet parta.Praeterea diuifores agroru coiiftituit neq* pati
cos numero, ne potentiae cuiufdam fpeciemres ea exhiberet : neqj eos qui
criminibus erant obnoxtj,ne quibus id moleflum neret : uerum uiginti ui*
ros ad id dei egit, qui magiftratus aliquoties gefsiflent, tum qui ad eam rem j

eftent quam maxime idonei, ab eorum numero fefe exemit, flcuti iam ante
teftatus abunde erat, ne quid fui ipfius caufa decernere indicaretur. Ipfe e*
nim dC principem feeius rei fautorem ferebat: aperte autem eamPom*
peio,CraiTo,alijsffi gratificabatur. Legis igitur eius gratia non modo a ne*
mine incufabatur, fed nehifcere quidem contra eum quifquam audebat;
recitaueratenimantein Senatu, atque unumquencp nominatim compel-
laueratjfi quid ab ullo improbaretur,id feuel emendaturum,uelmduduru
omnino promittens.Enimuero optimates omnes, quicunq3 extra conipi^
rationem erant,maiorem in modu grauiter rem ferebant, hoccp lplum ante
alia, quod legem quauniuerfiim eorum ordinem erat preflurus, ita compo*
fuerat, nulla ut eius inuadeda: anfa daretur.fufpicabantur enim fore, ut Ca>
far in omnibus qua; agitaret populum a primoribus alienatum ad fe pertra
hereqatqj apud omnes homines autoritatem potetiamcp obtineret, ut ne'
mine ipfi contradicente, populus eius ftatuta uticp approbaret.His conten
ti ca;teri,fubinde fe autores legi futuros pollicebantur,interim tamen pro*
mifia exuebant, 6c alias ex altjs moras atq3 dilationes interijeiebant. At M.

Cato ( uir bonus quidem ille, & rebus nouis minime fauens,fed qui tamen M. Cato3cr *
nec a natura, neque ab inftitutione uim in perfuadendo haberet ) etfi pro* m.p etrcim cS
mulgationem eam ne ipfe quidem reprehenderet, tamen utendum pre* Ce -

fenti rerum flatu cenfebat7 nihilqj praeterea mouendum ♦ Hoc ita commO' fa™'
uit Caelarem, ut Catonem e fenatu abreptum in carcerem conijci iuflerit. Catoi Cafare
Cum promptifsime Cato fe abducendum traderet, multiqj eum feque' 'tncarcerc con
rentur, atque inter eos M. quidam Petr eius Cacfai i obiurganti, quod fe' ie&K.

Iiatu nondum miflo abiret, malle fecum Catone in carcere efle refpom M.Petreijin
diffet, quam hic cum Caelare: ibi tum pudore fuffufus Caefar, Catonem lu dittii*

berauit,fenatiimcp dimifit,hoc uno addito dido: Se fenatoribus 6^iudi-
cium de lege, QC poteftatem comiOffe,utab ijs fi improbaretur, ne ad popu
lum quidem referretur : nunc, quia uos, inquit, autores fieri non uultis, ipfe
populus iubebit legem. Poftea nihil quicquam Csefar cum fenatu commu
nicauit fed reda ad populum de his quseuellet, retulit;tamen utnihilomi'
nus nonnullos primorum in concione Obi aftipulantes haberet ( fperabat
enim eos fentehtiam mutaturos, ac nonnihil populum reformidaturos) a
collegafiioexorfus,eum interrogauit,an aliquid in hac lege improbaret.

Bibulo nihil aliud refpondente, quam fe in fuo magiflratu nullam nouatio' B Huius legem
nem admifluru, deprecari eum inflitit, plebicp ut in exorando Obi adeflet, C*f*risrio
perfaafit,ita eos legem obtenturos dicens, fi Bibulus concefeiflet; Bibulus
magna uoce ad populuin haec uerba proclamauit:Ne fi omnes quidem uo
lueritiSjlegem hanc hoc anno obtinebitis.atqjhis didis e medio abijt. Cae*
far neminem ulterius eorum qui magiftratus gerebant, interrogauit, ueri*
tus ne & ex ijs aliqui Obi refifterent:Pompeium uero & Crafllim, quamuis
hi tumpriuati erant, addudos,iufsit de fua rogatione fententiam dicere;
non quo d ignoraret quid tj fentirent, quippe omnia in commune inter fe
agebant, fed ut dC ipfis honore adderet, quos cum nullo magiflratu degen*
tesfnconfilium de lege hac adhiberet, kaliorum animos terrore occupa'
ret, fi eos qui & primi edent in duitate, dC plurimum apud omnes poftent,

4 fu»

/w

DIONIS ROM. HIST.

fux fentefttite aftipulatores haberet:praeterea, ut populo rem gratam face/
ret,euidenti figno commonftrans rem ab tjs neque abfurdam neque mfu-
'Kompeius lege ftam peti, quam tj uiri &C probarent, & laudaret. Ad haec Pompeius , cui ea
c\^%Pr0 - res perquam grata obtigerat : Non ego folum, inquit, hanc promulgatio*
hcit- nem, Qumtcs,probo, ucrum 8>C uniuerfus fenatus eam approbauit, quo
temporeno meis modo, fed etiam Metelli militibus agros diuidendos de*
creuit. Atcp tunc quidem ob paupertate qua Refpublica laborabat, ea do*
natio haud iniuria dilata elbnunc cum eadem mea opera diuitrjs abundet,
tequum eft & his promifla perfici, &t frudus communium laborum ad reli*
quosperuenire.His didis,fingulalcgis uerba percurrens, collaudauitfum*
ma cum plebis deledadione.Quod ubi Ctefar uidit, percontatus eum eft,
uelletne fibi prompte auxilium ferre contra aduerfantcs huic legi: fimul dC
populum iufsit, ut precibus hoc ab eo cotenderent.Pompeius eare animo
elatus, quod fuam priuati opem Confufpopuluscp imploraflet, multis fei*
pfum cohoneftans , extolknscp , tandem inhtec uerba erupit: Si quis glan¬
dium fumere aufurus eflfet, fe fcutum arrepturum. Id Pompei) dieftum Craf
fus quoque laudauit.quo effedum eft ut ali) etiam quibus ea lex non place
bat, tamen uel hoc ipfo adeam approbandam incitarentur, quod eam ab
his, qui &C bom uiri, &C Caelaris inimici indicabantur, (nec dum enim coru
bibulus Gfferi inter fe reditus in gratiam innotuerat ) (liaderi uidebant.Bibulus autem ne
fe opponit, fi c quidem cocefsit,fed tribus fibi Tribunifplebis adiutorib.adiucftis,ne lex
perferret obftitit:ac poftremo,cum nulla aliam rei extrahendae caufam ha¬
beret, in omnes reliquas eius anni dies ferias indixit: i)s aute populo in con
cione coire legibus permiflirm no eft.Cum Cgfar Bibulu nihil admodu mo
ratus certa diem praeftituiftet legi perferendae, noducg plebs foru occupaf
fet, Bibulus cum iuis, quos ad eam rem parauerat,eode contendit:8C ad Ca
ftoris quide templu ubi Caeiar cocionem habebat, in fomperuenit, cedete
populo partim obuerecundiam, partim quod eum fibinonaduerfaturum
exiftimarent . At poftquam in fuperioriloco conftitutus contradicere legi
aggreftus eft, &C lpfe per gradus cleiedus, 8C fafces eius fradi, uerberacp 8C
uulncra cum alijs, tum tribunis plebis impofita funt. Ita lege perlata, Bibu*
lus, qui tum contentus falute fqa euaferat , poftridie eius dici in fenatu eam
refeindere conatus eft . fed id ab re fuit , quod omnes reliqui ftudio plebis
mancipati quiefeerent /Igitur domum fuam fe recepit, neqj unquam poft*
hac ad extremu ufep anni diem in publicum progrefius eft: fed domi fe con
tinens,Cefari quotiefcunq* is aliquem nouam rem moliebatur,perJidores
obnunciauit, dies efte feftos . his igitur per leges fas no efte eum quippiam
V.Atmim agere.Ea propter quidam Tribunus plebis, P. Atinius nomine Bibulum in
Tr.p/. carcerem includere aggreftus eft , uerum id quidem obftantibus collegis
omifit : Bibulus autem, Tribuni® qui eum fequebantur, omni Reipublias
adminiftratione abftiniierunt . Metellus uero Celer, &C Cato, ac propter
M cteUut Ce- htinc ipfum M. etiam quidam Fauonius, qui Catonem fumme imitabatur,
ler,Cuto, et Fu etiamnum in legem no iurauerant, quodidfemelfadum, deinde in omni*
uonm ut in le bus abfurdis rebus requifitum iri perhiberent, igiturferib aftenfionem ab*
gem dgrurim nueranpprtecipueqj Metellus, qui idfadum ad Metellum Numidicum re*
wmnnt. ferekat.At poftquam dies appettjt,qua muldam conftitutam folucre opus
habebant, iurauereftiue id humante conditioni adferibendum eft,quafit ut
ftepenumerbpromptioresinpromittendo acminado hominesfint, qu^m
in perficiendo :fiue quod fruftra fe muldam foluturos iudicarent, ubi nullu

faae

y>;

("

LIBER XXXVIII. 39

fax perfeuerantiae fructum Refpublicacaperet. Sic tandem ea lex perlata
elbprseteteacp decretum,ut ager Campanus his qui ternos pluresue libe¬
ros haberent, diuideretur. atq3 ita tunc primum Capua inter Romanorum /

colonias relata eft. Ob hxc ada Caefar populum fibi obftridu fecit * Equi- ^ /

tes uero,tertiam eis partem uedigalium, quae nomine redempturarum de Gc/itr pubtica
bebant, remittens. Ip fi enim omnibus uedigalibus praeerant, 8C cum faepe nis tertii mer
numero remifsionem a Senatu flagitaifent , obftantibus S < alijs nonnullis, cr dum partem
dC Catone,nihilimpetrauerant. Poftquam igiturhunc quoc^ ordinem ne-
mine contradicente fibi deuinxit, primum omnia Pompei) acta confirma-
uit, neca Lucullo, neque aliorum quoquam repugnante : poltmodo alias
quoque multas leges tulit, nemine fe opponente, ne lpfo quidam Catone.

Qiianquam hic in Pnetura fua,quam paulopoft gelht, cognomenti harum
Caelaris legum ( Iui ix enim uocabantur) nullam mentionem fecit, fecun¬
dum quas tu iudiciafiebant,uerum id ridicule omnino iuppreisit. Has ego
leges, quia funt & mul tx admodum,necp ad noftrum opus quicquam con
ferunt, praetereo. CLautem Fufius Calenus, Pr^tor, cum in certaminibus fo Q.Fufij Cate*
renfibus promifeue ab omnib. fuffragia ferri, &C deinde queuis meliora fuo m kx>
ordini adfcribere,abfurdioraalrjs impingereuideret,legem tulit, qua fingu
los feorfim fua fuffragia ferre iufsit,ut fi no uiritim ( na occulte hoc fiebat )
at certe tribus quaeuis quidfentirent,manifeftum redderetur.Caeterainur'
be Cf far folus dC in troduxit, et fuafit,& decreuitinuniuerfum omnia, haud
aliter quam fi folus Rom^e imperaret. Vnde faceti quidam Bibuli nomen
omnino reticuerunt, Caefarem autem pro duobus Coniiilibus &C nomina-
uerunt 8C fcripferunt,CCaefarem &C lulium Caefarem Cofs. dicentes. Suas
autem res Cadar per alios confecitiid enim magnopere cauebat,ne quid fu
bi ipfe tribuere uideretur. quae res effecit, ut facilius omnia quae uellet con-
fequeretur.Ipfe igitur nihil fe defiderare, fed abunde praefenti conditio¬
ne contentum ferebat:at uero alij, quod rebus eis necefiarium ac conduci¬
bile fore uidebatur,de omnibus qme is uellet, referebat, efficiebantcp ut de¬
cernerentur non a populo tantum, fed ipfo etiam Senatu. Nam plebs qui¬
dem C^fari Illyrium, Galliamqj cifalpinam decreuit,ut in eas quinquennio
toto imperium obtineret,tum tribus legionibus, fenatus autem Galliam
trans Alpes pofitam>unam^legionemadiecit.VeritusigiturCaefar,nefe C^fxrls eum
abfente, Confulatum gefturo A. Gabinio,Pompeius nouas res moliretur, Pompeio et L,
necefiarium duxit eum,alterumcp Confulem L.Pifonem affinitate fibi con pif°M
iungereritaq* Pompeio fuam filiam nuptum dedit, quanquam iam ante alij
alij defponfatamripfeueroPifonisfiliam duxit. Eo modo ab omni parte
fuam potentiam firmauit. Cicero autem, & Lucullus, quibus haecminime
placebant, Caffari Pompeiocp per quendamL.Vediu necem parauerunt, L .Vcftius}
necp tamen id fuccefsit, fed ipfis fere ea res perniciem attuliffet . V ed ius e- Cic. cr Lucul¬
lum per indicium delatus, atep compraehenfus antequam facinus patraret, lopertuffor
eius autores nominauit. ac nifi Bibulum quocp tanquam infidiarum parti- cf Pop*

cipem nominafiet , profecto ij infortunium habuifient. Nunc cum indicij fub°rtutus.
ulcifcendi caufa eum qui rem Pompeio aperuerat crimine onerafiet ,in fu-
fpicionem uenif,quafi ne dereliquis quidem ueraretuliflet, fed ex compo-
fito ad calumniae aduerfariorum exponendos eos iummifius eflet. Igitur
de his tiarrj rumores ferebantur, nihil certi cognofeebatur .Vedius autem
ad populum produdus, cum eos tantum, quos dixi, nominafiet, in carce¬
rem condituSjibicp haud multo poff: clam necatus eft, At Cicero qui hac de
r da caufa

40 D ION I S ROM. KlST.

caufa Carfari & Pompeio fufpe&us erat factus, eam fufpicionemipfein de>

C A ntonius 4 fenfione Antonij confirmauit.Hic Antonius multa Macedoniae quae Ro-
Varone in iu manis parebat, cuicp ipfe praeerat , multa ei quae ad Romanos non fpecfia-
dk^tfnfits. bat, damna intulerat, multa ipfe receperat.Nam cum Dardanorum^ seg fi-
nitimorum agros popularetur, eos contra fe uenientes fuftinere no auius,
fed quafi aliud agens cum equitatu aufugitdta peditem illi circunue tum dC
exutum pra:da regione fuaui eiecerunt, Eodem modo cum focijs Roma¬
norum in Myfia agens, ad Iftrorum urbem a Bafternis Scythis, qui auxilio
Myfis uenerant, fuperatus profugit . Neep tamen his de caufisin iudicium
pertractus, fed cum Catilinaria: coniurationis confcius accufaretur,ob pro¬
dictas res damnatus efheuemtcp ei, ut quorum arceifebatur, de rjs noncon
ui<ftus,eoru caufa plecteretur, propter quae ei dies dictus non fuerat.Et An
toniusquideeomodopoenasdedit. Ciceroautem quitum temporis pro
eo,utpi ita quem in iuo Coniulatu collega habuerat, dicebat, plurimis uer-
bis Caelarem huius indici) autorem impetierat, ac nonnihil couiciorum et
f ecerat . Cadar, qui haud dubie id aegre ferebat, quanquam tum Coniulatu
gerebat, tamen eo tempore neque uerbo neque re contumeliam Ciceroni
Ctfaris itteon retulit, quod diceret multos elfe, qui dedita opera meliores crebris acua-
tmdijs feren njS didfis profeinderent, ut eos ad contentionem Simularent, uten hi ciufi
dis ceqummi' modiregeretes opprobria,ipforum fimiles haberetur: eam ob remfe cum
tM,inc[;U‘cifce nug0 jn geniTS certaminis defeendendum fibi ducere. Atque hac de cau
dis prudentia, pa cdm alfjs qtioru contumelqs petebatur, tum Ciceroni talem fe exhibuitt
quem cum animaduerteretno tam in hoc laborare, utipfum traduceret, cjj
ut uicifsim ab eo male audies, fimilem fibi efficeret, nullam admodum eius
rationemhabuit:fed difsimulatis eius oppr obri) s,ho m ini liberu ufum con-
uiciorum tanquam laudum fuarum no inuidit, quanquam interim tamen
non omnino ea paruipenderet . Erat enim natura placidus, dC nequaquam
iracundus : nihilominus in fimili cauia poenas a nonnullis ita exegit, ut ne¬
quaquam per iram aut praepropere id ageret. Nihil enim irae indulgebat,
fed occafionem circumfpiciebat. per eam plerofquenec fentientes ulcifce-
batumd' que non tam ut poenas fumere uoluiffe uideretur, quam ut quan¬
tum eius neri poterat, maxime tutus abinuidia res fuas omnes commode
difp onere pofct . Igitur occulte, QC eo modo quo minime quifpiam id ex-
pecflaret, punire aduerfarios folebat : partim utfamaefuae confuleret-ne' ue
iracundus iudicaretur effc : partim ne hi pradentientes fibi cauendi locum,
aut malum inferendi prius quam ipfi acciperent, locum haberent . Neque
uero tam praeteritorum curam gerebat, quam ut in pofterum tutus eflet.
Itaque multis grauifsimarum offenfarum gratiam fecit, aut leui admodum
uindiefia contentus fuit, quod eos a maleficio deinceps fibi temperaturos
crederet . Contra fecuritatis fu e caufa multos acerbius quam res ferebat ul-
tus e fi, ab eo quod infecfiu fieri iam nequiret,certe alios fupplici]' grauttate
abfterritum iri affirmans. His ergo cogitationibus Caefar motus , ipfe qui-
Clodius 4 Gefa dem contra Ciceronem nihil molitus eft:Clodium uero, quod eum ob adul
re ad plebe tra terium non accufauerat,gratiam fibi referre cupere inteliigens,occulte con
duftus, Tribu- tra Ciceronem inftruxit. Ac primo quidem eum cupientem plebeio iureu-
ms plebis fd- ti,& legitime a patricijs trafire,adiuuate etiaPopeio, ad plebe traduxit: de-
Cice- inde ftatim ei Tribunatu plebis cofecit. Is Clodius & Bibiilu, cum Confu-
rom utpcrm- jatu fim<fius in concione prodiregacpraiteriuramentudecreuiflet de prg-
ClC,fb Vl>utn ^enti rerum coditione uerba facere, inhibuit:£C Ciceroni perniciem machi-
*u * natua

c

:*

LIBER XXXVIH 41

jiatus eft.Sed cum cum in Reipublica ob eloquentiam plurimum polle ui-
deretjideocp haud ita facile poife opprimi, animum ad conciliandum fibi fa
uorem non populi tantum, fed equitum etiam, ipfiuscp Senatus, adiecit,a«*
pud quos ordines Cicero primas obtinebat : fore fp errans ut his fibiadiun-
<tis, tanto facilius eum euerteret, qui metu magis quambeneuolentia pol-
lebat.Plurimos enim Cicero didis laeferat: nec tantu apud eos quibus pro- Ciceronis
fuerat fauoris habebat , quantum eorum quos offenderat animos a fe aba- mores.
lienauerat.Equidem alioquin plericp mortalium procliuiores funt ad fufci-
pienda contra fibi iniquiores odia, quam ad gratias detentoribus fuis ha¬
bendas : atqj his quidem quorum patrocinio ufi funt, mercedem fe perfol-
uiile exiftimat,aduerfarios aute quacunqj ratione ulciici itudent.Sed prae¬
terea etiam Cicero acerbiisimos fibi inimicos parauerat,dum (emper prx-
ftantifsimo cui® fe praeferre ftuderet, libertate^ dicendi in omnes immo¬
dica ad fatietatem ufq> uteretur: quippe qui magis facundi ac prae reliquis
diferti , quam boni uirinomenuenabatur. His de caufis, adhxc quod glo¬
riando’ exteros omnes excederet,neminemfibiparem duceret, fed cogita¬
tionibus fuis, ut &C in uita, omnes prae fe contemneret, neqj idem cum ullo
uitxinftitutumfequeretur, oneri plerifcp &C moleftix erat : adeocghiipfi,
quibus probabatur,inuidia 6C odio eius tenebantur.His de caufis Clodius
fperas fe eum facile polle opprimere, fi fenatum prius, equitescp &C plebem
fibi conciliaiTet/rumentum ipfis gratuito diftribuit ( Nam Gabinio iam dC Anno 6$ 6.
Pifone Confulibus de frumento pauperibus diuidendo ifteretulit, & colle
gia fociorum , ita inuidix uitandx caufa dicta, quae antiquitus inftituta,ali- clodij Tri&.
quandiuiaminterciderat,rcnouauit)interdixitcp Cenforibus,ne quenqua
magiftratu mouerent,aut ignominia notarent,nifi quis apud utrumqj ordi
nem in iudicio conuictus eilet.Cum ad cum modum eos meicaflet, aliam le
gem tulit: quae ut intelligi melius polsit, pluribus mihi uerbis explicada efi:.

Cum aufpicia publica Romani SC de coelo , dC alrfs quibufdam ex rebus ca¬
piant, quemadmodum iam ante dixi, plurimum ponderis cceleftia auguria
habuerut,ita ut cum reliqua in fingulis actionibus petantur, id fingulis tan¬
tum diebus femel obfcruetur.Eius hoc praecipue proprium erat, quod prse
exteris omnibus , uel permittebat aliquid agi, nullo deinde amplius augu¬
rio obferuato, aut prohibebat aliquam actionem, impediebatq3,itautpo-
pulifuffragationes omninoinhiberet*Porro quoties populus in fuffragia
ire de certa re uellet , de ccelo feruabatur , fiue fecundum id augurium , fiue
aduerfum eueniret. Huius ego inftituti caufam non habeo quam comme¬
morem, id quod in communi fermone fertur, feribo. Enimuero multi ut le¬
gum lationes , autmagiftratuum conftitutiones de quibus ad populum re¬
ferebatur, impedirent, de coelo fe feruafle obnunciare folebant: igitur fas
non efle agi cum populo. Quam obrem Clodius metuens ne fi Ciceronem
in ius uocaret,eo modo moram iudicio nonnulli inrj cerent, rogationem tu
Iit , ne quis qui cum magiftratu effet, his diebus quibus populus fcifcere
quicqua debebat, aufpicia caperet.Hpc cu Clodius ita aduerfum Cicerone
tuliflet, Cicero re intellecta L. Ninniu QiiadratuTribunu plebis fuborna- l. N innius
uit, qui lifs omnib. intercederet:at Clodius ueritus ne ex eo tumultus c5ci- Q ytdratus
taret, aut mora rei intj ceret, Ciceroni occurrit,eumcp dolo circuuenit,polli T nb.pl
citus fe fi per eu has leges perferre fibi liceret , nulla ei actione intentatum. C-icA Clodio
Ita Cicerone atque Ninnio quiefeentibus, Eleges easpertulit, &pofteai- mMto
pfum etia Cicerone aggreflus eft:Cicerocp quanqua prudentifsimus habe

d 5 riuo-

4» D10K13 ROE fllSl

ri nolebat, tunc a Clodio deceptus effifimodo id Clodio3ac non Caefari pd
tius/alrjsqj qui cum Clodio confpirauerant,adfcribendum eft.Caeterum ea
Clodtj de lex, quam Clodius poftmodo tulit, quanquam prima fpecie non uidebatur
$6%nilucm contra Ciceronem introdudla,tamen re uera eum maxime petebat: nam ta
indemnatum Clt0 Ciceronis nominc,contra omnes eos inuniuerfum erat ftatuta, qui ci-
nccafpnt , m uem ,'ndcmnatg £ populo occiderent, aut occidiflfent.Atqui ita totus etiam
Ciceronem, (enatus impetebatur, qui S^Confulibus cuftodiam urbis , quae fecum eius
rei poteftatem trahit, cbmiferant : St ipfi deinde Lentulum, alioscp, de qui-
bus eo tempore fupplicium capius fumptu eft , condemnauerant . At uero
Cicero, qui 6£acculauerateos,8£ de rjs retulerat, quicp decretu fecerat, de-
nicp perlicflores fupplicio eos affecerat,uelfolus,uelprg reliquis caufamfu
ftinebat.Igitur cum omni conatu Clodio reftitit, tum fenatoria uefte abie-
dh, equitis habitu fumpto,circumiuit,potentem quemqp, no modo fibi fa-
uentem,fed etiam aduerfarium, praecipue uero P ompeiu ac Caelarem, quip
pe qui inimicitiam nequaquam prae fe ferebat, intcrdiunodlucp accedens
orabat, ut fibi praefidio eflent . Atej* hi quidem fimulantes, neque Clodium
ticero a Ge/it- a fe fimimiflum, & leges eius fibi difplicere,eam fraudem aduerfus Cicero-
re c 7 Pompeio nem excogitaiierant, quae St illum lateret, St fibi dedecori non effet . Nam
induttuf. Caefar Ciceroni confilium dedit, ut fefubduceret,ne'ueadurbemmanen*
do, in perniciem deuenirer.id quo magis ex beneuolentiaconfulereuide-
retur, legato fe eo ulurum dixit, ut iam non tanquam reus cum ignominia*
fed honefte St cum imperio Clodium ilibterfugeret . Contra Pompeius id
quidem aperte eife fugam dicebat, ldcp cofilrj Caefarem inimico animo in>
fidiandicp per ocafione caufa dediffe innuebat:ipfe autem fuadebat,utma-
neret ad urbe, ac pro fe St fenaturedla propugnaret, Clodiumcp uicifcere-
tur,qui eo pr^fente atq$ repugnante nihil affecuturus effetrad hoc fu a quo;
que opem St auxilium pollicebatur.Haecita inter fe diuerfa Caefar ac Pom-
peius confidebant, non quod fententqs ipfi difsiderent, fed ut Ciceronem
nihil tale fufpicantem in fraudem adduccrentdscp Pompeio accefsit,qucm
in nulla fufpicione habebat, St in quo certum fibi fuae falutis praefidium coi
locabattquippe St eum plurimi in honoreuerccundiacp habebant, St mul¬
tos in fummo periculo uerfantes.partim iudicibus, partim ipfis accufa-
toribus eripuerat.Ad haec Clodium Pompeio affinitate olim iuntffu, quicp
fub eo aliquantum temporis meruerat, nihil contra lentendam Pompetj a-
dlurum arbitrabatuniam Gabinium haud dubie in poteftate Pompcij futu
rum fperabat,qui eo plurimum utebaturtitemqj Pifonem,cdm propriae hu
manitatis caufa, tum uero propter affinitatem quam is^cum Caefare coniun
diam habebat.Hse cogitationes Ciceronem permouere, hominealioquiii
plus fatis confidentem, ut in fpem eredlus fe fuperiorem futurum, fugae in¬
dicia caufa faciendae confilium repudiaret, ueritus ne male fibi cofcius alio
concefsiife exiftimaretur .Igitur Caefari gratijs acflis,Pompeij fentetiam fe-
cutus eft:atqj in hancconiedlus fraudem, ita fecomparauit,utlonge fupe-
riorem fe inimicis futurum confideret .Praeterea equites etiam in Capitoliu
conuenerunt, ac deprecatores pro Cicerone ad Confides St fenatum cum
alios exfuo ordine, tum Cb. Hortenfium St C. Curionem fenatorios uiros
miferunt.Ninnius quocp Ciceroni cum alias aftitit,tum populum quoque
ut ueftem tanquam in publica calamitate mutarent, hortatus effiidqj multi

bitifimt. Verum enimuero potentiaaduerfariorum Ciceronismaiorfuid

Nam

tIBER XXXVin. 43

Nam neque Ninnio cum populo agendi de Cicerone Clodius potcltatcm Cicero 40 »
permifit. 5C Gabinius equites ab acceffu adfenatum impediuitjidemqj u- uerfarysfun'
numexhis,qudduehementius inftaret,reipubublic# adminiftrationeeie ratus 1 Sf * *
cit.Hortenfium autem QC Curionem, quod coeutibus equitibus affuiffent,
legationemcp in ferecepiflent, criminatus eftjeosqj Clodius in plebe pro-»
ductos per certos homines quos ad id praeparauerat,uerb eribus huius le-
gationis caufa concfdit.Secundum hxcPifo, etfi bene erga Cicaronem afi X «Tifomsfm*
fedus uidebatur,eicB confilium dederat quoniam aliter ialuus eiTe minime tefm'
poflet,ut fuum ipfius interitum fuga euitaret : tamen ira commoto ob haec
Cicerone, utprimum per ualetudine ( qua plerunf utebatur infirma ) po-
tuit, in cocione progrefTus, interrogatus^ a Clodio, quid delegefentiret,
refponditnullum Obi adeo fxuutn atep inhumanum radium probaii . Simi»
liter Gabinius interrogatus,nonmodo Ciceronem no laudauit, ied etiam
equites apud fenatum accufauit Iam Casfar milites extra urbem in expedi-
tionehabebat:igitur eius caufa Clodius cocionem extra moenia conuoca-
ueratut eum legis fu# approbatorem haberet Js igitur C#far ea qu# coti' Ctfmsfentca
tra leges inLentulum erant a&a,damnauit:poena uero quam lex ei atftioni tu.
irrogabat, non probauit, 6C quse de toto eo negocio fenfiiTet, ea omnibus
nota eiTe dicebat : fe enim fententiam pro eorum falutetum tuliiTe,interim
tamen non conuenire,ut de rebus praeteritis talis lex feratur. Atcp haec Cx
faris fuitfentetia* CralTus autem per filium fuum Ciceroni opem tulit, ipfe Cufii fentett*
populi ftudiumfe<fhns . Atuero Pompeius, qui auxiliumpromiferat, cre» tid.
bras excuiationes afferens, deditacp opera crebras profectiones peregre iu
fcipienSjCiceronem deftituit . Is itaqj cum ea uideret, atep in metu eiTct, ad
armafumenda fe couertit,manifeftd dC alijs,& ipfo Pompeio per contume
liam traductis.Prohibitus autem a Catone 8^Hortenfio,ne bellum inteih-
numeares concitaret, ita demum inuitus cum dedecore, neque fine infa¬
mia, perinde ac fi confeientia fua uieffus uoluntarium exiliumiubfifter,in> Cicero in exi -
bcexcefsit.Prius tamen quam difcederet,in Capitolium afcendens,fimula linmit.
erum quoddam Mineru#, quam Cuftodem appellabat, confecrauiuCon-
tulitautemfeinSiciliam,cuiusah'quando patronus fuerat, mul tum cp fpei
&in populis, 8C in priuatis hominibus,ipfocp profecto habebat, fe ibi cum
honore futurum.Profccfto in exilium Cicerone,ftatimlex, no modo nemi¬
ne iam refifi:ente,fedfummo omnium fludio confirmata efhhicp adeo, qui
pnecipue Ciceronis rebus fauere ante putabantur, ut primum is e medio
abijt,eamapprobauerunt.Igiturfacultates eius publicata?, tedescp eiustan
quam hoftis folo sequat#, & earum area templo Libertatis confecrata efh
Cicero autem exilio damnatus eft,manfiocp in Sicilia abnegata, iuflusqj a- v

beffe a Roma ultra CCCCLXVIII milliapafiuumrpractereacpedictum,
ut fi intra eos fines ueniret,& ipfe, et qui eum iufcepiffent,im pune a quouis
occidi poifent. Itaque Cicero in Macedoniam tranfijt, ibiep inlucluuitam
egit.Ibi cum eo Philifcus quidam cogrefllis,qui etiam Athenis cum eo con Philifm Cice*
fuetudinem habuerat:Nonte, 6 Cicero pudet,inquit,italamentari^cmu- ronemexulem
liebribus affedibus indulgere f Equidem nunqua te ad tantam animi mol- confoUtur.
liciemredacfiuiri exiftimabam,quimultis acuarijs difciplinis imbutus e fi
fes,multiscpipfe confuluifles. Adha?c Cicero: Atqui longe aliud eft, o Phi»
lifce,pro alrjs uerba facere, quam fibi ipfi confulere . Nam qua? pro alrjs dici
mus, ea cum a reeffa atqj integra ratione proficifcantur,utiq? uim fuam obti
nent;uerum animus, ubi quis eum morbus occupauit, obtuditur,caligoqj>

d 4* d

44 DIONIS ROM. HIST.

ei offunditur, ita ut nihil idoneum excogitare pofsit ♦ Itaque uetus illud rtf
difsime didum eft, facilius effe alios adhortari, quam feipfiim cotraaducr
fas res obfirmare . Humanae tu quidem, inquit Philifcus, natura: confentar
nea dicis : atqui te tanta intelligentia uium, ita ad fapientiam exercitatum,
ita imparatum ad humanos cafus fore nunquam fperabam,ut non, fi quod
inopinatum obtigiffet , ad id praemunitus effes . Nunc cum in eum lo-
cum res tuae d educto fint , quid obftat quin ego tecum ea quae ad rem fa-
ciant diiputans , aliquidtibi utilitatis afferam: ac quemadmodum hi qui
alios in oneribus baiulandis adiuuant,eos leuant,ita ego quoque tuam tibi
calamitatem leuiorem redda : idcp tanto minori labore, quod ne minimam
quidem cius partem in mefum recepturus. Necp dedignaberis, ut opinor,
aliorum confolationes . Nam fi ad hoc tu tibi ipfe fufficeres, nihil profedo
meo fermone opus effet:nuc perinde tibi euenit,acfi Hippocrates, aut De
mocedes,aliuscp quifpiam prgftantifsimorum medicorum morbo aegre fa*
nabili depraehenfus, ad eum curandum alieno auxilio egeat . Equidem, in*
quit Cicero, fi talem orationem habes, qua caliginem iftam ab animo meo
remoueas, ac me in priftinam lucem reducas, paratifsimum me ad eum au-
Orationis ua~ diendum habes . Quemadmodum enimmedicamentorum,fic orationum
rix uires. etiam cum multae funt differentia , tum uariae uires , ut mirum non fit , me,

«jurinS enatu, conrionibuSjiudirijscp praeclarus fui, aliqua lapientia tamen

a te imbui. T um Philifcus : Agedum, quando ad audiendum paratus es,id
primum confideremus,fintrne haec uere mala, quae te nunc circumflant: de*
inde uideamus, quo pado his mederi queamus * Primo omnium ego te
Que uere aut ( quod nimirum natura primum eft bonum homini ) fanum corpore, & fi*
mUfmt. ma ualetudine praeditum uideo. Deinde quae ad uitam fuftentanda faciut,
ea tibi affatim adfiint, ut neqp famem propter penuriam perferre opus ha¬
beas, necp fltim , neq* frigus, neq$ quicqua aliud mali : quod fane fecundum
a naturae donis bonum hominismeritd quis dixerit. Nam fi quis corpore
bene fano utatur, uitamcp ducere fine curis pofsit, is omnium eorum quae
ad felicitatem faciunt, frudus fentit. At uero, excipit Cicero, haec omnia ni'
hilprofunt,ubianimo aegre eft,iscpre aliqua mordet. Longe enim maioref
animi folicitudines miferiam , quam uoluptates corporis deiedatione ho-
mini afferunt : quo modo nunc ego nec corporis fanitatem magni aeftimo,
cum animo laborem, nec rerum neceftararm copiam, cum plurimis fim fpo
liatus.Haeccine,inquit Philifcus,tibi dolorem afferuntcEquidem fi tjs,qug
ad uiuendumneceflariorequiruntur, carendum tibi inpofterum eflet,cau-
fam haberes, cur amiflas res moereres:at quoniam ea tibi omnia abunde fiip
Abundantia, petunt , quid eft quod tibi moleftiam afferat C Omne enim id quod praeter
„ ea quae neceffaria habemus, pofsidetur,fuperfluum eft, in nullo cp diferimi-
„ ne,adfit'ne uel abfit,ponendum.Ergo quoniam antehac etiam rjs , quae ne-
celfaria rion erant,ufus non es, ea aut tunc quo 9 tibi no adfuiffe,aut etiam-
num talia effe, quibus non indigeas, exiftimare debes . Etenim eorum ple-
racp non a maioribus tuis acceperas , ut eo nomine maior tibi ratio eorum
habenda effet:fedlingua tua, orationibus cp tibi parta, ijfdemqj amiftafunt:
ltaqj te indignari no decet, fi quo modo ea quaeiiuifti,eodem perdidifti.Ita
Utturas nau* enim nauiculartj quocp cum frequenter iaduram faciant , id non aegerrime
te cur minus ferut, prudenter, ut arbitror, reputantes fecum, a mari fibi ea eripi, qug antea
egre ferant. idem dediffet. Ac de his quidem fatis . Ita enim ftatuo, homini ad felicitate
fuffiicere,ut quae ad ufum uitae opus funt,omnia pofsideat, neque ullius rei

qua ad

LIBER XXXVIII. 45

qua ad fe fuftentandum corpus indiget,deftituatur: omne autem fuperua*
caneum, curas, nego da, multorum inuidiam fecum trahere exiftimo*

Qiioniam uero nullum frudum bonorum corporis efle dicis,nifi animo e^
tiam bene fit,uerum id ego efle fentio.namqj fieri non poteft, ut animo ma
lc aflfecfto non corpus etiam una laboret* V erunt am en longe faciliorem eft
fe rationem arbitror curandi, ut animo recfteualeamus, quam ut corpore.

Corpus enim, ut ex carne compacftum, multis per ie incommodis obuium Corporis etu*
eft, multo aute numinis auxilio indiget: contra animus, cuius diuinioreft tmni compar#
natura, minori opera componiinftituicspoteft» Videamusergo , filubet, *i0*
qua: bona animi tibi adfint,aut quid mali eum occupauerit.bquidem te in*
ter omnes mortales prudentia prteftare uideo. cuius rei ai gumen ta habeo,
quod ea qu£ uel ienatui uel populo cofuluiftfpleruncp periuaiiftripluiimu Orationis uir~
autem priuatos homines tuo patrocinio iuuifti.Deindc iuftiisimum te efle tutes *
cenfeo , quippe qui femper pro patria dC amicis propugnans , in certamen
aduerfus eos qui his infldias ftrueret^defcendiftirineccp adeo ipfa, qute nuc
paflus es, non alia de caufa tibi obtigere, quam quod pro legibus &C Repu^
blica dicere dC facere omnia perfeuerauifti. Iam temperantia quocp fumma
tc praeditum eife, documento eft ipfum tuumuitae inftitutum . Impofsibile In intemperati
eft enim eum quifeferuitio uoluptatum corporis obftrinxerit, in publico tes,
fubinde uerfari,& in foro agere, nifi eorum quae nodtu feciflet, de die teftf
monia proferre uelit*His ita habentibus, ego te fortifsimum quocp efle iii'
dicaui, qui dC tantis uiribus animi, &C tanto fermonis robore utebaris : ue*
rum uideris mihi ipfe de ftatu animi deiecftus infortunio,quod te praeter et
fpem &C meritum tuum perculit,nonnihil de fumma fortitudine detraxifle:
quod tamen ftatim Os recuperaturus. Quamobrem cumtuaeres eo loco
fint conftitutte, ut &C corpus incolume, dC animum integrum habeas, haud
- equidem uideo quid'nam id fit quod te dolore afficiat. Ad haec uerba Cice
ro. Ita' ne tibi ergo no ingens malum ignominia &C exilium uidentur, 8C do
mo amicorumcp conuerfatione carere, patria per contumeliam ciecfrum in
alienaterrauiuere,oberrarec^nomeextorrisferentem, riftim inimicis, de¬
decus uero fuis p rari} entem rMihiuerd nullo modo,inquitPhilifcus. Cum
enim duo fint, ex quibus conftemus, animus atep corpus, cnmcp utricp ho«
rum certa tam bona quam mala praricripta fint a natura, fi quod uitium alte
ri horum incidat, id neccffario & perniciofum & turpe eft putandum :0n
eadem re(ftcfefehabent,potius bene nobifeu agi arbitremur. Porro is pla^
ne tuarum nunc eftrerum ftatus.Nam caetera ifta, ignominia?, &C fi qugfunt
td genus alia, tantum hominum arbitrio atep opinione turp ia fu nt, & m ala,
ita ut nullum neqj corpori, neq? animo detrimentumafterant.QjJodenim
corpus mihi in morbum incidilfe,aut interijfle, aut quem animum iufticise
fcientiae ue damnum tuliffe propter ignominiam , uel exilium , uel aliud e xilim,igno~
quippiam eius generis dicere potes^ego quidem id plane non uideo:atqui miniam ctfimi
in caufa eft, quod nihil horum natura fua malum eft, heut nec honores, aut lUynoejJe ma-
uita in patria acfta fuapte natura bona funt : uerum omnia eiufmodi,qualia lorum numero
ea unufquifcp noftrum efle iudicat.Iam nec honores, necp ignominia: apud habenda,
omnes homines eadem habentur: quini mo quae apud alios culpantur,
eadem alrj laudant: &C quaealij honore profequuntur, eaalij iiipplicio afffi
ciunt.Sunt qui omnino neq$ nomen, necp rem ipfam,qua: honor uel dede^
cus dicitur,norint:idcB optimo iure.Qua: enim humanam naturam non at
tingunt, ea ifti ne ipeCtare quide ad hominem cefent. Itaqj ut proculdubio

per*

,4-

+(> DIONIS ROM. H1ST,

perridiculum fit, fi quod iudiciu aut decretum fiat, quod certum hominem
aegrotare, autinhoneftum efle iubeat : eodemmodo deignominia res ha*
^xilij defini- beqatcp eandem rationem ego exilrj efle uideo.Eft enim exilium, peregri-
tio. natio quadam cum ignominia coniunda:unde fit, ut quando ipfa ignomi
V nia per fe malum no ell, ne exilio quidem mali quippiam conciliare pofsit:

fi quid em alio quin magnus eorum eft numerus, qui plurimum temporis a-
lij inuitfialij fponte fua peregrinantunnec defunt qui hinc inde obambula-
do totum uitae fpacium infamant, tanquam fubinde omnibuslocis expuli
Voluntas tuitu fi,nec tamen id libi damno cedere exiftimant.Nec^uerdintereftquicqua,
ramreinomu' iponte ne aut inuitus quippiamfacias:necenim is qui nolens corporis ex-
ut- er citationi fefe dedit, minus roboris eo acquiret,quiultro hoc facit: nec
qui inuitus nauicularium agit, minorem hinc frudum capit, quam quiuo-
lens. Qiianquam non intelligo,quomodo fieri pofsit, ut uir prudens quie-
quam inuitus faciat. Itaque fi in eo difcrimen pofitum eft, bene ne uelmale
Volutas nece f- nobis fit, ut ea quae uolumus, libenter, quae nolumus jinuiti faciamus, in
fitatiaccomo- promptu huius rei eft medela.Nam fi omniaqutealiterfierinequeunt,uo-
dandi, lentes fub eamus, neque ulli neceflarite rei fuccumbamus, iamilla etiam
HcccfiM. qua: inuitis nobis obuenire putantur,fub his comprehenfa erunt. Itaqj us¬
tus illud rede admodum fe haber,debere nos no ca petere ut fiant, quaeuo
lentibus nobis euenirent:fed ea uelle, quae exnecefsitate quadam cueniun
Neque enim uitam noftro lpforum arbitrio ducimus, neque in noftrapO'
teftate eafita eft,fed utuifum fuerit fortunae, itauiuendum eft : &C quale fa^
tum noftro uita: curriculo deftinatum, talem noftram quocp uitam effene-
ceflumeft.Atc^haecitafunt,fiuenosuelimus,fiuenolimus.Qtiodfitenon
ignominia hxc, neque ipfum exilium affligit, fed quod non tantum nulla
tuam patriam iniuria, uerum etiam fummis tuis in eam beneficijs extanti-
bus, ignominia affedus, dC eidus ea es, hoc tibi reputandum eft : quando¬
quidem ita omnino in fatis tibi fuit, ut haec patereris, hoc tibi pulcherrimu
* 6c optimum accidifle, quod nullo tuo merito in hanc deuen eris calamitate

Etenim tu pro tuo officio omnia dC confuluifti ciuibus tuis,6f egiftirneque
ca priuatus, fed Confulnecipfepertenegociualiquod curiofe fufeipiens,
fed fenatufconfultum fecutus,non feditionis caufa,fed ut quam optime rei-
publicae confulercs : contra certi quidam homines potentia fua &laedendi
ftudio addudi omnia htec in te machinati funt.Qiio fit,ut illos quidem fii£
iniufticfiecaufadolere&lugere conueniatttibi autem &C pulchrum QC ne-
ceflarium eft ea fortiter perferre, qux fortuna tibi tua impofuit.Neque ue-
ro malles Catilinae QC Lentulo confceleratae coniurationis fo cius, atque om
nia contra rcipublicgJncolumitatemmolitus,nihilquod ea tibi iufsifletfe-
cutus, domi manere iniufticiae obnoxius, quam cum officio tuo fatisfecifc
fes, folum uertere . Iam fi exiftimationis etiam rationem habes, longe prae-
ftat te nullo flagitio admiflb patria excidifle,quam perpetrato malo aliquo
facinorein caremanfifle • Nam ut caetera omittam, dedecus profedo no in
eum quiiniquein exilium mittitur,fedinhos qui contraius eum eijciut,re-
* dundat.Quanquam ego te accepi non inuitum,aut iudicio damnatum, fed
ultro aftjffe, quod apud eos uiuendu diutius tibi nequaqua duceres, quos
neque meliores reddere poffes,neque cum ipfis perire uelles.Itaqj non pa¬
triam, fed eius infidiatores reliquifti, qui profedo extorres & ignominia
notati funt, quod omnia bona ex animis iliis profligauerint.Tuuero ho*
noratuSjfelixcp es, neque cum dedecore feruire opus habens, dC rebus ne'

ceflarijs

LIBER XXXVII £ ' . 4?

Ceffarijs aduitam affluens, fiuein Macedonia, fiuc alibi terrarum uiuerefta '

tueris*Neque enim loca ipfafelicitatebeatitatem uc ullam afferunt horni' O mnefolufot

ni,fed unufquifcp noftrum ipfe fibi QC patriam, &C uitam beatam omni tem/ **'/

pore ubicuncp locorum efficit.Haec intelliges Camillus, haud grauatim Ar \

dea; habitauit.HaecScipio reputans, abfque moleftia Literni uitam exegit*

Q;rid enim Ariftidem referam, quid Themiftoclem, quorum gloriaexilio
aucfta eftc' Quid Anniunqquid Solonem, qui contuito decennium a patria
abfuit? Et tu igitur nc quid horum quae neque ad corpus, neque ad animu
pertinent, graueiudica, neq3 indigne tuos cafusfer: quandoquidemnulla
nobis optiouiuendinoftro arbitrio propofitaeft (utdm) iednecefleom
nino habemus omnia tolerare, quae de nobis Fortuna Itatuerit . Quod fi
lioc fponte noftra fecerimus, dolore uacabimus:finnoluerimus,nequeea
quae fatu nobis deftinauit, effugiemus:S£inands praeterea in dolores, fiinv
tnum illud malum, incidemus. Cuius euidens indicium eft, quod alij morta
les etiam res aduerhTsimas leuiter ferunt, fecp nullo malo conflictari ccn-
fcnt,alij leuifsimis oppreflbs fe arbitrates, nullum a fe malum quod in horni
nem cadere pofsit,abeife putant ritemcp alij profperos euentus male, alij
duros rccfte accipiunt,effiriuntcp, utres iftae tales alijs effe iudicentur, qua-
les illi ferendo eas eife offenderunt. Haec cum animo tuo cogitans, neque
• praefentem ft atum iniquo fer animomeque fi eos qui te profhgauere, fortu
na fecunda uti audies, id tibi moleftiam afferat.Ea eft enim humanaru felici
tatum alioquin conditio, ut momentaneae fint,incp diem duret: ac quanto F elicito me*
"quis maiora ab his incrcmetaaccipit,tanto facilius aurae inftar cocidit, idcp mcnunu.
prarcipue in feditionibus. Qiiippe homines qui in perturbatis, flucftuanti-
busqj rebus uerfantur , parum aut nihil potius ab his differunt, qui tempe^ ln feditiotiib.
ftate iacftantur.eodem enim modo fas dccp, omnes partes abripiutur; t*iurre,crtctn
ac fi quid eos uel rninimu fefellerit,proriiis fubmergunt. Ac ne tibi uel Dru Pc^dtc
fi,uel Scipionis, uel Gracchorum, aliorum' uc exempla commemorem,me-
moria tenes quomodo Camillus quondam exui, deinceps poft feruatum a
fe Capitolium uita fundus fit : meminifti quantum Ariftides ab exilio fuo
Themiftoch' prseftiterit .Igitur tu quoq? fperare quidem iq primis debes, fu
turum ut in patriam reducaris : ( neq$ enim ob aliquod tuum facinus iniu-
ftum ea pulfus esiatq* audio ab his ipfis, quorum opera eieclus es, te requi
fitum iri,defideratum autem ab omnibus) fin pratens tibiftatus habendus
eft, ne ob hunc quidem quicquam te affligere debes. V erum, fi meo confi-
lio obtemperaueris,aliquod tibi praedium maritimum deliges, ab hominu
frequentia remotumubi agriculturae uacab(s,et te ad feribendum exemplo
Xenophontis Thucydidiscp conferes . Ea enim pars philofophiae diutifsri
me permanet, a t omni homini,omni adminiftrationi reipublicte couenit,
ad quam ocium magis idoneum exilium confert .Itaqj fi immortalitate con
fequi cupis, quemadmodum &C ifti confecutifunt,imitare eos. Etenim nul¬
la re neceflaria cares, neqj ullius honoris indiges . ac fi quid etia in illis boni
eft, Confulatum gefsifti : atqui iterum, tertium, uel quartum in magiftratu
fuiflc, nihil aliud fecu fert, quam inanes literas, qute neq* uiuo, neque mor¬
tuo quicqua conducunt, ut non Coruinus potius, aut Marius feptem Con
fulatibus nobilis , quam Cicero efleuclle debeas. Ceterum temagiftratu
expetere non arbitror,qui oblatum tibi repudiaris, contempto quod ex eo
habetur emolumento, fpretacp breui illa potentia, qu£ omnibus calumnia¬
ri nolentibus expofita eft.Qp^ ego non eo recenfui,quafi uero ad beatita¬
tem

'>» • >

/

4S DIONIS ROM. HI ST.

tem neccffarid requirerentur, fed ut uideres, fi omnino ita opus fuiiTet, ta¬
men te in republica edam fatis diu uerfatum:ut ex his quas dixi, animaduer
fo inftitutorum uitas difcrimine, alterum deligeres, alterum abijceres:hoc
perfequereriSjilludfugeres.Exigua enim eftuitcenoftraeportioataq* opus
tibi eft, ut quanto tranquillitatem perturbatione,quietem tumui tu,liberta
tem feruitute, fecuritate periculis potiorem cognoueris,tanto magis id ui*
tx genus amplecti, ad quod te adhortor . Sic enim cum tu beatus, tum tuu
& umentis dC mortui nomen magnum erit. Quod fi in reditum, et fplendo
rem in republica incumbas, nolo equidem grauius quidquam dicere: fed
tamen in rem Ipfam intuens,tuamcj3 in dicendo libertate confiderans,prae-
terea multitudinem potcntiamcp tuorum aduerfariorum cernens, uereor
ne denuo in periculum adducaris:ac tum quidem, fi exulandum tibi fuerit,
poenitetia corripiere:fin extrema patieris, ne poenitentiae quidem locus e*
Vrtdiciteic. rit.Enimuero quis non rem horrendam atque turpem effeiudiceqcaput
exitium. hominis amputari, inq$ foro poni, atque ita ei &C uiros & mulieres infulta-
re: ac ne tu me uana tibi praedicentem oderis,fed ea quae coeleftibus au*
gurijs comperta prxdicojcaue.Neqp uer^ decipiat,quodnonullos ex

potentibus tibi amicos habes .Nihil enim tibihorum quas nuncuidetura-
micitia,aduerfum inimicos auxilij afferet,quodiam nunc expertus es.Qtii-
cuncp enim potentiam affectant, cactera omnia cupiditati fue poftponunt

„ ita ut amicifsimos etiam genere 'que proximos, inimicifsimomm loco ha*

beant . His auditis Cicero, nonihil dolore leuatus eft : non autem diu exu-
lauit,fedab ipfo Pompeio, cuius opera praecipue pulfus erat, reductus eft*
In caufa fuere Clodtj facinora, qui Tigranem iuniorem, qui etiamnum in
uinculisapudL. Flauium detinebatur, corruptus pecunia eripuerat dC di*
miferatjindignatoscpeius facti caufa Pompeium Gabiniumqj contume-
lijs confectatus erat, eorum' que afleclas uerberibus &uulneribus mulcta-
uerat, Confulis fafces confregerat,facultates'queeius facras effe iufferat.
Obhxciratus Pompeius, co' que potifsimum, quod cumipfeTribunifple
bis poteftate fuamreddidiffet, ea contraipfum Clodius ufurparct, Cicero-
nem reuocandu fibi ftatirit,confeftimcB eius reditum agitare per Ninnium
ccepit.Is obferuato tempore quo Clodius non aderat, in Senatu de Cicero*
neretulitantercedente autem alio Tribunoplebis,fuam rogationem, ut de
qua cum populo acturus eifet, publice propofuit,atq3 in omnibus prorfum
ferebus Clodiooppofuit,unde 8C contentiones dC conflictus utrinqjali-
quot exorti funt, Antequam h^ec fierent, Clodius fuorum confiliorum tan
to facilius exequendorum caufa, Catonem e medio remoucre cupiens, atcp
utPtolemasum Cypri regem ulcifceretur, a quo cuma piratis effet captus,
redemptus no erat, infulam Cyprum publicam Pop.Rom.effe iufsit, & ad
eam conftituendam Catonem perinuitum quidem eum amandauit. Hxc
Cefaris bcl - lta ad urbem gefta.Interim Cacfar cum nullum in Gallia bellu, omnia quie-
lum contra tifsima inueniffet,tamene in pace degedum effet, ut primum fortefortuna
Heluctios. fefe bellum obtulit,aliud ex eo tractum eft, ita ut quod maxime in uotis ha-?
buerat, omnia 8C bello conficeret,& uictoria obtineret.NamHeluetq cum
H sluetijfolum magnopere excreuiffent, ac pro multitudine hominum parum fufficietem
ucrtunt. terram pofsiderent,partem quidem aliquam fuorum alio in coloniaquan-
dam dimittere confultumnonputabant,nea fefeinuicem diuulfi,infidijs
eorum quos aliquando lefcrant, opportuniores fierent.Igitur poftqua om-
nes domo fua exire ftatuerut>ac in meliorem aliqua atc^ ampliorem regio¬
nem

nem tranfire, omnes fuos uicos oppidaq; incendunt, ne quis ipem de i cdi-
tuinpatriam habere in pofterumpoffecxpfi duce Orgetorige, afcitis non#
nullis alrjs etiam populis, quos eaedem caufae ad mutandum fblum compu>

leranttRhodanumtranfire,regionemcp aliquam ad Alpes fitam occupare i '

inftituunt . Cadar ponte refciffb,alia etiam quae ad traniitueos prohiben¬
dos facerent, parabat:ad eum Heluetrj legatos mittunt, rogates ut fibi eius
uoluntate liceret tranfiretpromittentesqj, fe fine ullo maleficio per agrum
Romanorum iter facfhjros.Quanquam minimeipfis ndem haberet Caefar,
ne® conceflurus erat, ut aliquo progrederentur : tamen quod nondum fa¬
tis paratus erat, deliberaturum fe cum fuis legatis de eoru poltulatis refpon
di t, diem 63 ipfis conftituit quarefponfum acciperent:nonnullam quo meis
fpem obtinendi tranfitus oftendit.Interim opportumfsima qu^ locafof-
fis ducflis, muris® communrjt,ut iter ipfis obftrueret* Barbari cum ad tem¬
pus expecfiaiTent,poftquam nihilhorum de quibus conuenerat, praeftari
fibi audiunt, iter ingrefsi,primum per Allobroges,eo quo inftituerant,con
tenderunnpoft cum ad munitiones peruenere, in Sequanos conuerfi funt,
per eos & Heduos, tranfitum ipfis, quod fe ab omni maleficio temperatu¬
ros pollicerentur,haud inuite concedentes,iter facietes, V erum cum pa&is
non ftarent, fed eorum regionem popularentur, Sequani &C Hedui legatos
ad Caelarem mittunt rogatum auxilium:petuntcp nein confpeftu eius fibi
pereundum fit»& quanquam eorum oratio cumrcipfa parum conueniret,
tamen id quod petebant, impetrauerut.Cgfar enim ueritus,ne ad T olofam
Heluetrj proficifcercntur,ftatuitpotius iuncfiis fibiHeduis Sequaniscp eis
refiftere,quam fi cum Heluettjs hi cofpiraffent ( quod haud dubie futurum
erat ) bellum aduerfum omnes fimulfuftipere. ItaqjHeluetios tranfcuntes
Ararim flumen adortusjnouifsimos in ipfb fluminis tranficu concidit : qui
uero progrefsiiam erant, eos repentina ac celerrima infecutione, cladecp
fiioru ita terruit, ut cum Cacfare agere de regione aliqua, quam ipfis afsigna Heluetij fun*
ret,cuperent Jd tamen fruftra fuit . cum enim obfides ab ipfis peteretur, in- duntur,
dignati,non tam fidem fibi no haberi, quam quod obfides dare feindignu
exiftimarentjpac^ionum nullam pofthacratione habuerunt : fed progrefsi
ulterius, equitatum Cefaris, qui a p editibus pro cui pro currerat,ac iam prae¬
ter poftremi agminis cuftodes proue&us erat , fuo equitatu exceperunt,
uiceruntq*. Eo praelio fublati Heluetrj, Caefaremcp fugere, quia inferior di- E quite; Gfp/
fcefsiflet,praefertim quod ob penuriam commeatuu ad urbem quanda ex- ris umcuntur *
traiter propofitum fitafe conuerterat, putantes, no iam ipfi pro cedere, fed
cuminfequi ceperunt. Caefar eo animaduerfo, hoftiuimpetu 5C multitudi
nem ueritus, peditatum in locum quedam editum fubducit.equites autem
primo loco exponit, quficum hofte manus confererent, donec lpfecaftra
loco idoneo collocaflet.Heluetrj cum iterum equitatumRomanumreie-
ciflent, iamcR ad ipfum locum, quem editiorem occupatum a Caelare dixi-
mus,animofecotenderent>Caefar repente cum fuis in eos decurrit: & agmi
me ordinato hoftes nullo ordine obuiam euntes fuperioriexloco aggref»
fus,leui cerramine repulit ♦ Quos cum fugientes Romani perfequerentur,
eos alrj nonnulli Heluetrj , qui prariio partim ob multitudinem , partim ob
feftinationem reliquorum non interfuerunt, a tergo repente adorti funt,
perturbaruntc^.necp tamen magnam rem ullam confecuti funt: quia Caefar
equitibus infecutione fugientium mandata, cum armatis hoftem aggreflus h cluctij u\n?
fudit ; &i utrancR eorum partem ufq* ad carros ufiftor fugientem infecutus, cmtm

c ibi

c

5°

DIONIS ROM. H I S T.

ibi denuo fortiter fefe defendentes fuperauit.Hac clade accepta,barbari in
duas fe partes difiunxerunt: quarum altera, conditionibus a Caefare acce¬
ptis, in domum fuam, unde profedi erant,regrefsifunt,ibiepurbesfuas re-
^ ilitutas incoluerat : reliqui arma tradere abnuentes, adRhenum,quo loco

antiquitus habitaiTentjreuerti fe polle rati, iter fufeeperunt : eos Romano¬
rum focij, per quos iter faciebat, & paucos, &iam ante fuperatos, nullo ne*
gpeio peffundederunt.Eo modo Caefav primum bellum patrauit . Hocue-
ro principio facfto, nequaquam quieuit : fcd QC lpfe fuum inftitutu perfecit,
& focij s gratificatus eft. Sequani enim, Heduiqj, cum eius cupiditatem ui-
derent,atq3 res ipfas <pei eius refpondere,ut dC ipfi beneficium offerrent
* *

BcUi c teftrif partemcp regionis aliquam Germanis finitimis ademerant, eoscp Obi ftt

contra Arioni- pendiarios acceptis obfid&usfecerant»Facileaut obtinuerunt a Caefare, ut
jlum occafio - auxilio ipfis ueniret. Germanis illis Ariouiftus imperabat, cuius regnu Ro
nes. mani confirmauerant ; ipfumcp Caefarin Confulatu fuo inter amicos fo-
A rioui&m cios<^p Romanorum adfcripferat* Caefar, quod Ariouiftus bello clarus, po-
Germanorum tensm haberetur, parui pendebat: id tantum agebat, ut ab eo occafionem
rex, [ocius Ro difsidi) acciperet, necp prior eum inuadere uideretur. Itaque Arioiriftum
mnorum di - ad fe uoeat, habere fe de quibus cum eo communicaret, indicans . Arioui-
8w- ftus no obtemperant : & fi qutd fibi uellet Ca>far dicere,ad <e uenire iufsit:
non tantum quia Cacfare ipfe mferiorem fe non diceret, fed etiam quia qui
ab alio quid uelit, ad eum ueniat par eft . Qiio refponfo commotus Cadir
quod ad contumeliam nominis Romani fpecftare indebatur, confeftim ab
eo fociorum obfldes popofeitredixitep preterea,ne in eorum regionem in-
grederetur,ne'ue ex patria fua auxilia accerferetmeqj id ipe terrendi, fed ir¬
ritandi Ariouifti faciebat: exiftimabatcp fe ita magnam atqj dignam belli
anfam accep turum. Necp eum haec fpes fefellit.nam iniquifsimo animo im¬
perata haec Ariouiftus tulit, atq? perquam ferociterrefpondit .Igitur Cte-
far per legatos minime refpondit, fed extemplo V efontione urbem Sequa
norum , priufquam id quifquam fentiret , occupauit. Interim milites , cum
nunciatum eifet Aribiiiftum magno conatu fe ad bellum parare, multitu-
docp alia Germanoru ei auxilio uenientium partim iam Rhenum tranfiuit
Trepidatio in - fe, partim ad lpfum fluuium in infidi) s cofedifle diceretur, a quibus repente
ter milites Cee- inuaderentur, ingens triffitia occupauit. Ita enim cos magnitudo corporir,
faris de Gcr- multitudocp,tum audacia.minaecphoftium ab ea profe&ae terruerant utfi-
manis. bi non cum hominibus, fed immanibus ac faeuis belluis rem futuram puta*
rentntaq? fermonem fpargebant, bellum a fe fufeeptum effe neque iuftum
necp decretum , ob ambitionem tantum Caefaris ceptum : minitabanturcR
etiam, nifi is fententiamutaturus eflet,fe eum deferturos. Ea re cognita Cse
far, ut eius gratia uniuerfos milites compellaret, confilium non putauit.ne-
que enim cefebat commodu effe, huiufmodi orationem ad multitudinem
habere , quae ad hoftes deinde enunciaretur:uerebaturcp3ne dido non au¬
dientes milites,tumultuarent,atcp malam aliqua rem perpetraret.Igitur le¬
gatos fuos,reliquoscp minores magiftratus conuocam't3 atqj in hsec uerba
Claris ad le - eos allocutus eft ; Idem ego^uos, amici, de proprfjs atq* publicis rebus con¬
gios creentu filiumfequi debere, minime exiftimo. Neque enim idem eft, quodquiuis
rionesfm ora pro fe fequitur, cum eo quod communiter omnibus propofitum eft .Nam
tl0, nos quidem ea quaerere, quae quam maxime commoda, tutifsima unicuicp
noftrum fint,couenit:p opulo aute ea dC fufcipere,&agere,quae ei fint opri

ma.Ac

'5

LIBER XXXV-Ill 5i

ma. Ac quamuis tranquillus flatus ne priuatim quoq* fine induflria confer Vrmtoru dU
nari poteffitamen cui minimum fit negociorum, is maxime tutus habetur, confm9mm
Ciuitas autem, praTertim fi quem obtinet dominatum, hac ratione ab fque rerumpu lc ^
mora peflum iuerit.Quod non ab homine ita inilitutum,fed ab ipfa natura rm ■ ^
lege fancitum,ita femper fe habuit, habetcp adhuc, oC habebit etiam quam
diu genus humanu durauerit . Ha:c cum ita fint, minime conuenit aliquem
ueflrum in prarientia maiorem fuae uoluptatis atque incolumitatis prouf
dentiam facere, quam quid uniuerfis Romanis tx decoru iit, oC expediat.

Exiflimare enim debetis praeter caetera,qu£ par elt a uobis expendi, hocin
primis,nos tot tantos® uirosfenatoriae equeftrisqj dignitatis, qui magna
militum copiam fub nobis habemus, magnam® pecunig uim, no ea de cau
fa huc ueniffe,ut ocio indulgeremus, aut negledlim uiueremus : fed utfub*
ditorumres redle conflitueremus, facultates confoederatorum tutas prae-*
flaremus, uim ijs facere conantes propulfaremus, res noflras augeremus.

Etenim nifihae caufie nobis fuerunt, quid fuit cur initio expeditionemface
remus, ac non potius domi apud noflras res maneremus f' ac praefliterat e^
quidem nunqua omnino fufcipere bellum, quam fufceptu prodere ♦ Quod
fi adfumus,alij ea necefsitate huc compulfi, qua patriae imperata exequi te^
nemur, maior uerd pars ultro honorum emolumenticp caufa, quae militia
quaeruntur, qua7 nam ratione uel honeflum uel pium uideatur, fpes nos QC
eorum qui nos huc miferunt1& noflras ipforum uanas reddere C Ac priua^ vrmiafalm
tim quidem nemo omnium ita potefl laetis rebus uti, ut no idem cum repu publica incola
blica corruente pereattat refpublica fi proipero fucceflu utatur, etiam priua mitate contine
torum omnes calamitates poteil fubleuare ♦ Haec non aduerfus uos, amici, tur.
comilitonescp, a me dicuntur, qui adeilis,quosq5 ego nec ob ignorantiam
docflrina, necp ob negligentiam admonitione opus habere noui : fed quia
animaduerti ede nonnullos ex militibus, qui rumorem diuulgent, bellum
nos inconuenienter fufcepifte, quicp alfis feditionis autores fint, uolui uos
exmeaoratione&fludijinpatriam ueftri confirmandi, &: illos de officio
fuo docedi rationes accipere. Plus enim utilitatis capere poffiint,priuatim
ex uobis &C faepius haec audientes, quam de me femel.Hoc igitur illis dicite, Romana res
maioresnoflrosnondomi relidentes, non militiam detreftantes, non bel quibus artibus
la fugientes, non ignauiefludentes,tantam urbem noflra effeciffetfed cum creucrit.

6C animos ad audenda omniafe digna paratos, & corporaprompta ad ela^
borandum in his, quae decreuiffent, haberent: cum fuas fortunas tanquam
alienam poffefsione femper periculis obij cerent, aliorum autem ditionem
tanquam ad fe pertinere haud cunclanter fuam faceret : cum felicitatem in
nulla alia re quam fibi honeflis asionibus poneret, in ocio autem degere,
infelicitatem putarent. Haec illi confilia fecuti,cum ab initio tenuifsime eo^
rum res eflent,urbemc|3 omniu urbium infimam haberent, Latinos in fuam

poteflatem redegerut, Sabinos uicerunt, Tyrrhenos, Volfcos, Opicos, Lu

canos, Samnitas fub egerunt, modico temporis fpacio omnem regionem
intra Alpes iacentem debellauerunt:omnes alienas nationes a quibus inna
debantur, repulerunt. Quorum imitatione pofleriores Romani, patres^
noflri adducflfnon cotenti fua conditione,ncq3 latis habentes ea qug a fuis
maiorib.acceperat, fed ociu fua certa pernicie, labores aut haud dubia falu>
te effe exiflimates,adhaecueritineres ipforufuis finib.co tentae detrimentu -
pateretur, ac fenecflute quafi coficerentur, dcdecoricp fibi ducetes^fi quibus
tanta i fuis precefforibus relidla erant, ipfi nihil acquifiuiffent, longe plura

e z maioraq*

maioracp prioribus adiecerunt.Quid enim opus eft fingulatim commem 6
rare, Sardiniam, Siciliam, Macedoniam, Illyrium, Graeciam, Afiam mino-
rem3 Bithyniam, Hiipaniam, Africam, Sane plurimum illis pecuniae Car-
{ tbaginenies dediiTent,ne ad eas partes terrae nauigarent:plurimum Philip¬

pus ac Perfeus,ne ab rjs bello petercntunmultum Antiochus,eiusq} fili) &C
polleri, neEuropg fines exircnt.Verum neque illi ocium fine decore, diui-
tias ueab omni periculo liberas ante gloriam, magnitudinem^ imperij po
fuerunt:neqj hi etiam qui apud nos £ tate funt prouedliores, qui etiamnum
inuiuis funt : fed hi quoque cum haud ignorarent, ijfdem artibus & quaeri
bona dC retineri, multa ex his quae iam ante parta erant, confirmarunt, mul¬
ta autem alia parauerunt. Nam haec quoque quid attinet fingularecenfere,
Cretam, Pontum, Cyprum, Afiam, Albaniam,Iberiam, Syriam utram Cf5,Ar
menias duas, Arabiam, Palaeftinam;qu£ regiones ne nomine quidem prius
fatis notae,nunc partim noftro imperio fubiacent,partim alijs muneri a no¬
bis conceflae funt, ita ut ex ijs reditus, copiae, honores, ac focietates ad nos
peruenerint.His igitur exemplis ufi, nolite aut maiorum res geftas dede¬
corare, aut imperium quod nunc maximum eft, deftituere. Non enim no¬
bis eadem quae his qui nihil eorum qucercccnfui pofsident,confilia capien
- da funt.His enim ocio contentis cfle,alijsq3 fine fuo periculo fubditis efle fa
tis eft : nobis autem necefife eft laborare, militare, ac fubeundis etiam peri-
PtfU confer - culis prtefentem felicitate tueri, cui multi funt intenti. Omne enim id quod
nanda funt. communem fortem excellit, aemulationi inuidiaecp aliorum obnoxium eft.
hinc illud eorum, quorum conditio eft inferior, contra fefuperiores bellum
perpetuum exiftit.Proinde aut hoc nobis exoptandum erat, ut ne ab initio
quidem tantum fupra communem hominum conditionem excreuiflemust
aut quandoquidem ad tantum faftigium dominiumcp euetfti fumus, atq* i-
ta fatum noftrum fert, ut uel in alios imperium fumma ui retinendum, uel i-
pfis contra funditus pcreundu fit. ( Qui enim ad tantam potentiam perue-
nerunt,eos uitam priuatam fine periculo agere pofsibile non eft) Agedum
Fortunae nos committamus:neque eam cum ultro fuacpfponte maioribus
noftris adfuerit, nobifcumcp permanferit,a nobis rerjciamus.Qiiamutretf
Cur beUigeran neamus, non arma nobis abij cienda funt, non ordines deferendi, non tern¬
am Rowdwr . pus inane domidefidendo tranfigendum, non apud focios Romani no¬
minis oberrandum eft. fed arma femper in manibus habedafunt:hac emm
folum ratione pax conferuatur.militaria opera prglijs exercendathoc enim
unico efficiemus,nefemperbellandum nobis fit.focijs auxilio noftro indi¬
gentibus abfcp excufatione opitulanduata enim longe plures nobis adiun
gemus.hoftibus utfubinde aliquidmouerenon coc.edendum:hoc enim pa
(flo fiet, ne quis nos inpofterum fibi iniuria laceffendos putet. Enimuero fi
quis Deus nobis fpondeat,etiam abfqj hac noftra opera effient, tamen fore,
ut ne quis nobis infidias paret, utq? omnibus noftris bonis tuto femper per
fruamur,etfi ne fic quidem honefte diceremus, quietis nobis uiuendum ef¬
fatam en aliquam rationem hi afferre poflent, qui officiumfuum detrecflat*
Sin autem neceffario fit, ut qui aliquid pofsident,aliorum infidijs impetan-
tur,profe<flo operam illos dare conuenit,utconatushorumanteuertat.Ad
haec quifua ociofe tenent, in periculum de his ipfis plerunqjucniut: at qui¬
bus tantum fupereft facultatis a fuis rebus, ut aliena quocp bello inuadant,
facile hi fiia tuentur.Neqj enim quifquam fuis rebus metuens, ad aliena ana
mumadi)cit,qu6dis timor, quem de proprrjs habet, ab omni eum prorfus

alienorum

alienorum cura auertit.Proinde quorfum attinet hoc, quod nonulli ueftru
dicunt, non opus nobis effe, ut (ubinde aliquid nobis acquiramus? Effluxe
runt ne exanimo ueflro ea quas partim ui diftis, partim audiuiftis,quemad
modum nulla natio earum quae in Italia fuerant, ante patriae noftraeperni-
ci em ftruere ceflarit, quam in eorum ipfbrum terras bellum maiores noftri
intulerunt? Nec Epirotae ante finem iniurrjs fecere, quam noftri in Graecia
traniiniferunt: nec Philippus ( qui iam animo agitabat Italicam expeditio
nem ) antequam eius regionem noftri inuaierunt : neq$ Peneus, neq$ An¬
tio chus, neque Mithridates, prius quam idem pafsi fiunt : . Ac, ne alia perfe-
quar, Carthaginenies profecfto antequam a nobis noitile in Atrica quic-
quam experti eflent, in Italiam traiecerunt, regionem populati iunt,urbes
uaftauerunt, parumqj abfuit quinipiam Romam caperet. ubi primum ma
iores noftri bellum inipCos conuerterunt, omnino ex noftra terra illi aufu¬
gerunt, quod idem de Gallis Celtiscp dicere licet. Qiiandiu enim Romani
intra Alpes fe continuerut, Galli multoties eas tranfcenderunt,mulrisq$ Ita
lite partibus uaftitatem intulerunt: at poftquam aufi fumus aliquando ar¬
ma extra noftros fines efferre, eoscp bello aggredi, partem aliqua regionis
fug ipfis ademimus, unicum cp tantum pofthac in Italia Gallicum bellum ui
dimus,Quae cum fint,fi quis dicat belligerandum nobis non ede, is aliudni
hil dicit, quam non deberenos diuites effie,altjs imperare, libertate frui, de¬
nique Romanos effe. Quare ficut talia dicente nullo modo ferretis, 6 foctj,
fe d manibus potius difcerperetis,ita nunc quoq dehis fentire debetis, quo
funi fentetianon ex uerbis,fed acftionibus eorum collibere poteftis.Enim-
tiero neminem ueftrum ego effe arbitror, qui fecus quam dixi fentiendum
putet. Qiiod fi quis eft,quipropterea minori alacritate bellum hoc geren- RcfitM cbie-
dum exiftimet, quod de eo neque in (enatu deliberatum, neque a populo &1 onera , quod
decretu quicqua eft,is confideret quotquotbella a nobis gefta iunt, partim ^Uum no dc-
lta obtigiffe,ut ad ea praeparari poflemus,utcp indicerentur, partim ex tem crctum
pore incidifle. Itacp fi domi nobis in ocio uerlantibus aliquod mouetur bel
lum, ita ut querefte initio per legationes fiant,utkptuncnecefTeeftdeeo 6C
delibei ari,& fcifci , deinde Confules imperatorescp ad id deftinari, exerci¬
tus cp emittiifed quae iam egrefsis nobis, educftiscp coprjs bella exoriuntur,
ea iam no in difceptationem adducenda, fed tanquam ipfa necefsitas ea ap
probauerit,iufrerit(p,antequam ingrauefcatprceoccupanda funt. Aut quae
tandepopulo Romano caufafuit curuos amandaret, me ftatim a Confula
tu meo cum quinquennaliimperio,quod nunc primum poft hominu mc
rnoriam faiftum eft,quatuor etiam legionibus inftrucftum emitteret, fi non
belladum nobis effe omnino cenfuit? Netp enim puto effe quenquam, qui
dicat id eo confiliofacftum,utfruftraaleremur,utper focioruurbes,regio-
nescp fubditas uagaremur,moleftiorescp ijs quamhoftes ipfi eflemus.Hoc
igitur facfto nobis & praefensb ellum, 8C quaecuncp alia commifla iniucftacp
fiunt. Qua in re prudenter admodum S.P. QJR- nobis eam deliberationem
liberam fecit, contra quos efiet militandum,nullo certo bello decreto.Lon
gius enim abfunt, quam ut aut accurate res (ociorum mfpicere, aut eadem
qua nos facilitatecertos,paratoscphoftes aggredi poffent. Nos autem qui
dC iudices,& miniftri huius belli facfti fumus, ad haec arma in hoftes manife-
fto in reipfa deprehenfos infcrentes,bellu hoc necp fine deliberatione nera
iniufte,ne(p inopinato fafceptum adminiftrabimus. Acfi quis ueftrum eft, Ariouiflim -
qui fecum quaerat, quo d'nam tantum Ariouifti delidum potuerit interce- im<c.

e $ dere7

4S DIONIS ROM. HIST.

r dere}ut exfocio &amico hoftis nobisfadus fit, is cogitet, nonfadamodi

mtid Mm' eorum 4U1 lniuriam nobis inferre conantur,fed confilia quoqj nobis defer*
denda> & prxueniendum, antequam cum noftro damno creicant, neq3 ac-
ulafci accepti. cePtlIrn( demum maleficium ulcifcendum efte * Atqui Ariouiftum quam
maxime hoftihter in nos efle affed um, non aliunde redius quam ex fadis
eius demoftraripoteihCum enim amice ad eum mififlem, petens ut ad nos
ueniret,decp rebus praebentibus coram deliberaret, neqj uenit, neq* uen tu¬
rum fe promifit. An uero inique,iniufte,aut fuperbe arae fadum eft, quod
eum tanquam amicum fociumcp admeuocauif An uero cum uenireisre-
cuiauit,contumelix petulantixcp fibi quicquam reliquum ferit?' An dubiii
eft,ipfam uel quod fufpicaretur fe aliquid a nobismali accepturum, uel
en- • quodnos contemptui haberet3id fecifler' Proinde fi quam finiftramdeno-
bis opinionem habuit, euidentiisime indicat,fenobis infidiari. Nemo e-
C,U'J *' nim nobis (ufpedus eft 5 quem non lxferimus:neque fuipicari eft animi
5’ redi fincericp : fed qui fe ad inferendam alicui iniuriam prxparauerunt,fta-
55 ^orui[n eofeientia facit, ut fe haberi ab illis in fuipicione putent : fin uero

nihil eiufnodi in animo itio habens , tamennos contempfit,fuperbiscn di-
Ai ! «ncefsit qtnlnn eum fore putandum eft, fi rem aliquam aggreffus W

protectp is liquido demonftrauit, lamdudum fenihiliufti necn animo zm-
tare,n ecp re prgftare. Atqui non contentus eo fuit:fed me3fi qmd uellem ad
fe uenire iufsit. Nolite putare3exiguum efle,quod hoc addidit : magnam e-
nim uim habet ad animum eius declarandu.Qudd enim ipfe ad nos uenire
noluit, id fi quis pro eo dicere uellet, ignauix, inualetudini, timoriue trti
buerepoftet: at quod me accerfit, id nullam excubationem admittit fed ar-
guitnon alia id eum rationefecifte,quam quod itafefe coparauerit, ut nem
nobis unquam dido audiens eife,&ipfe contra nobis imperare uelit. Hoc
uero ipium,quantx contum elix, quantae ignominix plenum efte' Proco n-
fui Romanus aliquem ad fe uocat,is no uenit : barbarus autem Romanum
Proconfulem adfe uenire iubet.Neqj uero panium id aut nullius momenti
ducere debetis,qudd mihi Cxfari non obtemperauit,quodcp me C^farem
uocauit«Necp enim ego ipfumadmeuemreiufsi,fedRomanus', Procon-
iul, fafces, autoritas, exercitus : iterumcp non ego ab illo euocatus fum fed
lfirhxc omnia . Mihi enim priuatim cum ifto nullum intercedit necrociuiri
in commune omnes Elocuti fumus , 8C egimus, &C reiponfum tulimus Qc
iniuriam. Quinimo quo magis fe inter amicos focioscp noftros adferiptuni
dicit, tanto magis odio fe dignum demonftrat . quid ita ? quia quod nema
unquam eorum f ecit , qui fe fummos noftros efte hoftes profefsi funt id ille
fub nominis amicitix focietatiscj perpetrauit : quafi uero fibi hxc eo pa-
rauerit,ut impune nos lxdere poisit . Verum neqj eo tempore nos cum eo
fcedus icimus in hunc finem, ut ab eo cotumelrjs infidijscp peteremur, nem
nunc foedus nos foluemus. nam nos quidem ad eum tanquam amicum ad-
huc,fociumq3 noftrum legatosmifimusripfe autem qualem fefe nobis exhi
buerit,uidetis.Quamobrem ficut cum de nobis bene mereri uellet iure ea
nomina qux a nobis poftulabat, obtinuit:itanunccum omniahis cotraria
agat,iuftifsim um eft hoftis loco ut habeatur.Neqj mirum uobis debet efte
me qui aliquando infenatu dC apud populum pro eo locutus fum hxc nuc
Conftdntim dicere : eandem enim tunefententiam fecutus fum,in qua nunc fum neque
fum defendit . quicquam muto ♦ Ea uero qux nam eft?' V t bonos fidelescp honore affice¬

rem.

.

*•

\

LIBER XXXVIII. #

f em gratiam® cis referrem : malos autem, infidelescp ut ignominia uindi-
cfta® profequerer . Ifte autem mutatus eft, qui necp bene, neq$ conuenien-
fernoftris donis utitur.Optimo igituriurebellum anobis aduerfus eumfu ^

fcipi, dubium nemini ueftrum effeiudico.Quodautem neqj in expugnabo N on effectui*
lis fit, necp bello iniuperabilis, id cum exemplo alioium eiufdem nationis ftum Artoui~
hominum intelligere poteftis,quos cum antehac ^epius, tum nuper admo ftum ojiendit,
dumfacilimedeuicimus,tumex his quae de eo afferuntur , colligere licet*.

Cum enim alioquin copiasdomefticasordinatas exercitatascp nullas ha-*
beat, nunc id quocp accedit, quod nihiihoftile expectans, omnino impara*
tus eft. Ad hec necp uicini eum ulli,quantumuis polliceantur,adiuuare uo->
lcnt.Quis enim propter eius focietate contra nos bellum luicipere cupiat,
nullo a nobis accepto maleficio^aut qui non omnes potius nobis quarri illi
feie adiungentes, tyrannidem iftius finitimam deftruere, partem cp a nobis
aliquam eius regionis accipere uelint r atque ut reperiantur aliqui, qui fe ei
coniungant, haud equidem nobis fuperiores erunt. V t enim extera ornit*
tam, multitudine noftri exercitus, xtatem,experietiam, res geftas,quis ne-
fcitnos totum corpus armis tegere, illos maiore fui parte nudos effe C nos
■ratione & ordineuti,illosincompofitos ira ad omnia ruere c' Neque enim
uel impetum eorum, uel magnitudine corporum, clamoremqj rerormida-
re debetis.Nunquam enim uox hominem interfecit: corpora autem illoru
ad agendum minime noftris funt habilioraitotidem enim manus quot nos
etiam habent, ad patiendum longe opportuniora ob molem &C nuditatem
erunt. Cxterum impetus immodicustemerariWqueab initio facile eua-
nefeit, parum' que temporis uiget. Hxc ego uobis adhortandi caufa com¬
memoro, quae iam ante cum eiufdem generis hoftem uin ceretis, exper¬
ti eftis,ne uos fermone meo in errorem deduci putetis, utcp fpem uicioriae
firrniisirnam ex rebus ante acfhs accipiatis . Sane magna multitudo Gallo-
rum,qui hoftium fimiles fint,nobiftum in praelio erunt, ut iam fi quid hor.
ribfle ex gentes habent, id nobis cum ipfis fit futurum commune.Proinde
hxc itauobifcum reputate, alioscp ea docete : ac fi qui ueftum a me diffen-
tiunt, ipfe tamen nihilominus pugnabo, neque deferam eum ordinem, in
quo me patria collocauit, contentus decima legione, quam fcio per ignem Dr cimtUgfo.
etiam, fiitaneeefsitas poftulet, nudam ituram. V os autem reliqui quam ce- tmuirtus *
lerrime uos hinc auferte, neq* me fruftra hicmoleftate, inanes Reipublicas
fumptus facientes,aliorumcp labores uobis uendicates, prxdamqj ab altjs
partam inuadentes.Cum hxc Cxfar dixiftet,quanquam nonulli diuerfum
omnino fentirent,tamennonmodo contradixit nemo,fedaffcnfi funt om¬
nes, hicp in primis,qui Cxfari fufpecb erant, quafi rumorum illorum, quos
Jpfis obiecerat,autores eflent.militesutdicfio audientes forent, haud diffi¬
culter effecit, quod alij reliquis praelati alacriores faefii erant, altj alacritatem
eorum cotcntione quadam xmulabantur.Decimam autem legionem ( fie
enim fecundum ordinem delednu Romanae legiones nominabantur, ho-
dieq* eadem ratione cognometa fua fortiuntur) Cxfar cohortem praetoria
fibi delegit, quod illorum beneuolentiam peculiarem quanda femper fen-
ferat. Vbi fatis alacritatis fuis addidir,no ratus fibi in eotoco diutius manen
dum, ne diem ducendo fuorum animi languefierent, cotinuo motis caftris
jn Ariouiftum profecftus eftteumcp itarepentino aduentu terruit, ut denua
in colloquium de pace uenire cogeret. Cum Cxfar omnia imperare, Ario-

uifttis nihil obtemperare uellet,paxcompofita no eft,fed bellum commif

e 4 fum,

V

c

/

DIOJSIIS ROM. H I S T.

fum,fufpenfiq5 erant animi non iprorum tantum, fed fociorum quoqg ho*

ftiumffiutriulqa partis: prarlio enim cos quam primum certaturos, eid? aui

i_i/ _ _ r _ _ o_—'L. _ • ^ 1

lemel uidifet, reliqua quocp feruitura putabant. Barbari multitudine,ma-
gnkudineqj corporum prrecellebat:Romani uero ufu militiae, armatura cg:
Germanorum quoq? furori, inconfideratocp dC temerario impetui m agni'
tudo animi Caelaris ex aequo reipondebanitautraecp partes aequali ponde^
re libratae, fp em alacritatemcp aequatis quafi lancibus appendebat. Cum ca
ftraiam caftris oppofuiflent,barbaris iug mulieres uaticinia exercentes in-
terdixerutjne praelium ante nouam Lunam comitterent.Mouit hoc Ario-
uiftum, qui in huiufinodi rebus plurimum illis tribucbat.itacp etfi Romani
eum ad pugna prouocarent, non tamen ftatiin totis uiribus congreflus eft:
fed emiffo folum equitatu, peditibuscp qui illis additi erat, Romanos ma*
gnopereaffiixititjscp contemptis,locum quendam munitum iiipra eorum
uallum occupare aggreflus,cocB potitus efi.Cum contra Romani alium fi-
milemlocum occupaffenqCaelarqj fuos inacie conftitutos ufcp admeridie
extra caftrahabuiilet, tamen Ariouiftns ad ditnirarinhpm no R r»

ru, uiftoMcfc pugnam facere . Multi pugionu quoqj ufii interclufi, eorum loco manibus
Romanorum . atcp ore pugnare, aduerfarioscp quos mole corporum longe excedebant
arreptos calcitrantescp dentibus impetere. Nullum tamen magnum dam¬
num hoc pugnandi genere Romanis intulerunt : uerum hi comminus co-
grefsi,armaturaatq3 arteuim barbaroru adaquabant, eosq$poftqlIarn ^
admodum eo modo certatum eifet, uicerunt. Pugiones Romanorum qui
Gallicis minores erant,habebantqj mucrones ex chalybe facfios, fummo i-
pfisufuifuerunt.adhaecconftantia & tolerantia laboris barbaris priores
erant, qui acriores in primo mcurfu,quam perfeuerantiores funt. Germani
inferiores fa(fti,non tame fugae fefe mandarunt, non quide eo quod id nol¬
lent, fed quia confili) inopia aclafsitudo impediebat. Igitur treceni quiqu "
agmine facio, aliquando plures, aliquando minores, fcutis undiquacn Lf
fepientes,erecfiicp itantes, neqj inuadi, quod erant conferti, nem difturba-
ri ob multitudinem poterant:itaq$ neq* agebant quicquam, nem patieban
tur.Romani ut eos neq* adpugnam prodire,necp terga obuertere uiderut
fed ftipatosuno loco turris inftarconfiftere, cum primo congreflu Dilai-
pfi,quoruuius nullus tunc efiepo terat, abieciflenqnecpgladrjs ctiamcom
minus pugnare, capitacp hoftium ( quibus cum nudis pugnarent ea parte
potiisimum uulneribus expofiti erant ) impetere poflent , proiedis fcutis
partim cum curfuin barbaros irruerunt, partim eos ex propinquo agerefsi
funt, magnam 9 eredem eorum ediderunt . Itatp eorum multi ceciderunt
quod omnes neci erant expofiti: complures antequam caderent mortui
funt, qui propter denfitatem agminis in orbem glomerati etiam confofsi re
cto corpore extabant.Eomodo maiorpars peditum ibi perijtjaltj propter

carros.

*

\

rarros,ad quos compulfi erant, cum coniugibus liberis cp obtruncati funt.

Ariouiflus aute confeftim cum equitatu ea regione excefsit, itcrcp ad Rhe Ariouiftifugt.
num conuertit : infequentescp Romanos,nauiculam nacffus, effugit* Reli- o

quos partim Romani flum en ingreflbs interfecerunt , partim ipfe ad fe re¬
ceptos abduxit»

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER TRICESIMV SNONVS,
(fmhelmo Xylandro ^AuguBrtno
interprete.

index capitvm hvivs libri.

Quomodo Ccefar bellum contra Belgas gefferit.

De reditu Ciceronis .

VtPtolemceus Aegypto pulfus, Romam aduenerit .

Quemadmodum Cato res in Cypro conftituerit .

Quomodo Pompeius & C raffus Confulesfmtfacii,

De dedicatione theatri P ompei/j.

"Decimus Brutus Ccefaris legatus quomodo Venetos naualiprcelio fuperduerit v
P.Crajfus Ccefaris legatus quemadmodum contra Aquitanos pugnauerit .

Quomodo Ccefar dum Celtis quibufdam bellum facit, Rhenum tranfieritnbidemfy de Rheno .

De Ccefaris in Britanniam tranfitu,deq; ea infula.

Vt Gabinius Ptolemceu in Aegyptu reduxerit, ut'q; Gabinius eius rei caufa fit in iudiciumptr aStus,
Anni funt quatuor, Confides^ in his hi numerantur ;

P. Cornelius P.F.L entulus Spinther .

Qj3cecilius qJc Metellus Nepos.

Cn.Cornelius P.FX entulus Marcellinus.
t. Marcius LJ -Philippus.

Cn.Pompeius CnP Magnus 1 I.

MXicimHsP.F.CrdjJItf 1 1.

LJD omitius CnP -Aenobarbus.

A n.V.C-S??:
6pS.

699.

700,

Appius Claudius ApM. Pulcher.

D hunemodum igitur iftabella confecta funt* Ad exitum
uero eius hyemis in qua Cornelius Spinther, dC Metellus
Nepos Confulatum iniuerunt, tertium ibi bellum exortu
eft. Variae atque inter fe permixtae Belgarum gentes pro
pter Rhenum habitabant, ac fe ufq? ad O ceanum Britan¬
nicum extendebat Hae prioribus temporibus partim foe* Bellum C efa-
defe Romanis iundix fuerant, partim nullam eorum rationem habuerant: w contra Bd-
tunc autem Caelarem laeto fucceilu rerum ferri uidentes, metuetescp ne ad
ipfos quocpproficifceretur, coniurationem fecerunfcunanimicp confenfu,
folis exceptis Rhemis, omnes contra Romanos co filia inierut, Adrafum-
mae belli praefecfto . De hac re per Rhemos certior fadfus Caefar, praefidia
contra eos ftatuit : caftriscp ad Axonam flume collocatis, milites fuos in u-
num locum conduxit, exercuitcpmecp prius eftaufus in dimicatione cum
hoftibus uenire,quanquamRhemorum agros populabantur, quam rj con
tempto Caelare, pontem occupare, commeatibuscp cpios per cum a focijs
accipiebat,intercludere ipfttm aggrefsi funt ♦ Caefar a transfugis hoc ita fu¬
turum

58 DIONIS ROM. HI ST.

turum edoctus, lenem armatura, equitescp nodu hoflibus immiilt : qui ex
X improuiTo barbarosinuadentes,magnam eorum easdem fecerunt.itaq3 po

^ ftridie omnes domum fuam regredi' coeperunt, praecipue quod in luam re-
3dgx a Ctfa- gionem Heduos irrupiffe nunciabatur.Non fefellit eorum difcefliis Cacfa-
nuittu rem,fed propter infeitiam locorum infequi eos ueritus efbtame lpfe alfum-
pto equitatu omni, peditibusj imperato ut fequerentur,hofles aflecutus
eftjCongredfqp aufos ( foli enim equites cum Casfare effe putabantur ^de-
tinuitjdonecpeditatus quoqj aduenit.ibi tum omniexercitu circumiecflo,
plerofcp hoflium occidit, reliquis pacis coditiones dedit:deinceps multos
ftcruij ACafct populos, alios citra pradiu, alios bello fibi adiunxit. Neruij autem, quia ad
re uifti. pugnam pares no erant, ultro planis locis Caelari ceflerunt, ac fe in montes
fyluis denfifsimis confitos receperunt, hinc in Casfaris copias nihil tale ex-
pedantes decurreruntipulficp ea parte, fugati^, in qua Caefar aderat, maio
ri altera ha exercitus parte fuperiores fachi,ipla extemplo Romanoru ca-
ftra ceperut.Casfar, qui fugientibus inflabat, eo animaduerfo ab infecutio-
nereuerfus,ad caftrafe contulittinrjs hofles prasdg intentos deprehendes,
. circundedit atqj interfecit.ab hoc fa<flo in fubigendis caeteris Neruijs nui-

■ r trlw am difficultatem fenf.t. Intcrim Aduatid.qui & genere SC animis Cim.
firpibigit. bnerat Nerin-Jsuicmis finsopicul^uprofecTt^poitquam detis iamaiftum

efle fenfemt,domureuertcrut:cunaiscp oppidis defertiSjfua o„

caftellum.quodipCsfornfsimumeraqcont.rierut-.oppuInTm^fcidC^

larem per multos dies reiecerunt, donec ad machinationes fe ille conuertit.
Quandiu Romanos materiam caedere, machinascp conflruereuiderunt i-
gnari quis eorum ufus foret, eos irriferutrpofl quam opera perfecha funt at
que undiquaqj armati milites illis oppido admouebantur , noua atCR inufi-
tata fpecie commoti Aduatici, legatos ad Caefarem de pace miferunt mili¬
tibus neceflarias res fuppeditauerunt,nonnihilq3 armorum de muro proie
cerunt. Pofl,ubi opera ifta uiris iteru nudata, Romanos propter uid oriam
animo effe hilari uiderunt, pccnitudine duchi, audacia j recepta, denocfle
oppido egrefsifuntjUt eos inopinato obtruncarent:uerum cum in excubi¬
tores incidiifent,( accurate enim omnia Caefar femper curabat ) propofito
fruflrati funt:ac ne reliquis ullus locus ueniae fuit,fed omnes fub haftamifsi
funt. Hisitageflis Caefar cum alios plurimos populos partim ipfe, partim
per fiios legatos fubegi{Tet,iamq* hyems inflaret, in hyberna profe&us efl

Supplicatio ob Romamrecogmta,miratitotpopulos,quorunenominaquidem fatis co-
rcsgeflM e*- gnita ante fuerat, eum domuiffe/upplicationex v.dierudecreuerut.quocf
fari5 decreta, ante id tempus accideratnunquam.Eodem tempore Sergius Galba *Ca:(a-
Sergij Galba ns legatus per aefl atem,ac priufquam exercitum in hyberna dimitteretVe
mVeragnsge ragros^ui ad lacum Lemannum, luxta Allobroges ufep ad Alpes incoW
partim ui , partim conditionibus pacis datis receperat, itaut hyemare quo-
queibilocorum conflitueret.Sed poftquam militum alij cum eo manferut
quippe haud longe ab Italia fe ab efferati, plericpuero inalialoca difee fle¬
runt, incolae autem eius regionis eo intellecflo inopinatisipfuminfidns ag
greffi funt: tum ex dejeratione in furorem uerfus, repente hybernaculis 5
xiluipincredibilicp audacia hoflibus qui eum obfederant conflernatis, per
De reditu Ci 'ce eos in lo cum fublim em euafi t : atep in tuto confl itutus, ultus id facinus ho-
ro«is3«% eum ft es in feruitutem redegi t:hyberna autem ipfe eo loco ulterius non habuit
P opem ct Mi fed ad Allobroges tranfl ulit,Dum haec in Gallia geruntur, Pompeius inte*
lo confecerint, rea effecit, ut reditus Ciceroni decerneretur * Qiiem enim5 Clodrj caufa ex-

pulerat5

A

i . \

LIBER. XXXIX.

pulerat, cum contra eundem reduxit ; ita nimirum facilimo momento mu- <«
tantur animi h ominum,ufucp uenit ut a quibus feiiel adiutum uel labium iri <c
quis exiftimeqeos longe alios experiat.Pompeiu ea in re Pr^tores nonnul c<
lijTribunicn plebis,atq3 inter eos inprimis T * Annius Milo adiuuabat, qui '
etiam ea dere ad populum retulerunt, ac praeterhos Spinther etiam Con-
fui, partim ftudio Pompeio gratificandi incitatus, partim odio Clodfi inv
pullus, propter quod eum quoqj in iudicio de adulterio damnauerat. Clo-
dio contra cum ali) quimagiftratus gerebant, aderant, tum frater fuus Ap-*
pius Claudius Praetor eo tempore, Coniulq? Nepos, qui ob peculiare ini-*
micitiam Ciceroni infenfus erat. Maiores quam ante tumultus inter has fa-
diiones coorti funt,quod difsidfis ciuilibus ipfiConfales pi eerant,multarp
cum alia parum decora perpetrata iunt, tum in ipia luriragatione Clodius
cognito multitudinem pro Cicerone futura, acceptis gladiatoribus , quos
frater finis parauerat ad ludos funebres , quos Marco propinquo fuo infti-
tuerat in concionem infiluit : multiscp faucia tis, multis occifis, legis latione
impediuit.Ipfc deinde his ftipatoribus ufus, omnibus iam formidini erat,£-
diiitatemep petebat: quod eam adeptus, iudicium de ui fubterfugiturum
fe cogitaret. Detulerat enim nome eius Milo, non tamen accufauitmondu:
em coftituti erant Quaefi:ores,a quib.fortitione iudicu fieri oportebat:Ne-
poscg Prctori edixerat,ne quodiudiciuantecp iudiccs forte deligerent, ad-
mitteret. Oportebat aut prius Aediles cp Quaeftores coftitui,eiuscp rei cau
fa potiisimu hanc moram intjciebat.Milo cum hocipfum impugnaret, mul
taeqj turbae fieret, tande ipfe quocp coada manu gladiatorii, aliorumcp fuae
fentetiae hominu, cum Clodio aliquoties coflixit, ferecp per tota eam urbe
caedes graflabantur.Itaep Nepos fibi a collega, Pompeiocp, caeteriscp opti¬
matibus metuens, fententiam mutauit.Hoc fado, referente Lentulo, fena'
lus autor fadus eft, ut Cicero reduceretunidqj populus cum uideret utru-
que Conliilem autorem eile,itaiufsit . Ac quanquam Clodius fis reclama¬
bat, tamen Milone fe ei opponente,itautuim facere nullam poffet, Pom¬
peio quoqj & alfis legi huicaftipulantibus,ea fadio longe fuperior euafit*

Reuerfus igitur eft Romam Cicero, fadacp fibiaCofs.poteftate, fenatui Cicero in p a-
m curia, populo cp in concionegratias egit:Pompeiocp inimicitia, quam triumrediu
propter exilium liium fufeeperat, condonata, in gratiam redfi t, ftatimcp c-
ius beneficiu copenfauir.Cum enim ingens urbe fames affligeret, plebscp
uniuerfain theatrum primo ( quo tunc temporis unico ad ludos uteban- P ompemrei
tur ) deinde in Capitolium aduerfum fenatum, qui tum in concilio erat,im frumentari*
petum faceret, acmodo caedem ipfis, modo fe eos cum templo combuftu- Pr(Cfe^-
rum minaretur : Cicero fenatui perfuafit, ut Pompeio annona procuratio¬
nem mandarent, eicp imperium proconfulare ad quinquenniu in Italia om
nibuscp terris darent.Ita futuru erat, ut ficut ante contra praedones, ita nunc
caritatis incumbentis caufa iterum in omnes terne partes qua: fub ditione
Romana eflent, imperium obtineret. At Caefar dC Craflus, etfi Ciceronem
odio habebant, tamen quia cum rediturum conftabat, curam 'eius aliquam
fibi aflljmpferunt,ipfeq3 Caeiar abfens beneuolentiam erga Ciceronem ali
quam ofl:entauit:nulla tamen ipfis a Cicerone relata efl gratia ♦ Quia enim
hoc eos n5 ex animo facere fcieb at, exiftimabatcp per eos fe praecipue ex¬
terminatum fuifle, aperte contra lpfos quippiam tentare non aufus ( quod c ic. in Cafarc
immodicae in dicendo libertatis frucfhis nuper iam fenfiflet ) librum quen- erCraflumli-
dam occultum confcripfit,cuius erat inferip tio,D e fuorum confiliorum ra- ber .

tionibus;

69 DIONI S ROM. HI ST.

tiombusjfn cum multa acerba contra Cxfarem CraflumcB, alioscn nonnul*
los dicfra congefsit:metuensq - r~ ~' - - -1 r'

^ ■ - Ascp ne feuiuo emanaret, obfignatum filio tradi-

dit cum mandato, ne eum fe fuperftite aut legeret, aut ederet. Cicero igitur
denuo reuiguit,ac non modo ceteras fuas facultates, fedfolum etiam xdiu
tuarum recuperauit:quanquam id Libertati dedicatum, a Clodiocp confe*
cratum, dC religioni obligatum erat. Cicero autem lationem legis Curiatx,
perquam Clodius a patricrjs ad plebem traductus erat, improbans, eumcp
non eo tempore quod prxfcriptum legibus maiorum fuerat, adoptandum
datum dicens, totum eius Tribunatum, in quo etiam de domo fua decretu
luerat, euertit: indicauitq* quia cotra quam leges ferret, is ad plebem tranfi
net, nihil quocp eorum qup egiflet, ratum efle habendurmeoq* Pontifices
permouit, ut aream fibi, quae nimirum non facra,fed profana effet, refiritue^
rent. Hac ratione Cicero dC fuperficiem aedium iuarum dC pecunias inftau^
randis aedibus, exteris cp fuis facultatibus quae iniuriam aliquam acceperat
reficiendis adeptus eft . Alij poftea temporis motus propter regem Ptole^
Ptokmm rex m^eum exorti lunt.Cum enim magna pecunie fumma partim domefticam
Aegypti pd- param mutuo accepta in Romanos impendiflet, ut ab illis regnufibicofi^
fuiRomtaccc maretur,utcp amicus «acfodus appellaretur, eamcnpecuniaui ab Aegyptiis
*»• ex.gcret.mo^aeommcumt cumhanc ob r em>?um quod Cyprii aCa
n.s pofcere wffusab ipfis,aut amicit.* eorum remmctee, no prcbaW
cum necp periiiadere eis ut quiefcerent poflet, nccp ut cos adigere/ condu
&ICIOS enim milites nullos habebat ) ex Aegypto aufugRRoWcB fe c5
tulit.ibi fe a fuis regno eiedtum queftus eibpctqtqj ut a Spinthere Confulc
cui prouincia Cilicia mandata erat,reftitueretur. Interim Alexandrini cu *
eius profectionem in Italiam ignoraret, mortem oppetijfle arbitrati fiilam
eius Berenicen regno prxfecerunt.poftquam rem ipfam copererunt cerT
tum uiros Romam ablegauerunt,qui & contra eius accuiationes ipfos de'
fenderent, dC uicifsim ipium de illatis iniurqs accuiarent. Ptolemais quin"
Ptolcmcti lar - peadhucRomxtum erat, eo cognito, emifsis in omnes partes certis honn^
gitioncs,cr c£ nibus, legatis infidias pofuit : ac plerofcp in ipfo itinere interfecit, exteros
des legatorum partim in lpfaurbe occidit : partim iniecto terrorej autpecunijs corrupto
Alexandrino - eo perduxit, ne caufam, cuius gratia mifsi erant , apud magiftratus agerent*
rum, ullam ue interemptorum mentionem facerent * Cxterum ea res in tant ’
rumorib.uulgo iadabatur,utfenatus uehementer indignaretur proferri”1
Tauonius. mouente eos M Fauonio, quod multi fo ciorum legati Romam mifsi ^

uimuitafpoliati eflentmiagnuscp eo temporeRomanorumnumerus e^^
qui ludicandi caufa pecunias accepiflent. Igiturprincipemlecrationi ry^

D/o princeps nern ad fe uocauerut,ut ab eo de ueritate rei certiores fierenpfed adh
legationis cor- tum pecunia poteratPtolemxus, ut nec^ Dio in fenatum uenerit ne®^]11
ruptus, la de exde interemptorum m entio , quandiu ipfe Romx fuit fieret * a ' •
mo ne Dione quidem pofthac per dolum necato, ullas pcenas Ptolem
dedit, nam Pompeius & regem domi fu* accipiebat.&magnopere ei fhf
aebat. ad hxcmulti,quodfe muneribus corrumpipaisieflent infeau t'
tempore in iudicium p er rracfli, pauci tamen conuicfii funt,quod5 cumeffent
complures eidem crimini obnoxij,unufquifcp fibimetuens,alteriauxilium
ierebat*Ea tum mortales pecunixftudio perpetrabant.Cgterum initio fta*
gm fequentis anni ftatua louis in Albano monte coelitus ta&a r eftitutioni
Ptolemxi aliquantum morxiniecit. Cum enim Romanilibros Sibyllinos
adiren t,i ta fer/p tum inijs iniienerunt : Si rex Aegypti auxilij alicuius indi.

gens

i

\

tIBER XXXIX 6i

gens tienerit, amicitiam ei ne denegaueritis, nullis autem copqs eum adiu- Ordculum Si-
ucritisrSin fccus feceritis» labores pericula habebitis. Admirati igiturid bUinu dem
carmen ita ad rem praffentem congruere, omnia qua: de eo decreta fuerat em£l auJa*
facfta,antiquaucrunt,C.Catonem tribunu plebis fecuti. Atcp id ipfum ora- Tr,P *

culum in populum euulgatum cft Catonis opera_(non enim licebat Si' re M

byllinum ullum carmen populo enunciare,nifi id fenatus decreuiftet) nam u f c'

ut primum oraculi fentetia, quod fieri aflblef, uulgo innotuit, ueritus Cato
ne id ftrpprimeretur, Sacerdotes ad plebem produxit, acpriufquam fena¬
tus quicquam ftatueret, eos coegit oraculum exponere. Quanto enim mi¬
nus id eis licere uidebatur, tanto magis id populus urgebat. Igitur _ea fenten
tia fuit oraculi, redditum cp Latine enunciatum eft. Cum deinde lententia:
dicerentur, alii ck a Spinthere fine exercitu iuberet Ptolemaeum reduci, altj
id a Pompeio duobus cum licft oribus fieri uellent (nam Ptolemaeus oracit
lo intellecfto idita fieripetebat, eiuscpliteras A. Plautius Trib. pl.publice
recitauit ) ueriti fenatoresnehaecipfares Pompeiumadhucmaiorem effi¬
ceret, fub prtetextu mandatae annona: ei obftiterut. Atqj haec quide L.Phi
lippo,&: Cn.Marcellino Cofs. acfta funt, cognitiscp ijs Ptolemaeus de redi- A«,v.C.
tu defperauit,Ephefumcp profecftus, apud Deam commoratus eft. Ve¬
rum anno praecedente inufitata quxdam res, a noftro tamen opere non
aliena, euenit.Lex quaedam aperte prohibebat,ne duo quidam ex una gen
te idem facerdotium haberent.Spinth er autem Conful filium fuum Corne
lium Spintherem inter Pontifices referre cupies, cum in eum ordinem iam
ante FauftuSyllx filium, qui ex gente itidem Cornelia erat, adfcrip tumui- F dujlmSylU
deret, fiium filium in Manlrj Torquati genus adoptandum dedit, eo^mo P onuftx.
dolegisuerba obferuata,ipfaautercsdifiblutaeft.ClodiusutprimumPhi elodim Aedi -
lippo &C Marcellino Confulibus aedilitatem adeptus eft ( collata ei autem Milone dc

haec ultro erat, ut iudicium effugere po fiet) Miloni diem dixit, quod gladia Ul P°ftulat,Po
torum manum cocgiflet: qua: enim ipfe fecerat, QC quorum caufa accufaba- Pelum Vibrio
tur, de his contra Milonisnomen deferebat, non quod Milonem feuin-
cere pofieexpedaret, qui defenforespotentes, incp his praecipuos Pom¬
peium SC Ciceronem habebat, fed ut eo obtentu &C Miloni negocium exhi
beret, & illos conuicijs agitaret.Prteter cteterahoc quocp in illos parauit,
focios fuos inftruxit, ut cum ipfe in concionibus ipterrogaret quis nam hu
iufmodi (certum autem aliquod uitiu nominabant) infacftis dfiftis 'uefuis
cftet,hi Pompeium omnes exclamarent:Clodius que uel corporis uel alia¬
rum rerum caufa Pompeio uitio uerti poterant, ftepenumero fubito de fin-
gulis ijs percontatus eft, non tanquam Pompeium notaret : tum alijs inci-
pientibusPompeiunominare,alijs(utfieri folet)acclamantibus,fubfan-
natio in Pompeium tanta exorta eft, ut neque quietus eam perferre poftet,
neque ei fimile ludibrium reponere uellet,fed uehementi ira ac confufione
afficeretur. Ita uerbo quidem Milo accufabatur: re autjrm Pompeius citra
refponfionccoarguebat.Ciodius quo magis propofitu fuuexequipofiet,
non paftus eft etiam rogationem legis curiata: fiermtaque ne de caufa qui¬
dem ulla cognofci in iudicio licebat, ac tantifper quidem Milonis caufa ea
conuicia Qc ca:des fieri uidebantur . Interea temporis prodigia qua:da eue-
nerant.Nam faceilum quoddam Iunonis exiguum, quod in Albano iuper Prodigit,
menfa dedicatum orientem fblem fpecftabat, ad Septentrionem couerfum
erat, faxqj a meridie erumpes ad Aquilonem perrexerat, lupus cp in urbem
intratjerat, terr&motus acciderat, aliquot ciues de codo tacfti, tumultuscp

f fub

DIONIS ROM* H IS

fub terra in monte Latino exauditus erat ♦ Haec cum uates expiare infticue.'
rent, numen aliquod populo irafci dixerunt, quod in locis quibufdafacris
Clodius Cice - atque religiofis aedes extruerentur. Ibi Clodius in Ciceronem muadendi
T noiude * anlamna<^lIS> quod is in area Libertati' confecrata aedificaret, uerbis uehe-
nudcoMtus menter infedatus eft : femclcp eo fe contulit, ut domum a fundamentis ito
‘ ’ ru dirueret : fed id facere a Milone prohibitus eft , Cicero haud fecus quam

fi eam rem Clodius perfeciflet, in iram uerfus, ac multa de eo queftus, tan^
dem aflumptis Milone,Tribuniscp plebis aliquot,in Capitolium afcendit,
tabulascp in quibus legem de eius exilio Clodius pofaerat,deiecit. hae ta*
Ocero colum- men tunc ei a Clodio cum C.fratre Praetore fuperueniente ademptae funt*
dUn^h C'° ^°^ilxctemPore quo Clodius peregre profecftus erat, obferuato, iterum
.umm acij - Qcero jn Capitohu afcedit, tabui as cp eas fecu do mu fuam deportauit. Ab
U tolioAitfc’1 ^0C ^a<^° nibiliamalteri aduerfus alteru necdicftunec facftu foeduuideri,
o io aufert, fedfemufce totis uiribus opprobrijsprofcindere, neab extrema quide tur
pitudine fe cotinere. Cicero Tribunatu Clodrj,quafi eum contraleges g eft
(iffet,acftacp eius tanqp; irrita exagitare:Clodius Ciceroni exiliu exprobrare,
in idjufte cum miftum,reditumcp ei inique decretu dicere. In hac cotentio'
M.CatoTribu ne cu Clodius enet longe inrerior,M. Cato reueriiis adurbecum reftituit:
natu elodijdc quippe Ciceroni infenius,praetereacp ueritus ne quae in Cypro egiflet (ea
fmdit. ufo magni feaebat rata® ea eflTe ^maxime uolcbat jrcfcmdcrenf, quid
eo erat a Clodio T nbunoplebis «mffijs.ei prompti admodum adfu/t. Por-
cato qutin ro Ptolemaeus, qui infulam Cyprum eo tempore habuerat, cum quid de fe
Cy£ro egerit, decretum effet, percepiffet, 5C necp Romanis refiftere pollet, neque regno
exutus uitam fibi ferendum duceret, haufto ueneno oppetierat ; Cypri]Ca
tonem haudgrauatim acceperunt, pro feruis feiam deinceps amicos fc-
ciostp Pop. Romani futuros fperantes.Atcp eius quidem rei caufo nihil Ca
to quodfe extollerethabebat. Caeterumquia Qt reliqua negocia optime
coftiruerat , ac multis mancipqs pecunqscp ex facultatibus regijs collecftis
nulli in fe repetundarum accuiationi locum dederat, fed ab omni crimine li
ber cundta Romanis tradiderat, laudem rei bene geftaenon minore, quam
fi uidor e bello redijffet,adeptus fuit.Qiiod enim complures muneribus fe
corrumpi paterentur, id effecerat, ut pecunias defpicere, quam hoftes iupe
rare, rarior ulrtus haberetur.Igitur Cato eam defc tum opinionem pr^buit,
ut honoribus qui uicftoribus habentur, dignus exiftimaretur,Confulescn
in (enatu praeturam ei decernerent, quam ei leges nondum concedebann
M jCdto p rato Eam Cat0 re(puit,necp gefsit, hoccp ipfo fuam fibi gloriam auxit* Clodius
ram oblata re- feruos ex Cypro aduecftos,Clodiosnominareintedit, quodipfeCatonem
ftuit. eo amandaffet:fed quia Cato obftabat,non obtinuit.i gitur Cyprijs cogno
Cyprii fer ui. mentum impolitum eft.nam ne Porcios quidem eosapjaellari, quod non-
Clodius cato- nulli inftituerat,Cato palliis eft. At Clodius Catoni, quod fibi fe oppofuff
ncmaccufat . fct, fuccenfens, adminiftrationem eiuscalumntjs impetrjt, rationescp eum
a eft orum fuorum poftulauit , non quod putaretfe eum alicuius iniufti facri
pofieaguere, fed quia naufragiocommentarij Catonis fere omnes perie-
rantrid pro fe nonnihil facfturu Clodius arbitrabatur. Adiuuit in hoc etiam
Ctfam literis negocio Caffar Clodium,quanquam abfens: 8f,ut quidam referunt, accufa
Clodius aduer - tiones ei contra Catonem per li teras mifit. Crimini dabatur Catoni inter a-
[um Catonem lia, quod cum de praetura fibi conferenda ipfe Confulibus perfuafiffet utre
mftruftus. ferrent, confulto fe eam omififfe fimulaftet, nerepulfam paffus uideri po£
fet.Ita hi inter fe contendebant, Pompeio autem in diuidendo frumento a-

liquantum

LIBER XXXIX <S5

liquatitum temporis infumedum fuit, cum enim multi propter fpem quam
in eo ponebant , ad liberalitatem excitarentur , intendit eorum defcriptio-
nem facere Pompeius 3 ut cum decore 8£ ordine aliquo annonam hi largi'
rentur. Atq* id quidem ipfenegocium cum fuafapientia,tum copia frume-
ti adiutus,no ita difficulter executus eft: : in petendo autem Confulatu plus

nes Utoaianae,ac praelertim,quoaaD aiip < 77 ; " , . .

Gmcatc expediationecp ipfeanteiret)cotumehjs<£ ab his impetebatur,qiri. Co»|«btempe
bus priuatus etiam fe honoratiorem fore fperauerat * Atm horum quidem cn liumn »

nim rene loiCDat mprsiemidnui - * o -

cumcR fuas uirtutes, dC uitia adperfariorum ratiocinatus, pro nihilo eorum
conuicia ducebat) fed hocmolefte admodum ferebat, Calarem ita augeri,
populoqj eius res geftas tantae admirationi eile , utiam Senatores ad Gal»
los , tanquam iam prorfus in feruitutem redados , emitterent ; in tantam cp
ipem de Caefare populum erigi,muim pecuniae magnam ei decernerent.^
taqj Pompeius Confulibus perfuadere conabatur, ne Caefaris epiftolas fta
tim recitarent:fed omnino tantifperoccultas haberent, donecipfa rerum
geftarum fama eodem pertingeret, utcp fuccefforcm Caefari etiam ante co-
ftitutum tempus mitterent. T anta erat in eo homine ambitio, ut haec quo¬
que, in quibus adipifeendis Cgiarem ipfe adiuuerat,inuideret,euerfaq3 uel-
let: eumcp fibi moleftum haberet, quem magnopere ornatum a fe, aafuas
res conftituedas adhibuerat . Quamobrem populu fecum incufabat, quod
fe neglecto iam Caefari iluderent.Iam alias quocp indignabatur, cum popu <c
lum uideret tantifper eum qui aliquid ipfis parauiifet , in memoria habere, «
dum nulla accefsio recens fuperueniret, femperqj ad id quod de nouo par- p0puti fiuor
tum eflet , ( quantumuis id priore minus foret ) confuetam fuam ob fatieta qU;im diutur-
tem,nouarumcprerum cupiditatem iiimma promptitudinefe inclinarerin- mw.
uidiacp adductam plebe omne id quod prius magna in exifeimationefuif «
fet,euertere,proptercp fpesTuas id quod ferecens oftentaret,euehere.Id ae- <«
gi'e Pompeius ferens, cum necp per Confulescpiicqua obtinere p.oflet,Cg-
% remep maiorem iam Eidum intelligeret,quam ut fibi aduerfus eum fides
haberetur, non exiguam fibi rei curam habendam duxit.Itauero exiftima- Ex micitijs
bat duas effe res,qu;e amicitias confunderent, metum fcilicet, dC inuidiam: paratione ini
idfe ibi demum fieri, cum uel de gloria uel de potentia certame initur.Nam mdtbfwit*
quandiu eautrinque aqualia fint, amicitiam quoque ualere : ubi alter alte- cc
rum excellat, ibi &C inferiorem inuidia permotum, odiofuperiorem profe- <c
oui:6^ potentiorem contemptu imbecillioris elatum, cotumeliam ei infer- cc
re.Ita accidere,ut cum alter indignetur fe inferiores ferre, alter praeflatia fua «
fefe extollat, ex priftina amicitia ad difeordias ac bella deueniat. Huiufmo- cc
di cogitationibus Pompeius contra Caefarem cum fefe armaiiiffet, quodfe

folumei derjciendofufficerepoiIenoncenferet,Craflum fibi coniundio- p opeius CuJ
rem magis adhuc reddidit, cuius auxilio niteretur. Cum inter feconfpiraf- fm fociuC
fent, eas rationes iniuerunt,fe fi priuati manerent, nullius rei conficiendae faris deprime*
fpem habere:fin cofulatum cepiiTent,atcp Caefarem ^mula ti ipfi quo fefe diadfcifciu
rebus gerendis dediiIent,po(Te et eum adaequare, ipfi confundis uiribus
unicum eum quam primum fuperare.Eo modo omnia quae piaefe tuliuent

* * ^

atcjcxfocrjs quidam eos ad magiftratu produceret, negauerut ^Con-

<4 DIONIS ROM. HIS T.

fulatum poflhac gerere uelle, quem palam depofuifient, etfi nonnullis qui
fe antea in contentionibus adiuuiflent,eum acquirere cuperent. Quoniam
uero Confulatum extra id tempus, quod legibus praefinitum effc5 petebant,
w fatiscp conflabat cum alios,tum Confules ( etenim nonnihiluirium etiam
Marcellmus habebat ) obfltturos,ne Confules ipfi dedararenturad effece^
runt,ne eo anno comitia haberetur, fummiffo in hoc inter alios C.Catonc,
ut interrege prodito, fecundum leges 6^ petere magiftratum ipfi, 8^ capere
Locumcndo- pofient.Et ( fiebat enim hoc fub praetextu quidem Cofulibus alias alio fub
fiu. obteto odornatis,re uera autem ab ipfis,igitur aperte infenfi erant iuis ad¬
ii crfarijs ) uchementer indignatus eft Senatus, adeo utres ad pugna quoq?
deuencrit.& tunc quidem ita dirempti funt.Cum eadedenuo euemfienr,
decreuerunt ut ueiles mutarentur, quod in calamitatibus fieri folctiquam-
uis Catone exeo cilio, cum fruftrauerbis contendiflet, profiliente, ne quid
flatui poffet.Nam fi quis eorum qui difTentiunt, intus fit, nihil decerni licet.
* Eos enim occurrentes cauteri tribunipl. introitu prohibuerint, eocp modo
id decretum perlatum eft:ac preterea,ut folennes quoqj ludos, qui tum ex¬
hibebantur, (enatores infpicerent. Cum hoc quocp Cato impugnaret, frC'
quentes cxiiuerunt,mutatisq$ ueftibus redierunt, ut uel hoc modo cum de-
t errer cc.Vbi ne lic quidem moderatiore fe exhibuit, in foru omnes prodie-
runqpopulumcp qui ad di occo fluxerat, in fummamcefticia adduxerut, di¬
cente Marcelltno, prarientemcp ftatudeplorante:illacrymantibus aut reli¬
quis, ingemetibiisq5,itaut nemo quicqi contradiceret.His acftis in curia re^

uerfifuiiqCuflatuilientiramfuainautoresmaloruconucrtere.Inter/mClo

Clodiut Po?«- dius ad Pompeiu fe iteru coicciqeiuscp partes fibi fequedas fmnpfmfperas
pciofcfeadiun fore,ut fi Pompeio ia his que tum machmabat cofequendis auxilio fuifiet
git3cr pericli- eum omnino fuum deinceps haberet. Igitur ad plebem progrefiiis incoue-
ttfur, niente fibi ami<flu,nihilcp eo fecundum decretu faefium mutato, cotraMar

cellintim 6C alios concionem habuit. Cum magna ex eo fenatus indignatio
cooriretur, Cio dius abrupto fermone plebem reliquit, contendenscp in cu
riam,paru abfuit quin periret . Obut) enim facti fenatoresingreffu cum ar^
cueruntrtnterimcp ab equitibus circudatus,difcerptus utiqj fuifiet, nifi ple*
bem inclamailet.ibi multis cum igne accurrentibus, ipfos fi qnauim in Cio
dium fcciflent,cum curia combufturis, Clodius cumminimum ab intentu
abfuiflet,feruatus efl.Pompeius nihil his territus, in fenatum aliquandoir>
rupit : decretocp quod iam fieri debebat, fe oppofiiit,id/ que decerni prohfi
butt. Deinde JVlarccllino interroganti ipfum in publico, num nam re uera
cofulatum expeteret, fperanticp ipfum haud facile cofefturum/e magiflra-
tibus adipifeendis fludere: Bonorum, inquit, utrorum caufa magiftratumi-
Iu' nihil opus eft, fed propter turbulentos eum uel maxime peto . Itaq* cum
Pompeius aperte in hoc efiet, Crafiuscp idem rogatus, non quidem iimili-
ter cofiteretur, fed ne inficias quoqj iret, ac more fuo mediam utam ingrefi
fus, omnia fe qute ex ufu reipublicae futura crederet, facflurum diceret: terrv
tus Marcellmus, qui^ eum fequebantur, horum apparatu, atq?, aduerfatio-
ne, in poflerum curia abflinueruntXum autem non conueniret is nume¬
rus, quem ad decretum faciendum leges pneferibunt
* * *

Df* fe tutu lo - initio de ipfis potuit,fed ipfe adoptioneita tranfiuit. Non tamen aut ue-

quitur , ut op- flem lugubrem poiuerunt,aut ad /biennes coetus prodierunt,non in CapP
prcjfo, tolio Iouis facrificio interfuerunt,non ad ferias Latinas ( quae tum de nouo

ob

LIBER. XXXIX

ob non recfie peracfium quiddam celebrabatur ) in motem Albanum uene

runt : fed quafi in feruitutem redafti, & necp magiftratuum capeffendoru,

neque ciuiiium actionum obeundam potellatem habentes, ita reliquam

anni partem exegerunt.Poft haec Pompeius dC Crafius ex interregno Con P ompeits &

fules creati funt,cum nemo eorum qui ante eundem magiflratum ambiue^ CrdfJus Cofi.

rant,obnunciaret.EtL.quidemDomitius, qui in petitione ad ultima ufcp

diem perieuerauerat,tum quoq* fub noctem domo egt eflus,in concionem n.v.c.69^.

contendebat:atpuerofuo,quilaternapr£ferebat,occifo,territus,ultraprO' ' 0 f1!™!

greffus non eftjta cum nemo plane illis refifteret, atque ad hxc P.Craffus, teJ“*

M. Crafsi filius , Cxfarisfij eo tempore legatus, eiufdem rei caufa milites r p P c£'
Romam adduceret, facile Confules creati funt. Cum eo modo principe ^crafTus.
tum cepiflent, reliquos quoque magiftratus rjs conrerri curauerunt, quos
fibi idoneos mtdligebant: Catonemqj, ne praeturam obtineret impediue^ MXato
runt, quem uidebant ea qux agebantur non toleraturum : nolebantqs ei ad turee repulfant
contradicendum uires legitimas accedere. Ac Prgtorum quidem, quod Ca pa/Jiu.
to nihil u i agendum fibi ducebat, comitia pacata fuerunt : in Aedilibus au'
tem Curulibus creandis itares ad caedem deuoluta eft,ut Pompeius multo
fanguine afpergeretur. Qiii a populo delecfii erant, eos fibi fupplices fa^ Aediles Curu -
dios Pompeius dC Crafius ( ipfi enim comitia habebant) ad aedilitatem ad' lesper tumuU
miferunt: exteros autem Aediles ac plerofqsTribunofplebis focietatefibi tum dedi,
coniuxeruntrfoli duo Tribuniplebis C. Atius Capito,etP. Aquilius Gallus c. Atius Capi -
non aftipulatifunt.Creatismagiftratibus,Pornpeius& Crafius his qug ex- to.
petebant agendis animum intenderunt . Atqj ipfi quidem neque in fenatu V.Aquilius
neque apud populum de his uerba fecerunt, nulliuscp ferei indigere plane Gallas.
prae fetuleruntrC.ueroTreboniusTribunufplebislegem confcripfit, qua c.Trebonij
alteri Syria cum uiemis regionibus, alteri Hiipanix ( nam ibi quocp nuper rogatio.
motus quidam exorti erant ) ad quinquennium afsigtiabantunutcp fume-
rent fibi quantum uellent militum ex ciuibus dC foctjs, bellumcp dC. pacem
cum quibus ipfis uideretur,contraherent.Grauiter hoc multi, atque in pri'
mis amici Cefaris, tulerunt, quod futurum erat,utfi hi ea qu£ intendebant,
obtinuiffient, Cxfar,cui imperf] tempus fere exiuerat,tn ar diu redigeretur.

Hac de caufa cum fe ad impugnandum rogationem eam nonulli pararent,
ueriti Confules ne his quae moliebantur exciderent, Cxfari quoque feiim crfariimpe-
perium ad triennium ( ita enim re uera inuenitur ) prorogaturos dixerunt, tui in tres an-
eocp modo illos in fuam fententia perduxerunt. Necp tamen ante de eo ad nos proroga -
populum retulerunt, quam fux ipfis res effient confirmatx.Nam qui Cxfa^ tum.
ri cupiebant, eo modo prxoccupati quiefeebant : exteri pleriq} metu capti
fe continebant, fatis habentes fiuelita incolumibus effieliceret.M.aute Ca^ M, Cato &F4
to &Fauonius omnia qux ab iftis agebantur, impugnabant, inter alios ad' uoniusTrebo -
iutores duos Tribunos plebis habentes : fed eos libertate fua utentes id po legi re-

tifsimum conatu fuo fruftratum eft, quod pauci multis repugnarent.Et Fa- f^nnt.
nonius fane , cum ad contradicendum unica hora aTrebonio cocefla ei efi
(et, eam fruftra de ipfa temporis angufha clamando confumpfit. Catoni au
tem dux ad concionem horx obtigerat.Is eo, in quo res uertebatur,totoqj
negocio omifio , tempus more fuo confumpfit,antequam quicquam de eo
quod in manibus erat, diceret: non quod oratio ipfum quamde caufa ha-
beret, deficeret, fed ut filentio fibi a Tribonioindicfio,dum adhucfuperefi
k)x fent qux diceret, eundem hac ipfa de caufa incufare poffiet. Satis enim com

pertum habebat Cato,fe, ne fi tota quidem die peroraret, effcdluru ut qux
. * f 3 uellet

)

46 DIONIS ROM, H I ST.

uellet ipfe, decernerentur.Itaep iuffus tacere, no ftatirri dicendi finem fecfik
fed ex concilio etiam exturbatus raptatusqj reuerfus eft;tandemcp in carce
rem etiam iuffus abduci, nihil remifit.Ea igitur dies ita extracta eft,ut ne di-
ffMH w co- cendi quidem copiaTribunis unquam fieret. Nam in omnibus comiujs u-
initijs populi bi quid cum populo agendum erat, prius priuatis hominibus concio daba^
primifenteti' tur qU^m inagiftratum tenentibus, ne quis nimirum potentioris,ut fieri a£-
tm dicunt* foleqfententSe prxuentus,fuam ipfe fupprimeret,fed fumma cum libertate
quodfentiret exponeret. Qiiam ob rem Gallus timens , ne poftridie foro
inter eluderetur, aut maiorem etiam iniuriam aliquam acciperet, fub uefpe-
rum in Curiam ingreffus, in ea perno tf auit : cum quod eo in loco fe tutum
crederet, tum ut fummo mane in concionem prodire pofiet. At Trebonius
omnibus Curia’ ianuis occlufis,effecit ut is dC notfem, &C diei maiorem par
tem fruftra ibi exigeret. Atium, Catonen^Fauoniumcp dC caeteros,qu i cum
his erant , alij quidam de no<fie occupato loco , concionis aditu prohibue-
runt . Cumcp Fauonius &C Ninnius occulte eo introijffent , Cato autem 8£
Ninnius alijs quibufdam infiftentes , ab ijscp in fublimc eleuati , concionis
foluendae caufa de coelo feruatum effe dicerent, uterqj horum a famulis tri-
bunoru expulfus efbillos autem, caefis quocp nonullis,tj dem famuli uulnc>
rauerut.Perlatalege,populorp iam a cocione degrediete,AtiusGallufan-
guine perfufum ( ui enim ex concione pulfus is uulnus acceperat) ad eos
qui adhuc aderant produxit:tj sepoftedit, dicfHscp his qua: ad caufam facie¬
bant, magnu motum excitauit.bo Cofules percepto>qui haud procul inde
rebus fuis intenti ftationes agebat, magna celeritate fuperuenerut cum tua
nu fuorum,quam haud exiguam fecum habebanteterritisqj omnibus,con-
cionem iterum conuocarunt,ibic]3 de rebus C affaris decretum feccrut,fru*
ftraijfdem qui ante quoq* reftiterant,reclamare aggrefsis.His confirmatis,
poenam priore adhuc grauiorem contra eos qui largitiones feciffent,con-
3 Urgitionum ftituerunt: quafi uero ipfbrum delida haud palam elfent,qui non pecunia,
pexnd fed ui magiftratum occupafient. Sumptuariam quoqj legem ( nam in quo-

tidiano uicffu fumptus ad fummum exercuerant) promulgai e intenderut,
quanquam ipfi ad extremum luxus mollicieicp prouecfii: quod ipfumquo-
Sumptuumm quein caufa fuit, quo minus ea perferretur. Hortenfius enim, qui ex ljs qui
legem h orten* maximos fumptus facerent, erat, urbis magnitudine uerbis explicata, Con
fiut impedit, fulibusqj fumptuofitatis domefticae,magnificentiaecp ergo collaudatis,eo-
rumen mta fuse orationi tanquam in fubfidium adhibita, ut a propofito di-
fcederent effecit. Nam difccptationiseadere motiucrecundia, quodegij
uiderinollent, qui qua: ipfi ufurp arent, eadem alijs inuiderent, ultro roga-
ThcdtmVom- tionemiftam omiferunt.Iifdem diebusid quod etiamnuminfigne habe-
peij , cr fretta tur, theatrum Pompeius dedicauit, in eodemcp fpeCtacula cum mufica, lu-
cula. dos 63 gymnicos exhibuit : atep in Circo equorum certamen, multorumqj

Qc uarq generis beluarum uenationes praebuit. Qyinque enim dierum fpa
cio quingentileones cofetfifunt, elephanticp ododecim cum armatis dc-
pugnauerunt,partinrinipfa pugna mortui, partim paulo poft.Nam popu¬
lus aliquos etiam inulto Pompeio miferatus eft,cum uulnerati a pugna de-
ftitiffent,circumeutesm ad coelum probofeidibus lamentati funt,ita utferr
moni occafionem praeberent, non id ab ipfis temere aut cafu fieri, (ed iufiu-
randum, quo perfuafi ex Africa tradudri erant, implorantibus, fuien uindri
Elephutorm clam deos pofcetibus. Fertur enim haud prius eos 111 naues ingreubs effe,
ndtunt. quam a ducentibus iuramento fibi cautum eilet de omni iniuria , Id uerum

fit,

liber X XX IX. if

&t, neclnebno fciotcerte hoc quoque memoriae proditum eil, praeter quam
quod elephanti fermone patrium percipiant, rerum quoq$ eos coeleftium
mtelligentia ede praeditos.Hinc in no uilunijs, antequam in coipecfrum ho
minibus luna perueniat, eos ad aquam per&iem accedere,^ fefeluftra-
re.Ego dC haec ita accepi: dC hoc pneterea, id theatrum no a Pomp ei o extru Dcmctrm Vo
<ffun?efle, fed Demetrium libertu eius id ex pecumjs, quas dum miles fub peijUbcrtuih
eo cffet,parauerat,c0ndidiffe:isq3 reftifsime nomen cius facfhadPompeiu duples.

retulit, nemaleaudiret,quddlibertustantumpecuni|collegiiret3undetan

1 tos fumptus facere potret.Enimuero his muneribus Pompeius haud uilem
a populo gratiam inimt: exterum in coferibendo exercitu cum Cra(io,quo
adeaquadpfis decreta erant, uterentur, magnopere eos offendit: multitii.
docK poenitentia corrcpta.Catonem reliquosqj laudamt. Qua re Confules VcUaib.Cm*
moti prauereacn quod nonulliTribb. pleb.iudicium quod uerbis quidem futum populi*
contra legatos illorum, re autem uera aduerfum ipfos Confules 8C eorum moUfati*.
acfla inftituebatur, parabat, ueftem ( neque enim ui quicquam agere aude,
bant) tanquam in calamitate aliqua, lugubrem fumpferunt. quodidema
Senatoribus quoque faeffum eftquiConfulibus ftudebant: quam tamen
mox mutata fententia, nulla alia etiam occafione accepta, pofuerunt. Cum
uero Tribuni plebis obftarent,ne milites confcribere Confulibus liceret,
ljscp decretas expeditiones refeindere conarentur, Pompeius id cegre non
tulit, Statim enim fuos emiferatlegatos , ipfecp haudinuitus ad urbem ma.
nebat, tanquam ea egredi.prohibitus ob procurationem rei frumentaria?,
ut &C Hifp anicas res per legatos curaret, &ipfeper feexterain Italia Ro-
marcp adminiftraret. Craflus uero cui neutra horum aderat, ad arma fe con
Uertit.Tribuni plebis, quia fuam libertatem armis deflitutam in adlionibus Crjjfat Tribu
eius prohibendis infirmam effe indebant, a reclamando deiliteraufcd mul noruplebisexe
tis eum afperisqj didlis iadfauerunt, ipfumcp ctiris deuouerunt, quafi uero cr<itiombufm
non in rempub, ea exeeratio effet redundatura . Nam in Capitolio con. Pcmw**
foetas ei expcditio’nis caufa precationes obeuti,aufpicia infefta, prodigia^
obnunciauerunt,& proficifccntem multis imprecationibus profecutiiunt.

Atius quocp in carcere eum abducere aggrellusefbfedintercedetibusrelf A tim Crrjfum
quis Tribunifplebis, pugna mora rei iniecit,atq3 inter eam Craffus pomoe. inhibere uult
rio egreffus eft:iscp feu cafu,feu ui imprecationum,haud ita diu poli perij t, pr°fidfante.

CtefarMarcellino PhilippoqjCofs.in Venetos expeditionem fufcepit. C<cfctrVcnctos
Habitant hi ad Oceanum, miffoscp ad fe frumenti petendi caufa Romanos fubigt*
milites comprehenderant, legatoscp deinde ad liberandum eos miffos re.
Cinuerant,fpe per eos fuos oblides recuperandi. At Cefar obfides minime
quidem reddiditifed dimifsis hinc inde luis, alijs ut eorum qui V enetos in
defecflione adiuuiffent,regiones inuaderent,ne coiungi eorum inter fe au.
xiliapoffent: alijs ad eos qui fub fide erant Romanorum, qui cauerent ne
quid ab hismoueret,ipfe in Venetos profecflus eft, praeparatis inmediter.
raneis regionibus id genus nauigtjs,qug ad aeftum maris ferendum effent
idonea.His perLigerimfluuium dedueffis, totam propemodu aeftatem fru
ftra. abfumpfit. Erant enim V enetorum urbes in lo cis naturamunitis fitar,
ut pedibus adiri no poffent:acfere omnes Oceano alluebantur, ut neq$ pe.
deliri itinere adiri facile poffentmeq* nauibus,ob arllum maris fubinde inci
tatum minuentem cpjlittoriscp difficultatem. Itaq> Cadar fammam difticui.
tate pertulit, donec ab interiori mari Decimus Brutus cum celeribus naui.
bus eodem peruenit, Ac ne ea quidem claffe Cbi pugnandum eximmabat:

f 4 fed

6 S

DIONIS ROM. H I S T,

ItduesKomcL-
norumtcr Ve¬
netorum.

UmtccuVc-

nctuprdiwn.

CtfdrmMori
ritios e? Menci
fiosimauer*
tit.

fed barbari dum nauium exiguitatem atep infirmitate contemptui habent,
fuperatifunt.Erant enim Romanorum naues ad inorem noflronauigatio-
nis comparatam QC leues eflent,& celeres : barbarorum uere5 ut qua: pro-
pter continuum oftum maris fopius in ficco deflituendo,atcp ad perferen¬
dam uim affluxus refluxuscp accommodato effent, mole ac uelocitate lon¬
ge ijs proflabant. Inde fa<5tu efl, ut barbari, qui eiufmodinaualis proltj pe¬
riculum nunquam antefecifferit, confpecfias Romanorum naues,earumq5
ufum defpicati primo intuitu, confeflim fuas ex portu contra educerentimi
nimi rem negoctj fore putantes,ut eas contis fub mare detruderent.Incita-
bantur autem uerito multo, eocp uehementi, quod uelis ex alutis confetflis
uterentur, quae omnem uenti impetum affatim exciperent. Brutus, quan-
diuuentus eoru uelis fncumberet^ueritus QC copiam & magnitudinem na¬
uium hoftilium,uenticpimpetum cum eorum conatufacientem, aduerfam
luam cladem hoflibus conflituere non efl aufus : fed ad hocfe compofuit,
utrelicflis omnino nauibus, infultus hofliuminterradepelleret. Coterum
cum fubito uentus cecidit,tranquiliitasqj in mari extitit,iamcp hoflium na¬
ues ne remis quidem incitari potuerunt , fed immoto quodammodo pro¬
pter pondus fuum conftiterunttibi demu recepto animo, fuas naues aduer
(um hoflem eduxit, cofertocp praelio in fummu barbaros periculu redegit*
nam K dreunauigabat citra difcrimenA per medios exibanac modo ado

riedo, modo fereapiedo,quemadm0dufingulismometis ex uiu fore puta

bat,ac iam multis unam nauem circunfiflendo,iam squali numero,ali quan
do etiam minori congreffus depugnabat. Vbi fe fuperiorem pofle fieri fem
tiebat,hofle urgebat, naues q$ eius aut abreptas fubmergebat;aut tranfeen-
fu in eas facff o,clafsicorum militum eodem faciebanfin aliqua in re inferior
foret, facilime recedebat, ita fempet melioreconditionecertabat.Barbari
neque fagittarum, neque faxorum iaculatione opus fore rati, nihil horum
parauerant:inde fiebat ut aliquam comminus congredientes propugnan¬
di fui ratione haberent: fin quis uel modico intercedente fpacio eminus pu
gnaret,ei refiflerenullo modo poffent . Itacp omnifpedefendendiexclufa,
ueluulnerabantur,uelmoriebantur :nauiumcp alioab hoflibus difeerpe-
bantur,alio incenfo conflagrabant, quoda uiris nudato trahebantur. Q^io
uifo, reliqui milites clafsici partim fe ipfos,ne uiui in poteflatem hoflium uc
nirent,interemere,partim in mare feabiecerunt,utuefficinnaues hoflium
confcenderent, uel a Romanis omnino interirent: quibus animo atep auda
eia nequaquam pofleriores,nauium Habilitate circunueti,in fummam per¬
niciem deuen erant. Quin etiam np quo fortafsis denuo uento incumbente
moueri eo poffent, falces longurijs affixas e longinquo Romani intenta¬
bant, quibus dC funes prorumpebant, &uelafcindebant. Ita Veneti quafi
terreflre prolium contra Romanos de nauibus pugnantes coacli fufline-
re,pleriqj in ipfo prolio perierunt : reliqui omnes capti funt. Cofar proci-
puis eorum necatis, coteros uendidit: ipfe in Morinosoorumqj finitimos
Menapios arma conuertit. quos SC hoc facio terrore fe occupaturu, &non
magno cum negocio debellaturum arbitrabatur.Nullam eorum partem ta
men fubegit.Habitat ij populi non in urbibus,fed in tugurtjsjitaqj in mon¬
tes denfifsimis fyluis obfitos conuafatis tjs quo in fiimmo preciolhabebat,
plus damni Romanis qui eo accefferant dederunt, quam ab ijs acceperunt.
Intendit quidem Cofar ad ipfos montes fylua incifa fubire:fed ob earu ma¬
gnitudinem, ac quodhyems iam fuberat, defperatare abflitit . Cum adhuc

ia

LIBER 5CXXIX. 69

in V enetis eflet CtefaliQ/T itiiriuni Sabinum legatum in Vitellos miferat, VnellUciJi
quibus prateratViridouix. Eum Titurium iiiitio uehemens timor ob mul- tur‘° SM>mo ■
titudinem eius gentis inceflerat, ita ut fua caftra defendere fatis fupercp pu
taret. Poftea quam nero animaduertit animorum quidem iliis plus hinc ac-
cefsiflTeripfa tam en renorieffe formidabiles (qua iere barbarorum eft natu Whgow
ra,ut uanis comminationibus omne id, cuius caufa terribiles haberi uelint, «fgpiu*

S*bini (lr<tt'4~
gemat.

tatis etiam fecum (armentis ligniscjj,quod exiftimabantnfenunciu quidem

cius cladis e Romanis reliquu debere fieri, tum per cliuum forium conten*

derunt?magnacn eum celeritate, nemine prohibente, confcenderunt * Ne*

que ante Sabinus caftrisfe extulit, quam in manibus fGplerofque habere

fenfit, tum demum undiquaque in hoftem ex improuifo decurrittprimiscp

terrore incuilo, omnes per decliue deturbauit .Ibi eos inter recedendu par*

tim a fe inuicem,partim uirgultorum fafeibus impeditos, ita cocidit, ut ne*

que hi, necp cauteri in pofterum quicquam conari auderent. Incofulto enim

omnes Galli ad quafcunq* res inexplebili cupiditate feruntur, ita neqj auda GxUorum te *

cite, necp timoris modum fciut,fed cum ab audacia in fubitum metum, tum

ab hoc in temerariam audaciam ruunt. Iifdem fere diebus P. Crafiiis M. F. P‘ . ™llus "

totam prope Aquitaniam fub egit, quae pars 8C ipfa Gallice eft, Celtarum fi- $?‘ianosr £>

nes attingens, atqj praeter Pyrenaeos ipfios montes ad Oceanum pertines.

Eo cum exercitu profecftus Craflus, Apiates praelio fiiperauit, urbem eoru
expugnauit, paucis nonnullis ex uniuerfo exercitii in quodam colloquio
amifsis. Qtios dum acriter ulcifcitur, alios populos conuenifte ad a rm arri¬
det, coscp milites adfe Sertorianos ex Hifpania accerfifle,bellumcp ab his
magis arte militari, cfj temeritate adminiftrari,exiftimarecp eos fore prope*
diem ut Romani inopia rei frumentaria finibus eoru excederent. Qiiibus
motus^etus opinionem defehoftibus praebuit, atq$ ita in contemptu ad*
dudus non tamen ut congredi fecu uellent, effecit , Caeterum eos iam nui*
lam a Romanisuimtimetes,fubit6 inipfis caftris adortus eft. Ea parte, qua
oppugftabat, nihil ob tinuit, erup entibus barbaris, ac fumma ui propugna»
tibus.Sed cum omnes copias fuas in eum locum uertiiftnt, Craflus partem
fuoru ad alteram partem caftrorum circunduci curat, qui eam uiris uacuam
cum cxpiffentjin hoftium inde terga inuaferunt.Ita dC hi ad internicionem
csefi funt,& reliqui populi fine certamine coditiones pacis acceperat. Haec
eaceftategefta. Cum apud fociosin hybernis Romani effent, Tenchth eri Be fam C<efc
&Vfipctes Germani populi, cum quod a Sueuis exacfti, tu quod a Gallis ris contra vfi*-
accerfiti effent, Rhenum tranfgrefsiinTreuirorum fines peruenerunt. Ibi petvetTench
cum Caelarem inueniflenq metu eius adduefti legationem ad eum mittunt, th<™> ;

qui & fccdus icerent, dC uel attribui fibi aliquam regionem peteret,uel co'n
cedi, ut occuparent ipfi.Cum nihil horum impetraiuUent,pnmum polliciti
funt,fe libenter domum regreffuros, petierunt^ inducias ; led cunvpoftea
paucos Caelaris equites ad fe accedere inderent, qui tetate erant ualidiore

effundant ) animum recollegit . Conriigere quidem ap ^ o marce cum 110*
fte,ut qui numero longe prceualercqne ikaufas eft : ucrum eo illexit, ut ca*
ftra eius loco edito polita oppugnanda fibi imprudenter ftatuerent barba*
ri.Cum quodam ex his Gallis,quos auxilij caufa fecum habebat, rem com¬
ponit, ut is ad ftoftes perfugae loco tranfiret fub uefperum,barbariscg per*
fua deret Cafarcm magna elide affeflum effe Gred.tum hoc a barbaris eft,
cui cibo potufc repleri, nihil cofideratioms adhjbebat.ftacj ad oppnmen-
irtcR manibus elaberentur, ftatim cotenderunt,appor

70

DIONIS ROM. HI ST.

y

ijs contemptis, poenitentia adorum correpti, omiflacp profetdione, equi'
tes Romanos nihil timetes uiolauerut: fublatisq* exinde animis,bello uten
dum fibi ftatuewnt. Maioribus natu ea res probata minime eft : ijcp inuitis
iunioribus ad Ctefarem profedi,caufa malefici) in paucos coiecfta, ueniam
implorarunt.Eos Caefar tanquam haud multo poft refponfum laturos,reti'
nuit:ipfe ad reliquos in caftris commorantes contendit : eos® meridian'
tes, nec^ hoftile quicquam expedates, quod fui cum Caefare eflent,aggrefc
fus,fada irruptione peditum ingente caedem edidit:qui nullo arma capien
di ipacio fibi relido, inter carros promifcue cum coniugibus & liberis per^
turbati uerfabantur. Equitatus tum forte ab erat, qui ut hac de re certior eft
A 'Sicabm Ce fadus,domum e ueftigio contendit, atcp in Sicambros iam recefferat.Cgfar
far profugos eo mifsis filis, eos fibi dedi poftulauit,non quod id fe impetratum fperaret,
Tenchterospo neq$ enim tum tantus Romanorum terror cos qui trans Rhenum incolut,
ttukt, habebat, utid genus iufsis eorum obtemperarent:fed uthancoccafionem
Rheni tranfeundi haberet. Maiori enim quam ullus unquam ante Roma>
nus imperator, rerum gerendarum cupiditate flagrabat : habebat® in ani'
mo,non modo Germanos longe Galliarum finibus arcere, fed in lpforum
quoi^ terras proficifci Jtacp cum equites no dederentur, at® ipfe ab Vbijs,
qui Sicambrorum uicini,i)demc£ hoftes erant, uo caretur, Rhenum ponte
copftratum tranfijt.Sed cum Sicambros inlocamunitafe recepilTe inuenu
ret, Sucuosamemad auxiliumh.s feendum coire, intra uigeLumdiem
Rhcnidtfcri. regrefluseft . Rhenus ex Alpibus Germanis, pauli fupralChstos oritur.
ptio. indeuerfiis occidentem profluens, adfiniftram, Galliam eiusq* incolas ad
dextram Germanos diuidit,tandemcpin Oceanum exit.Hic enim limes in
huncufcp diem earum regionumhabetur,ab eo tempore, quo diuerfano'
mina adeptae funt:fiquidem antiquitus populi qui ex utraque parte Rheni
Celte. habitabatjCeltae uno nomine appellati funt. Cadar cum primus Romano¬
rum Rhenum tranfmififlet, deinde in Britanniam profectus eft, Pompeio
Britmti. Craflbcp Cofs.Britannia millibus pafliium ad minimum LVi,a Gallix par'
te ea, quam Morini habitant, diftat.uergit autem praeter caeteram Galliam
ferecp totamHifpaniam,in mare fefe extendens.Primis Grecorum Roma*
norum cp ne efle quidem eam compertum fuit.pofteriores in cotrouerfiam
adduxerunt, continens'ne ea terra, an uero infulaeflet,rnultacp de utra® 0'
pinione confcripta funtab ijs qui certi quidem nihil nouerant (quippe qui
necuidiflent,necab indigenis qualis efiet, accepiflent ) fed coniecfturis
tantum, quantuuel ocij uelfiudij fingulis aderat, niterentur. Succeflutem'
AgricoU potis , p riusquidem fub Agricola Propmore,noftris autem temporibus
fub Seuero Imperatore, liquido depr^henfum eft, efle infulam.In eam traij'
ciendi cupiditas Caefaremmcefsit, cum Galliaspacaflet,Morinoscp etiam
in fuam poteftateredegiflet . Nauigatio ei cum peditatu ex animi quidem
Cceftris in B ri fententia fuccefsit:no tame eo lo ci appulit claflem,quo ex ufu erat. Etenim
tunnidres gc- Britanni fama aduentus eius accepta , omnes ad egrediendum idoneos lo'
ft*- COS anteceperant. Itaq^Caefarpromontorium quoddam in mare pro cur'
rens circumuecftus, ex altera parte terrae accefsit . Ibi hoftes in paludibus e'
exercitum deponenti occurrentes fudit: ac priufquamadauxiliaamplius
cocurreretur, terram occupauit : inde Britannos qiiocp impetum facientes
repulit. Ac quanquam paucos illifuorum amiferant ( nam eftedanj dC equi
tes fere erant: ita cp Romanis,quibus equitatus nondum uenerat, facile fu'
ga fefe eripiebant ) tamen p erculfi fama eorum quae in continente a Roma

n\9

LIBER. XXXIX. * 7*

nis gefta audiebant, maximecp quod ad fe nauigare aufi fuiflent, egredi q*
in terram potuiflent,Morinoru quofdam amicitia fibi iuncftos ad Cgfaretn
mittunt, pacemcppetunr.obfidescp poftulanti,daturos fe pollicentur, Ve¬
rum cum interim Romanorum naues QC quae aderant, dC quae iam aduehe-
bantur,tempeftate affligerentur, fcntentiammutauerunt. Aggredi Roma-
nos, quia cuftodijs utebantur exquifitis,palam non auli,quoldam ad pete*
dos commeatustanquainamicorurcgionem minos, exceperut ; paucisqj
demptis ( nam celeriter reliquis a Caefare fubuentum e*t ) interfecerunt.!^
pfa deinde caftra oppugnare aggrefsi,re infecta, non line lua clade depulfi,
non tamen ante pacem acceperut, quamfaepius aduerlam tortuna experti
funt.Pace iis dare C*far nequa$ in animo habuerat : led mgroete hyeme,
cum nec faris copiaru fecum haberet ad bellu ibi locoru gei cndu, parsc^ i e-
liqua exercitus tempeftate difiecfta curfum no teniriflet, praeterea ob luam
abfentiam noui in Gallia motus coorti cftenr, contra animi fui fententia b el
lum copo fuit, poftulatis adhuc pluribus obfidibus, qnoru tamen exiguam
partem accepit. Ita in continentem Ctefarreuecftus eft:& quae concitatafe
abfente fuerant fedauit, nihil neqj fibi neque Romae ex Britannia adeptus,^
praeter gloriam expeditionis in eamfufceptae, quod cumipfe magnopere
uerbis exornabat, tum ad urbem Romani mirifice extollebant . Ea quippe
qug ignota ante fui{Tent, fibi cognita,acceflacp,quorum prius ne fama adfe
perueniffet, uidentes, futurorum fpem animo iam praecipiebant tanquam
praefentem;& fi qua fe confecuturos fperabantfijs quafi iam partis exulta-
bant.Itaque harum rerum geftarum caufa fupplicationem dierum x x de-
creuerunt. Quo tempore haec gerebantur, Hifpania quo cp concitata fuit,
acpropter eos motus Pompeio decreta. Quida enim rebellione facffo,Vac
ceos duces fibi feditionis delegerant,eoscp imparatos etiamnum Metellus
Nepos praelio fudit . Eundem ipfi Cluniam oppugnantem aggrefsi flrpera
runt, Cluniamcp ceperunt:atqj alibiuice uerfa uicfH, non tamen eo reduefti
funt,ut fubigi facile pollent. Multitudine enim Romanis longe praeflabat;
itao* Nepos fatis habuit, fi citra periculum quiete frui pollet . Eodem tem¬
pore Ptolemaeus redueftus eft, regnumcp recepit, quauis decreto fa&o om
ne ei auxilium Romani abnuilTent, atep adhuc largitionib. cius infenfi ad-
modum eflent:eatame res a Pompeio dC Gabinio perfetfta eft .Tanta tum
potetfse, diuitijscp contra cum populi,tum fenatus decreta] uis erat, ut cum
Pompeius Gabinio Syriae tum pradfedlo mandaret, Gabinius autem expe
ditionem faceret, quoru alter gratiae, alter largitioni concedebat, inuitare-
publica, QC tum ea, tum oraculo neglecfto, tamen is reduceretur . Dies quL
dem eius rei caufa Gabinio dicfta eft,fed partim Pompei} opera, partim pe-
cunijs effecftum eft, ne damnaretur.Ea tum temporis confulio Romx erat,
ut cum Gabinius exiguam carum pecuniarum, quibus ipfe corruptus fue^
rat, partem magiftratibus quibufdamiudicibuscplargiretur, non modo illi
debita poena non irrogata litjfed reliqui quocpdocfiilintpecunie caufa de¬
linquere, quippe cum fe ea facile a fupplicio redimere pollent. Atcp Gabi¬
nio quidem ea tum ut abfolueretur auxilio fuerunt.ldem poft cum ob alias
nonnullas caulas, tum quod ex prouincia quater millies feftertiu, eoepam*
piius, compilaftet, in iudicium pertracftus, damnatuscp eft. Duae res Gabi¬
nio cumprimis miranda euenerunt : altera, quod cum priori iudicio pecu¬
niae ergo abfolutus eftet,pofteriori eiufdcm caufa potifsimu damnatus eft;
altera, quod cum priore iudicio Pompeiuslongeremotus Gabinium per

Motus in h
fjpania.
Metellus Xe-
pos.

Aumtti,zr
turpis lucri cu
piditasapud
Romanos.

Gabinius ut
abfolutus er
damnatus.

f;

■■

V

71 DIONIS ROM. HIST.

focios eripuiflk,tuncinfiiburbano,fereq3 ad ipfum Tribunal praefens, ni'
Gabinius pro- hil profui t.Porro omnis ea res ita habet; Gabinius cu multis maleficijsSy^
umciam ajjii - rja afflixiflet,adeocp plus damni $ prgdones,qui tum maxime uigebat, de>
£lf* diflet prouinciaCjOrnnem quaeAum quem inde ceperat pro minimo duces,

primum ad expeditionem in Parthos faciendam, quod prtediuites erant,
P hraates. animum adierit, atcp ad eam fe parauit.Phraati enim afilijs per fcelus fubla
Orodes, to Orodes in regno fucceflerat,fratre fuo Mithridate ex Media, cui impera
Mithridates, bat,eierio:Isq3 ad Gabinium confugiens,prirnouit ut fe in reditu coficiem
do adiuuaret.SedfimulPtolemaeus cum literis Pompeij aduenit, magnacp
pecunia cum Gabinio, tum exercituife partim illico,partimpoAc£reAitU'
tus eflfet, datura pollicitus eA: Aatim Gabinius Parthico negocio omiiTo,in
Aegyptu cotendit. Lege cautu erat, primum ne quis praefedus extra pro*
uincie fines proficifcerctur,deindene quod fuo arbitrio bellum fufeiperet,
Gabinius ut ad haec &C populus, dC Sibylla interdixerat,ne Ptolemaeus reduceretur : fed
Vtolcnmirc* Gabinius quanto magis id uetitum fciebat, tanto maiorem inde quaefium
liitucrit. faciebatitacprelidomSyriafilio Sifenna,admodum paruo natu, cum per^
paucis militibus, atq? ita prouincia,quae fibi obtigerat, praedonum iniurrfs
adhuc magis expofita,ipfe inPalaeAmam profedus, AriAobulum(qui Ro
ma profugus, tumultus aliquos ciebat ) comprghenfam Pompeio mifit,im
peratoqj ludiis Aipendio,in Aegyptum profedus eA. Regnu Aegyptio'
Berenice regi- rum eatempefiate ob tinebat Berenice. Ea quan qua Romanos metuebat,
naAegypti. nihiltamenmanfiieti Ptolemaeo exhibuit, fed accerfito quodam Seleuco,
Seleucus . qui regiae eius Airpis,quaein Syria quonda floruerat, eflet, eum dC maritum
appellauit, dC regni belliep confortem fecit* Vbi nullius preci) hominem ui
Archelaus. det,occifo eo, Archelaum Archelai filium, illius qui ad Syllam defecerat,ui
rum rebus gerendis aptum, qui tum in Syria degebat, eifdem coditiombus
ad fe pertraxit . Poterat Aatim initio nafcens malum opprimere Gabinius:
Gabinijaua - nam id quod rei erat, fuipicatus, Archelaum ceperat, ut iam nihil negocij
ricia. reAaret : Sed ueritus, ne quafi nulla magna re gefi: a minus pecuniae, quam
conuenerat,a Ptolemaeo acriperet,adhaec iperas propterea quod acris, ac
, magni nominis Archelaus haberetur, maiorem fibi pecunie fummam futu
ranuinfuper ab ipfo Archelao magna ui nummorum accepta, homine qua*
fiisaufugiifet dimifit* * *

* * *

Eo modo Gabiniusneminc obfiAente, Pelufium peruenit,hincduplici
acieinftruda progreflus eadem die Aegyptios occurrentes fudit, mox &C
Alexandrino - flumen claife, & terram armis obtinuit. Nam Alexandrinis quidem ad au-*
rum ingenia, denda omnia fatis eA anim orum, naturaq* funt ad temere uerbis exequen^
da quaecunq* fibipropofuerint,promptiisimi:hflem ad bellum, eiuscp labo
res omnium funt ineptifsimi,quanquam infeditionibus ( quae apud eos dC
frequentifsimae, 8>C maxima: eueniunt) ad cades fubinde deueniant, con*
tendendicp de re propofita Audio uitam maxime contemnant, inrjscp peri
re bonum quoddam in primis expetendum exiftiment* Iis igitur uidis Ga
binius, occifiscp praeter alios etiam Archelao, e ueAigio omni Aegypto po
tituseA,eamq$Ptolemaeoreddidit:Isq3 filiam, reliquoscp primum aeloeu'
pletxfsimum quemcp,ut qui plurima pecunia opus haberet, interemit. Ga'
binius cum ad hunc modum Ptolemaeum reAituiflet, nihil de his adis Ro'
mam per literas nunciauit,neipfefuorum delidoram delator exiAeret.Cse
terum occultum efie tantum facinus non potuit, Aatimcp id populus com-
^ perit,

C

LIBER XXXIX. 73

perit. Cum Syri plurimum de Gabinio quererentur, idcp SC alrjs de caufis,

&C quod per abientiam eius a prgdonibus infeftati uehementer edentium
item crebra accederent publicanorum querelae, qui cum per eos impediti
uecfhgalia comportare nequiiTent,magnum aes alienum conflauerant,irati
Romanirem eam iudicandam ftatuerunt, parati Gabinium condemnare:

Cicerocp cum alias magnopere aduerfum Gabiniu contenderet, tum con- Cicero Gabi -
filium quoqj dedit, ut denuo Sibyllina carmina recitarentur, (peras contra nij crimeper -
uiolatorem eorum poenam efle adferiptam* Gerebant adhuc confulatum fefyitur.
Pompeius, Crafluscn : eorum alter Gabinio ultro ftudebat, alter, ut collegg
gratam rem faceret, fimui etiam pecuntjs quas Gabinius miferat acceptis:
quare utcrq* aperte eum defendens,nihil decerni patiebantur, inter alia Ci
ceroni quoqj exilium exprobrates.Poftquam illi magiftratu depofuerunt, VompeiM cr
fuccefterecpin eorum locum L.Domitius,& Appius Claudius,iteru dide GabU

funt femen#, earumcp plerarq* Gabinio aduerfe fuerut. Nam &C Domitius mu dejendunt,
ob cotentionem in petitione Confulatus inimicus Pompeio erat, 5>C quod ^V.C.700.
eo inuito magiftratu cepiflet:& Appius,quancp affinis Poperj efiet, tamen
quiaftudio permulcedg plebis ducebat,fperabatcpfore,utfi quid nunc tu¬
multus inieciflet, pecunia deinceps a Gabinio corruperetur,omnes fuas a-
«ftiones eo dirigebat. Gabiniu hoc infumma inuidiauocauit,q>lcgatum a
Craflo fibi qui (uccederet miffum non admiferat,fed magiftratu, quafi p er-
ennem eum accepiflet, retinuerat. Decretum ergo eft, ut Sibyllina carmi¬
na pronunciarentur, quantumuis Pompeius reclamaret. Interim Tiberis, Tiberis exun-
fiuepluurjs fupra urbem immenfis delatis , fiue uento ex mari uiolento ef- datio .
fluxum eius repellente,fiue Deo id quodam potius(ita enim creditum eft)
efficiente,incertum eft, certe ita ex improuifo inundauit, ut omnes in urbe
planiciesftagnarent,multacp etiam editiora loca aqua comprehenderet.
Indeaedes,utlatericiarillae,madefacffoe, ruinacp proftratse, omniaepiumen-
tafubmeriautemcp homines qui non in (ublimiora euafiflent,pars intra do
jnos,pars in compitis depradienfi pericruntnelicjuae etiam acdes,ui inunda
tionis quae multas dies durabat,uitiatae,collapfaem aliae confeftim,aliae tem
pore interiedo hominibus damnum attulerunt,Ea mala Romani aegre fe¬
rentes,^ (quia ob reftitutum Ptolemaeum deos fibi iratos efle arbitraban¬
tur) maiora alia tim entes, Gabinium abfentem etiam tum ut morte multa- Ira populi in
rent properabant, minoribus fe malis afflicftu iri fperantes, fi quam primum Gabinium ,
eum pef emiflent* Ac quamuis nihil eiufmodi in Sibyllino oraculo inuenie
batur, tanta tamen contentione in id incubuerunt , ut acerbifsimum in Ga¬
binium fupplicium ftatuendimagiftratibiTS ac populo Senatus autor fa-
<ftus fit.Enimuero interea temporis pecuniae a Gabinio premiflae Romam
uenerunt, ex non modo abfens, fed ne pr^fens quidem grauius quicquam
ut pateretur, effecerunt .Ipfe quidem confcientia tam turpium facinorum u
ta urgebatur, ut &C fero in Italiam aduenerit,& nocftu in urbem inuetftus fit,
multiscp diebus extraltaliam confpicife,ferrenonpotuerit^Accu(ationes
in eummultae,&: acftores haud pauci extabant : primum aute de Ptolemaei
redu(ftione,ut maximo crimine, cognitum eft. in ea acftione uniuerfus fere
populus ad tribunal confluxit,faepiusq$ illiseum difeerpereanimus fuit,
praefertim quod necPompeius aderat, S>C Cicero eum fumma dicendi ui ac-
cufabat . Nihilo tamen minus abfolutus eft. Ipfe enim , ut qui de tantis cri¬
minibus iudicium fuftineret, immenfam pecuniae uim elargitus fuerat , fo-
cfj 9 Pompei) dC Caefaris promptifsime ei opitulabantur, aliud tempus a Si

g bylla,

74*' DIOHIS ROM, HI ST.

bylla , altum cp regem indicatum dicentes : eoq3 maxime nitebantur, quod
nulla m eo carmine rei perpetratas poena erat afsignata.Parum ab fuit, quin
ipfos iudices populus interfeciflet.tjs elapfis, extera crimina collegit , effe*
Gabinius abfo- citep ut propter ea tam e perageretur, Quibus enim forte obtigerat id ludi*
foti«,cr dem- cium, ij limul populum timentes, fimul quod nullu a Gabinio munus acce-
dc danam. perant ( 1S emm leuioribus de caufis in ius uocatus , nullos fumptus iam fa-
ciebat,haud dubius caufife tum quocp ftaturu)reum damnauerunt;quam-
uis & Pompeius prope adeftet,& Cicero pro Gabinio diceret. Pompeius,
P ompeius G,<- qU[ ad rem frumentariam explicandam profedfus urbe erat ( nam frumen-
binium defen - tl' pCrmuitu exundationeTiberis corruptum fuerat) ac tum in Italia ueria*
dlt’ batur,ad hoc quocp iudicium ut ueniret,ficuti in priore ad fuerat, propera*

uit. Sed cum ferius ueniflet,ex fub urbanis no ante recefsit, quam id cofum
matum eifet. Idemcp populo extra pomoerium congregato , quiaipfi pro-
confulare imperium iam gerenti, in urbem uenire no licebat, multa pro Ga
binio uerba fecit-, recitatis etiam literis, adfepro Gabintj falute aCarfare
Ciceronis /<r- mifsis : iudicescp deprecatus eft, Ciceronemq* non modo a Gabinio accu*
uitM. fando auertit,fed ut eiufde caufam ageret effecit, at q? hinc Ciceroni nomen

Gabinius exui crimencpperfugx auctum uehementiuseft. Nihil tamen ea Gabiniopro-
fuerunt, Tcd exilio damnatus tum eft , eumcp Cxfar poftea temporis redu-
I uliaCcefaris xit.Sub idem tempus Pompeq coniunxfiliolam enixa obrjneamcp nonui>
Tc.Vompdju- li, ftue ad hoc a Pompei] Casiarisq* amicis inducftffiueut eorum bonam
xor moritur. gratiam captarent, poftquam in loro funebri laudatione ornata fuit, in
campo Martio fepeliuerunt, quantumnis Domitio refiftent e, atque inter
alia dicente, non fas efle eam in facro loco fine decreto fepeliri. Tum quoqj
C&mptimts temporis C.Pomptinus de Gallis triumphum duxit:cuius cum ei nemo ad
dc GxUis triu- id tempus poteftatemferi{Tet,extrapomcerium manferanacnetum quide
phat. obtinm'ffet,nifiSergius Galba, qui eiusin ea mili tiafo cius fuerat, tunc Pr e*

torfuffragia quibufdam fub auroram ( etfi lege cautum erat, ne quid cum
populo anteprimam horam ageretur) dediffet . Itaque Tribuni plebis ali¬
quot concione relicfta , inuehentfcum pompa nego cium exhibuerunt , ita
ut ad exdes quo q3 deueniretiir*

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLVADRAGESIMVS,

Cjuilielmo Xylandro ^AupuPlnno
interprete.

INDEX CAPITVM HVIVS LllBRL
Quomodo Ccefar denuo in Britanniam traiecerit .

Vt idem e Britannia reuerfus, aliud contra Gallos bellum gefferiu
Craffus quomodo bellum Parthis fecerit.

De Parthis*

Quemadmodum ab his Craffus fuperatus, per ierit.

Quomodo Ccefar omnem Tranfalpinam Galliam fubegerit.

Vt Milo Clodium occidendae eo nomine damnatus fit.

Te initio dijfenfionis inter Ccefarem & P ompeium.

Tempus hoc libro continetur>quod reliquum erat de Qonfulatus Domitij et Appij Claudq annose
praeterea anni quatuor in quibus Confulatumgeffere.

Qtti

LIBER XU

75

Gn.Domitius M.F .Caluim.

M.VctleriusMeJJald.

Cn.Poinpeius.Cn.F.111.

Caecilius Metellus Scipio Naftcae F.

Seruius Sulpitius qJF.R ufus.

M.Claudius M.F .Marcellus,

L. Aemilius MU£. Paulus*

C.Claudius Marcellus*

AEG ita Romae agebantur, anno ab urb e condita feptin-
I nentefimo.In Gallia Caefar, ijfdem L.Domitio, & Appio
Claudio Confiilibus, praeter reliquum bellicum appara¬
tum, naues aedificandas curauit,mediae inter eas quas fecu
celeres adduxerat, atq* onerarias quas ibi acceperat, natu
_ - ^ , r*8ft & quam maxime agiles effient, & uim fluduum tole

r?repofientTm4 ficco deftitutae iniuriam nullam acciperent.His paratis,u-
bi primum tempus nauigationi commodum incidit, iterum in Britanniam
traiedt, co obtento,quod obfides ad fe quos promiferantBritanni, non o-
mnes mifsi fuerant. namque illi quod re infeda Caefar difcefsiiTet> nun¬
quam fore putabant ut ad bellum fibi inferendum rediret. Caefar re uera
infulae potiundae ingenti cupiditate tenebatur, haud dubie fi obfidum non
miflbrum praetextus defuiffiet, aliam caufam inuenturus . Is ubi ad infulam
cladem appulit, nemine refiflere aufo, propterea quod multitudine na-
uium, quae undiquaque terree accedebant, terrebantur, confeflim flatio'
nem occupauit. Barbari cum ei neadnauigaretobflare his de caufis non
potuifi'ent,magis etiam quam ante fibi ueriti, quod maiorem quam prius
exercitu Caefar adduxerat, in fyluis quam maxime oblita oppida, quaecun¬
que preciofa habebant, co tulerunt: ea cummcifis circucirca arboribus, a-
lqsoj infiiper congeflis ieprjllent, ut haud abfimilem uallo fpeciem praebe-
renf, pabulatores deinde Romanorum infeftauereiiemelcp pugna in aper¬
to loco uidi, in fuga fe eo recepere: inde impetu fado,Romanorum pluri¬
mos ceciderut.Poflhaec cum Romanorum claffiemuis tempeflatis denuo
afflixiiret,Britanni euocatis focqs/ummacp rei ad Suellam,qui inter eius in
fulte regulos plurimum poterat, delata, ad ipfam nauium Romanorum da¬
tionem contenderunt.quibus obuiam fadi Romani,primo elfedorum oc-
curfu perturbati funt: deinde intercapedine inter ordines fada, euitatiscp
efiedis, atq$ ex obliquo in lioftem incurrente laculati, pugnam reftituemt.
Poft eam pugnam utrien eodem in loco perfliterunt : alio autem confiidu
barbari cum peditatum Romanorum uiciffient, ab equitatu afflidi, ad Tha
mefin flumen fefe receperunuadocp fudibus alrjs ex aqua extantibus, alijs
infra eam delitefccntibus praemunito, ipfi eo loci confederunt . Poftquam
in eos Cadar uiolento fadoimpetuatranfitu quem obflruxerant repulit,
oppugnatoscp etiam caflris,qu£ munita habebant, eiecit,alia% parte naua
lia caflra aggreffios Romani profligaueruntrtum demum metu perculfi, da
tis obfidibus,coflitutoqj quod Romanis in fingulos annos penderent tri¬
buto, pacem acceperut . His adis Caefar ex infula prorfus decefsit, nulla ibi
exercitus parte relida.nam dC eam fore in periculo,fi in aliena terra hyema
ret,exiflimabat : neq? cofilium uidebatur ut a Gallia diutius abeffiet.itaque
praefentem rerum flatum fatis habendum duxit, ne maiora expetendo, de
hoc ipfo in periculum ueniret . Re ipfa demonflratu efl,Caefarem rede eas

n 2 rationes

An.VX.70»>

702.

703.

704.

C<e/rfra m Bri
tdnnim pofte
Yior tranfitus.

7* DIONIS ROM, HI ST.'

rari enes miuifle.Nam pofteacj? is in Italia proficifcfut ibi in hybermsdlefj
inftituit, Galli quancj? plerifqj praefidia eifent lmpofita, tamen tumultus ex>
citaueruntnouos,rebellionemcp nonulli palam fecerut.Qtiod fi eo mBri^
tanniahyemateeueniflet, omne haud dubie Gallia rj motus cocitauiffent.
8 burones bet- Bellu ab Eburonibus exortu eft, duce Ambiorige, caufam motus praeten^
lum in Gallia dentibus eam,quodfeprarientiaRomanorugrauatos (aderat enim ibiin*
monent, hybernis Sabinus, ac L.Cotta legati) dicer et:reuera,co temptuieos habe¬
bant, ad defenfioneipfis no fatis roboris fore exiftimates,tum Cariarenon
pofle celeriter aduerfum fe armis c5tendcre.His conftitutis,inopinato Ro^
manos aggrefsifunt, primo incurfu caflris eoru fefe potituros cofifi: quod
Ambiorix Cot iVbino fuccefsit, ad dolufecouerterunt. Ambiorix collocatis locis oppor^
tmvrSxbm ttinifsimisinfidrjs, impetrato per caduceatore colloquio,adRomanos ue-
deceptos cum ni^inuitumfebelluiplisfaceredicens: atcpfe quidem mutaflefententiam,
exercitu per - fpQs tamen a reliquis cauendum efferneqj enim eos fibi dido audientes eff
lt' fe,& inftituifle eos nocle proxima adoriri ♦ fuadere fe, utEburonia, in qua
curii fuo periculo fint futuri, relinquant, ad milites autem fuos in proxima
hyberna quam celerrime co migrent. His didis addudi Romani, eocp mar¬
gis quod Ambiorigem fummis a Cariare beneficijsaffecflum hanc ei bo-
nam gratiam referre uelle arbitrabantur, collecfhs uafis magna cum feflina^
tione,ftatim fub uefperum profedi funt ; ac in infidias illapfi , magnam dz,
dem pertulerunt, Cotta cum multis alijs extemplo interfe dis. At Sabinum
Ambiorix tanquam feruaturus ad fe euo catum ( & quia neqj facinori huic
interfuerat, in fide eum adhuc manere Sabinus exiftimabar, ) comprtehen
fumes armis ac uefte exutum iaculis confixit,haecuerbainter alia addens:
Qtiia nam cum tales fitis, tatis nobis hominibus imperare uolebatisr Qui
huic cladi elapfifunt, ij in caftra unde exierant, redierunt, ibi cum a barba>
r is oppugnarentur, nem aut defendendi fui , aut effugiendi facultatem ha>
berent, fefe inuicem ipn interfecere. Secundum hxc la da, alrf quoqjfinitri
N eruieru defe mi populi defecerut,acNeruq praecipue : quanqua apud eos QCicero,M.
$io, er xb ijs Ciceronis frater, Calaris legatus in hybernis eflet. His fibi adiundis, Am-
oppugnatus biorix cum Cicerone conflixit, atep aequo Marte difcefsit, captis nonnullis
Q.Cicero. Romanorum.Ddnde hunc quoqj in fraudem adducere conatus, ubi id fru
ftra fuit,obfedit, caftracjj eius extemplo uallofoflaq* cinxit. Eam ad rem 8d
multitudo ei hominum , 5C peritia, quam fibi dum Romanorum eflet mili^
tue focius parauerat,ex iifu fuerunt : praeterea fingula a captiuis docebatur.
Dimicatum quoque aliquoties eft, quod in eiufmodi re fieri folet. 8C quan-
quam debarbaris multo plures caderent, quippe &C numero praedabant,
tamen t) ob abundantiam fuorum ne fentiebant quidem fi quos amififlent:
contra Romani, quorum dC ante numerus non ita magnus fuerat, & tunc
fubindeidem decrefcebat,facile obfidione coercebantur.Cum iam pericu^
lum eflet , ne in poteftatem hoftiumuenirent, quia neque aduuineracu>
randa quibus opus erat habebant, &infperata obfidione obrutis rei fru^
mentariae parum aderat,acnemofuorum,quamuis multi haud procul inde
hyberna haberent , auxilio ueniret , quippe barbari omnibus uijs accurate
obfefsis,omnes ab his emiflbs excipiebant,atcp in eorum confpecdu inter-
linebat; Ner uius quidam, qui ob acceptum beneficium Romanis bene uo-
lebat,ac tum una cum Cicerone obfidebatur , feruum quendam nuncium
d obtulitus habitu linguacp cum hoftibus eadem utens, cum in eos incidifc
fet, facile eos fuum inftitutum celabat, unuscp ex ipfis habebatur;deinde ab

illia

!>

■ • r

\ ■

LIBER XXXIX. 77

illis recedebat * Ita CaTar , cum nondum Italiam attigiflet , adfiuc in itinere
comperta re, aflumptis militibus ex hybernis per quse ibat, magnis ad ftios
liberandos itineribus contendit.Interimueritus ne auxilio defperato Cu
cero aut extrema pateretur, aut cum hofte pacifceretur, equitem quen*
tlam exfocijs ( neque uero fidendum amplius Neruij ieruo putabat, quan-
quam eius animum re ipfa peripexiffet , ueritus ne is mifericordia Tuorum
gentilium addudus, magnum Romanis malum daret ) qui cx lingua £(. ue
ititu hoftium uteretur , delegit : Ei uerbis nihil mandauit , ne uel confulto,

uel imprudens enunciarequicquampoiTet/edGrxcasad Ciceronem lite
ras dedit, ut fi uel interciperentur eae a barbaris, tamen ab fisnonintelle^
dae,confilinm Tuum hofti non proderent.Confueueratalioquinfi quid fe-
creti per literas cuiquam fignificaret,quartum femper elementu m fcriben-
do pro eo quod fcribi debeat,fumere,ne obuialiteraruledio cuiuis efTet Js
igitur eques ad caffraRomanoru uenitiac cum propius accedere non pof
fet, literis iaculo alligatis, id tanquam in hoftes coicduras, dedita opera tur
ri infixit . Eo pado de aduentu Cariaris Cicero certior redditus, animu re'
fum p fit,m ai oricp cum alacritate perfeuerauit.Barbaros CaTar ad auxilium
fiiis ferendum adueniens diu fefellit : nam & nodu iter faciebat, & interdiu
in obfcuris omnino locis fiibfidebat,quo uel maxime inopinantibus hoftfi
bus fuperucniretttandem re ex fiimmo obfefibrum gaudio per coieduram
depr^henia, exploratoribus emifsis,cum iam appropinquare Caefarem in*
telligcrent, aduerfus eum ire inftitueru^ut inopinato eum aggrederentur.
Cariar mature eo cognito,nodem in quo loco tum erat, exegit, fummo ma
ne alio quodam Tua natura tuto caftra pofuit,quam potuit maxime in angu
ftum contrada,ut bC paucos fecum habere hoftibus putaretur, bC ex itine¬
re feflus,6Cuereri ne ab ipfis inuadcretur,itacp eos ad editum fiioru caftra-
rum locum pertraheret. Necp aliter quide accidit. Etenim Galli Cariarehas
lpfas ob catiias contempto, impetum in fublimefecerunt:tantacp funt affe-
di clade, ut rebellandum in pofterum fibi nunquam putaret. Ita Neruij,
gc ali} populi debellati funt, nccp tamen ut berte Romanae reiuellent, effe-
dum eft.Nam Treuiri,cum Cae far in autores defedionis fingulos ad fe ac-
cerfitos fupplicia ftatueret, lieriti ne a fefe quo<$ poenae exigerentur, ab In-
duciomaro perfuafi denuo contraRomanosbellu fufceperut:pertradisq$
ad defedionis focietate nonnullis etiam altjs ciuitatibus,quaeidem metue-
bant, aduerfus Titum Labienu,qui in Rhemis tum erat,profedi,a Roma*
nis fubito erumpentibus cx fi funt.His rebus in Gallia peradis,Cgfar ut pa
care omniaredius poffet, ibidem in hybernis permanfit. Crafiiis aute cum
bC ipfe aliquid agere cuperet,quod gloriae fibiiuxta,atcp lucro efletfuturu,
pofteaqua in Syria nihil huiufmodi efieprte manibus uidet(nam& Syri
quieti erant, & qui prius Syriam bellis u exarant, tum potetia Crafsi perter¬
riti, nihil mouebat ) inParthos expeditionem fufcepit,cum neq3 ullam b cl-
li caufam contra ipfos afferret, neqj id a Senatu decretum effet:enimuerb et
Parthos prtediuites efifc acceperat: & Orodem, qui nuper rex fadus effer,
fuperatu facilem fperabat.T um igitur Euphrate fluuio trafmiflb, magnam
Mefopotamiae partem populado peragrauit?nemine refiftcnte, quod eius
tranfitus inexpedato barbaris acciderat, itaaa nulla exquifita regni fui cu-
ifodia utebantur. Ac Talymenus IlaCes quida* cius tiimregionis praefedus
regius, paucis equitibusad Ichniam(id caftcllo cuidam nomen eft)con'
greffusjuidusq^accepto uulnere ipfe ad rege fefe recepit, eurnqj de expe-

g 5 ditione

Gefirft <tdQ^
Cicerone Gr«c
cceliter

Occulte feribe
di ratio Qefa»
m .

Neruij 4 Cepi
reuittu

T returotu fub
I nduciomaro
rcbcUio >

T Xabienuu

Bellum Crafii
Barthicunu

Crajjiu Oro¬
dis prtfettuM
profligat*

ditione hac certiore fecit. Interim Crafius 5t caftella dC urbes recepit, Gt2&
Kicephorium. cas potifsimu, atq$ in his Nicephorium ♦ Nam quia Macedonii, aliorumq*
Graecorum qui militiae Romanis adfuerant, coloni erant, uim Parthorum
grauiter ferentes, atq* in Romanis, a quibus Graecos amari fciebant,multu
Zcnodotia. ipei collocantes, haud grauatim ad eos defecerunt. Soli Zenodotiac ciues
accerfitisRomanis aliquotmilitibus,quafi feinfidem eoru daturi, eos cum
intra muros accepiflfent,obtruncaueruc,qua?ipfis caufauturbs euerteretur
fuit.Praeter hoc unfr nihil neq$ fecit, neq3 paffus eft hoftile Craflus. Ac pro-
Crafii ignavia. fedo omnia quae intra Tigrim funtpofitacaftellacepi{Tet,fieodeimpetu
barbarorumcp terrore ufus fuiffet, ac praeterea hybernisfuis in ea regione
habitis,omnia diligenti cuftodia cotinuiffetrnunc captis rj s locis,quos pri¬
mo incurfu capere poterat, neqj reliquoru,neqj horu ipforu quae ceperat ul
lam ratione habendo, dum in Mefopotamia comorari grauatur,Syriaeq5 a-
mcenitatem defiderat,Parthis fe ad bellu paradi fpaciu, relicft osq* in Mefo-
potamiaRomanos milites opprimendi occafionem praebuit. Hocinitium
Parthorum hi belli Romanorum aduerfum Parthos fuit.Habitant autem trans Tigrin flu
Storia. uium,in arcibus ac caftellis, adeoqj urbibus etia cum altjs, tum Ctefiphon-

Ctefipho, te, quae regia eorum eft . Etiam inter antiquos barbaros genus eorum fuit:
nam nomen Parthorum etiam fub Perfico regno geflerant. Cacteru eo tem
pore 8C regionem haud magnam obtinuerant , neq^ extra fines fuos impe-
rium fuum extulerant, pofteaqua autem 5C Perficum regnum euerfum eft,
& Macedonum res floru erunt, fucceflorescp Alexandri inter fefe difsiden-
tes,alrjcp alrj s regiones certas ut adimentes, regna fibi finguli conftituerut,
tum primum fub Arface quodam Parthi quocp innotuerunt,unde &pofte
Arfdces. r i eorum reges Arfacidarum cognomentum habuere. Deinderebus fecun
Arfacidte. dis uii, omnes circum fepofitas regiones occupauerut : Mefopotamiamcp,
qua? prius a pra?fe<fto regebatur, fui luris fecerunr. T andem ad id gloria? ac
p otentix euedli funt , ut S£ tum temporis contra Romanos belligerarent,
&C in hunc ufep diem aduerfarrj ijs habeantur. Sane bello multum poflimt,
nomen tamen re ipfa maius adepti iiint, no quod Romanis ipfi quicquam
ademerint (nam de fuis quocp finibus nonnihil coceflerunt) fed quia infer
uitutemreda<ftinondumfunt, atep etiamnum in bello cumnoftris cogref-
fifupcriores euaderefolet.Acdepopulo quidem ifto, regionecp, tum quae
propria ipforum uitg inftituta fint, multi fcripferunt,necp mihi ea perfequi
Parthorum ar confilium eft. Armatura eorum, ufusep armorum( huius enim rei expofitio
matura . fermoni noftro coniuncftior eft,iscp ea opus habet) talis eft.Scuto nihil tri-

buunt, fed fagittis faculis cp ipfi equites utuntur , armaticp maiori ex parte,
pedites inter eos pauci funt, qcp infirmiores, fed & ipfi fagittartj, ad quod a
puericiaexerccntur,coeloipfis iuo ac regione ad utrumqj coduccnte. Re-
gio enim plana ut plurimum eft,&: cum ad alendos equos, tum ad equitan¬
dum aptifsima.Itacp armenta tota equorum in bellis ducut, ut fubinde mu¬
tatis equis, fubito ex longinquo adequitare, rurfusqj repente procul refer¬
re pedem pofsint . lam aer apud ipfos eft ficciisimus , humorem cp ne mini¬
mum quidem continet:itacp fagittarum ufum ipfis intcntifsirnum praebet,
excepto eo tempore, quo fumma eft hyems, ideocp ea tempeftatenufqua
in bellum proficifcuntur . Reliquis anni partibus fi uel in fiia, uel in fimilis
natura? terra bellum gerant, pugna fuperari uix poflimt . Confuetudine e-
nim hochabent, utfolis seftum acerrimu ferant. aduerfum potus defecftum
multa remedia inuenta ipfis funt, qua? res ipfisad propulfandam uim, fi

quis

^9

)

T o
% ..

tIBER Xt. 79

quis fines eorum ingrediatur, haud parum prodeft. Extra foos fines trans
bufrate aliquando pugnis atqj excurfionibus repentinis nonnihil quidem
egerunt, tame iuftir bellu gererenifi domi iug no ualentrquippe qui in alie'
nam fibi terrae &C aeris coflitutione deueniant,ac comeatui impedimen-
tiscnmilitu ferendis farcinas nullas ufurpent.ItaParthorures habent.Cum
Craflus in Mefopotamiaingreflus fuiflet,quemadmod5 memorauimus, in
Syria ad eum legatos Orodes mifit, qui dC expoftular et cum eo, quod eam
regionem uafiflet, & caufas belli exquirerec.mifit preterea Surena cum ex-
crcitu ad recipienda ea quae uel capta fuerat, uel defecerat : ipfe expeditio-
nem in Armenia, quae Tigranis quonda fuerat, inftituit,ne Artabar es Ti¬
granis filius, qui tum ibi regnabat, ipfe de fuoregno follicitus, ullu Roma¬
nis auxihu mittere poflet.Crafluslegatis r efp odit, Sei eucigfe (urbs cftMe
fopotamiae,inquanoftro quocptcmporemultiGrteci lunt) caulas belli
diturum . tum quidam ex Parthis fimftram manu dextra: digitis percuties:
Ante, inquit, hinc pili cnafcetur, quam tu Seleuciam peruenias ♦ Ea hyeme,
qua Cn.Caluinus, & Valerius Meflala Confules extiterut, multa ad ipfam
quoq5 urbem Romam prodigia euenerut . Bubo enim, lupicp apparuerut,
canesqj oberrantes ululauerunt : fimulacra alia fudauerunt,alia de coelo ta-
dia funpmagiftratusc^ nonihil quidem propter cotentiones, magis tamen
etiam aufpiciorum atep offentoru caufa uix tandem feptimo menfe creati
fimt.Caeterum haec quidem quid portenderet.palam non fiebat, quia &C ad
urbem tumultus, & in Gallia noui motus exiftebat, &C cum Parthis bellum
contradtum erat, incertum Romanis quo euentu . Craffb autem Eufratem
apud Zeugma (ita loco iftinomeneftab expeditione Alexandri, quod ibi
trans fluuium profe<ftus eft) tranfeunti,manifefta,ac qua: quid delignaret
intelligi facile poffet,figna euenerunt. Aquila exigua quaedam eft (aceili ef¬
figies, inqs ea aquila aurea eft collocata . conftituitur autem in omnibus le¬
gionibus Romantstnecp prius hybernaculis elffertur, quam uniucrfus exer
citus egrediatur. Eam aquilam haftaeimpofitaunus quidam uir portat, cu¬
ius haftx pars infima praeacuta eft, ut in folum defigi pofsit . Huiufmodi ex
aquilis una noluit cum CrafTo Eufratem tranfire,fed perinde ac fi terrae ad-
nata eflet,ita infixa haefit, donec tandem a multis circunftantibus ui cuulfa
fuit,inuitacp comitata eft fuos. V exilium praeterea quoddam ex eorum nu¬
mero quae magna, uelorum qs fimilia funt, mfcriptupuniceis literis, ad no-
ticiam exercitus Imperatoriscp fa ciendam, inuerfum uiuehementis uenti,a
ponte in flumen decidit.AtCraflusreliquis uexillis qu£ eiufdem erant lon
gitudinis, prsecifis, ut breuiora atep ad ferendum aptiora eflent, numerum
prodigiorum auxit.Tanta enim in ipfo fluminis tranfitu coorta eft nebula,
ut &C ipfi inuicem impingentes corruerent : nec prius terram hoftilem cer¬
nerent, quam in ea pedem pofuiflent ♦ itaque S^tranfgrefsi Eufratem fiint
fumma cum difficultate, & de ponte in terram perquam difficulter defeen-
d erunt. Sub ha:cuerttus incubuitualidus, fulminacp deciderut, ponscp an¬
te quam omnes tranfiuiflent difiecff us eft * Qyae cum ita euemflent,ut faci¬
le ftupidum etiam atq$ imperitum quemqj docere poflent, calamitate ipfis
pra:dici,reditumcR abnui, metus ac moefticia ingens militum animos occu-
pauere.quos ut confolaretur CrafTus, exercitum allocutus,non perrterreri
eos debere dixit, propterea quod pons deiecftus eflet,necp id pro portento
accipiendu:iuramentocB conrmauit, ftatuiffe fe per Armenia copias redti-
cere. His dieftis cum animu fuis reddidiflet, addidit magna uoce exclamas:

g 4 Bono

O rodis dd
Craffum legd-
tio , cr in A r-
memm expe*
ditio .

An.V. C.701.
Prodigia .

A^uiUt

Cfdfiiuoxin
omeucrtitnr *

:?

Bono animo efte milites, hac enim nemo noftrum reuer tetur. Qno audito
dicfto militeSjidcpnonminorereliquis uim ominis habere arbitrati, in ma->
iorem prolapfifunttrifticiam,utiamneq3 caeteris eius cohortationibus ani
mum aduerterent, barbaros uerbis eleuantis, remcp Romanam praedicari'
tis, ad haec pecuniam exercftuidiftribuentis,pra?miaq3 promittentis.Nihi#
lominus fequebantur,necpautuerbo,autre quifpiam reftftebat, fiue ( utui
deripoteft ) legi in hoc parentes, fiue qubdiam animis confternati, neque
confilium fua? falutis capere , neq* agere quicquam falutare poterant : itacp
deinceps omnia qme uel animo uel corpore moliebantur , ad perniciem u
pfis fpecftabant,quafi iam tum ab aduerfo fato damnatis. Maximam autem
A ugamOf- calamitatis partem Augarusipfis Ofroenusattulit.Is Romanis ante foe#
roenus fuba- dere iuncftus fub Pompeio, barbarorff partes tum potiores habuit, quod i-
miciti* ftccie dem Alchaudonius quocp Arabs fecit, femper potentiori fe folitus adiuiv
Komznos in gere. Caeteru hic quia manifefto defecerat a Romanis, caueri facile potuit;
perniciem ab- Augarus autem cum Partho {luderet, fimulauit feCrafsiamicum,liberali#
r » UCIj' • tercu ei pecuniam iuam impendens , &C explorauit omnia eius confilia , 6C
Atc imdomus. panj10 enunciauit . Idem fi quod utile confilium Craffus cepiffiet, dehorta#
1 tus hominem eft : fin damnofum , confirmauit , ac tandem huiufinodi rem

Crafiiconfilia. confecit. Craifus Seleuciam contendere decreuerat, quo fe tuto cum exer#
citu ac commeatu praeter Eufratem,ac trans eundem peruenire poffie cogi*
tabat:a Seleucia ( quam, ut a Graecis hominibus habitatam, facile fperabat
infuam poteftatem uenturam)ad Ctefiphontem urbem haud difficulter
A iigari perfi* fe traiecft urum. Id confilium , tanquam multo tempore opus habiturum,
dumcofilim. utrepudiaret, appotius aduerfum Surenam, qui prope cum parua manu
effiet, iret, Augarus perfuafit. Quibus conftttutis, cumCraftum ut peri#
ret, Surenam (cum quo fub (peculandi praetextu frequenter congredie#
batur) utfuperare poffiet, parauiffiet, Romanos nihil folicitos actanquam
ad certam iam ui<ftoriam proficifcentes eduxit, in eiscp tum per infidias op*
Prelium inter primendis Parthum adiuuit.Rcs tota ita acfta eft.Parthi maiorefuarum co#
Romanos er piarum parte abfeondita ( erat enim regio aliquibus locis intequalis, arbo#
Parthos, ribuscp confita) Romanis occurrerunt. Quos cum Craffius, Imperatoris
filius, qui ex Gallia ad patrem peruenerat, confpicatus effiet, atep eosiolos
P. Craffiws pe. hoftes efle putaret, cum equitatu t}s obuiam uenit/ugacp fefe dedita opera
rtf. mandantes , ui<ftos ratus infecutus tantifper eft , dum procul a fuorirm acie

fubducftus, deinde circumuentus ab hoftibusinterqt. Hoc facfto, in fugam
tamen pedites Romani dati nequaquam, fed Crafsiulcifcendi caufa acriter
cum Parthis congrefsi funt : uerum nihil (uo nomine dignum efficere po#
tuerunt, cum ob multitudinem hoftium, tum ob genus pugna?, praefertim
infidrjs infuper Augari circumuenti . Nam ficubi orbem uoluere intende^
bant, ut propter denfitatem ordinum fagittas hoftium euitarent, Parthoru
haftati equites magno impetu irruentes, autconfodiebantRomanum pe#
ditem, aut agmen uticp diisipabant : fin eius uitandi caufa fefe difiungebar,
fagittis Parthorum expofiti erant.Ita multi ipfo haftatorum incurfu cofter*
nati peribant, affi ab equitibus depraffienfi interficiebantur,ali) contis pro#
turbabantur, configebantur' ue. Quod fi qui denuo pugnam tentarent,ia#
cula quam plurima undiquacp incidentia plerofq* eoru letali uulnerefter#
nebat, reliquos pugna? inutiles reddebat. Deniqj omnibus fagittariaculacp
negociu faceffiebat,in o culos, manusq3,& uniuerium omnino corpus aduo
lantia,perq3 ipfa arma tranfeuntia, eademcp nec caueri a Romanis poterat.

&C inermes eos crebros icftus expecftare cogebat.Nam dum quis aut aiacii'
lo adueniente fibi cauebat , aut infixu corpori iuo euellebat , altjs fuper alia
uulnerib.iauciabatur.Itaffi nec loco n e fciemoueret Romani fatis (cire po^
terant , an fixo potius ueltigio quifque perfifteret, quoru neutra fatis tutu
ip fis relinquebat, fed utrum cp cum pernicieipforucoiunefium eratrquoru
alterum non licebat per hoftes, alteru ut uulneribus qppottuniores elfent,
efficiebat.Hoc modo pugnam aduerfiis hoftes aperte congreflbs Romani
iiiftinebant.Poftquam Augarus quoq; (namis aliquandiufe continueraflf
ex infidns eos aggreftus eft, ibi S^Ofroeni conueiiosml arthum a tergo
ceciderunt: 8£ ut a Parthis facilius caedi poftent, fecerut. Romani enim coa^
<fti aciem conuertere in Ofroenos, a tergo fibi Parthos habuerunt : mrfum
in Parthos conuerfi, atqj itera in alteros , tum denuo alteris leie opponem
tes, crebris conuerfionibus maiorem fuis quam ante pettuibationem attu^
lerunnac quia femper ad eam partem unde tela ingruebant, iefe obuertere
nccefle habebant,proprijs fe gladijs confixerunt, multicp inuicem fefe occi
dcrunt.Dem® adeo in arcftum ab hofte undiquacp irrumpete coacfti funt,
ut quifcp quod inerme in fuo corpore erat,fcuto proxime afsiftentis, tegen
do, in uniuerfum ne mouere quidem iam fefe poflent*Sed ob tantam cada-
uerum multitudinem fiebat, ut ne ftare quidem firmis ueftigtjs poftent, ac
coliaberentuntum aeftus,fitisq3 ( quippe media aeftate , atqj in meridie pu^
gnabatur) puluiscp, quem undiqj circumequitado barbari immenfum con
citaiierat,rdiquosafGigebat;itautmultihis confecfiifineuulnerecadereri
Ac proculdubio occidione omnes ocifi tum eflent, nifi barbarorum haftae
partim retufte,partim fradae,neruic£ arcuum cotinenti iaculatione rupti, fa
gittae confiimpta^omnescg gladrj hebetati, &C ( quod erat maximum ) ipft
uiri csededo defatigati fuiilentjta cum nox (uperuenifiet, Parthi quia pro^
cui ipfis ab hofte recedendum erat, equis auecfti ftint : ita enim mos eorum
fert, ut prope hoftem ne maxime quidem imbecillum caftraponant, quod
nec munitione caftrorum utuntur: dC fi quis eos in tenebris adoriatur, neqs
equis, neq? fagittis quicquapraeftarepoftimt.Nemo ea pugna Romanus
ab hoftibus captus efhfed cum omrtes eos Parthi ftantes in armis confpica
rentur,neq3 ullum aut ea proi)cientem,aut fugae fe committetem, adelle ijs
adhuc roboris aliquid putauerut, neq* aggredi aufi funt. Poft hanc cladem
Craftiis cum caeteris quicuncppoterant, Carras fefe receperunt, quae urbs
tuta ipfis a relfiftis in ea Romanis afteruatafuerat:multicxijs,qui uulnerati
fuerat, cum neq5 pedibus uiam carpere poftent, necp uehicula rjs praefto ef
fent,neq3 dueftores ( optime enim reliqui contenti erant,fifemetipfoshinc
auferre poftent ) in ipfo pugnae loco remanferunt. Eorum pars ex uulnerfi
bus mortui funt, pars fibtjpfis mortem confciuenmt,reliqui poftridie capti
funt: quorum magna pars in uia fefeuita exuerunt:multi deinceps quoque
fauciorum perierunt, cum ab initio qui ipfos curaret diligenter , haberent
neminem. Craflus animodeiecftus,nemoppido quidem diutius manere
fe pofle exiftimans, ftatim, quomodo indefugafe eriperet, rationes inibat*
Quia impofsibile erat ut interdiudifcedenslateret,nocftern ad id delegit:
fed proditus a Luna, quae tum plena luce fulgebat, non fefellit . Itaque eas
nodes opertus, in quibus Luna non luceret, cum fuis profedus eft:.tum
eos in tenebris,atq3 aliena in regione iter facientes, eademq* hoftili,ingens
metus difiecit,ac pars capti fub diem,perierunt:parsinSyriam cumCafsio

Longino Quaritoreincolumes peruenerunt. Craftiis cum reliquis in mon

tes

Craffus Car -
m perfugit ,
ac rurfnm in¬
de aufugere te
tat.

ccafm

tes euafit : ibftp ita fe parauerunt,- tanquam per eos in Armeniam aufugftu-
WLCnfJits 4 ri,S urenas eo cognito, metuens ne fi id fuccefsiffet, bellum contra Parthos
Surena dece deinde renouarent, cum Romanos in fublimi loco , dC equitatui alieno ag-
ffrn perit. gfedi no auderet ( armati enim erant, pugnaturiep ex loco edito, tum quod
ex defperatione adinianiamiam aliquam redadi eifent, haud citrapericu-
lum uidebatfe eos aggreflurum) mifitad eos ex fuis, qui conditiones pa¬
ris offerrent, fi Omnrintra Eufratem poflta terra excederent ♦ Craffus nihil
% dubium uocatam rem credidit.Nam infummo metu conftitutus, ac tum
fuae, tum publica calamitatis terrore animo perturbato, adhaecmilites iter
longum aiperumqR reformidare, &t ab Orode fibi timere fentiens,nihil eo¬
rum quse opus erant pramidere poterat, Quem ubi ad tranfa&ionem para
tumSurenas animaduertit,cumnolletid negociumperalios confici, fe-di-
pfum Craffum cum paucis infuam poteftatem accipere, offendit fe cum eo
ipfo uelle in colloquium uenire. Conuenit igitur, ut in medio inter utriufcp
ftationem loco cum xquali uirorum numero utrinqj congrederentur * Ita
Craffus in planiciem defcendigeicp a Surena, quo celerius ad eum perueni
ret, equus dono mifliis eft.dum haefitat Craflus, fecumcp quid" nam ageret,
deliberat,correptus abarbaris,ui in equuimpofitus eft.Adhocrepugnan-
tibus Romanis , res ad manus peruenit, quo in certamine cum aliquandiu
pares fuiffent Romanftandem flrcurrentibus alteri parti nonullis (nam
in plano loco barbari erant, &C ad eam rem fe compofuerant, atque ita Ro¬
manos fuis auxilio uenientes anteuertebant) fuperati funt.lbi cum nonnul
li fuorum ceadiffengCraflus qu oq$, ( necp conflat an a fuorum aliquo p oft
Crafii interi araue acceptum uulnus,ne uiuus inhoftium manus ueniret, anuero ab ho
tus,aurmq; ftibus ) occifus eft. Hic ei uitac exitus fuit, ineiuscp os, ut quidam referunt,
in os ciusin - parthi aurum .liquefactum uerbis infuper infultantes infuderunt. Tantum
fufum. em*m fuerat in eo homine pecuniae acquirendae fludium, quanquam effet

ditifsimus, ut quafi pauperem eum miferaretur, qui no ex fuis facultatibus
exercitum alere polIet.Militum pleriq3 per montes in amicorumfinesper-
fugerunt, nonnulli ab hoftfbus capti funt. Ceterum Parthi eo tempore om
ni ditione intra Eufraten recuperata, Ann tranfgrefsi non funt . poftmodo
Syriam quocp inuaferunt,non magno tamen exercitu, quod in eaneqjmili
C.OfiiiK tes nem imperatorem ab Romanis efle putabantatacp Cafsius eos nonma

thos k Syria re gno negocio repulit. Huic Cafsio cum Carris .a militibus odio Crafsi addu
pellit . j[mperiu effet delatum , atqp lpfe etia Craftiis ob magnitudine calamita

tis ultro id concederegno acceperat:tunc auct necefsitate rerum adduci us,
Syriam adminiftrauit, ldcp deinde etiam.Barbari enim ab incepto non de-
ftiterunt fed maiori cum manu, nomen ducis Pacoro Orodis filio gerente,
o faces dux re uera autem Oface (nondum enim ex ephebis Pacorus excefferat ) du-
Partboru ce iterum in Syriam profecftfiatqrinitinerepofitislocis omnibus in fuam
a Cafiio ui poteftatem redacftis,ad Antiochiam ufque progrefsi funt, cum fpereliquo
ftus perit * mm etiam potiundoru : nam neque Romani iuftis coprjs eam proiiinciam
tenebant:& populi Romanorum dominationem molefte ferentes, adPar
thos, tanquam uicinos cognatoscpfuos inclinabat. Verum enimuero cum
Antiochia capied^efpe deiecfti eifent, Cafsio magna ui eos repellente (ipft
aiitem ad oppugnationem locorum ineptifsimi erant ) Antigoniam con¬
tenderunt ; cuius urbis fuburbana cum effent arboribus confita, atque ed
ipft accedere neque auderent, nc® poffent, arbores fuccidere, locumcB fyl-
ua defpoliare inftituerunt, ut auaacfter tutoqj urbem ea aggredi pofrent.

Cum

LIBER XL. 85

Cum fte hoc fucttderet, quia 8C magni laboris negodu erat, & tempus in*
cafliim terebatur, S£ Cafsius palantes ab ipfis affligebat, alio arma uerfuri,

Antigonia difceflerunt. Interea Cafsius collocatis inuia, qua tranfiturfe-
rant,infidtjs, Te ijs cum paucis oftendit,atcp ad infcquendum pertraxit: tum
fuos circumiecitjParthorumoB cum alios, tum ipnim Oiacen occidit.Eo in-
terfccfto, Pacorus tota Syria excefsit, neque ab eo tempoi e unquam in eam

mtrauit.Pacororegreflb,BibulusinSyriam,uteiregioni preeflet,aduenit: Bibultu Syri#

quanquam fcnatiriconfulto cautum fuerat, ne quis Conlul,ne uequisPrae prtftftas.
tor, necn ftatim, neque ante quintum annum in pro umcias exteras exiret, Senatufcortful
ne mdelicec i proinndas ambientibus turbat exifterent . Bibulus quiete ea tm deprom
qua Romanis parebant, adminiftrauitupfos autem Partitos contra fefe m-
ilicem concitat.it, Ornodapantc quodam prtefedo, qu. Orodi mfenfus e, o mod*.
rat,fibiadiun(So,perIuafo^ per intcrnucios, ut Pacorum regemconftituc* ftntcs.

ret, atque eius auxilio Orodi bellum faceret . Eo modo bellum Komanoru
contra Partho?, quarto quam inceperat anno, defijt, M.Marcello, &Sulpi
tio Ruffo Confulibus * Parthici belli tempore, Caefar Galiiao partes nouis
motibus concitatas armis recepit, multa ipfe per fe, multa per fuos legatos
gerendo, ex «his ea tantum quae memoratu mihi maxime digna uidebutur,
referam* AmbiorixTreuiris, qui mortem Induciomari molefte etiamnum
ferebant, adfeitis, magnam libi manum in ijs locis parauerat, a Germa-
nis quoque milites ftipendio conducftos accerfiuerat* Cum eo Labienus
ut antequam ijs copijs augeretur, dimicaret, T reuirorum fines ingredi oc-
cupauit*Cum ad defendendam regionem Treuiri non exirent, quia adhuc re

auxilia expecftabant, fed praefidio fluminis, quod inter ipfos ac Romanos
labebatur, contenti quiefcerent,Labienus conuocato exercitu cocione ha StraUgem*.
buit, qua hoftib. terroris defe ac fuis opinione praebuiuprius q? Germano¬
rum auxilia Treuiris adiicnircnt,ad Cacfarem et in tuta loca recedenda efte
fibi irideri, ftatim fe fignu uafa colligedi daturu.Nec multa interic(fta mo¬
ra, caftramouit, id quod accidit, for e fufpicatus.Barbari enim eo percepto,
quibus Romanoru confilia cognofcedi multa cura erat, atq$ eo fine palam
Labienus id dixerat, ferio lpfum abire, fugamcp capere crediderunt: itaque
e ueftimo flume tranfgrefsi, quanta maxima potuerat celeritate Romanos
mfecurifuntdn eos palantes Labienus conuerfus,primis perterritis totum
agmen in fugam dedit efugientescp fparfim, acfefeinuiccm impedientes
compulfoscp adfluuium, confecftatus , magnum eorum numerum interfe-
.cittcomplures fuga fefe eripuerunt. De ijs Caefar nihilfolieitus,in Ambiori
ge,qui multorum maleficiorum autor erat, modo hac, modo illacjliffugien
te. infequendo ncgocium habuit. Poftquam eum nulla ratione copraehen- Gepr Rhenu
d/pofte uiditjin Geri^tinos,c[u6d Treuiris fuppetias ferre uoluiftent, arma denuo tranfit.
conuertit:inde quoq* mature metu Sueuorum fe recepit, nulla re perfecfta,
quam quod gloriam Rheni altera uice traiecftireportauitrponti, ea parte
quae ad Barbaros pertinebat, refcifla,caftellum impofuit, ut crebro ea tran>
fiturus uideretur.Secundum haec ira eftugrj Ambiorigis permotus, eius pa
triam, quanquam nihil tum mouiflet, omnibus qui uellent diripiendampa
lampropofuit eo confilio,ut quam plurimi ad hoc conuenirentiitacp multi E buronU de..
cum Galli, tum Sicambri ad praedam confluxere . Caeterum Sicambris non prxdtnda bar
fatis fuit ex Eburonibus praedam egiffe/ed ipfos quoque Romanos petie- btwconcefc
runt: quos cum ffumentarumdigrefibs animaduertiflent , caftra aggrefsi
fuat: Romanorum^ re percepta ad defendendum caftra concurrendum

l\. DIONIS ROM. HI ST.

niultos occiderunt: ab hoc facffo Cgfarem timentes Tumma cum feflinatio*
nedomuredierunt.Caefar,qina dC hyems prope, & Romae tumultus eranr,
nullam uindiclam exigere cum poflet, milites in hyberna dimifit,ipfe in Ita
liam profectus efhuerbo quidem, ut Galliae citerioris curam haberet, re ip*-
fa autem, ut haud procul ab urbe remotus, intentus tjs quae ibi agebatur c£
Aruerni duce fepoffet.Interim noui Gallorum motus coortifunt. Aruerni duce Vcrcin*
vcrangcntori gentorige defecerunt : omnescp Romanos , quos in oppidis finibuscp fuis
gc bellum nto- mueniflent, trucidauerunt : profecfficp in regiones Romanis amicas, quof-
ucnt. cunq3 ad focietatem defectionis pertrahere potuerunt, ijs pepercerunt,cg-

teros maleficrjs infeftauere * Quibus cognitis, Caefar in Galliam regreflus,
cumhoftesin Biturigum lines intraffe deprehenderet, necpeis opitulari
poflet, ( nondum enim omnis ad eum exercitus conuenerat ) in Atuerno*
rum ipfe contra profecffuS efl regionem , atep ita hofles domum retraxit : u
pfe tamen, quod fatisuirium fibi ad pugnam non adedet, ante aduentum
Audricui Ce eorum difcefsit. Aruerni denuo in Bituriges profecti, Auarico oppido oc*
fareutedp um. cupato,diu fein eo fufl inuerunt. Difficulter murus adiri poterat, altera par
te paludibus irnpermjs, altera flumine rapido cincftus.Itaque cum Romani
°PPu§narent5^ai^a;rh quorum immenfus erat numerus, facile eorum co na
tus repellcbantifatiscp eruptionibus,crebro molefli ipfls erant ♦ T andem
non agris modo uicisqj, fcd oppidis quoque , unde Romanos commeatus
auxiliapofle habere exiflimabat, incenfis, omnem rem frumentariam, quae
Romanis a foci)s fupportabatur, diripiebant,itautRomamobfidentesi*
pfi ijs incommodis premerentur, quibus obfefsifolent. Accidit, ut Roma¬
nis muro faccedentibus, effu fus imber cum magna uenti ui cooriret, ( hzcc
enim hyeme iam inflante gerebantur ) ac primum lpfos ab oppugnatione
in caflra compelleret, deinde Gallos quoque intra domos fuas coerceret.
Quibus a propugnaculis digrefsis , Romani confeflim ea uiris nudata ag-
grefsi, turrim, priufquam de eorum aduentu quifquam cognouiflet, cepe*
runt:relfquiscpiampartibus quoque haud magno labore occupatis, totam
urbem diripuerunt : atep ira oppugnationis, toleratorumcp in ea laborum
concitati, omnes in ea homines occiderunt . Secundum hanc rem geffam
Caefar in Aruernoru fines cum exercitu profecffus,cum ab hoflibus omnes
pontes qua tranfeundum ipfi erat, praeoccupati «flent, dubius,ad ripam
fluminis aliquandiuitinere faeffo , uadu qua pedibus exercitus traduci po£
fet , quaerebat . poflquam in fylueftrem atque umbrofum locum peruenir,
praemifsisimpedimcntis cum copiarum maiori parte, iufsisq* in longum
quam maxime explicato ordine proficifci,ut totius exercitus Ipecie praebe
rent, ipfe cum robuflifsimis fubflitit, ligna cecidit, ratesep copegitrhis ipfe
fluuiu tranfluitjdum barbari progrefsis intenti,ipfum quoq* una his adefle
CefdrinAr „ Csefarcm exiftimant.Hoc fa<flo,reliquos qui progrefsi erant, nocffureuoca
uernosdeue- tos, eadem traduxit, totam regionem occupauit. fed Aruerni Gergobiam
nit. fefe uniuerfi, collaris eodem rjs cprae chara habebant omnibus contulerant.

In eo oppido obfidedo plurimum fruftra Caefar laborauit. Erat enim fitum
Gcrgobie obfi in egregie munito colle, muriscp defendebatur ualidis. Galli quom omnia
dio. circum edita loca praeoccirpauerant, praefldijscp tenebant, ita ut a ipfi in
fuis locis efflent, & decurrentibus pleruncp fuperiora omnia euenirent.Cse-
far enim caflra loco plano habebat, cum editum nihil ad manum efflet, itacp
oppugnandi ne cogitationem quide ullam habebat:contra barbari, ut qui
loco fublimiori confiflerent, in eius caflra cum impetu deferebantur, exq?

decurflones

UBER XL. # ^

decurfiones ipfis opportuna eranttacfx quando ulterius quam expediret,
procurrebant, paruo momento in tutum ferccipiebant.neqj enim Roma>
ni ad caftra eorum intra tantum fpacium quantum lapide aut iaculo pene*
trari poteft, accedere tuto poterat.Itaq? Cxfar, cum tempus line ffucftuab*
fumeretur,ac tametfl ipfum collem cui oppidum impolitum erat, fepenu-
mero aggrefliis, aliqua eius parte potitus effet,ut iam eo comunito facilius
oppugnare extera poffet, quia tamen in uniuernim repellebatur, non fine
plurimorum iacftura militum, poftquam urbem capi non polle uidet, He*
duicR interim nouos motus excitauerant,ad quos fedandos ipfo profero,
in fummum periculum ad Gergobiam relisus exercitus ab hoftibus addu
dfus erat.his amnibus caufis permotus, caftra ab oppido mouere ftatuit*

Porro Hedui cum initio fidem feruaflentjCaefaricpauxilia miliiient,eo tem h duorum te -
pore contra animi ftiam fententia ad rebellionem fatiedam pertracti funt, bellio facta d
fraude cum aliorum,tum Litauici in primis. Nam is cum nullis eos rationi* L itauico»
bus ad fidem uiolandam impellere poffet, id obtinuit, ut quos Hedui auxi*
lio Cxfari tum mittebant, ipfe ad eum perducerenea occafione profecftus,
prxmiffo equitatu, q^ufdam ex ijs iufsit,ut reuerfi diceret, exteris fecum
prxmifsis, ac ijs qui praeterea ex HeduGru ciuitate apud Caefarem fuiffent,

Romanos manus inieciffe,atq5 interfeciffe. His ita annunciatis, cocionem
ad milites huiufmodi nudo couenienter habuit: qua effecit, ut 6c ipfi a Ro*
manis deficerent, &C exteros ad idem faciendu permouerent. Simul atq3 id
Cxfar refeiuit, Heduos quos fecu habebat, quicp interfecfti ab eo crediti e*
rant,ad Heduos prxmifit,utuiui ab omnibus cofpicerent:ipfe cum equita
tu fubfecutus eft.ita euenit,ut Hedui poenitetia admifsi correpti,cum eo in
gratia tum redierint.Haud multo poft,cu Romani Cxfare abfente ad Ger
gobiamale accepti eflent,acfecudum id detrimentu acceptu ab obftdfone
omnino recederet, ueriti hi qui defecftionis autores fuerat, alijcp qui nouis
femper rebus ftudebant, ne poenas admiflbru penderet,nouos motus exci
tauerunt. Quod ubi hi qui cum Cxfare militabat, cognouerunt , petierunt Alia ileduorte
ab eo, ut fibi domum eundi potcftatem faceret, polhciti omnia fefe compo defeftio.
ftturos.Impetrato commeatu, Nouiodunum, quo in oppido pecuniam, fru
mentum, obfidescp plerofo} Romani dep ofu erant, uenerunt : ufiq$ auxilio
Noui o dunenfi um, cuft o dibus deimprouifo necatis, omnia obtinuerunt, i*
pfum oppidum loco opportuno fitum, ne id Romani receptaculum belli
haberent,incenderunt:acreliquamHeduorumparteminrebellionisfocie
tatem pertraxerat. Cxfar cofeftim in Heduos fufccpta expeditione, fluuio
Ligeri obftante, ab incepto hoc quoqj defiftere coacft us eft, nulla re perfe*

<fh. Sed Labienus infulam in Sequana flumine occupauit, deuieftis ijs qui titiem mfu
in terra ad arcendum ab ea ipfum confluxerat : tradudiscp uarie cum fecun Um in Scqiu*
do tum aduerfo flumine copijs, ne fi uno loco id conaretur, prohiberi ab nacapit.
boftibus poffet. Id priufquam fler et, VercingetorixCxfare defpecftoob
detrimenta quxis acceperat, Allobrogibus bellum inferre intendit: Cxfa*
rem ijs auxilio proficifcetem in Sequauis deprxhenfum circundat.V erum Vcrcmgeto -
id Vercingetorigi longe fecus quam inftituerat, cecidit. Nam non modo rix S(
cladem Romanis nullam intulit, uerumeosdcfperationefalutisadfortitu

dinemcompulit:ipfemtemeritatefaa,quiamultitudinifuorumndebat,fuc c ur *

cubuit » Haud pavum ad eam uidforiam Germani, quos Cxfar ad auxilium Germanorum
cuocauerat, Romanis contulerunt, qui audaciam fuam ingenti corporum opera Cefar'
mole ac robore confirmantes,circumiedforumhoftium ordinem perrupe* mtit *

h rant*

Py ■

M D 10 HIS ROM. HI ST,

rant. Ab ca uicftoriafibi oblata Caefar nihil remittendam ratas, hoftes Ale-*
xiam perfugientes, oppido inclufit, ac in obfidione habuit. V ercingetorix
antequam munitiones Caefaris omni ex parte abfoluerentur, equitatu a fe
dimiiit, quia pabulum equis non fuppetebat, utqjin Tuas quicp ciuitates
A lexim Ge* profe&i,commeatus fuppetiascp Alexiam adferrent.Cum ea res extrahere
far obfidct. tur, ac iam res frumentaria ipfos deficere inciperet,liberos atep mulieres, at
que reliquos bello inutiles oppido expuli t,fruftra fperans alterutrum fore,
ut aut haec multitudoaRomanis praeda? caufa recepta feruaretur: aut ipfi
certe diutius uicftum,unde uitam tolerarent,haberent. Cgfar enim, qui non
adeo re frumentaria affluebat, ut alqs quoque alendis (iifficerct, quod eam
multitudinem ad fuos reuerfam haud dubi e receptam iri putabat, atque ita
hoftes ad maiorem peruenturos penuriam , omnino repulit . Itaqj ea turba
in medio urbis caftrorumcp, neutris ipfam accipientibus , miferrima morte
pertjt. Caeterum auxilia equitum, reliqua^ a barbaris non multo poft cura
aduenirent,equeftri praelio a Romanis repulfi funt, maxime Germanis au¬
xiliaribus tum quoque uiefloriam adiuuantibus . Deinde conatinocftuper
munitiones Romanorum in urbem peruenire, magnum detrimentu pafss
funt.Inijs enim locis, qtlfe equitatafeccedipoterunt,occultasfoflas Roma¬
ni duxerant: defixis q? in eas ftipitibus,fuperficietenus texerant, ut aquales
reliquo circumpofito (olo eflenttineasfoffas equi uiricp imprudentes dela
pfi peribant.Neqp tamen ante Galli quicqua de inftituto remiferut,cg ad i-
pfas munitiones comiflo praelio, cu QC ipfi, dC qui urbe tenebat, Romanos
aggrederentur, fuccubuerut.Ea clade accepta, Vercingetorix cum integro
Vercingetorix etiamnum corpore effugere poflet, fperans quia aliquando Caefaris amici-
gem [ededen- tia ufus e flet, pofle fe ueniam ab eo impetrare, ad eum non implorata ante
tem Ctfar ut per ullum mtcrnuncium pace, fe cotuliqfedenticp pro tribunali repente in
acceperit, confpecftum uenit: qua? res animos quocp nonnullorum terruit ♦ Erat enim
Vercingetorix flaturae procerae, magnamcp armorum gloriam habebat.Fa
do filentio , nihil locutus in genua concidit, manuscp tendens lupplicis
geftum exhibuit. Erant quibus ea res mifericordia moueret,priftinam ho¬
minis fortunam cogitantibuSjpraefentemcp calamitatem ante oculos cer¬
nentibus. At Caefar,id quod maxime ad fuam falutem ille faduru (peraue-
rat, amicitiae prioris coniundione cum bello illato contulitioftenfocp qui¬
bus eum meritis affeciflet, quaecp ab eo accipere ipfiim par fui flet, delfcfti
grauitatem auxit: eam cp caufam habuit, cur neque mifericordia tum profe-
queret V ercingetorige,& ftatim in uincula conderet, quem pbft in trium¬
pho dudurn necauit. Porro reliquos Caefar partirn coditionibus pacis im-
Comij Atreba pofitis recepit, partim praelio fuperatos fubegit. Belge enim finitimi ad Co
tis crBclgaril mium quendam Atrebatem fumma rerum delata, diu reftiterut, duobuscp
contra c xfarc equeftribus praelijs cum Romanis incerta uidoria certauerunt. T ertio pe
beUum. deftri praelio congrefsi,cum incerto adhuc euentu pugnaretur, inuadenti-
bus eximprouifo terga ipforum equitibus,fufifunt.Itauidi,qui a pugna iit
pererant nodu defertis caftris in fyluam quandam fe contulerunt:ea incen
fa,carriscp folis relidis,fperauerutfe,dum hoftibus ignis carricp moram in-
ijcerent, in tutalocapofle euadere. uerum haec fpes fruftra fuit. Nam Ro¬
mani, ut primum fugam hoftium copererut, infecuti funt:cumcp ad ignera
perueniflent, eo reftindo, difiediscpcarris,nonnullis etiam per medium
ignem currentibus, hoftes inopinatos aflecuti, ingenti caede affecerut.Hoc
facftum deditio multoru excepit» Comius autem elapfus,ne ficquide quie¬
vit*

f'

LIBER XL. 8? •

«it, quinLabienu per infidias aggrediinftitueret, atqj tugi fuperatus prx-

lio, in colloquium ut ueniret, perluafus eft.Ibi a quodam Romano uulnera . -v

tus,priufquam de ulla re coueniret,qu&d nunquam certam pacem initurus

«idebatur, aufugit, iterumcp Romanis moleftus fuit: tandem defperatis re-

bus,his qui ipfum fecuti erant, impunitatem ad orum impetrauitffibicp, ne

in Romani ullius confpedum unquam ueniret » ita enim quidam referunt*

Hoc pado &hi,&fi quireliqui erant, deinceps pars uolentes, pars bello
uidiin Romanorum poteftatem redadi (iint.acGxiar prxfidijs condic
tionibuscR impofitis,pecuniacR St tributis annuis imperatis, alios fregit, a^
liosmanfuetos reddidit, Atq* hxc eo modo conwmmata lunt L.Paulo, C*

Marcello Confulibus.Cxfari iam ex Gallia Romam redeudum erat, quod
eam omnem (ub egerat, St temporis ad quod ei imperium co cellumfue
rat, ratio fic poftulabat.Etenim cum id exqffet iam, bellumtp cofedu effet, CtfdrcurbeU
nulla prgterea honefta caufam cur exercita no dimitteret, priuatusc^ depo lo cofetlo ex -
fito imperio uiueret, habebanEnimuero quandoquide &Romx (editio- creitumdimit-
nes erant, St Craffus’interierat,Popeius aut rurfus ad potentia priftina pen tere noluerit ,
«enerat (quippe St Conful tertiufuera£,&in quinqj alios annos ut fibiHi
(pania decerneretur, effecerat) animocp iam a Cxfare alieniore (mortua
prxfertim iam filia, quas fola eoru amicitiam cotinuerat) efTe incipiebat:ea
Cxfare, ueritu ne legionibus nudatus in Pomperj ,inimicorumcp poteftate
eflet, mouerut ut exerCituretineret,Proinde his ijfde annis multi tumultus Rome tumuU
tnurbe graflati fuerant, potifsimum ueroin comitrjs,itaut Caluinus atep tus.

Meflala Confules uix feptimo tande menfe creati fint.acnetumquideid An,v.Cyou
cofedum fuiflet, nifi Q. Pompeius Rufus T r ibunufplebis, Syllxcp fororis Q_.P ompem
filius ,in carcerem a Senatu coniedus effet:qux eadem poena omnibus qui Kuf'M
mali alicuius facinoris exiftere autores uellent,conflituta,poteftasq^ in eos mJ]?kbisin
animaduertendi Pompeio mandata eft , Vfu ueniebat quidem aliquoties, carcc^P°Ju
ut quia aues interregibus non addixiifent, comitia aufpiciorum caula impe tMS'
direntur : fed maxime omniumTribuni plcbis,nemagifitratus crearentur,
ob flabant: qui ita omnibus urbanis rebus fefe admifcebant,ut ludos quoqj
populi loco Praetorum ipfi peragerent: atep hanc ob caufam Rufus in carce
rem ab dudus fuerat* Idem p oft Fauonium Aedilem no magnx rei caufa in Rwowk* in
eundem carcerem coniecit , ut ignominiae nimirum confortem aliquem ha carce^m con~
beret.InrjciebantautemTribuni comittjs tum alia impedimenta, tumhoc
agebant , ut in lo cum Confulum Tribuni militum ( quo per plures Refpu-
blica regeretur, quemadmodum olim inftitutumfuerat)fubrogarentur:
cum nemini id perfuaderent, Pompeium uticp Didatorem dicendum efTe Pomp&ltm Di
contenderunt, in eacpfententia diuperfeuerauerunt,Nam&aberatRo* fotorem Tri¬
ma Pompeius, St nemo uel decernere ei hunc honorem (nam odio Syl- buniplebis foce
lanx crudelitatis confilium id omnibusinuifiim erat) uel metupotentix
cius denegare fatis audebat,Tandemubi ipfeaduenit,Didatura,qux non
obfcure iam ei offerebatur, repudiauit : atque ut Confules crearentur, cura-
«it . Confules ob tumultus eorum qui exdes edebant, ne<p (iicceffores fibi
conft ituerunt,& tanquam in magno ludu,fenatoria uefte pofita,Senatum
in ueftitu equeffri congregauerunt:tum Senatufconfultum fecerunt, ne SmtufconfuU
quifquam ex his qui Confulatum aut Prxturam gefsiffent, exteriorem ali- tum de prouin
quam prouinciam anteelapfum quintumannum acciperet: fperantes uel q/j,
haec ratione certamina de occupandis magiftratibus tolli poffe , fi pateret
cum qui obtinuiffet , non ftatim cum potentia aliqua futurum . Nihil enim

ha fani

/

' ' ' V ; ' W

f ' , * ' \

V ~ , ' ■ ' ' /

88 DIONIS ROM. HI ST.

fani moderati ue agebatur, fed cum lagitionibus acriter cotendebant, tum
plus etiam dimicationibus , ita ut Conlul quoq* Caluinus aliquado uulnus
acceperit.Ita fadlum eft, ut neque Confulibus,neque Prartoribus^eque ur
banis alrjs magiftratibus fuccederetur, fed prima anni parte fine omnima'
giftratu Romx uiueretur . Ea res cum altjs malis anfam praebuit, dC nundfi
nae, quae nono quouis die celebrabantur, utipfis Calendis lanuarijsageren
•prodigia, tur effecit . Cum hoc, quafi non forte fortuna ita accidiffet , fed prodigtj ra-
tionemhaberet, Romanos terruit, tum quod bubo etiam uifus erat , to-
to' que triduo fimulacrum quoddam fudauerat, fax que a coeli parte qua:
meridiem fpedlat ad orientemtranfeurrerat, multa quoque fulmina deci¬
derant : farpius glebis, lapidibus que & teftis pluerat . Ac mihi quidem id
Decretu dei fi' quoque decretum quod prioris anniexitude Serapi Ifideqj fadlumerat,
dii et Serapidis inter prodigianon extremum uidetur locum obtinuiffe . Eorum diuorum
fanis. fana, qUK pnuatim nonnulli extraxerant, fenatus demoliri iufsit,quod eos
non magnopere inter numina numerabat.ubi ea fententia obtinuit, ut pu¬
blice iam coli inciperet, extra pomoerium eos d.ebs collocauerunt. Cum is
Romae flatus effet, ac fummae rerum nemo prteeiTetjfingulis ferme diebus
caedes perpetrabantur, ac quanqua ad magiftratus capiendos plurimi con
tenderent, eacp de caufa &C largitiones &C ctedes fierent, tamen comitia non
Milo Clodium perficiebantur.Milo .cofuiatus candidatus, ClodiuminuiaAppiafibi ob-
interficit . uiam facflu initio leuiter uulnerauit. poft ueritus ne is eam rem uindicaref,
intcrfecit:fperans,fiomnesferuos qui eam caedem feciffent ftatim manu¬
mitteret, facilius fe de caede, mortuo Cio dio, quam uulneris eodem fuperfti
te,abfolutum iri.Ea refub uefperamRomam perlata, uehemens perturba¬
tio coorta eil, oblata fadlionibus anfa belli ac malefidorum ; atep hi quoq;
qui neutrarum erant partium, tame humanae fortis memores, rem indigne
ferebanttidcp eo amplius, quod hac occafione Milone quoqj de medio tol
R ujm. Ii cupiebant. Populum ita affedlum naefii Rufus, ac T.Munatius Plancus,
1 Munatius qUI' rum Tribuni plebis erant, magis etiam accenderunt, cadauere prima lu-
pkncM. ce in forum prolato, pro Roftriscp expofito, &C omnibus oftetui exhibito,
hiscp lugubri geftu additis uocibus,quae ad rem praffentem competebant
Ita plebs rjs quae uiderat, quaecp audiuerat perturbata eft, ut nereligionis
quidem iam ratione haberetffed omnibus fepultur^ ritibus temeratis,pro-
pemodum totam urbem incendio mifceret . Nam corpus Clodij fublatum
ad Curiam honeflo cum funere portauere; idcp rogo ex fubfellijs conftru-
C uria cum Cio dio, cum ipfa curia combufferunt. quod non repentino quodam impetu,
dij cadauere co quales plebem multi folent inceffere/ed confulto fecere : ijdemcp hora de-
fiagrauit. pium nona in ipfo foro comeffati funt, fumante etiamnum Curia. Milonis
quoque domum fuccendere conati, ab incepto multiseampropugnantfi
bus repulfi funt.Milo eatenus propter caedem fibi metueris, fefe abdiderat;
acnonplebeiorummodo,fed equitum quocp/enatorumcp fe quorundam
( praffidio fepierat : tum uero iram fenatus in aduerfie fadlionis homines ob

hoc ab ipfis admiftum flagitium conuerfum iri fperans, cum fenatus ftatim
Seditio pofl cx h uius rei caufa uefp eri in palatio coueniffet, interregem cp nominari, eicp ac
dem Clodij . Tribunis quoq; plebis, Pompeiocp mandari ut curam urbis fufciperenqne
quid ea detrimenti pateretur, iufsiifent : ipfe quocp in medium progrefius,
Kf ! pari, aut maiori etiam quam prius cotentione magiftratum petrjt.Hinc ite¬

rum ad pugnam oedescp res deuoiuta eft, ita ut fenatus decretum id confir
tnarit, Pompeiumcp Romam euocauerit, ei nouoru feribedorum militum

poteftaten*

W '

LIBER XL. .

poteftatem conceffcritjipficp fordidam ueftem fumpferint. Pompeius £au
lo poli ad urbem uenlt:tum circunfufo praefidio extra pomarium ad thea-
trum fenatus habitus eft, decretum cp ut Clodij olfa colligeretur, Curiamep Curia HoftZU
Faullus Syllae F.re(litueret.Ciiria enim quae incendio perierat,Ho(liliafue Faufto Sylla
rat/ed a Sylla aliter a:dificata:itaque (latuerant ut is reficeret, nomenq* cu- reficitur.
riae mutaretur* Cum omniu animi iiifpenfi expedarent qui nam ipfis magi
{Iratus praeficerent, rumorem® alij (pargerent, Pompeiu effeDidatorem
creandum, alrj Caefari (qui tum in tanto erat ob res geltas honore, ut fuppli
cationes infexaginta dies earum caufaindixerint)Conlulat5 deferendum:

Senatus atcp Bibulus praecipue, qui primus lententia erat dicrurus, cum ho Bibulo autore
rum utrumcn metueret,(ludi)s plebis anteuerterut, Pompeio Confulatu ne Bompemfit
Didator fieret, tribuetes,eumcp jfbli ipfi,ne Caeiar collega eius fieret.Id inu ln-Con[ul,zr
fitatu,necR ulli ante Romanorucotigerat, haud abfurde alioquinfadileflj0^

Qiiia enim Pompeius minus plebi quam Caeiar (ludebat, omnino ab ea u
pfum diuellere , fuicp iuris efficere fe pofle fperabant . necp falfi hac funt ex-
jpedatione . Nouo enim dC inopinato honore elatus , nihiliam amplius in
plebis gratiam agebat, fed omnia plane ex animo Senatus gerebat. Caete-
rum folus magillratum gerere hauduoluit,fatiscp gloriae ineo fibi obti-
gifle exiftimans , quod ita decretum eflfet, inuidiam eius rei declinandam
duxit : quod uerebatur,ne regione armis uacate, Cedar fibi (ludio militum
atque multitudinis collega daretur : ne is omnino negledus uiderfiiuftacp
te caulam haberepoffet, perTribunos effecit, ut Caelari permitteretur le¬
gitimo tempore etiam abfenti Confulatum peterc.Ipfe Q^Scipionem foce Cefaris ut ab -
rum fuum,ambituscp tum reum collegam fibi afiumpfit. Is Scipio cum Na- [entis ratio ha
ficae effet filius, teftamento in genus haereditatemcp Metelli Pfj adoptatus, berctur in pe~
atqj hinc cognomentum Metelli ferens, filiam Pompeio in matrimonium titione Confu-
dederat, ab eo contra Confulatum, acne caufam diceret, acceperat . Erant herctu*

omnino multi, quibus ambitus caufa dies dictus effet, maxime quiaPom- ^
peij legibus effedu erat,utiudicia accuratius quam antehaberentur. Nam ^ M Cofulcit
is omnes ipfe delegerat eos, ex quib.iudices forte duci deberent, certumcp i^ciatvo
titriqj parti in iudicio certantium aduocatorum numerum finiuerat,ne a pao reforma-
multitudinehorumiudices confufiperturbarentunadcaufamuerodicen- ta. j
dam adori duas, reo tres horas concedi iuflerattid quoqj quod plerunq* iu
dicia corrumpebat,correxerat, interdido ne qui reorum laudatores habe¬
rentur, aut pro accufatis deprecarentur. Complures enim eoru qui rei fa di
erant, eo modo,uiris fide atq* autoritate praeclaris intercedentibus,iudictjs
erepti fuerant . Haec, aliacp horum fimilia de omnibus iudictjs conflituta e-
rant. Qiiiuero largitiones magiftratuum adipifeendorum caufa feciffen^
ad eos in iudicium pertrahendos cum alios accufatores con(lituit,tum hos in Urgtiomb \
quoqj,qui fimiliantedecaufa damnati fuerant, magno propofito ipfis dela magiftratunt
tionis praemio . Nam quicunqj duos eadem de caufa, aut minori etia quam quarites fla t
cuius ipfe damnatus erat, reos peregiffet, aut unum maioris criminis conui tutum.
ciffet, ei impunitas fui peccati dabatur. Hinc fadum e(l,ut multi rei fierent,
acPlautius quoque Hypfams qui in petitione Confulatus cum Milone & vlautiut Hy~
Scipione certauerat.Nam ex tribus his ambitus reis, folus Hypfgus damna Pf£m rem am
tus e(l. Scipioni quidem dies diefia erat a duobus, fed propter Pompeium .

iudicium effugit . Milo in iudicium ob hoc crimen pertradus non e(l, quia m° tn ludl '
caedis culpa, in qua erat, maior extabat. Cum de cade Milonis iudicaretur,
iudicum fententijs damnatus eft, neque enim uim ullam facere poterat : fi-

h 3 quidem

5>e> ROM. HIST,

quidem Pompeius praefidijs per totam urbem difpofitis, armatis cum mil!
tibus adiudicium uenerat ; ac cum Milonis caufa nonulli tutnultuarentur,
militibusimperarat,uteos foro depellerent, tranfuerfis planiciei gladio-
rum ictibus pulfatos:non ceiTantibus illis, fed in percudentes tanquain re
ludicra couicia conrj cientibus, uulnerati etia aliqui funt, ac nonulli caefi. Ita
iudicu fine turba confeflufado,alij alrjs de caufis,Milo aute cum quibufda
Ciceronis timi alijs propter ctede Clodij damnatus eft, quanqua Cicerone patrocinante*
ditM in deftn- Cum enim orator ille Pompeium armatis militibus pr^ter confuctudinem
dcndo Milone. in fudicio adefle uideret, animo collapfus, ac terrore perculfus ita eft,ut ni¬
hil eoru quae praemeditata erant ipfi, diceret, fed breui aclanguida oratione
co tentus, finem dicendi fecit. Quae enim nunc Ciceronis quafi tum pro Mt
Ione habita extat oratio, eam poftea temporis Cicero animo colledo per
ocium fcripfit . Ferturqj Milo in exilium adus miflam hanc fibi a Cicerone
Milonis in Q- orationem cum legi ffet, Ciceroni refcrfpfifle, bene fibi euenifle,quod eam
cerone iocus. i s non in iudicio pronunciaflet : nunquam enim futurum fuifle,fi hoc mo¬
do pro fe didum fuiflet, tantos ut mullos Mafsili£(ed enim exulfe contule
rat) ederet, quod Milo non eo animo fcripfit, quafi deledaretur pnefenti
ftatu ( quippe multa reditus fui caufa impetrandi molitus eft) fed Cicero¬
nem uerbis exagitans, quod cum defenfionis tempore nihil caufa: condu¬
cibile dixiflet, deinde inutiles orationes componeret, fibirn mitteret, quafi
Rufa vrVUn Ucro tum aliquid ab his iuuari poflet . Milo itaqj ita damnatus eft,ac Rufus
cusdmwtur. quoque,Plancu:j;cp,ut primum magiftratu pertundi funt, multicp prgterea
alrj propter incendium curiae.Nec profuit Planco Pompeium habuifle fui
ftudiofamineque liber ab eodem ad iudices miflus, quo & laudatio, dC de¬
precatio Planci caufa continebatur,M.Catone ( is enim de caufa cognitu¬
rus erat) dicente, fe laudatorem contra illius ipfius leges non admifiurum.
Et quamuis Cato fiiffragium de ea caufa non tulit (permittebatur enim le¬
ge eiufdem Pompei) cum adori, tum reo, ut quincp ex iudicu numero exi¬
merer, quos contra fe aperte fentetiam diduros opinione praeciperet,idcp
de Catone fentiens Plancus, ex iudicibus eum exemerat) tamen reliquom
fententijs Plancus damnatus eft.Nam & iniquumuidebatur Rufo damna
to, Plancum, cuius eadem erat caufa, abfolui.& quia Pompeius pro Planco
gratia certabat, opponere fe ei uolcbant,ne ferui eius potius, quam iudices
efle exiftimarentur. Etenim Cicero tum quocp nihilo dexterius Plancu ac-
cufauit,quam defenderat Milonem:quia dCiudici) eadem erat qug tum fire
rat facies, dC in utracp caufa Pompeium habebat uoluntate atquereipfafibi
te x de comi refiftentem,eumcp non mediocriter tum iterum offendebat. Accefsft his il
tlis' fltis temporis adis Pompei),ut legem quotp de comittjs(haec magifiratum

aliquem ambientes,ad ipfa omnino comitia praefto efle, neqj ullius abfen-
tis rationem haberi iubebat) quatiam negleda quodammodo erat, reno-
.. , uaret:decretumcp paulo prius fadu, ut qui in urbe magiftratus gefsiflent,

Fompeij lati - exteras prouincias ante quinti anni exitum, ne fortirentur,cofirmaret.Nec
tM’ puduit Pompeium, qui tum ea promulgabat, ipfum Hifpaniae imperium in

aliud quinquennium acdpereiCtefari autem ( cuius amici indignifsime le¬
gem ferebant ) abfenti quocp Confulatus petendi poteftate eodem decre¬
to concedere. Adiecerat enim hoc legi, ab fentibus petere folis his licere,
quibus nominatim atep aperte id permitteretur.id nihil aliud erat, quam ne
prohibitum quidem omnino efle,quodhi quipotentiam obtinerent,haud
dubie effeduri erant, ut fibi hoc decreto indulgeretur. Atcp hae tum Pom-

o

LIBER X iJ. 9\

perj erant acfhoncs.Scipio neq3 lege ulla tulit, ea,qu§ de Cenlbribus erat CcnforUpotc- >
aClodioftatuta^brogauitjijscppnflinapoteftatereddidinquodcumeO" ft** ^ Q<
rum gratia facffcu uideretur, tame in contraria parte ucrtit. Cum enim dC in Plone rcliimm
equeftri&in Senatorioordinemultinullius precij homines edent, quan- tct'
diu Cenforibusnuiluexhisnec^ accufatu neq$ damnatu loco mouere per'
miflum erat, uitio quoq* ipfis dari non potuit, l i homines improbi ignomri
riia no notarentur. At poftcjj Cenfores priftinafua potentia ( qua priuatim
quoqj in uniufcuiulqj uita inquirendfmcritoscp infamia notandi ius habe'
bant ) recuperauerurit, netp offendere multos, neq? in i epr^henilonem a^
liorum incurrere, quali immeritos Hia dignitate deJpoliaifent,uolcbat. Ita^
que nemo prudens uir Cenfuram petijt.Cteterum Cato,quaniiis nullum a^ Cxto Conful*
lioquin ipfe magiftratum defiderabat, quia tamen Caelarem Pompeiumqj tm rcpulfam
aucflos fupra quam e Republica effiet, uidebat, conictfuraqj colligebat fi> fWttr.
re, ut aut fimul funimam rerum inuadcr ent, aut inter fe difsidentes, maxima
(editionem cxcitarent,quicp ex ijs uicilTet,folus rerum potiretur : ftatuit po
tentiam eoru, ante quam ad certamen deueniret,dcfi:ruere : idqj ut efficere
pollet, cum priuatum fe nihil obtenturum uideret,Confulatu petij t.Quia a
Caelaris Pompeijcp fautoribus animaduertebatur hoc eum moliri , Conful
facflus non eft : fed M.Marcellus, .QC Sulpicius Rufus Cois. creati funt, alter An,v, c.y 03,
ob legum peritiam, alter ob eloquentiamadq* eo magis, quod non largitio
nibus auttri, fed demulcendis omnibus copellandiscp eam dignitatem pe¬
tierant . Cato neque ullum demereri uoluit, &C in poftcrum petitione Com
fulatus abflinuit,qudd diceret uiri boni effie,adminiftrationem reipublicae, Cxtonis^i
fi qui lpib uti uellent, non fubterfugere, neque tamen eam ultra quam com
ueniret, expetere. At Marcellus, qui Pomperj partes lequebatur,confeftim
omnia ad deprimendum Caelarem agitabat:ac cum de alijs cotra eum mul
tis ad Senatum referebat, tum utante legitimum tempus ei fuccelTor mitte
retur. Marcello 8C Sulpicius,S£ tribuni nonnulli refiHcbant:hi, quia Caelari
cupiebatalle tum hac ipfa de caula,tum quia plcrilqj no probabatur,impc>
iium cuiquam abrogari , antequam eius tempus exilTet, nullo eius extante
delicfio.Hcc ubi Pompeius cognouit ( qui Roma profedfus erat,tanquam
inHilpanlam cum exercituiturus,necdum tamen Italia excelferat, fed lega
tis omni re Hilpanienfi commiffa , ipfe his quae Romx agerentur intentus
fubftiterat) fimulauitfibi quoque non probari, ut imperio Caefar dcfpolia-
retur : hoc egit , ut Caefar fimul atque tempus ei conftitutum exiuilfet , ( id
flatim infequenti futurum erat anno ) depofitis armis, priuatus domum re'
dire iuberetur .Id ut efficeret, C. Marcellum fobrinum , fiue ( utrunque e' c.Mxrcellus
nim fertur ) fratrem M.Marcelli, Claris ( quanquam cum eo ipfi affinita§ Conful
intercedebat) inimicum, ad Confulatum euexit : itemcp C. Curionem, qui
iampridem Caelarem oderat, adTribunatu promouit . Caefar alioquin dif- C.c urio Tribu
ficulter paliurus, ut ex tanto tamcp diuturno imperio redigeretur ad priua^ nuffkbk, ut X
tam uitam , cum preeterea iiereretur , ne eo facflo , in inimicorum potelf ate Crfarecorru-
effietfuturus,itafe comparauit,utuelinuitis illis imperium retineret.Itaque P^eius rem
& nouos milites fer ip fit , dC pecunias confecit , u tqj fuum imperium omni- e&cnt>
bus qj maxime acceptum effet curauit . Interea res urbanas quoque aliquo
modo fibi conflituendas putans, ita ut ne ui omnia,fed perfuadendo etiaa'
gereuideri polfet, cum Curione in gratia redire ftatuit,qui ex nobili Curio
num genere ortiis , animo perfpicaci , uicp dicendi praeditus magna, atep ad
perfuadendam multitudinem peridoneus, idemcp utucl ipfe primas in ali-

h 4 qua

c"

DIONIS ROM. HI ST*

quare obtineret,uelalios infimili caufaiuuaret, nullis pecuniaru profufio^
nibus pepercerat.Eum ad magnas fpes eretffum Caefar,omnicp aere alieno,
quo ingenti ob magnam prodigalitatem obftricffris erat, liberatum fibiad^
iunxit. Nulli omnino pecuniae impenfae, ut quod animo conceperat obtfi
neret, Caefar parcebat:quippe cx ea re cofefta fatis ad fe argenti rediturum
fciens,multiscp plurima pollicebatur, quorum ne minima quidem partem
praeftare cogitabat* itaquenon ingenuos tantum, fed feruos quoqj,fi quos
aliquid apud dominos fuos poffe intelligebat, demerebatur, eocp modo
plurimos equeftris Senatoriaecp dignitatis uiros fibi conciliabat*Curio,et'
fi Caefaris iam rebus ftudebat,non tamen confeftimid prae fe tulit, occafio^
nem quandam probabile quaerens, ut non ultro, fed coacfius ad eum tranfi
uiffe uideretur . hoc quoque exiftimabat,quanto diutius Caefaris inimicis,
quorum ipfe amicus habebatur, adeffet, tanto fe 8C plura &C maiora eorum
fecreta poffe perdifeere* His de caufis diutifsime fua cofilta texitrac ne qua
de fe fufpicione animi immutati praeberet, inter eos primas fibi tum quo'
que uendicauit,qui omnia contra Cxfarem dC fentirent &C dicerent:ac iam
inde ab initio fui Tribunatus concionabatur in eum, multascp iniquas ro^
gationes ferebat, nonullas etiam cotra Senatum, potetifsimosqj, qui Pom
peio maxime ftudebantino quod aut putaret, aut uellet aliquam iiarum ra'
tam futuram, fed ut ipfis repudiatis, ne contra Cadar em quidem decernere
tur quicquam (multa enim contra eum iam confcripta erant) ipfecra hanc
tranfeundi occafionern.haberet* Ab eo tempore cum multum temporis a^
lijs atque altjs obtentis caufis,ne quid horum omniu decerneretur,cofum*
pfiffet, indigne fe id ferre fimulans, petijt, ut alius menfis ad eas leges tan^
dem perferendas intercalaretur. Ea intercalatio ufurpabatur, quotiefcun*
que id res exigebat, tum uero n5 copetebatrquod Curionem ipfum,quip<*
Curio Votifcx. p e Pontificem, minime fugiebat:uerun tam en opus efle intercalatione con
tendebat, collegascpPonnfictj clamoribus exagitans, cum ut aflentiretur
fibi perfuaderenon poffet ( ac ne uolebat quidem) ne aliam quidem ullam
rem quoque decerni paflus eft : iamcg aperte Caefaris caufam defendens, q>
diu contra eum fruftra contendiffet, omnia ea quae approbatum iri nequa*
quam putabat, obtedit : idcp praecipue uoluit,ut aut omnes qui in armis ef¬
fient, ljs pofitis exercitus dimitteretraut ne Cgfar quide firis coprjs nudatus,
aduerfarioru potentiae obijeeretur* Icfno eo animo pronuciabat,quod uef
let Caelarem ab armis difcederc : fed quod fatis compertum habebat, Ponv
peium huic fententiae non obtemperaturum, unde Caefar quoque non df
mittendi exercitus caufam effet Jiabiturus, Enimuero Pompeius, cum altjs
t ationibus nihil effeciffet, aperte iam exafperatus, omnia palam contra Cx
far em QC dixit SC fecitrne que tamen obtinuit quicquam, defendetibus Cx^
farem cum multis alrjs, tum L. Paulo, qui Marcelli in Confulatu collega
rat,Luciocp Pifone Caefaris focero,qui tum Cenfura gerebat.Erant eo tem
pore Cenfores coftituti, Appius Claudius, atque Piforinuitus quidem hic,
que affinitas Cxfari fauere iubebat * Appius Caefari inimicus, acPompeio
cupiens, praeter animi fui fententia Caefari multum profuit.Multos enim e^
quites fenatorescp cu notaret, inuito collega, effecit ut hi omnes deinceps
Cxfarianas partes fequerentur . Etenim Pilo cum alioquin quieti ftuderet,
ac propter generi quocp amicitiam multos obferuaret, ipfe notandum fibi
neminem duxit, collegae tamen omnes libertinos, multos etiam nobilium,
atep inter eos Crifpum etiam Salluftium,eum qui hifloriam confcripfit,Se^

natu

\,

e

r

o

Xt.

LIBER Xt. n

natu erj cienti non repugnauit: Curionem tamen, cuiipfi quoq* iam eadem
fortuna impendebat,ipfe cum Paulo eius cognato deprecado eripuerunt.

Caetcrum fcntentiam de Curione Appius ne fic quidem immutauit, fcd

eam p ublice in fenatu edidit . cuius facfti indignitate Paulus commotus,ue.

ftem fuam profcidir.Marcellus arrepto Curione, fperans fore ut odio cum

ipfius, tumCaefaris, Senatus graue quippiamin eum natueret, fententias

rogauit de eo. Curio primo cotendere coepit, non eile de le lentetias fcrem

das:mox cognito multos ex Senatoribus qui tum adei ant, partim omnino

Caefaris rebus ftudere, partim eum magnopere timere, ut de fe cognofcerec

Senatui permifit:hoc praefatus,itafefibi confcium, ea le egilie quae optima

atcR ex ufu patriae edent. proinde uobis, inquit, corpus uitamc^ meam de-

dofde tjs ut uifum fuerit , itaftatuite ♦ Cum Marcellus ita eum accufaffet ut

damnatum nihil dubitaret, poftquam pluribus fententijs abfolutum uidit,

rem indignam iudicas, Senatu .exiluit : ad Pompeiumcp m fuburbium pro.

curres, eiq* ipfe per fe, nullo facft o decreto, cuftodiam urbis mandauit, utcg

duas urbanas legiones haberet . Aderant iam tum milites ifti, incerti cuiuP

dam nep-octj caufa collecftfeares fic habebat. Pompeius cum adhuc amici. Pompeius ut

ti am cum Caefareferuaret,unam ei legionem exfuis utendam dederat, cum duas legiones

is, militibus indigeret , ac Pompeius nullum bellum gereret . Poftquam in. Cafari ademe

ter fe diftedere, Pompeius ut & fuam legionem repeteret , cc aliam infuper rit *

Caffari adimeret, Bibulo in Parthos militibus opus efte commentus efttac
ne nouidelecftus haberentur, quod Sceleritatem requiri in haere, &ma.
gnam effe copiam exercituum dicebat , effecit ut decretum fieret, quod iu.
beretab utroque,Pompeio8£Cgfare,fingulas legiones Bibulo mitti.Pom
peius ex his quas tum fecum habebat legionibus nullam deditifed qui huic
negocio erant praefecfti, eos iufsit legionem quam Caeiari ipfe dederat, a Cg
fare petere.Ita cum uterqj uideretur unam legione fuppeditare, re ipfa Cae.
far ambas pnebuit.Qiiod tametfi Cgfar intellexerat,tamen ne locum crimi
ni daret, quafi non obtemperaffet imperatis, paruit, prariertim quod hac oc
cafionefuturumuidebat,utmulto maiorem militum numerum contra deli
geret.Hse igitur duae legiones ut in Parthos mittendae, adornabantur : quu
uero nullus eoru ad id b ellum ufus effet,ueritus iam ante Marcellus ne Cae.
fari redderentur, in Italiaretineriiufsit:tuncautemPompeio(quemadmo
dum dixi ) eas tribuit . Et quia haec exitu anni agebantur , futurum q$ uide.
bat Marcellus, ut non diu rata haberentur, cum neque Senatus, neque po.
pulus iufiffet, Cornelium Lentulum, Caiumcp Claudium Cofs. defignatos
fecum ad Pompeium perduxit,!) cp ut eadem mandaret effecit . Quia enim
literte defignatis Confulibus traduntur , atep alia quaedam ad magiftraturo^Co«/Kl« de fi¬
corum pertinentia, antequam eum ineant, agere licet, huius quocp rei pote gnatorum po-
ftate habere uidebantunPompeius, homo in omnibus ali)s rebus diligens, teji#.
legiones animo libentiaccepit , nihilneCp a quibus necp qua ratione eae of.
ferrentur, iolicitus. Nihil tamen, quale quis tam audaci ex facto expecffaf
fet,fubfecutum eft : fed inimicitia tantum in Caefarem manifeftata, ipfi uim
praeterea nullam parauerunt , Caefari autem non abfurdum praetextum reti
nendarum fuarum legionum obtulerunt*Etenim Curio, cum multus apud Cu irio urbe ad
populum in Confulibus acPompeio accufandis fuiffet, poftquam , pro¬
fatis fibi idfcciffe arbitratus eft,recfta ad Caefarem fugit ^

contendit*

DIONIS -

yf "

? i.

Curiolitcw
Cefaris ad Se¬
natum perfert.

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER QJV A D R A G E S I M V S P RI M V S,
gmlielmo XyUndro ^Auouttano
interprete*

INDEX CAPITVM HVIVS LIBRI.

Quomodo Cee fer in Italiam uenerit,utq; Pompeius ea relifta in Macedoniam traiecerit.
'VtCcefarHiffraniamJubegerit.

Vt in Macedoniam aduerjum Pompeium traiecerit.

Conflictus Cee feris cunj Pompeio apud Dyrrhachium •

Quomodo Pompeium Ccefar ad Pharfalum uicerit .

Annis hete duobus gefla funt,in quibus C onfules fuere:

Att.V.C.705. L.CorneliusP.PXentulus.

C.Claudius M.F. Marcellus.

706. C Julius CJ.Ca-fir 1 1.

P.Seruilius PXJjauricus.

Att.v.c.705, e c v n d v m haec CurioliterisaCa?faread Senatum ac>

ceptis Romam uenit ad ipfas Calendas, quibus Cornelius
Lentulus, dC C.Claudius Confulatuminibant.Eas ne foris
acceptas fupprimerent Confules, non ante ipfis exhibuit,
quam in Senatum uentum eft. Nihilominus diu cucftatos,
demum Q.Cafsius Longinus,&MAntoniusTribuniple
bis,ut publice recitarent eas, adegerunt. Antonius quidem
pro beneficio hoc, quod tum Cadari proflabat, poftea temporis ab ipfo ma
gnam gratiam reportauit,&: ad fumma dignitate euedlus eft* In literis Cx*
faris cum enumeratio meritorii eius in Rempublicam inerat, tum purgatio
coru qua? obi) ciebantur criminmprornittebatcgfe exercitus dimiflurum, a
magiftratucp decefluru,fi quidem Pompeius idem feciftet : qui dum in ar^
mis eftet,imquuforefc cogi ut ea deponeret, quippe qui fic hoftibus trade
retur. Cum fententiae edent ferendae, ea? non a lingulis pronuntiatas funt
( metuebat enim ne quis uerecudia timore ue copulfus fecus cp fentiret,db
ceret ) fed in diuerfas Curia? partes difcefliim eft : ibi qui Pompeiu ( is tum
in fuburbanis cu exercitu erat) ab armis iuberet difcedere, repertus eft ne^
mo:Ca?fareuero uniuerfi,prseter M. quendaCa?tiliu,& Curione eum qui
literas attulerat . De Tribunis enim plebis nihil dico, quod no uel ui inter*
cefferunt, quippe eam poteftate obtinent, fiue quidftatuere uelint,fiue in*
^rmare.His ita decretis,tame per Longinum Antoniumcp effecftum eft, ut
neque ea die, neque poftridie eius dieiquicquam ratum efle iuberetur.id
reliquis indigne ferentibus, lugubremcp ueftem fumetibus, cum ne fic qui*
dem ratum fieret decretum, tame ea fententia perferipta eft. Confeftim ad
rem lpfam inde peruentu eft:quicp eius decreti autores fuerant, ftatim Cu*»
ria egrefsi, mutatacp uefte reuerfi, de fupplicijs eorum qui fe oppollierant,
deliberauere . Qui cum re percepta primo reftitiffent, poft territi cum altjs
decaufis,tum quod Lentulus fuafiftetut urbe exirent prius quam fentetia?
perrferrentur, multis uerbis fatflis obteftaticp, cum Curione ac Ca?cilio ^d
Ca?farem abiere, non iam magni pendentes, quod eftent ex Senatorum ab
bo fublati. Secundum hoc decretu, Confulibus porro reliquiscp magiftra*
tibus urbis cuftodia de more mandata eftideinde extra pomoeriu ad ipflim

Pompeium

LIBER XLl« 91)

Pompeium progrefsi, tumultum effe eam rem quae tum agebatur, eeftfue. Dwtmti*
runr,ipfiqj pecunias S£ milites tribuerunt. Decreueruntpisterea, utiCae' 'fV *‘Me
far imperium fuccefforibus traderet, bC ante certam diem exercitus dimitte >
ret:fi no feciffet, hoftem'habendum,ac contra patriam egifle iudicandum.

* - - a - ^ ' Ccefar Arimi¬

num , er inde
'ad Ronri eunt
exercitu coteti
diL

auis quoa noin imparia enent - v —

bus. Ea percepta Pompeio terrorem incuflcrunt, luxta omnia qux animo

Cccfar agi tara t ex Labieno di Ccenti . Is enim a Calare perfugerat, om. UbicmuCs

niacfi eius arcana Pompeio enuciabat. Mirum uiden alicui pofsit,quid La. [*rc ad Pom-

bieno in mentem uenerit,ut a Caefare deficeret, a quo in fummo femper ho perfugit.

nore habitus, omnibuscp quas eranttrans Alpes coptjsabeo duminltalia

ipfe m orare tur,pnefe<fius fuerat : fed in caufa fuit, quod Labienus lpfe cum

effet diuitijs ac gloria aucflus, maiori cum faftu quam pro imperio fefe gef e*

batieumcp Ctefarfibi exaequari uidens, minus iam diligebat.Eam mutatio*

nem uoluntatis Caefaris Labienus no ferens, fimulq3 fibi metues, defe&io*

nem fecerat . Pompeius his quae de Caefare perceperat adducflus, praeterea

quod haud poenitendam manu ille iam coegifiet, adhaec qui in urbe erant,

eoscp in primis q partib.ftudebat, memoria Marij Syllae^ facinoru territos

bellum reformidare, cuperecp ab eo citra periculu liberari indebat, fentetia

mutata, legatos ad Caefarem L.Caefarem eius agnatum, & L RofciunvPre* L cgdti Vopeij

torem,qui ultro eam prouincia ceperat,mittit,li qua eius impetu effugiens Crfarem,

mediocribus coditionibus pacem coponerepoflenCum Cariar eade,quae

prius per literas fignificauerat,refpondiflet,ac preter eauelle fe ipiiim cum

Pompeio colloqui,etfi plerifqp hoc minime acceptu erat, quod timeret, nc

cotra fe aliquid illi coponeret, tame poft ea^ legati multas laudes Cariaris

retulerut,idq3 adeo, fore ut nemo quifqua ab eo ullam acciperet iniuria,m

ticp exercitus ftatim dimittereturpollicitifunt, permulfi his promifsis,eof*

dem legatos ad Ccefare remiferunt, magnacp femper 5C ubiqp locoriimab

ljsuoce^poftulauerunt, efficerent ut uterer fimulab armis difcederet. Me*

tum ea res Pompeio miccit, fatis certo, le 'apud populum Caelare longe

inferiorem futuru, quando utriqj priuato uiuendum eifetfitacp prius quam

legati redirent, in Campaniam abijt,ibi fe facilius bellum adminiftrare^ofi Pompeius in

fe ratus : iufsit4 ut uniuerfus fenatus , omnescp fe magiftratus fequcrentm^Cimp^w

propofito Senatufconfulto, quo impunitatem, eius demigrationis often*

debat : pnedicftocB, fe eum qui ad urbem remanfiffet, eodem cum hoftibus

babituru loco.Iufsit etiam decerni, ut fecum pecunias publicas, omniacp

qua! ad urbem erant diuis dedicata dona auferret, fperans inde fe magnam

uim militum poffe conducere.T anta erat uniuerfis propemodum Italice ur*

bibus bencuoletia in Pompeium, ut haud multo ante cum audiuiffent eum

pericuiofo morbo coflitf ari,pro incolumitate eius publica facra uouerint.

Qiiod fane magnum fuiffe ac fplendidum munus nemo hominum negaue
rit, nimirum nulli unquam alij, praeter eos qui poft ea tempora fummam in
omnia poteftatem obtinuere , decretum : non tamen id fatis firmum argu*
mentum fuit, nunquam eos Pompeium metu potetiqris derelicturos. Por>

cum eo aduenerant,iufsi t coram illis quae acfla effent r
pfeinfuper quae praefens negocium requirebat adi) ciens, adhuc magis fuo-
Ium animos accendinmotisfe caftris recfla Romam uerfus exercitu duxit.

receptis citra pugna omnibus in qug initine re incidebat oppidis,praefidijs
r a:qc. _ .««wKtrc olns Lariari ieie conum o-pnfi

ro etfi de pecuntjs donarijscpfactum fuit decretum, neutra tamenloco mo^
ta funt» Vbi enim acceperunt Caefarem legatis iam nihil pacati refpondifle,
fed infaper uitio eis dedifle,qu6d de fe mendacia retuliflent, tum milites ei
multoselTe, eoscp audaces, 8C ad makficium omnibus rebus inferendum
animo paratos, quemadmodum fere in id genus negocijs omnia ma^is
terribilia referri folet, quam res lpfa ferat : his nuncrjs perterriti, prius quam
pecuniam donaria' ue attingerent, magna cum celeritateRomamrelique»
fugzexRO' runt. Fuit omnino ea fuga alio quin etiam turbarum ac tumultuum plena.
mdeferiptio . Qiii enim urbe exibant, (hi erant ordinis fenatorrj equeftriscp fere prima^
rij omnes, itemcp permulti de plebe) etfi uidebantur ad bellum proficifci,ta
menre uera ea patiebantur quae captiuis ufu ueniunt.Summum lpfis affere
bat dolorem, quod patriam relinquere, uitamcp alibi locorum ducere, mu»
roscp extraneos fuis magis fibi aptos habere cogebantur. Nam qui cum to
ta familia emigrabant, ita delubra, aedes fuas,folumcp patriae relinquebant,
ut ea ftatim aduerfariorum futura fcirent : fatisqj iphs conftabat , Macedo»
niam, Thraciam ue fibi, fi belli periculum euafiftent, habitandam fore, non
ignaris fententiae Pompei) . Qjui uero ad urbem liberos uxorescjj fuas dC
preciofifsima quaeqj reliqiiiiTent, uidebantur quidem illi fp em redeundi in
patriam habere aliquam ; uerum longe quam caeteris difficilioripfis difceT
fus erat, ab his quae homines carifsimahabent,diuulfis,duplicicp, QC inter fe
quam maxime contrariae fortunae expofms. Quia enim coniunctifsimos
fuos in poteftatem hoftis dediffent, uidebantfefiinbello parum ftrenuos
fefe gefsi(fent,in periculo uitac futuros:fin ftrenui fuiflent, illis priuatum iri:
adhaec neutrum fe amicum, utrumcp infenium habituros : Caelarem, quod
non lpfi quoqj Romae manfiiIent:Pompeium, quod non omnia fua fecum
abduxiflent. ltahifententijs uotiscp &fpe alternantes, corporibus afuis
fumme neceflarijs diuulfi , animisinduaspartes diftrahebantur. QuiRo»
mx remanebant, dfuerfis ab his , fed tamen 6C lpfis inuicem pugnantibus
affectibus percellebantur : quippe a fuis feiuncti, ac quafi patronis orbati,
curnadfefedefendendosfatis uirium nequaquam haberet, bello expofiti,
futuricj) in poteftate eius, qui urbem obtinuiflet, ipfi quocp m etu miuriam
ac caedium quas iam tum ante oculos fuos repraefentabant, affligebantur:
ijscp hi qui difcedebant,alij tanquam defertoribus ea imprecabatur, alrj ue»
niam necefsitati dantes, euentura tamen haec uerebantur. Reliqua omnis
multitudo, ut maxime difcedentibus genere propinqui non eflent, tamen
eoru caufa dolebant,alius uicinos,alius focios pro cui a fe profecturos, mul
fiitp 6c facturos dC perpefluros indigna exiftimantes. Suam uero ipforum
Tortem longe maxime lugebant.Cum enim uiderent a magiftratibus,Sena
tuq$, 8C omnibus alijs quorum aliqua eflet potentia (neqjuero conftabat,
ullus ne eorum eflet Romae perfeueraturus ) dC patriam, dC fe deferi, quos
nequaquam excefluros urbe cenferent,nifi multa ei horrendacp mala immi
nerent, iam magiftratibus fodjscp deftituti, plane orboru parentibus pue»
rorum, uiduarumcp mulierum fimiles erant Jam cum iras, cupiditates^ eo»
rum qui Romam petebant, fecum expendebant, memoria^ repetebatma
la fuperiorum temporum, quae partim ipfi fenferant,partim exaltjs audiue»
rant, cogitantes quae & quanta Marius ac Sylla edidiftent facinora, nihil de
Cariare moderati fibi pollicebantur; fed longe plura atep atrociora metue»
bant, quod eius milites maiori ex parte barbari erant. Eo modo omnibus
affectis, nemineqj rem hancfecuro animo accipiente, exceptis his qui Cae»

fari

3

LIBER XLI., ^ 97

fari amicitia iun<fli uidebantur ( tametfi his quoq} lpfis no firma fiducia ad*
erat/ed mutatione morum, quos plericp pro rerum ftatii conucrtunt, fide'
bant) ne cogitari quidem facile potefl, quatum in pioiectione Confulum
reliquorumcp qui eos comitabantur,turba: atqa ludus extiterit.Totam no
dem obambulantes, tumultum excitauereJub diluculum cum circumeun
tesad fingula fana, uota concepiflent, deos inuo callent, lolum exoiculati
dTent, quibus & quot ex periculis erepti, nunc ( quodnunquam ante t,enta
tumabipfis effiet) patriam relinquerent, deploraflent, inges omnium com
miferatio coorta eft.iam ad portas urbis eiulatus plurimus extmt: ibi alitis
alium, tanquam poftremum hoc dC ipfum, & urbem mforugalutare, lq fua
ipforufcrtem lugere, abetmribus ben^ optare : plurimi tan$ a fius prod.ti,
eis imprecariiaderat enim omnes quotquotin urberemanereftatuerat,cu
omnibus liberis uxoribusw fws.Poft hgc illi quideurbe exceflerut.hiuero
eos deduxerut ac nonulli dum a notis fuis detinetur, moras fecerunt, ali] in
mutuis coplexibus diutius hteferunt.Qiii in urbe permanere decrcuerant,
abeuntes cjj longifsime comitates, clamore etcommiferatione profequuti
iuntiac quafi furore diuino cocitr,ut aut fe una abduceret, aut ipfi quocr, in
patria remaner et, obteflati fiunt, Ad horu unum quodq* ululatus magnus,
lacrymaecp adftantium immenfe erumpebant. In hoc enim ffatu fpesme^
lioris co ditionis menti minini e accidebat, fed miferiae primo ad urbem ma
nentium , deinde etiam proficifcetium animis obuerfiabantur. Poterat tota
res haud iniuriafi quis eam coram mfpexiffet, comparari duobus populis, Cont P#*tio.
duabuscp ciuitatibus, quae ex uno populo,unaq$ ciuitate exifteret, quarum
altera in exiliu abiret, altera deferta caperetur. Ad hunc igitur modum Pom
peius plurimis fecum abducis Senatorum (nonnulli enim ibi permanfe-
runt, quorum alq Csefaris rebus, alq neutri {ludebant) urbe cxccfsit, dele*
etiis militu ex oppidis inftituit, pecunias coegit,&: prarfidia in omnes par^
tes mifit. Cseiar poftea quam hoc comperit, Romam quidem non conten'
d it: nam eam in praemium uidori prqpbfica nonerat,dicebat<p fe bello non
Romam tanqui?hoftem,fed propter eam aduerfarios impetere * Ceterum
literas per totam Italiam circummifit,qiribus et Pompeium ad dificeptatio'
nem caufe proubcabat: 5C alios ut bono effient animo, fiecp domi contine»
rent multis annexis pollicitationibus cohortabatur. Ipfe Corfinium, quod Corfiniu 4 G e
oppidum a L.Domitio tenebatur, nec dum deditionem fecerat, profedus fare objicietur.
efbobuiacp fibi manu pr^lio fuperata, reliquos obfidione cinxit.Igit Pom-
peius^bi eos obfideri,reliquoru uero complures ad C^farem tranfire fen, P oinpcij de itu
fit, quod iam Italie obtineda: nulla fpes reflaret, in Macedonia, Gnec4g^cp tu relmqucda
& Afiam tratjcere ftatuitmam & inmemoria rerum ibi a fe geftarum,- &rhtfonftimu
populorum regum q? amicitia multum fiduciae collocabat.Et quamuis om
nemHifpaniam fub fe habebat, tamen tuto proficifci eo non poteiat,Caefa
reGallias obtinerite.Praetereareputabat fiabnauigaffiet, neminem futuru
qui fe perfequeretur,cum ob nauium defedum, tum ob anni tempus, iam
enim autumnus exieratrinterim fe ex regionibus populi Romani imperio
fubditis , atep e fociorum ditionibus magnam & pecuniae dC militum uim
cogere pofle.His confilfjs addudus,Brundufiu perrexittDomitiocp man/ VopcmBrm
dauit,ut Corfinio relido eodem fe conferret. Domitius etfi uirium nonnri dufimjcrec u
bil habebat, fpecnbona utebatur (nam cum altjs rebus milites, tum promifi PJ * ,

fione agrorum fibi deuinxerat: ipfe enim Syllanas partes ante fecutus, ad ^

magna opes inde peruenerat) tamenPompeioparendu ratus, quaratione di)jlittitm

r

f

*>% DIONIS ROM. HI ST.

tuto Corfinio excedere pofletjdrcunfpicicbat. Quod ubi qui cum eo erat,
animaduertere,difcdTsionem eam, quae a fuga nihil differret, afpernati, Cae
fari fe co niunx erunt, eiuscp fignafecuti funt.Domitius, caeteriq? Senatores
a Caefare uerbis increpari quod fefe ei oppofui{fent,dimifsicp,ad Pompeiu
fe receperunt. Magnopere cupiebat Caefar cum Pompeio congredi, ante*
quam cnauigaret,b ellum cp in ipfa Italia coficcr e, atqripfum Brundufi]’ ad¬
huc -morantem comprehendere, (quia enim ad tranfportandum exerci¬
tum naues no fuffidebant, Pompeius Confiiles cum alrjs quibufdam prae-
miferat,ne in Italia fub fidentes noui quid molirentur ) uerum locum expu
gnatu difficilem effe cernens, ad conditiones pacis Pompeium prouoca-
uit, cum pace amicitiam offerens. Cum aliud nihil is refponderet, quam fe
ca de re cum Confuiibus communicaturum, hiuero iam ante decreuifTent
neminem armatum ciuem in colloquium admittere, oppugnationem ur¬
bis Caefar aggrcflus eft, quam per aliquot dies Pompeius defendit, do-
iopeius B run nec nauigia redirent. Qjio fi mul accepit, inaedificata urbe quo tutius a*
dufiojn Mice uehi poliet, noctu naues foluit, incolumisq? in Macedoniam tranfmifiti
donu iruijcit. Brundufium, duaecp ibi naues uiris refertae, in poteffatem Cofaris uene-
runt. Hoc modo Pompeius patriam, omnemcp Italiam reliquit, omni¬
bus 5C deliberatis S>C a&is modo contrario ei, quem prius tenuerat, cum in
Pompeius mu eam ex Afiaadueheretur : itacp &C fortunam 6c exifrimationem priori con-
utut. trariam natftus eft . Nam qui prius Brudufij fuos milites,ne quam ciuibus

moleftiam afferret, dimiferat, tum aduerfum eos fuis aufpierjs alios inde a-
uexit:quicp ante diuitias barbaram Romam aduexerat, tunc omnia qua¬
cunque poterat inde alio afportauit : deqj rebus patriae omni fpe proiecfta,
auxiltjs alienigenarum, eorumcp quos oliminferuitutemredegerat, catra
patriam uti ftattiit, maiuscp in illis falutis ac potentiae fux profidiurn, quam
in his de quibus erat bene meritus, poiitit * Itaque ita abijt,ut pro fplendorc
quem bellis lftis fibiparauerat, pufillanimitatem ob metum Cadaris, pro
gloria aucftee patriae, fummameiusa fe derelicfto ergo infamiam adeptus
O mim Pom- ruerit.Enirnuero ur primum Dyrrhathiu appulit, ftatimmalo ominefepa-
peio cUdem fi - tria excefsiffe didicit. nam in ipfa adnauigatione fulminibus aliquot milites
gnificuntiu . exanima ti funt,fignaq$ militaria araneae infederunt, ipfiusqj Pompei) e na-
u i egrefsi ueftigium ferpentes aduoluti confuderunt . Haec portenta Pom¬
peio euenerutteaeterum alia toti urbi eo anno, ac paulo ante datafunt.nam
x in ciuilibus difcordtjs h aud dubie ab utraq* parte Refpublica detrimentum

Vrodigiit. capit.Igitnrinipfaurbelupinocftuaeq^frequetes apparuere, terromotusqj
crebri cum mugitibus editi fiint, ignis ab occidua cceli parte in orientalem
(perlatus eft: alius ignis cum alia odiftcia,tum Qiririni aedem exufsit:Sol to¬
tus deliquium pertulit.fccptrum louis, galea q? Martis in Capitolio repoft-
ta,itemc|3 columnae in quibus leges extabat,de coelo tacfta funt. Multa item
animalia partus monftrofos ediderunt, oraculacp quafi Sibyllina cecinere,
multi furore diuino correpti futura prodixerunt. Adhaec nullus profecftus
urbis qui ferijs celebrandis proeliet, eo anno conftitutus ( ut more erat re¬
ceptum ) fuit,fed ( quae nonnullorum eft fententia ) omnia quo eius offici/
erant, Protores adminiftrauerut : quod tamen infequenti anno facftum, a*
h) memoriaeprodideruntlllud quidem denuo quoqj euenitthoc ueroPer-
* penna quo 9 fecit, qui Cenfor olim cum Philippo cum effiet, diem fuu clau-
fit, quemadmodu a me relatum ante eft3nouifsimus omnium eorum qui in
Cenfura eius Senatores fuiftent* quod xpfiim quoq? nouuille feciffe credi¬
tu»

7

LIBER XLI. ^

tus eft.Proinde quanquamhis prodigrjs perturbabant (ceu par erat ) Ro.
mani, tamen quod utraqj fadlio ea qug ijs denuntiabant mala in aduerfaria
parte decubitura (peraret, omnis expiatio abqs omnia fuit. Ceterum Ca>
far ne confiliuquidc in Macedonia nauigandi eo tempore cepit, quum dC

nauibus deftitueretur, 8d de Italia folicituseiiet,neeamPompeiani legati
ex Hifpania fuperuenientes occuparent . Itaque : brimdulio praefidium im.
pofuit,ne quis eoru qui abnauigaiTent, reuehi eo pojiet, ipfe Romam pro.
fedlus, ad Senatu, qui extra pomoeriu ab Antonio a^alsio (itaquiprius c<efdrKomZ
Senatu eiecii fuerant, tunc eundem conuocabant ) erat coducius, concio aduemt3dc
nem habuit longam, humanitatiscp plenam, qua «eorum libi uoluntates que egerit.
ipfe conciliaret m prsfentia,&:bpnamfpem defatuns oftenderet . Cum e-
nim eoshtec qute acfta erant atgre ferre, finiftrasm de fe opiniones ob mili-
tum multitudinem concipere intelligeret, confolandos cos libi, demulcen
dosqj aliquo modo c\uxit,ut donec debellaret, quietem agerent.Itaque ne.
que culpauit quenquam, neque minas ulli propofuit;quinimo in eos qui ci
tiibusfuis bellum facere cuperent,non fine imprecationibus inuedluseft:
denique autor fuit, ut confeftim legati de pace dC concordia ad Confules et
Pompeium mittereturJn eandem fententiam ad populum quoque, qui 8C
ipfe extra urbem confluxerat locutus, frumentum ex infulis aduehi iufsit,et
uiritim fe c c c feftercios nummos largiturum recepit, eo modo fe eos ille,
dlurum fperans . At uerd homines illi cum animis fuis reputantes,diuerfas Alius eupien -
plane &fententiasefle8dad!iones eorum qui rem aliquam expetunt, eo. tium aliquid %
rumcp qui ea potiti iam funt, quando initio his qui refiftere inceptis eorum cU^ adepto
poflunt,acceptifsima quaeqj promittentes, re quam cofequendam propo. rm
fuerant, perfedIa,nequepollicitorameminerunt,8d fuis uiribus contra eos «
ipfos,a quibus eas accepere,utuntur:memoria quocp repetentes, ut quon- «
dam Marius Syllam humaniisima quasq? polliciti fuiflentjUtqj cotraria om
nia przeftaiTent : ad naec quid affedlaret Cseiar fentientes, eiusm arma pluri
inaper totampaisimurbem confpicientes, necp eiusdidlis fidem habere,
neque animo fecuro efle poterant, fed obuerfante adhuc animis fuis prifti.
no terrore, iam tum de impendete malo comedi uram faciebant. Augebat
metum, quod legati pacis componendae caufa deledli quidem, non autem
profedli fuerant;fed & focero Caefaris Pifoni crimini dabat, quo d aliquan.
do mentione eorum feciflet. Iam pecuniam promiflam uti tum acciperent,
tantum aberat, ut reliquae infuper omnes qute in terario habebantur pecu,
nite ad fuftentandos milites,quorum ipfi metu urgebantur, dandae fuerint*

Inter htec omnia,tanquam res laetae obtigiflent,ueftemqua inpacc^fo.
lent,quamcp eatenus pofuerant,refumpfere.Cteterumrogationi depec^y
nijs L. Metellus Tribunuiplebis intercefsittcumcp nihil obtineret, adaera. t.Metellus
riumfe contulit, eiusepianuas cuilodiuit.JNIonpluris eius cuftodiam,quani
J* _ i/t _ _ «ffVorQ-o ( rlaiies m im

ranum contra

In dicendo lib ertat em milites fecer e :ijcp feraeffradla(claues enim fecum Ctfaredefin'
Confales abftulerant, perinde ac fi non earum loco fecftri liceret uti) omne d/f.
pecuniam abilulerunt. Ad eundem modum, quemadmodu faepius demon
flraui, decreta quocp alia multa fa dia funt, fub titulo quide aequalitatis ( de
plerifcpenim Antonius referebat) re ipia autem dominationis firmandae
caufa. Vtricp enim aduerfarios fuos, patriae hoftes appellabat, fecp pro Re.
publica bellum gerere dicebant: fuas tantum uteros res priuatas augebat,
remen ex aequo publicam corrumpebant.Praeterea Caefar Sardiniam, Siti,
liamcp infulas,excedentibus praefedlis earum, abfcp pugna occupauit, Ari.

ftobulumcg

'fri&ohlu*. ftobulum^ in patria eius Palgftina dimifit,ut cotra Pompeii! is aliquid mo
neret : filijs eoru qui a Syllafuerat profcripti, magiftratuu petendoru pote-
itate fecit: deniqj omnia no Romx modo, fed per omne Italia ita coftituit,
ut fibi ad prefente rem cffent cg maxime comoda. Quarum reru cura Anto
nio comiifadpfe in Hifpania ire intedifcquae & impenfe Pompeio fauebaf,
& metum ei iniecerat,ne Gallia quocp ad defedionepermouerct. Interim
Cicero cum Cadaris in cofpedu nequaqg ueniffet, cumcp eo alij quida Se¬
natores, ad Pompeium profedi funt, quem & iuftiorem fe gerere, & bello
Cicero Ad p o- uidurum exiftimabant.Iufferant enim QC Cofs.ante fuum difcefliim dC ipfe
pciS feto fert. Cicero tum proconful,ut omnes fe Theffalonica fequeretur, Roma ab ho
ite occupata . Ipfi uero Senatus facile principes erant, fecumcp quocunque
deueniffent, fpeciem Reipublicte perlaturiatacp eis fefe maior pars Senato
rum equitumcp ali) e ueftigio, alij poftmodo coniunxerimt, itemcp omnes
ea: urbes qu£ Catiaris armis non coercebantur. Enitnuero foli ex omnibus
mfttti C tft Gallia: incolis Mafsilienfes neq* Caefaris partes fequuti funt,neq5 in urbem
rem non rccL eum receperunt, & memorabile ei refponfum dederunt: Eflefefodos po-
$ictispobJidc- pu)j Romani, ca: ter um inpraefentiarum necp curiofe inquirere,neqj fuffice
tur‘ re ad dignofeendum utrius eorum caufa fit iniulta : proinde fi quis amici
more ad fe uenire uellet, utruncp fe abfcp armis uenientem accepturos : fin
bello ueniat, neutrum . lidem obfidione cindi a Caefare, cum uim eius pro-
pulfauerunt, tum Trebonium SCD. Brutum ob fidentes diu admodum fu-
itinuerunt. Etenim Ctefar aliquantum temporis in oppugnanda Mafsilia,
quam captu facilem putarat, perfeuerauit, indignumratus fe qui Romam
ipfam nullo cum certamine cepiifet, a Mafsilienfibus exdudupofteaquam
uero eos refiftendo elTe fenfit, oppugnatione a.lijs mandata, ipfe inHiipa-
niamproperauit. Eo C. Fabium prkmilerat: fed ueritus ne is prariiopro-
Ctfuris in Hi- prrjs aufpicijs committo fupcr aretur, ipfe quoqj eo fe contulit. Hifpania: ea
ffanU bellum tempeftatepraefafit Afranius ac Petreius,ijdemcp faltu quotp Pyrenaeum
contm Afra - pradldio ttrmaiierant: omnes autem copias fuas ad Ilerdam coducentes, ibi
mu. et P etrciU hoftium aduentum operiebantur.Fabium quotjue qui dciedo Pyrenaei fal
Vompeijkgd- tus prgfidio Sicorim fluuium tranfibat, repente adorti, multos eorum qui
tas' ponte in tranfitu rupto a fuis relidi erant, occiderat. Paucis poft diebus Ca:

farfuperuenit,aliocpponteflumen tranfgreflus ad pugnam eos prouoca-
uit:ipfi permultos dies cum praelio congredi non auderent, caflris contra
Caefaris caftra pofitis quieuerut. Qua re Caefari animus ita audus efl,utlo-
cum natura munitum, qui erat inter eorum caftra atm oppidum pofitus,oc
aip^mnftitueret, ea ratione muris hoftes mtercluuirus . Caeterum Afra- .
imus cum fuis eo Caefaris propofito praeuifo,ipfelocum cum antcccpit,con
greffoscp fecum repulit: quos dum infequitur fugietes, ab ipfis ad caftra ho
Sium pertradus, eorum qui inde procurrebantimpetum fuftinuit: conful-
tocp praelium remittens, in loca fibi idonea pertraxit, ibi caedem eorirprio-
re maiorem edidit.His fadus audacior, pabulatores hoftium aggreflus eft,
palantesqj damnis affecit. Forte Caefariani quidam fluuium tranfgrefsiflre-
rant, interim tempeftas uehemens coorta, pontem, quo utebantur, interru¬
perat. Itacj qui cum Afranio erant, per alterum pontem qui erat prope ur¬
bem tranieuntes,hoftes,quibus nemo fuorum auxilio uenire poterat, uni-
uerfos deleuerunt. Ha: res Ctefarem, cum praeterea nctjj focioru quifquam
fuppetias ferret ( quippe Pompeianifi quos accedere fentirent, eos ftatim
intercipiebant) SC ipfe in aliena terra rebus aduerfis utens, difficultate comt

meatuum

meatuum lab oraret, in fummam anxietatem coiecerunt. Quibus auditis hi
qui Romae erant, defp eratis Caeiaris rebus, quem haud diutius fuperflitem
futurum exiflimabant,ad Pompetj fefe partes inclinauere : multicp ad eum
tunc cum alij,tum Senatores quocj3 profecti funt. Eo dem temporeD.Bru-
tus magnitudine nauigiorum, claisiariorumcprobore fretus, Mafsilienfes
auxilio Domitijjufucp rei naualis proflantes, nauali pradio ui<51 os in urbem
penitus compulit.quodnifi eueniflet,utiq5 de rebus omnibus Caefaris tum
adlum fuifTet.Nunc id facflum dedita opera inflatius quam re uera contige-
rat Hifpanis annunciatum, ita eorum nonullos affecit, ut mutata fententia
Cadaris partes fequerentur * acceptosqp perdidit* Afranius

cum haecmolefle ferret, Ilerdamcp ad diuturnu bellum fibi necp tutam necp
idoneam efleanimaduerteret, adlberum fluuium,urbescp propter eamff
tas difcedere intendit,nocfluq$fiuelatendi, flue anteuertedihoflem caufa,
caflris motis profecflus efl.CadTar,quanquam ea profedlio lpfum non falle¬
bat, non tame illico infecutus hofles efl, quod no tutum cenfebatper tcne-
bras cum regionum ignaris hoflem locorum peritum confecflari* Vtuero
dies illuxit,magna celeritate ufus, in medio itineris Pompeianos deprghcn
ditjijscp exercitum elonginqimundiquacg circunfudit: ad quam rem ei SC
multitudo, ( qua hoflibus longe anteibat) & locorum concauitas condu-
cebat.Manum uero cofcrere minime llatueratjpartim quod timebat, ne ad
infaniam uerfi hofles, atrox aliquod ederent facinus, partim quod eos fe fi-
neui fuba<flurumfperabat*eafpesCacfaremnequaquam decepit. Poflea>
quam enimflepius conati perrupere, nufquam id confequi ualueruuiamcjj
& ea re, & uigilia infup er, itinereqj defatigati, ad haec neque cibum habue¬
re ( neqp enim fecum quicquam tulerunt, quia unicis caflris fe quo flatue-
rant,peruenturos fperauerant ) neque potum ( efl autem fls locis fumma a-
quarum penuria ) pacfli,ut QC u is omnis a fe abflineretur,necp contra Pom¬
peium cum Cacfare militare cogerentur, ei fefe dediderunt* Vtramque con
ditionem fumma fide Ctefar praeflauit ; nam dC nemine ex his, quos eo bel¬
lo cepit, occidit, ( quanquam Afraniani aliquando induciarum tempore
nonnullos de Cadarianis incautos interemerant ) neque ad militiam con¬
tra Pompeium quenquam adegit : fed dimifsis praecipuis ipforum, reliqui
lucri honorumcp caufa ultro eius figna funt fecuti. Hoc fadu Caefari haud
paruu cum ad gforiam,tum ad rem gerendam momentu attulit» Omnes e-
nim Hifpaniac ciuitates, omnescp qui in ea erant milites, quoru praeter eos
qui in Baetica erant, magnu fecum M. T eretius Varro Pompei)' legatus nu¬
merum habebat, fibi adiuxit.Qiiibus receptis,coflitutisc^rebus, ad^bdes
tifqj decurrit, nemine ulla alia re lado, prgterqj imperata pecuniaream
plurimam exigebat undiquaqj. Honores quocp priuatim publicecp multis
habuit, dC Gaditanu populum ciuitate Romana donauit:quam donatione
deinde populus ratam efle iufsit . Ita eos infomntj ergo remunerauit, quod
Qiiaeflor ibi per fomnu uifus erat cum matre fua rem habuifle,atcB inde (ut
fupra diximiis) fpem folus rerum potiudi conceperat.His acflis, ei genti Q»
Cafsium Longinu profecit, qui mores Hifpania; fub Pompeio Qixxflor di
dicerat. Ipfenauibus Tarracpneufq* fubuedlus, inde per Pyreneos m5tes
progreflus, trophadiibi nullum conflituit;quoniam ob eam rem Pompeio
iam ante obtredlatum fuifle nouerat : aram autem magnae molis ex lapidi¬
bus politis conftru<flamhaud procul a trophads Pompeianis pofuit* Qiio
tempore haec gefta funt, eodem Mafsilienfes nauibus alijs a Pompeio acce

N { 5 PUS,

Mafiiliefes M-
uali prtlio k
D. B ruto m~
cuntur .

Afranius difee
dens k Ctefxrc

circunuenitur,

dedit.

Omnis H ifc*.
nu k Cafarc
recipitur .

Gaditani ciui~
tdte donant ur.

Ara Claris in
P yremeo.

Kdpitienjesi- ptis, defluo praelio contenderunt.Iterumfuperati,quanquam CaefaremHsi
tcrum uitti, fpama iam potitum audirent , tamen perfeuerauere , oppugnantcscp ui re<*
Ctfarifedc- pulerunt. Deinde inducias pacfft, dum Ca:farueniret,incuius fefepotefta"
dunt* tem dedituros ferebant, Domitium clam ablegauerunt, militescp tempo^
re induciarum nocftufe adorientes ita acceperunt, ut in pofterum nihil mo^
uereilli auderent.Ipfi uero Caefari ultro fe dediderunt*iscp tum quidem ar^
ma,nauescp,& pecuniam omnem eis ademit: poft uero reliqua etiam om*
nia,folo relido ipfislibertatis nomine:quia Pompeius Phocaeam quoque,
unde Mafsilienies oriundi erant, liberam reliquerat. At Placentia: Cadaria-
militum [ 'edi - ni quidam milites tumultuabantur , imperiumcp detredabant, obtenden-
tionem P Ucen tes feiam confedos laboribus effe: re autem uera indigne ferebant, quod P
tu ut Cefar pfis diripiende regionis, cf terar umcpfuarum cupiditatum exequcndarum
eompefcHcrit. poceftatem Caefar non faciebat.etenim nihil putabant fore, quod ab eo im
petrare non poiTent, adeo ipforum opera indigente. At uero Caefarnequa**
quam concefsit, fed conuocatis eis in unum, adhibitisq* etiam reliquis fuis
militibus,partim quo a feditiofis tutior eiTet, partim ut hi quemadmodum
iniftos animaduerteret, cernentes, difcerentnihil fefe indignum admitte"
Ordiio Cefa - re: V elim quidem , inquit, milites, me a uobis diligi, fed eius amoris caufa in
r fc*d fcditio- partem ueftrorum peccatorum uenirenolim:etenim uos amo, quodcR pa-
[os milites, ter liberis fuis cupit, uelim uos dC faluos eife, & fecundis rebus alfluere, <do
riacp florere . Enimuero exiftimarenondebetis,hoceffeamantisfuosofri>
ciurn, ut h^c cos committere patiatmyunde neceffario pericula infamiam cp
Amor nem. confequantur:feduteosoptimaquaeqpdoceat,amalis admonendo cafti>
gandocp coerceat . V era autem me loqui ita cognofcetis, fi non id quod in
prgfentiaiucundum eft, fed id quod in perpetuum prodeft, utile iudicaucri
tis:neq3 implere fuas cupiditates potius, quam moderariijfdem, egregium
55 ceniueritis.Turpeeftcnimmodo eauoluptateduci, cuius poft p oeni teat:
35 indignumcp eft eos qui hoftibus fuis fuperiores euaferint,uoluptatibus fuc
3> cumbere. Quae eo a me dicuntur, quia uos ( dicam enim libero ore, neque
quicquam fupprimam)rebus omnibus neceffarijs abundantes, tamen con
tenti no eftis:cum &C ftipendia integra legitimo tempore accipiatis, cibocp
femper &C ubiqj locorum affatim faturemini, ncq* laborem ullum inhone-
ftum, neque periculum ullum inutile fubeatis, praeterea uirtutis ueftrae fru-
«ftus, multa dC magna praemia feratis , pro delidtis uix uerbis increpemini*
Atqs haec mea oratio non aduniuerfos pertinet ( neq* enim omnes hoc ani
mo eftis)fed ad illos, quifua cupiditatereliquos etiam deprauant.nample
ricB up* accurate admodum pulcrecp meis iufsis obtemperatis,moresq3 pa
obferuatis:quo effecftu eft, ut in poffefsione tot regionum, tatarum®
diuitiaru 8C glori£ perueneritis.Pauci quidam ingens dedecus infamiamqj
uniuerfis uobis conciliant : quos etfi iam ante quales effent cognoueram,
( nihil enim ueftrum meam curam effugit ) tamen id difsimulaui , fore pu'
tansutqui peccaffet, fecp id clamme forearbitraretur,isinpofterumme^
lius fefe gereret, ne peccata augendo etiam eorum quae condonata iam fue
rant, poenam fibi excitaret : nunc quoniam , perinde ac fi fappliciorum re-
mifsionelicentiam omnia pro libidine fua agendi adepti effent, audacia e£*
Suppliciorum feruntur, reliquoscp etiam innocentes ad feditionem concitare conantur,
bi coetibus bu - mederi huic malo,&animaduertere in autores opusutiqjhabeo.Nimirum
ftianis ticcefii- alioquin coetus hominum omnino confiftere atep faluus effe poteft nullus,
tM» ubi non mali caftigantunquod pars aegrota, nifi medicina conuenienti fa-

' netur,

_ . . liber XU to3

^etur, m reliqua etiam omnes morbum diffundat, ut in corporibus cernis
mus . Verum id in exercitibus praeferam co tingit, nam milites cum uirium
aiiquidhabeant, eo magis fiunt audaces, atcp in corruptelam bonos etiam
adducunt, mozfticia eorum animos implentes, dum fe nullum iufticise fiise
pnemium manere putant. Vbi enim audacia priores partes habet, ity pro¬
bitatem laborare neceife eft;&: apud quos iniufticiam poena non fequitur,
ibi modeilia quoquefuo honore ipoliatur. Quid enim uos boniiperetis fi
nullum hi malum inueniantraut qui confentaneumfit,uos honorem expe-
clare, nifi hi meritas p oenas luantc' An ignoratis, ubi m etus fupplicioru au-
fertur, ubi fpes primiorum praeciditur,ibinihilboni,malaautem innume¬
ra cxiftererProinde fi uere uirtutem colitis,hos iuxta hoftibus odifle debe¬
tis. Non enim natura inter amicu 3C hofte diftinxit, fed mores, acfiionesq?;
cafunt qute hoc difcrimenfaciunt, acfi bona fint, etiam peregrinos nobis
omnes familiaritate iunguntrfin mala, etiam cognatos a nobis abalienant.
Reputate etiam hoc uobifcum, quo dueftra refert: omnino neccife efi ut
qui denoftra multitudine acpropofito quicquam perceperit, is crimine
paucorum uniuerfos nos oneret : ita quibus nihil cum horum libidine com
r?n rf,Cleandem CUm ‘pfiS c"lpT puft>'nemuS.Etemm quis non indigne-
bus no£ n°S "J.01”6" cluldem Romanorum ferre , Gallos uero adtioni-
deaefe^' ^*fTre"Mtq"1Sn°nlamentetur>fiuideatItaliamperin.

to,™!". ,1 l'aftan- N,°“ indignum cft.cun, i Gallorum debella-

. ; . ‘ ls maleficia lam abftineamus, nos eas qua funi cis Alpes regio-

nes Ljrirotarum, carthaginenfium'ue aut Cimbrotu more populari rfam

ftram "Um ,ttai£C£Hj1S)&: Ocinum nauigaueritis.patriam ue-

lam ab hoftibus incolumem diriperer" acpro laude uituperium proho-
noreignominum, prolueris damna, pro pracmijsfuppl," cia reportare --Ne¬
que uero pneferre uos ciuibus qui domi funt debetis ob id, quiaftipendia
mereris : Romani enim utriq, eftis,^ leges ( qua: maiorem ueftra potefta!
tem ootinent ) ex *quo maleficijs uos prohibent, deinde tempus haud du
bie ucnieqcum uosquocp arma deponatis.Iam ne multitudini quidem co-
hdere uobis couenit.longe enim plures funt hiquos litdetis.fl quidem coi

tionem facere uelinbquod facient, fi in propofitoueftro perrexeritis. N-c

quia babatos deuiciftis, hos quoqj cotemnendos putate, quibus dC genus
&mihtutio,&; uirftus ratio, &ftudia uobifcum funt eadem : Itacij, ut nobis
conuemens eft & conducibile, neqj uim ne® iniuriam in eos ullam faci¬
te, leda uolentibus ipfis res necelTarias accipite, honores® ano inuiM^-
pectate.Nam prteter ha:c,qu<e a me comemorata funt, eaq; qua- fi quis lo'if>

gam orationemmftituereuelit,proponipofTent,hoc uos etiam expendere

oportet, in hunc nos modo finem huc aduenifie, ut patri* miurias propul-
1 aremus, in eoscp qui eam male habui(Tent,uindicaremus. Etenim nifi ea in
malis uerfaretur.neaue nobis in Italiam rlm nm/o

1 ICUIUS> cum eis extremam manum mterim imponere licuilfet.
Qui ergo abfurdum non fit, nos qui ad aliarum ulfcifcenda flagitia huc nos
contulerimus , nihil illis ludendi ftudio inferiores inueniri ? qui non mife-
randum Iit, qui ad opitulandu patriae uen erimus, ei hanc nos necefsitatem
imponere, ut alios auxiliarios contra nos defideretf' E quidem tanto meam
Pompei] caufaiuftiorem efle cenfeo,utf£penumero eum ad difeeptatione

v i 4 iuris

104, D IONIS ROM. HIS T.

iuris inuitauerim:ac quoniam is confcientiafua uicftus pacatam tranfatfticy
nemrenuit,fpero me caidlemeaeboftitate totum populum Romanum, om
nescp focios in parte mea pertractum. Atuero fi quid huiufmodi nos com-
mittamus,neq3iuftamipfe excufationem, necp quodiure aduerfarios cul¬
pem, quicquam habuero.Proinde omnino fumma nobis iuftici^ efthaben
da cura, cum qua etiam de armorum potentiafpes bona propofita eft : fine
ea nihil perpetuum extat, ut maxime in praefentiarum quis uicftoriam obti
neat.H^ec uera efle plericp compertum habetis:atcp ideo, nemine etiam iu-
bente, officio ueftro fatisfccitis : qua: mihi caufafuiqutuos tanquam teftes
coram his qute a me dicuntur agunturcp adhibere, uoscp probitatisueftra:
caufalaudarem.Seduidetis, quemadmodum pauci quidam non contenti
fopius iam impune deliquiffie3infuper nobis minentun Ego fane necp alias
rctftum effe arbitror, ut qui magiftratum geri t,fub ditis fuis Iit inferior; neqp
falutare quicquam agipoffe cenfeo, ubi hi quibus iniuncftum eft, ut dicflo
fint audientes,imperare ipfi uelint.Intelligitis enim quam probe ornata lit
futura ea domus, in qua natu minoribus aetate gradiores defpecftui lintiaut
ludus literarius,ubi difcipultmagiftros contemnant: qu^ tpes fanitatisat-
grotiSjfi non per omnia medicis obtemperetfquam tuta nauigatio, fi nau¬
tae gubernatoris lufsis no pareatc’ Ita natura duas neceflarias res, eafdemqj
falutarescoparauitinhumano genere, ut alq cum imperio eflent,alij eifub-
fjcerentur : nihilcp eft quod, abfcp haec effient, ne minimo quidem perdura-
re fpacio queat ♦ Proinde decet eum qui alij praefecftus eft , excogitare quae
ufui fint, eacp mandare : qui uero fubditus eft, abfcp omni excubatione ob¬
temperare, incp exequedo mandato elaborare: qua in re praecipue pruden-
tiam impru dentiae, fidentiam cp ignorantia praeferri ui demus. Qiue cum ita
finqprofecfto neque necefsitate eo unquam compellar, ut his tumultuanti¬
bus quicquam condonem, necp ui adigar,ut concedam. Qyid enim a trine-*
bat ab Aenea & Iulo ortum eftec' quid Praturam gefsiftec' quid Confulatur
quiduos partim domo mecum eduxifte, partim poft facramento rogafter'
quid tam longo iam tempore Proconfularem magiftratum obtinuiflcffi
cui ueftrum feruibo, fiuccumbamcp hic in Italia prope Romam alicuieo-
rum cum quibus Gallos fubegfi-BritannoscpuiciC' Quouero terrore, cu¬
ius metu rei adducftus id fecero? anne quis me ueftrum interficiat? Atqui
fi una effiet omnibus uobis fententia, mortem oppetere malim, quam ma>
ieftatem imperrj euer ter e: animi cp magnitudinem eam, qu m haecprarftan
tia requirit, deperdere . Longe enim proferto, longemaius periculuimmi-
v#: quam unius uiri iniufta fit caedes, ubi milites confueuerint fuis ducibus
^Sperare, iuscp legum in manibus fuis ponere. Cteterum nemo quidem eo
rum hoc minatus eft . Nam fatis noui, talem e ueftigio uos reliqui necaffie-
tis:at militiam, tanquam exhauftiiamlaboribus, detrertan^armacputdefa
tigati,deponunt:omninocp nifi mifsionem a me bona uenia impetrent, or¬
dinibus defertis ad Pompeium defcifcent ? id enim nonnulli prae fe ferunt*
Enimuero, quis nam eft, qui non peruelit huiufmodi homines a fe ab effie?
aut quis non optet aduerfarto ffio tales milites, qui nec datis contenti, nec
inflo audientes funt,fed ualidae attat i fenertutem, robori imbecillitate prae¬
texentes, dominium in magifld^tus, tyrannidemcp in duces fuos fibi poftii
lant. Ego quide infinitis modis malim uel cum Pompeio quibufcuncp con¬
ditionibus redire in gratiammel quaecunqplia perpeti, quam ut indignum
quicquam patria animi altitudine, meo queinftituto committam* An uos

LIBER X I/ 1» »0^

latet, tne neque domina tionem, neque opes affe<flare;° necpropofitum mi
hiefle, quacunqj ratione ceptummeum conficere, ut Ementiendum mi¬
hi E aflentandum E adulandum effet r’ Agedum igitur uos, quos quo na-
mine compellem digno, non habeo:miflos uosabifta mea militia facio:

Hon tamen eo quem uos decreuiftisacexpofuiftis modo,fedutReipubli-
C«e,mihiq3 forebono arbitror ♦ Haec locutus, forte eos ad morte delegit, au' Supplicium <k
daciisimisqj (ita enim compofuerat,ut illi forte notarentur )uita multatis, feditiofis [h-
celiquos, quod fibi nullo u(ui eflent futuri, dimifit : uei um hi poftea poeni-
tentia delici correpti, iterum iub figna Cae faris recepti iunt . Dum Caefar
adhuc in itinere moratur, M. Aemilius Lepidus, is qui poltmodo Triuuir C<efar D;VL-
facflus efi, Praetor eo tempore, populo confuluit, ut Cariarem DicAatore di tor <*m. Aemi
cerent:idq3 more patrio ftatim facftum eft.Carfar fimul atque Romam per- H° Lepido fam
uenit, Dicaturam iniuit:nihil tamen afperu in ea gefsittfed E exulibus om
ilibus, Milone excepto, reditum liberum fecit, E ad fcquentem annum ma
giftratus conftituit (hacftenus enim in locum eorum qui aberant nullos a-
lios fubrogauerant:cumcp nullus Aedilis ad urbem e(Tet,Tribuniplebis eo
Itum munia obfuerat) Pontifices^ defundis fuifecit, non quidem omnib,
eoru legib.in ea re obferuatis:Gallis qui cis Alpes trans Padum incolebat,
quod fub fuo imperio fuiflent, duitatis ius dedit.His peradis Cadar Dida
tura? nome depofuit,cum nihilo fecius omne eius poteftate femper in ma-
nfbus teneret:nam E armis utebatur, etlegitimainfuperpoteftatem ab eo
qui tum Romae erat Senatu accipiebat, concedente, ut quaecunq* uellet,li
b ere agere poflet. Haec adeptus, ftatim rem magna neceflariamcp eam per-
fecit. Qiiu enim creditores acerbifsime a debitorib.fuis pecunias (quibus i- Claris de dif-
pfi ob feditiones acbellum multis opus habebant) exigerent, eorumcp ple folutione <eris
rfque,etfi maxime ucllent, foluendo non eflent ( quippe ea tempeftate nec fatutu.

reddere mutuo acceptum, nec mutud iiimere pro cliue erat ) itaqp multa ma
lafide inter eos , ac per fraudem agerentur, metuscp eflet, ne ea res ad fum-
jnum malum deueniret : qtianquam rei fcenebri iam ante quoque Tribuni
plebis quidam modum po fuerant, tamen ne fic quidem teris alieni diflbl-
uendi ratio conflabat, cum debitores rebus oppignoratis cederent, credi-
tores nihilominus argento fibi de fummafatisfieri antiquomore poftula-
rent. His utrifep Cadar pro uiribus ut fuccurreret, pignorum precium a?fti-
mari iufsit , utcp indices forte deligerentur ad huiuflnodi controuerfias ex- .
plicandas. Ac quia complures multam uim pecunie habere, eam cp omnem
firpprimere dicebantur, edixit ne quis uelin argento uel in auro etiam pofi
fideret plus pecuniae, quam lx. feftertfatquam quidem ipfe legem nmvtu Lex de pecu -
lir,fed iamantelatam tuncrenouauit,fiue ut creditoribus debitores pofiided#

pendere opus haberent, indigentibuscp ali]' mutuo darent, fiueutlocuple^oio.
tes qui eflent, manifeftum eflet, ne ue quis immodicam pecuniam haberet,
ne feabfentenoui motus aliquicxifterent.Haclege populoanimis elato,
poftulantecp, ut (eruis quoq? dominosdeferentibusindicij pra?mium pro-
poneretur , non modo legi nihil ea de re adiecit , fed fibi ipfi infuper perni¬
ciem imprecatus eft,fi quid unquam feruo contra dominum dicenti crede¬
ret, His confecflis Csefar,E ornamentis omnibus cum ex alijs locis,tum ex
Capitolio fublatis, fub exitum anni, ac priufquam Confulatum ( erat enim 'Ce far Roma
Conful defignatus ) iniret, Brundufium contendit ♦ Expeditionem eo iam contra p om~
moliente, miluus inforo frondem oleae uni afsiftentium ei iniecit. deinde peium exit,
cum Fortunae facra faceret, taurus, ante quam feriretur, elapfus, urbe exiuit:

cum®

^ ' c

to 6 DIONIS ROM. HI ST.

cumcp ad paludem quandam perueniffet,eam tranauit.Haec Csefarem mo'
uerunt, ut magis etiam iter maturaret ; idcp in primis, quod arioli dixiffent,
lpfi fi domi maneret, interitum : fin mare tranfinififieqfalutem ac uirtoriam
obuenturam . Poftea quam Roma difcefsit Caefar , pueri urbani nemine id
iubentein duas partes fefe diftribuerunt,altericp Pompeianoru,alteri Cx »
farianorunomen fibi fumpfere:tum abfcp armis commiflb in fpeciem prae»
lio , qui Te Caefarianos uocauerant,fuperiores difcefferunt, Qiio tempore
h aec Rom £ ac in Hifp ania gefta funt , eo dem M. O ctauius 5C L.S crib onius
Libo,P.CorneliumDolobellam Caefaris adminiftru, ex Dalmatia, in qua
tum forte erat, profligauerunt, claffePompeij ufi. Dehinc C. Antonium
fubuenire ei nolentem in infulam quandam exiguam concluferunt;ibi'que
ab incolis defertum, fameque preffum , paucis demptis cum omni manu
quam fecum habuerant, ceperunt. Nonnulli enim incontinentem effu»
gerunt , alq que quidam ratibus mare traijcientes, cum interciperentur.
Cum Sicilia fibiipfis mortem confciuerunt. At Siciliam Curio fine pugna recepit : a>
potitur, ius praefertus Cato , cum neque ad pugnam fatis effet inftrurtus , neque
fruftra urbes obqcere periculo uellet , ante Curionis aduentum infula reli»
Curio m Afri - rtaad Pompeium contenderat. Curio in Africam traiecit , ad cuius ad*
cavaro uifto, uentuL.Caefar Clupea urbe, quam tum forte tenebat, excefsit : ac P. Attius
a luba fupcra- Varus, qui rebus in ijs locis praeerat, multoscpfubfe milites, multas urbes
tus perit . habebat, congreflus cum Curione,prariiocput<ftus omniaamifit . Sedluba
Juba cur infvtt Hiempfalisfilius,rexNumidix,qui caufam Pompei) pra;tulerat,quampo
fu4 Curioni puli 8C Senatus eife cenfueragCurionirp cum alias, tum quod is Tribunuf-
plebis regno fe ipoliare, regionemcp publicam Romanis facere intederar
magna ui bellum, Curio ni fecit. Itaque non praeftolans eius in Numidia ad¬
uentum, oppugnanti Vticam occurrit, non quidem omnibus cumcopijs
fuis, ueritus ne Curio ( quem non tam retjcere, quam fupplicium ab eo fu»
mere cupiebat) remature cognitafe in tutum reciperet, fed paucis pnemif»
fisdparfocp etiam rumore, quafi lpfe in longinquas alio regiones profertus
effet, faos iubfecutus eft* Neque falfus fua fpeluba eft. Etenim Curio audi¬
to eum aduentare, in caftra fe quae mari propinqua habebat, receperatrde»
creueratcpjfi ab hoftibus premeretur,nauibus confcenfis tota Africa dece»
dere.Sed poftea quam paucos quofdam, eoscp fine luba aduenire accepit,
animo collerto,ftatim de norte tanquam ad certam uirtoria, ne ue fibi ho
ftes elaberentur,profertus,cum in itinere quofdam qui agmen hoftile pr£»
cefterant,fomno captos interfeciffet, longe alacriorfartus eft, Albente pri
nupr^oelo cum in reliquos e caftris progreflbs incidifiet,quanquam i tine»
liaqa confertos milites habebat, tamen nulla interierta mora ftatim
’ manus cum eis conferuit; qui cum refifterent, incertocp etiamnum euentu
certaretur, fub ito Iubauiftts eft,iscp Curione cum fuis inopinato fiiperueft»
tu, multitudinem fuorum perdidit, lpfum Curionem cum multis eo ipfo in
loco concidit, reliquos ad caftra ufcp perfequutus eft : eaq3 in trepidatione
multis pecunijs potitus, multos interfecit.Complures ex his qui effugerat,
partim in contentionepropter confcenfionem nauium pulfati collapficp’
partim inipfis nauigrjs nimio pondere defidentibus, perierunt. Quibus ita
euenientibus, ueriti nonnulli ne eandem fortunam experirentur, fpefalu»
tis Iliae Varo fefe dediderunt: fed ne I11 quidem humanitatem ullam expcr-
ti/ere omnes a luba, qui perfe uirtoria ftetiffe obtendebat,occifi funt . Sic
Curio cum plurimis in rebus Cariarem adiuuiffct, maximacp fibi de eo pol¬
liceretur.

3

LIBER XU 107

. liceretur, perrjt.Iuba autem a Pompeio, reliquiscp qui' in Macedonia erant rexuocA

Senatoribus, honoribus aftecftus,rexq3 appellatus : a Caefare uerb,ijscp qui
ad urbem erant, incufatus, hoftiscp iudicatus eft.Bocchus &fBogud,qu6d
; hoftes Pompefj eflent, reges dicri funt . Anno infequentiRomu duplices An.V.C.706 .
anagiftratus, contra quam leges ferrent, habmtreodemcp anno prarlium in-
gens commifum eft.Romg duo Confules,Caefar &F.Seririlius,Frtetores
qtiocp &t ait) legitimi m a giftratus delech' erant» Qui uero Theflalonicse de
gebant, nihil horum conftituerunt:quamuis,ut quida autores funt, ibi cum
Confulibus c c .fenatores agerent, 5C ad praferiptu legis locum ad aufpicia
capienda publicufedftent, ut iam uniuerfus ibi dC populus di urbs ipfa ciTe
uideri poffet. In caufa tamen fuit, quo minus nouos magiftratus crearenr,
quod lex Curiata a Confulibus lata non erat.Itacp fifde quibus ante ufi funt
niagiftratibus,appellationibus^tantummutatis,eosProcofules,Propr£-
rores, Proquaeftores dixere» Morum enim patriorum magnam adhuc cura
gerebat, quam uis armis captis,patriacp relicfta, no omnia quae ad rem prte-
fentem requirebantur, necp omnino fecundum mftituta patria perficere
jsoITent. Verum enimuerb cumhiutraqj exparte nomen magiftratus ge¬
rerent, ipfa tam e fumnia rerum uere penes Pompeium dC Cefarem erat, qui
iitlegum afe.obfcmatarum famam reportarent, hic Confulfs.iUeProconfa
Iis nomen terebar neqs tamen ex magiftratuum prefcripco/cd fuo arbitrio
cuncra adminiftrabant. Ad hunemodum imperio in duas diftracfto partes,

Pompeius quidem Theflalpfticae hyemabat, neqj ora’ maritimte cuftodite P optij TkjU
diligenter intentus erat, quod neq? redijfte adhuc ex Hiipania Caefarem pu iohic<e hycmZ
taoatiatcp ut maxime reuerfus eflet, minime tame fufpicabatur eum hyeme tis negligentia*
Ionium mare traijcereaufurum.At Caefar Brimdufij ueris aduentum prx-
ftolabatur : cumq? Pompeium longe abefle, parum accurate oppofitarn

continentem cuftodmpercepiiret,occafionebelligercndiarrepta,curfum

tbi expetflauiqmediacp iam hyeme cum parte exercitus ( necp enim fatis na
uiurn habebat ad unuierfas copias ftmul trarjdedas) uela deditwcnon ob-
■feruatus a M.Bibulo, cui maris cuftodia madata fuerat, ad promontorium
appulit, quae Ceraunia jocantur, & ab Epiri extremis partibusad fauces CcefarmMace
Ioni) maris pertinent. Eo cum prius perueniffet, quam fama nauigaturum donum tr<mf-
cfle afferretur, naues Brundufium ad reliquos etiam tranfuehendos remi- Oricu

fit : quibus in altum prouedis, Bibulus damnum intulit, acnonnullas fub- ct APoUoni^
merfitjUt Caefar ab euentu difeeret, fortunam magis quam cofilium fax na ca?lU
uigationi adfuifTeJn hac mora C^far Oricum, Apolloniam^, &aliaitem
eo loci oppida, a pratfidfjsPompcij derelida occupat. Apoiionia^^ Apollonia.
thiorum colonia loco peropportuno fita eft,fiue terram, fiue mare, fiue fluA
minarefpicias:idq3 prae reliquis maximam mihi admiratione mouit, quod
ad fluirium Auam ignis multus editur, qm tamen neque in adiacentem tel¬
lurem fefe exerit, neque eam in qua exiftit,inflamat aut arefacit : fcd ea her¬
bas, arborescp etiam pone ignem germinantes edit, quae imbribus fuperfu-
fis adolefcunt,5^inaltitudinem excrefcunt, unde ei loco Nymphaeum no¬
men dnditum.Ibi &C oraculum editur, idcp hocmodo:Thure accepto, preci- Oraculum ad
buscp eius rei ergo quam uolunt, facftis, ipfum thus ut fecu eas preces defe- A polloniam.
rat,ad ignem prorj ciut : tum fi ratum fit futurCr uotu, ab igni thus eueftigio
corripiriac fi thus extra igne forte deciderit, accurres ignis id abripit di con
fuminfin irritu erit uotu, neque accipit ab igni thus: & fi inipfam flammam
contjciat3recedit ab ea, atq? effugit.ita in utram cp parte ignis futura praedi¬
ci cit.

<~

toS DIONIS ROM. HI ST.

cit, morte, nuptijscp exceptis : de his enim non licet cuiqua oraculu id con-
fulere» Atq3 ea eft iftius oraculi ratio. Cadar Antonio, qui reliquis militib.a
Brundufio tnnfuehedts pnepofitus erat, moras faciente, ac ne nuncio qui¬
dem ab illis hyeme ac Bibulo prohibentibus, aducniete,iufpicatus eos me
dio inter utrancp parte feruato uelle euentu rerum operirfiquod in bellis ci
uilibus fere ufu uenit,ftatuit unicus ipfe in Italiam nauigareatacp confcenfo
Ctfdr quatim lembo, fecp alium quendam a Cxfare milium prxdicans,gubernatoremut
fu* fortuna proueheretur,quanquam uentus incumberet, coegit * Poftqua a terra pro-
tribuerit, uedos uentus uehementcr oppugnauit, procellaqj admodum conturba-
Uit,ita ut ne coacftus quidem nauis magifter ulterius nauigare auderet , fed
eo inuito retro uertere curfum aggrederetur: ibi Caefar fe cognofcendum
praebuit,- quafi ea re tempeftatem fedaturus,dixitq$ : Bono animo cs,Cxfa-
rem enim uehisitanti fpiritus illi,tantacp fpes erat,fiue ea aliunde, fiue ex o-
raculo concepta, utcertifsimam fibi fallitis fiduciam etiam cum contraria
omnia apparerent, propofitam teneret. Non tamen tranfmiflfum tunc ei
mare eft : fed multo incaffum exhaufto labore, ad terram redijt. Secundum
CdfhrxVom- id fadum Casfar ad Apfum fluuium contra Pompeium caftra pofixit. Is o
peij ct C tfct- nim ubi primum de aduentu Cxfaris certior eft fa&us, nulla interpofita cu-
Jd^Aolum flu C^ati°ne5 cluo^ eo facile fupcriorem futurum, antequam is Antonianas
uiLn cbpias acciperet, fperab at, magna feftinatione cum exercitus parte ad A-

polloniam profecftus eft. Ei Cxfar, cum fatis uirium fibi efle aduerfum eos
qui tum aduenifient putaret, uftp ad fluuium obuiam iuittibicp cum intelle-
xiflet fe multitudinehoftibus longe imparem efle, fubftitit : ac ne uel timo¬
re adducftus id ager e, uel belli ipfeiniriu uelle facere exiftimari poflet, de co
pofltione ad Pompeiu quiloquerentur mifit, ipfe interim tempus eirci in¬
tentus extraxit. Quibus cognitis, Pompeius dimicandum quam primum
ftatuens, fluuium trafire inftituit : fed ponte iub pondere interrupto, amif-
fis aliquotfuoriim, qui prae exteris cum tranfiuiflent^ a fuis defecti occide¬
bantur, dolens primum hunc fibi belli conatum male cecidifle,reftitit : ter¬
ritus qj interim aduentu Antoni), ad Dyrrhachium recefsit. Etenim quan-
Antonius ut diu Bibulus in urnis fuit, ne Brundufio quidem auehi Antonius aufus erat,
copius Ctefu tantam ille in maritimo officio diligcntiamadhibebat:pofteauero quam
ri adduxe - Bibulus tot laboribus miferijscp abfumptus obrjt,reicp naualis adminiftra-
rit' tio ad Libone deuenit, eo defpecfto Antonius*, uel ui nauigationis fibi po-

teftatem paraturus, prouecftus eft : cumcp terram attigiflet,Libonem fe ag-
greflum ui repulit: eundemcp cum exnauibus egredi deinde uellet, ea con-
tiogZit quam tenuerat, prohibuit.Ita Libo &C portus, &C aquas egens ( infu-
La enim exigua, qux ante portum fita erat , &C ad quam unicam einaues ap¬
pellere licebat, aqua, portucp carebat ) procul aueiftus eft eo, ubi utrunc^ fe
habere pofle nouerafi. Poft cum Antonius quocp naues foluit, nihilcp a Li¬
bone, quanquam is in alto eum adoriri inftituerat,detrimenti accepit : nam
uehemens coorta tempeftas 8C Libonis conatum impediuit, & utriqj dam
num intulit.Militibus incolumibus in terram adueiftis, quemadmodum de
monftratum eft, Pompeius Dyrrhachium fe recepit, eumcp Cgfar audaifter
mfecutus eft, quo d accefsione ad fuum exercitum tanta facfta, multitudine
Dyrrhachii*. Pompeium anteibat. Dyrrhachium in terra Illyriorum Parthinorum ( ita
enim primum uocabatur, nunc, utifto quoqj tempore, Macedoniae annu¬
meratur) pofitum eft,admodu opportuno litu, fiue eaEpidamnus, urbsq*
Corcyrenfium fitjfiue alia quaedam, qui enim Dyrrhachium ab Epidamno
( diuerfam

3

LIBER XU, top

diuerfam faciut urbem,tj illam condita, nomenqj duxifle a Dyrracho quo¬
dam hero e aflerut.altj autores funt, mutato nomine hanc urbem a Roma/
nis Dyrrhachium efle uocata, quod ibi difficilia fintlittora (Rhachia enim
littus Grgcis eft)quiaipfisEpidamniuocabulu, cum detrimentum, adeocp
damnum ipforumh'nguafignificet,eo trarj cientibus finiftro omini fore ui-
fum fit. Ad eam igitur tum Pompeius urbem confugiens, caftra extra urbe p opeij & C<c
poiuit, eacp acfKs fofsis altis, defixiscp trabibus prefcpijt.CaTar caftris ei op furis ad Dyr-
pofitis : poftquam a caftrorum Pompeianorum oppugnatione, quae fe ob thachiwn ca -
multitudinem militum facile expugnaturum confifus erat, reiecftus eft, ea 8™-
operibus claudere inftituit.Qiio in opere dum uerfatur,interim Pompeius
alias partes trabibus praefixis firmauit,alias munitionibus fofsiscp cinxit, in
locis editis turres 8>C praefi dia conftituit,ita ut dC circuitus operum infinitus
eflet,neqj hoftes etiafi uiribus praeualerent, irruere eo polient Jntcrim cre/

bra praelia, ea tam en parua, fiebant, inftabilifere, ac modo in hanc, modo in

illam partem inclinante uicftoria,ita ut propemodum idem militum nume¬
rus utrincp defideraretur. Verum ubi Caefar ipfum Dyrrhachium, qua inter
paludes atqj mare pofitum eft, fpei eius per proditionem eoru qui ibi prae-
fidiorelicftierantoccupandi,aggreflus eft,atcpinanguftias locorum deue
niqibimultis cx aduerfo irruentibus hoftibus,multis a tergo adorietibus,
qui nauibus in hunc ufum fubuecfti erant, permultis fuorum amifsis,ipfe
quoq$inftimmopericulofuit.Q.uarePouipeiusanimo confirmato,muni Ce/kr cladem
tiones Cafiarianas contra fe aedificatas nocftuaggreftus, partem earum ino apudDynha-
pinatoaduentuoccupauit,multis excubitorumeolocooccifis. Cadarhoc chiumaccipit.
euentu motus, quodep frumenti penuria laboraret ( nam &C mare uicinum,

& terrae propinquae a Caeiare alienae erant ) eiuscp rei caufa nonnulli tranf-
fugiflentrrnetuensnefePompeiumobfidecedebellarctur, aut ipieab alijs Ctfarin Thef
defereretur,cmnibus caftellis quae exaedificauerat,deie(ftis,omnibus muni falimabit .
tionibus euerfis,iubito uafis conclamatis inTheftalia contendit. Nam quo
tempore Dyrrhachium obfeflum eft, eodem L. Cafsius Longinus, ac Cn. L.CafiimLon
Domitius Caluinus,qui a Caefare in Macedoniam &Thefialiam mifsi fue- ginus.
rant, alter quidem a Scipione,^ Sadalo Thrace magna clade aftecftus erat.

Caluinus autem, cum eumFauftus Macedonia pepuliflet, acceptis Locre- Ot.Domitij
fibus Aetoliscp, eorum auxilio in Theflalia profc&us efbScipioneqj duo- Calmige)U
bus pradtj s profligato,quorum altero eum p er infidias adojrtus fuerat, alte/ m
ro eius infidias utuitaret,ipfe quocp occulteper dolum hoftempetierat,ur-
besnonullasinfuampoteftatemredegerat.EdCtefarprop(^uit,qu6d5^
commeatufefaciliuscumijspararepofle,& bellum gerere iperate^qm
ob aduerfam fortunam,quam ad Dyrrhachium expertus erat, a nemineT^X
ciperetur,omifsis re. iquis urbibus etia cotra animi fui fententia,Gomphos
oppiduTheflalix oppugnauit : eocp ui potitus, magna edita caede, omnia Gomphos ea-
diripuit,ut 6C eo facfto alrjs quocp terrore in ij ceret. Itacp cofeftim Metropo pit & diripit
lis, oppidum &C ipfum Theflaltae, ante quam ad manus deueniretur, fefe ei c cefir.
dedidit:quibus cum nihil omnino nocuiflet, utrocp excplo plures fibiad- *fotropolh\
iunxiquiresqjfuasreparauit.PompeiusCaefarermquiais&repentedeno*

<fte difcefterat,& flumen Genufum magna celeritate tranfiuerat, infecutus.Pjpc^ co filia,
no efbdebcllafle aute iam fe perfuafumlhabebaqlmperatorisqj nome ca cx utq; in T heff*
re acceperat: quamuisnecp oratione ullam inflata habuit, necp fafces lauro lim G ejurent
inuoluit, de ciuibus uidis hoc ferre indignum iudicans ♦ Eadem caufa ipfi infccutus f«e-
fuit, cur neque in Italiam ipfenauigaret, neque alios eo mitteret, quamuis ,

k perfacile

>\

■ 'C"

%\o BIONIS ROM. HI ST.

perfacile ei erat imfuerfam regionem occupare, cum ex omnibus locis eo*
dem momento naius ed appellere poflet : cumqj alioquin is eifet in Italia
rerum ftatus>ut animi hominum a Pompeio non eiTent alienbatque ut ma¬
xime fuiflent,tamen adrefiftendum uirium nequaqua fatis habebant. Cae-
terum Pompeius ed procul ab Italia abefle,utpro ea bellum gerere uidere-
tur, neque ullum metum i)s qui tum Roma: erant, obijcere uolebat ; itaque
Italiam tunc intetatam reliquit, ac ne literis quidem ad Rempublicam mif-
fis de rebus a fe geftis,Caefarem in TheiTaliam infe cutus eft. Cum caftra ca-
ftris oppoOta eflent,Ipedem ea res belli quandam exhibuitruius tamen ar¬
morum, perinde ac in pace,intermifliis eft.Vt cuncftarentur,ct magnitudo
periculi expenfa faciebat, &C uerecundia mouebantur,quod eiufdem nau'6
nis,adeoq3 cognati praelio dimicaturi eftentanterim de componendaami-
citia per internuncios utrinque acftum eft : nec defuerunt,quipofterem ad
compofitionem perduci opinaretur.fed eafpes ab re fuit. Qpippcfolusim
Popeij cr C£ perium obtinere (ummum uterque cupiebat: cumqj &C cupiditatehonoru
firis ingenia , naturali, & ftudio contendendi quo d libi lpft adfciuerant ( aegerrime enim
homines tolerant/ibi a fuis aqualibus ac familiaribus anteiri) ambo ingeri
ti flagrarent, neque concedere de ulla re alter alteri uolebat, cum uterq* ui-
dtoriam fperaretmeque fi inter eos conuentum fuiflet,perfuadere fibi alter
de altero poterat, eum non plus iufto femper appetitura, &£ denuo pro¬
pter fummam rerum difsidium empturum. Hoc enim animorum inter eos
diferimen extabat,ut neque pofterior ullo mortalifi Pompeius,ct omnium
primus Caffiar efle uellet, Pompeius id quaerebat, ut a uolentibus in honore
haberetur,ultroq3 parentibus praeeftet, atque a fubditis diligeretur : Csefar
in nullo difcrimineidponebat,etiam fi inuitos regeret,infenllscp fibi impe
raret,ipfeqj fibi honorii Iliorum autor eftet. Cteterum faefla, quibus ea qusc
affecftarent,confecuturosfefperabant,neceflarid eadem apudiitrunq* ede
bantur.Vt enim quae propofuerantfibi, efficerent, contrafuos bellum ge¬
rere, extraneorum armain gentiles fuos excitare, multas pecunias iniquis
rationibus cogere,multos fuorum neceflarioruminiufteinterlicere opus
habebant.Ita in ea cupiditatum diuerfitate,tame acftionibus quibus exple¬
turi eas erant, inter fe coueniebant.Vnde facftum eft, ut quamuis multa in-
uicem poftulata proponercnt,neuter tamen neutri quicquam cocederenf,
ac demum rernpraeli o committerent. Fuit ca pugna ita magna, cui compa¬
rari nulla alia poflet.Primum enim ipfi duces rei militaris ufu ac gloria lon-
genonRorp^.nis modo omnibus,fed uniuerfiseatempeftatemortalibus
prefleJr trimum rum a puero in armis exercitatus uterque, omnem setatem
impenderat, res memorabiles gefler at, magna uirtiite, multacp for-
Copia cJs tunaufuSjCum imperio tumuieftoria erat dignifsimus. Iam copias Caefarha
fim. bebat ex plurimis ljs b# optimis^ciuibus conftantes, tum ex reliqua Italia,
ac ex Flifpania, omnien Gallia, infulis epuniuerfis quibus imperabat belli-
CopkVom' cofifsimiimquemquednPompeij caftris erant complures fenatorij eque-
Pcij' ftriscp ordinis, quoscp h abitis dele&ibus fecum ad duxerat: ad htec magna
multitudo exhis qui Romano populo parent conflata,itemcpex confce-
deratis populis ac regibus magnum nirmeru collegerat.Nam pneterPhar-
nacenatcp Orodem(hunc quoqmfipoft Craflbrum c;edcm hoftium in
numero habitum, ad focietatem fuam pertrahere tentauerat) omnes aftj
quos quocunqj ante modo amicos hab inflet , tum pecuniam eifuppedita-
uerant, auxilia partim miferanqparthn ipfi adduxerant : Orodes fi Syria II-

'M

( ■-

LIBER XU yn

biconcederetur, auxilium promiferat, Syriam non adeptus, fuppetias non
tulit:. Sed cum Pompeius multitudine longe fuperior effet, CaTariani ut pa
- res ei eiTent, robore fuo effecerunt, ita cum utrincp effet quo altera pars alte
ram praedaret, quafi aequo libramento ad cafum dimicationis defeendeba-
tur.Haec>S£ ipia praeterea caufa belli, finis 9 ei deftinatus:pugnam memora
tu digniisimam cOmmiferunt : nimirum ubi ipfa urbs Roma, cum fuo uni-
tierfo imperiojeo iam tempore longe latecp prorogato,ui<dori£e praemium
proponebatur, feruiturahaud dubie uijflori. Id ambo duces tunc cum ani-
mis Tuis, ac praeterea fuas utcrcp res ante praeclare geftas,reputabant:Pom-
peius Africam, Sertorium, Mithridatem, Tigranem, marem pacatum me¬
moria repetebat;Caefar Galbas, Hiipaniasq3,Rhenumcp & Britannia reuo
cabat.Haec eorum animos exatabant,cogitanteutroqj ie et haec omnia iua
in periculum adducturum, 5C per uictoriam alterius quoque gloriam fuam
effecturum.Namcuminaliorumuictibonorum poftefsionem uictor ue-
nit,tum uero praefertim nominis eius fplendorem in fe transfert : quantocn
potentiorem quis aduerfarium deiecerit, tanto altius ipfe ad faftigium ex-
tollhur.Itaqj fuos utert^ milites multis uerbis cohortatus eft, omnibus que
aci praefemis pugnae fortem,ex eaq* euentura attinebant, in medium addu-
ctisaimihs tame utrm% fuit oratio : etenim idem uterque propofitum fibl
de r,e,bus ucrba faciercs, quod utcrq> aduerfarium fuum

1 mdcem ‘bei?t,S nomlnabat’ nullam dlucrfa d,fferen* ma
mm wfbebant‘ Erg,° exal,tera Pa»e mortem, captimtarcm, omnium rc-
rurrn amilsionem, ex altera falutem , dominium , omnium rerum polTcfsio.
nem proponebant: deniq? extrema mala aut inferenda hoftibus, aut ab iis
accipienda ede docebant . His didis animos ciuiu cohortati, fubditis quo-
que, ^ locijs lpe melioris,ac metu deterioris conditionis oftenfo, inter fe
prxlio homines gentiles inuicem, cotubernales, eodem uic^u,ijfdemcR fce
deribus ufos commiferunt. Qtiorfumuerd attinetfortem reliquorum de>
plorare, cum ipfi duces ante fumma inter fe ncccfsitudinedeuincfri nuio*
multa mter fe arcana communicauerant,multas res communi confiliocoo-
fecerant, affinitatem olim contraxerant, eundemcp infantem alter ut pater,
alter ut auus dilexerant,tum pugnam nihilominus coferu*runt:atcR id uml
culum c5fanguinitatis,quo eos natura adftrinxerar, inexatiabili dominan¬
di cupiditate diiToluere, diuulfere, dirupere : qua effectum eft, ut Roma de
leipla, ac contrafeiplam pugnare, acuincendo uinci cogeretur. Poftquam

directa^fiTnf non extemnln 4 _ _ _ .

rentur, initia pugnae facere, mutuasqj caedes edere ucrebantur . eratutfbis
altum Olentium, ingensq? moefticia,neque aut progrediebatur quifqua,aul
fefe commouebat,fed exanimorum inffar oculis in terram defixis condite-
rantdbi duces ueriti, ne fi diutius ea quies militum duraflet, languidior eo¬
rum i uis fieret, aut in gratiam copiae inter feredirent,confeftim clafsicum ca
ni, clam orem militarem tolli iufierut . Tantum abfuit, ut animos militum
hoc accenderet, ut cum tubas eundem utrinque cantum fonare, fuosq? cla¬
morem lingua inter ie conuenire audiifent, eo magis fe ciufdem gentis ge¬
neris^ eTecognofcerifidta^ lacrymae,lu(4uscp eos occupauere . Tandem
ab auxiliarijs initio pugnae Facfio, ipfi quoque congrcfsi funt. Qui eminus p» p^r-f
pugnabant, quia quos fagittis, iaculis, fundisqjfuis peterent, ignorabant, falicce defert*
minori malo cofli<dabantur;at legionarij milites, equitescp pugnam acep ptiof

^ k a bifstmam f

bifsimam depugnauere: cjuia comminus cocurrentes, ita ut exaudiri ctianl
uo ces mutue poflent,hoftes agnitos uulnerare,nominatimcp compellatos
trucidare, interq3 recordationem communis patriae fpolialegere opus ha-
bebant.Haec conditio Romanorum,reliquorumcp Italorum erat, ficubi in
fe mutuo incidiflent, multicp eorum fuispercuflforibus mandata domum
perferenda infungebant. Qui uero alias Romang reipublicae iubditi erant,
lj magna contentione praedabantur, neque fanguini parcebant: utcp olirn
pro fua libertate, ita tunc aduerfus feruitutem Romanam laborabant, id fe¬
cum cogitantes,fore ut eandem cum uicffis feruitutem fubirent.Fuit ea pu¬
gna dC maxima, & perquam multiplex , cum ob multitudinem, tum ob rei
bellicae apparatum uarium * Vniuerfus enim campus legionarijs militibus,
equitibus, fagittarijs, funditoribus^ opplebaturtijcp pafsim diffufi modo
cum fimilis,modo cum diuerfle armaturae hoftibus promifciie confligebat.
Pompeiam equitatu, fagittariorumcp ufu priores erant : itacp fi quibus fe e
longinquo circunfudiflenqeos fubitQ inuadebant, , perturbatis^ tjs recede
foant, mox iterum iterum cp eofdem adoriebantur,in aliam fubinde aliam cp
partem conuerfidd ut cauerent Caefariani,explicatis ordinibus hofti irrue-
ti aduerfam aciem opponere , in congreflu uiros equoscp inuadere , acriter
praelio contendere, pedites fecum uelites habere, qui inter equitatum prae-
liari confueuerant . Haec non uno , fed multis fimul in focis flebant pafsim:
fic alijs eminus, comminus alijs pugnantibus, ali-js ferientibus, alijs idis,,a-
lijs fugientibus,alijs infe<flantibus,multa 8C pedeftria Qc equeftria certami
na cernere cratimultacp infolita praeter opinionem eueniebant ♦ qui modo
alium in fugam dederat, iam ipfe tergum uertebat : qui modo fugerat infe-
quentem, eundem couerfus impetebat: qui ali) uulnus impofuerat, ipfe fau
ciabaturralius collapfus ftante interficiebat,alij nullo uulnere accepto per-
ibant,alij femimortui caedes edebant:hi gaudebant,laetumcp clamorem tol
lebant,illidolebantaceiuJabant:denicpomnia clamoris erant gemitusq?
plena.hoccp ipfum plurimorum animis perturbatione afferebat, quod ex¬
ternorum atcp lingua peregrina utentium hominuuoces ignota: terrorem
offerebant : fi qui mutuo inteliigerent, ijs malum multipliciter augebatur,
nam praeter fua^Kniferias, etiam proximorum aerumnas confpiciebant, au-
diebantcp.Cum diu admodum ancipiti effet euentu dimicatum,multicp u-
p ompeiut uin trincp ex aequo cecidiflent aut uulncrati edent, demum Pompeius, cuius e-
dtur . xercltus maiori parte ex Afianis, nullum qj belli ufum habentibus confhtc-

rat,uicflus cffcqttod ei iam ante quam prelio decerneret, proditu fuerat.Ful
Signa Pompe- caffra eius deciderant:ignis in aere fuprauallum Cae&is ui-

io cladem de- fcitfncaftta Pompei) decubuerat:fignis eius militaribus apes infederat:ui-
nunciantia . femse multae, cum iam ad altaria adduceretur, aufugerat. Adeo fe huius pu
gnse praedictiones ad reliquos quoqa homines extulerat, ut multis in locis
eo ipfo die, qua ea comifla fuit, exercituum coflidhis, armorumcp ffrepitus
exauditi fint.Pergami tympaboru cymbalorumqj fonitus a fano Bacchi or
tus, tota urbem peragrauit. Trallibus in templo Vicfloriae palma enata eff,
ipfacp dea ad fimulacru Ca:faris,cui ex obliquo collocata fuerat, fefe obuer
tit. Syris duo iuuenes pugnae huius exitii annunciantes, nufqua poftea ap-
paruere.Patautj,qu£ nunc Italie urbs eft5eo tempore Gallig fuit,aues quae¬
dam no indicia modo huius eueti exhibuerat, fed quodamodo rem lpfant
demonftrauere.Nam CCornelius quidam, omnia que euenere eo praelio,
perfe&e ab ijs notauit, rjscp qui cum ipfo erant expofuit . Haec, dC his plura.

LIB E R..:*X L Ii it;,

ipfo adeo pugnae die oftenta acciderunt : cum^ in praefentiarum fides eis
non haberetur, rei gefte nuncio allato, admirationi fuerunt. Ceterum Pom
peiani,pars in praelio occubuere, pars fuga quo quifcpualebaqdilapfi funt;

^ reliqui in poteftatem Caefaris poft pugnam uenerut . Ex his Caefar eos qui
ex delectu militarant, codonatis omnibus iniurij s , inter dios militesadfcri Ceftris in ui~
pfit. Ex Senatoribus uero, equitibusq^quos ante etiam captos mifaricor^ ttos lenita.
diaprofecutus fuerat, omnes morte multauit, exceptis his, quos amici eius
(fingulis enim unius falutem donauerat ) a fupplicio exemerat. Reliquos,
qui tum primum contra ipfum arma tuliflent, dimifit, nihil eos cotra (e de^
liquide addens : qui nullo fuo beneficio affe<ti,P ompeij, cuius amicitia ufi
effent, rebus ftuduifient.Eunde fe regulis etiam, populiscp, qui auxilia Pom
peio tulerant, exhibuit, omnibuscp delictigratiamfecit. Etenim cogitabat
apud animum fuum, nullam fibi aut certe exiguam cum his intercefsiffe no
tidam,cumPompei]' multamagnaq* in eos conftitiflent merita. Itaquelon
ge plus laudis eis tribuebat, quam illis, qui cum a Pompeio benefidjs eft
fent affecti, in periculo eundem deftituiffent : atque alteros quidem illos fu
bi quoque fidos fore fperabat, hos autem, ut maximam nunc fibi beneuO'
lentiam oftentarent, quia fuum tum amicum proieciffent, ne fui quidem o^
lim rationem habituros. Argumento autem huic quod diximus eft, quod Venii ddti s<
Sadalo Thraci, & Deiotaro Gallogr£co,qui in ipfo praelio adfuerat, ac Tar D doti-

codimoto,qui Cilicuepartem iub fe habuerat, re autem naualiPompeium ro > T mondi*
plurimum iuirerat, pepercit, ne caeteros colligam, qui cum Pompeio auxi> moio'
lia mifiiTcnt,i]'s tantum imperata pecunia, neque ullo alio fupplicio impofi>
to, aut ulla alia re mulctatis ueniam dedit : quamuis coru quidam multa ac
magna praemia a Pompeio partim iam ante, partim tunc accepiffent . Parte
Armeniae Gaefar quae Deiotaro parebat, Ariobarzani Cappadocig regi at'
tribuit:quainrenonmodo damnum nullum Deiotaro dedit, fed beneficia
adiecit * Non enim ei partem regni ademit, fed omne Armeniam, quee (iib
Pharnacis imperio reitab at, occupatam partim Ariobarzani, partim Deio
taro donauit.Hac in eos clementia ufus, Pharnacem poftmodo iepurgam G eftr phurna
tem,quiaPompeiononeffetopitulatus,ideocj5ignofci fuis actionibus po ri Pomsciun
ftulantem, non modo nulla humanitate profecutus eft, fed id quoque uitio dejiitutumex- -
ci dedit, quod impius in benefactorem fuum fuiffet.Ea Ccefar manfuetudf Brohr<lt*
ne atque uirtute in omnes qui contra ipfum in bello fteterant, deinde quo'
que ufus eft.Qiitn etiam cum fecrete literae in fcrintjs Pompetj elTent reper Arum* lite -
tat, ex quibus multoru animos quomodo fuiffent dC ergaPompeiu,& con^ ra P opeij Cc
trafe affecti C^far deprariiedere potuiffet,necp legit eas,ne^Hefcripflt,fed far comburit .
extemplo cremauit, ne quid acerbius in quencp ftatuere ex literis c^^ret*

Itaque merito quis odio eos habere pofsit,qui infidias deinde uit£ Cariar^
ftruxerunt.quod eo minus temere a me dictum accipiendu eft, quando M- M.Brutut g<-
quoque Brutus Capio,qui eum poftea interfecit,ab eo tum dC piofalute k Cx

captus fuit,& falute donatus- « fm dontia,

k s

DIONIS

//

i*4

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLVADRAGESIMVSSEGVNDVS,
guilielmo XyUndro ^Augufiano

interprete.

CAPITA HVIVS LIBRI HAEC SVNT:

Vt Pompeius inTheffaha uiftus fugerit, in Aegypto'^ perierit.

Quomodo Cafar Pompeium in/ eluendo in Aegyptum uenerit.

Quemadmodum R omceres inter Ccejarem <& Pompeium geft*7mmkt<e9 ac qua in honorem.
C ce faris decreta fnt.

De feditione Romanorum per abjentiam Cee faris .

Vt Cee far Aegyptios bello fubegerit, Cleopatra^ gratif catus fit.

Vt Pharnacem idem deuicerit.

D e C cefaris reditu ad urbem, ac quemadmodum res urbanas conjlituerit .

De eiujdem expeditione in Africam.

H ceegefla funtpartim reliqua eius anni parte, quo Confulesfrerunt Julius Cee far II-£rP- Serui'
lius Ifturicusipartim infequenti anno,m quo Julius C.F. Ceeftr Dictatura iteru gefit,magiftro
An.V. C 707. equituM. Antonio, M.F.Confules autfuerut ojlufius qXC alenus, &P.VatimusPMius .

M 1 R A e l 1 o ad hunc, quem expofufmodu confc<ffo,Porm
ipeius neqp iiiae uirtutis3necp multitudinis eoru qui pugnas
| fupererant, militum memor, neq3 eo fecum expenfo,quod
llfaspeletlifsimo momento Fortuna eos,quorures funtaffli
| in integrum reftituit,omnem de rebus fuis fpem pn>
f]iecit:cum prioribus tem poribus fummo animi robore co

P ompeij uitti

defteratio. ftanterulusfuillet,acbene femper in rebus aduerfis iperare confuefiet. E>-
nimuero in caufa hoc fuit, quod fuperioribus illis temporibus aequo Marte
Tibi cum aduerfae partis hominibus contendendum exiftimans, non prasce
perat certa animo ui(Roriam,fed euentuin utramqj partem prseuifo, priuf-
quam uel fiducia efferretur, uel in terrorem perueniret, curam emendando
rum aduerforirm (fi qua accidiifent) non omittebatritaqj neq* cedere infor
tuntjs opus habebat, et detrimentum acceptum farcirefacile poterat.Tunc
nero, quod multis partibus fe Cxfare fuperioremfuturum perfuafum habe
ret, nihil eiufmodi praeuidit . nam neqj idoneo loco caftra pofuit,neq3 refu^
gium fibijfi fiiperatus foret, ullu co parauitrcumcp rem extrahere,atq3 itauF
<ftoriafinepradio obtinere potuiffet ( nam dC fingulis diebus copi£ eius au
gebatur^ reiR^ccdlariaru comeatu,ut in amica fibi fere regione uerians,
ac daif^pi^ualens, abundabat) tajn en fiue iponte fua,quafi haud dubia u u
fiue a fuis coadus, figna cotulit. Vnde fadu eft,ut fimul atcj3 pradio
UicRus eft,miru in modu attonitus, ne<p cofilium comodum,necp fpe firma
fortun^ denuo periclitandg capere potuerit. Qu^e enim hominibus praeter
3> exp^effationem, ac quam maxime inopinato accidat, ea &C animos horum
dei) ciunt,8c rationem conturbant, ut ad ferendam de eo quod agendum fit
55 fententiam minime omnium ualeant : necp enim confiltjs iuxta metum Io**
Confliu crti' cus eftriedubianimumconfiliaanteccperunt^renueadmodumtimores
wor fimllocTi ea exturbant: fin anteueniantur ab his.fuccumbunt* Sic Pompeius eo tenv
non habent. pore,quia euentum cum animo iuo no iam ante confiderauerat, nudus in*
ermisepinuentus cft: quod fi futura praeuidiflct,uidebatur facile omnia po^
tuiffe recuperare.nam 6C ex pugna permulti euaferant, et alias non exiguas

copias

■1

r

LIBER } X L 1 I. tip

copias etiamnum habebat ; ac ( quod praecipuum eft) magnam uim pecu*
nix pofsidebat,marecp uniuerfum obtinebat: praeterea urbes cum in care*

3jjone,tum Afiance quoq3 ipfum etiam aduerfa palfum diligebant.Nunc u*

bi id, quo maxime confifus fuerat, male ei cecidit, pradenti terrore ita per- Fugd Vompeij

cuftus , ut reliquis iftisoiti non cogitaret, extemplo caftris relieftis Lariflam in Aegyptum,

> ■paucis comitantibus profugit : urbem ipfam,quanquam inuitantibus ciui* ibiperie*

bus, ingreflus non eft, ne fe recepto culpam Lariftei fumnendam habe-' rlt'
rent:fed poftquam eos ad uicftoris amicitiam accedere iufsit, ipfe rebus ne-'
cefrarijs acceptis , ad mare progreflus , naui oneraria in Lesbum aduecftus
cft:ubi uxorem fuam Corneliam, Sextumcp filium habebat* His ad fe acce*
ptis,acne Mitylenas quidem intrans, in Aegyptum nauigare infricuit, fpe
auxilfj a rege Ptolemaeo impetradirerat enim is Ptolemaei eius filius, quem P tolemtmrex.
Pompeius per Gabinium in regnum reftituerat ; ltacp naues quocp auxilio Aegypti*
Pompeio miierat. Accepi quidem habuifie in animo P ompeium,ut ad Par
thos confugeret, fed credere id nequeo.Tanto enim poft Crafsi expeditio*
nem Romanos odio Parthi habebant, Pompeiumcp in primis , tanquam
Crafsi neceflar/um, ut legatum quocp eius fuppetiarum petendarum caufa
mifliim iure gentium uiolato in uincula coniecerint : necp uero Pompeius
fuftinuiftet (iipplex rebus euerfis ad inimicifsimos fibi homines confugere,
a quibus faluis etiamnum rebus nihilimpetrauerat . Cteterum Pompeius
ob eas quas demonftraui caufas in Aegyptum contendens, propter conti*
nentem ad Ciliciam ufqj uetfrus, inde ad Pelufium jtraiecit, ubi Ptolemaeus
bellum contra fororem Cleopatram gerens caftra habebat* Ibi nauium
curfu inhibito , quia egredi in terram nifi tuto fibi id licere comperiflet,
non audebat, ad regem aliquos defuismifit,quireuocato ei in memoriam
frio in patrem eius beneficio, peterent, ut certis firmis que conditioni*
bus concederetur naues appellere * Ipfe rex ( puer enim aetate adhuc erat )
nihil rcfpondit. Aft Aegypti) quidam, ac L* Septimius, homo Romanus, l .Septimiu*
qui aliquando fub Pompeio ftipendia fecerat, cum Gabinio fuerat, ab er AchtUxs Po
eo'que JPtolemcei fatelles reliefrus erat , tanquam amici ad Pompeium ue- peio pernicie
nere, fed impie necem ei machinati funt , unde piaculo &fefe 5C Aegy^ machinantur,
ptum obftrinxerunt * nam &C paulo poft ipfos pernicies confecuta eft, &

Aegypti) primum Cleopatrae ( quod minime expecftaUerat) in feruitutem
traditi, ac deinceps inter fubditos Romanorum relati funt. Is igitur Septi*
mius, atque Achillas pnefetftus militiae regia?, quicp cum his ali) erant, quo
Pompeium deceptum minori laboreinterficerent, libentqt^feeum recipe*
re dixerunt, legatoscp eius bono animo ut eftent monitos a^^gunt. Ipft
lembis exiguis confcenfis ad Pompeium prouecfti, multa comitate eAfixhjV
bita,ut ad fe fua ex naui tranfiret hortati funt : nam &C nauem ipfius propte^
magnitudinem, quodqj ibi uadofum eftetmare,ad terram eijci non poft e,
et cupere rege ipfum quam primum uidere.Pompeius ita perfuafus,quam*
uis qui una nauigabant, omnes contradicebant,ex naui fua ad eos tranftjt,
his tantum uerbis recitatis:

Etenim tyranni fi quis intrat in domum > < *

Fit feruus eius , liber etfi ueneriU 1 5

Poftquam terne appropinquatu eft, Pompeium illi,ne cum Ptolemgo coj$
greflus, uel ab ipfo rege, uela. Romanis, uel ab Aegyptrjs (horum enim
magna in ipfum erat beneuolentia) incolumitati attereretur ueriti,antc* Magni Pom*
quam adlittus appellerent,interfecerunt}neque uerbum uUum,neque eiu* peij mtcrituy

k 4 latum (

'<n

f\6 DIONIS K OM. HI ST.

latum edentem, fed fimul atque infidias effe, dC fe necj* defendendi' fui, ne'
que effugiendi facultatem habere uidit,toga capite ueiato caedi fe praebuit»
Hic exitus uitae Pompeio illi Magno fuit, euidenti argumento imbecillit»
Viu humant tis atque incertorum cafuum humanae fortis. Qui enim prudentiae nihil fi-
inconjUntU. bi ante reliquufeceraqatque ab omnibus malis quae inferri poffeuideban-
tur,tutifsimum fe cauendo praeftiterat,tum fraude circumuentus eft : qui a
puero multis per Africam, Afiamqj, 8C Europam fidem excedentibus terre
ftribus,maritimiscp uicftorijs potitus fuerat, annum agens duodefexagefi-
mum inopinata clade fracftus eft: qui mare uniuerfum, quod Romanis pa
rebat,pacauerat,in eo ipfo perrjt:ac qui olim mille nauibus (tot enimferun
tur ) praefuerat, tunc in nauicula prope Aegyptii occifus eft, idcp ab eo Pto
lemaro quodam modo, cuius patrem ipfein eam regionem ac regnu redu'
xerat.Qui enim etiamnum a militib. Romanis, quos per gratiam Pompei]
Gabinius ei pnefidij loco aduerfos odia Aegyptiorum in patrem iftius reli
querat,cuftodiebatur:is Pompeium uidsbatur tam horum militum, quam
Aegyptiorum minifterio ufus interfecifte * Sic Pomp rius inter Romanos
quondam potentiaprimus habitus, adeo ut Agamemnonis quoque co¬
gnomentum inde inuenerit, tunc quali unus de extremae fortis Aegy-
Mons Cafius. ptqs,admontem Cafsiuminterrjt,eaipfa die, qua quondam de Mithridate
dC piratis triumphu duxerat:utne in his quidem extrema cum primis con-
uenerint . Quam enim diem olim fummo cum fplendore celebrauerat,ea
Ordculu Vom tunc extremas miferias per tulit: cum' que omnes ciues degente Cafsia ex
peiodatum. oraculo quodam fufpecftos habuiffet, a nemine Cafsio infidijs petitus
eft, fed ad montem Cafsium St caefus eft, dC tumulatus . Qaii cum Pom^
peio adnauigauerant, partim capti funt, partim fugafefe eripuerunt, inter
Cornelia Ro- quosPompeij quoque uxor, filius^ fuere. Cornelia poftea temporis Ro-
mmrcdijt. mam propofita impunitate incolumis redijt . Sextus autem in Africam ad
fratrem Cneum ( his enim praenominibus differebat hi, cum ambob.Pom-
peij nomen effet comune) peruenit.Ctefar,compofitis omnibus,qu£poft
pugna opus erant, fuoru nonnullis Graeciae recipiedae coftituendaecp cura
iniun<fta,ipfePompeiuinfecutus eft:cumq5 ad Afiamufcp quae nam locais
petqilet inquirendo perrexilfet, quia nemo certo referre potuit, quorfum
Pompeius curfum inftituiftet, ibi comoratus aliquandiu eft.Tam profpera
F ortuMCttfa- Caefar in omnibus rebus fortuna utebat, ut cum lembo Hellefpontu traij-
rk , ut% ei c. ceret, inqj claffem ibi Pompeiana, cui C. Cafsius praeerat, ibide uela dante
Cafiius ckj - inciderGt,nonmodo laefus ab his no fuerit, fed infuper territos in fuapote-
fem tradiderit . ftatem a^f^erit . A' quo facio, cum iam fe ei nemo opponeret, ea quoque
cv^/ieTtabant in Afia,occupauit,atcp conftituit,tantum pecunia, quod fu-
r^ra etiam a nobis eft relatum, imperata, ac non modo nullo praeterea male¬
ficio iniun<fto,fed quantum eius fieri poterat, beneficijs in omnes colla tis:
Afiam enim a publicanis, qui eam acerbifsime habuerant, liberauit, uecfti-
galiacp in tributi formam redegit. Interim audito Pompeium Aegyptum
petere, ueritus neis eo regno praeoccupato uires recolligeret, celeriterna-
ues fbluit:cumq3 Pompeium, quippe iam uita defuneftum, non depraehen-
didet, reliquis fuis a tergo reli eft is , cum paucis ipfe Alexandriam adueeftus
Ctfdr A lexan eft, antequam a Pelufio Ptolemaeus rediret. Ibi cum tumultuantes ob cae-
drimuenit. demPompeij Alexandrinos reperiflet, non aufiis ftatim in terram egredi,
adanchoras fubftititalic|uandiu, tandem miffofibia Ptolemaeo Pomperj
capite annulocj3,in continentem polito metu exiuit» Cumcp multitudo Ae

gyptiorura

C

gyptiorum indigne Ferens fafces ei praeferri, non cum pcenituitinregiam
confugiiTe,mili cibus autem eius aliquibus arma adempta funt:reliqui,dum
omnes naues ad littus peruenirent,retroauecfHfunt.Cceiar Pompei) capite C*f*r quoteni

uifo, illacrymauit, lamentatus® eft, cum ciucmgenerumqj fuum nominas, fe

& commemorans quot quantis^ in rebus mutuas quondam fibi operas eupiteex i ite
praeftitiftent: perculloribus tantum abfuitut fe gratiam debere fateretur, rlt'
ut&C facinus culpauerit, caput honefte funerandum humandumqj alrjs

dederit.Cuius facfti caufa ut laudatus eft, ita fimulatione lua rifum meruit.

Cum enim iummopere dominationem affecftanet, r ompeiumcp adueria-'
rium fuum propterea femper odio habuiffet,contracp eum cum aha omnia
machinatus, tum hoc ipfum bellum nulla alia de caufa moiitus ruiiTet,quam
ut eo de medio fublatOjtpfe principatum obtineret: cumcp aliam nullam ob
tem in Aegyptum adueniffet, quam ut eum, fi adhuc luperltes eilet, confio
ceret: tum ie eum defiderare, eius 9 interitum aegre ferre uideri uolebat. E.
nimuero Carfar deleto Pompeionihiliamhoftile fuperefle exiftimans,in
Aegypto cogendis pecunqXdijudicandacphteinter Ptolemaeum 8C Cleo*
patr?.m templis trahebat:interim alia contra ipfum bella coflabantur . nam
&C Aegyptus ad defecfiioneconfurrexit:& Pharnaces, cum primum inter N ouo bctldco
Pompeium ac Caelarem bellum coortum effe acceperat, ad regnum pateiv tra C <e[urc pa¬
rium recuperandum fe contulerat. Spes eum caepcrat, fore hoc ciuile bellu
diufurnumppfasqj inter fe Romanoru uires confumptu iri.igitur ubi femel
id negoctj occepit, quum praeterea procul ab effe Caefarem audiffet,in ince
pto perrexit, multaep loca antecepit. Intcrim Cato etiam, Scipiocp, 8C qui
cumhis alrj cofentiebant,cum ciuile, tum extraneum bellum in Africa ex^ Bdfow kfria
citarut,idq3hocmodo.CatonemDyrrhachi)Pomp.eiusreliquerat,cumut num 4 Catone
traiecftu ex Italia cuftodiret,tum ut Parthinos, fi quid mouerent,coerceret, & SclPlone
isen primum quidem bellum eis fecerat , Czetcrum Pompeio ui<fto,exEpi^ cxcltatum*

10 fefe cum ijs, quibus eade fententia placebat,Corcyra co tulerat: ibicp relfi
quos quocp qui ex praelio effugerat, aut alio quin eafde partes fequebatur,

ad fe acccperat.Nam Cicero quide,altjcp nonulli Senatores recfta Romam Cicero .
cotenderannpleriqj uero cum Labieno" dC Afranio ( quoru neuter fpem fa
lutis fe ullam in Cafeepofitahabebat,alter quod ab eo perfugerat, alter
quod falute a Ctefare donatus, iteru cotra eum arma esepiffet) ad Catonem
uenerant,eoq3 fummaereru prepofito bellum gerebat.Paulo poft fe Od
uius etiam nis adiunxit. Is Ionium mare tenuerat, C. Antonium ceperat;
multiscp oppidis potitus, tamen Salonas diu fruftra oppug^yut, a ciuibus
Gabinij auxilio adiutisuirepuIfus.IidemSalonenfes ad extremiJ^iVgm Salona fru/
mulieribus erumpentes, magnum facinus ediderunt. Mulieres demifsis o<ffa-

pillis,ueftitu nigro indutx, acceptis facibus, denique quam maxime terribr MI° oppugna*

11 habitu compofitae, medianocfteadcaftra oppugnantium acceflerutmiC' i£'
tucp exanimatis excubitoribus ( quippe dacmonufpeciem illis exhibebat)
omnibus fimul locis caftrorum ignem iniecerunt : eas fubfequuti uiri,mub
tos eo tumultu excitatos, multos etiam dormientes oedderututa &C caftra,

8l ftationem nauium,quam Otftauius tcnebat,confeftim occupauere * Sed

ne fic quidem quieta ipfis omniafiierut. Elapfus enim (3<ftauius,nouis coa

cftis copij s, praelio uitftos denuo obfedit. Interea temporis Gabinio morbo Gabinij mors'.

abfumpto,omne ea regione pelagus cumobtinuiffet,egreffus in terra, mul

ta ipfis detrimenta intulit. Sed poft commiflam ad Pharfalu pugnam,cum /

milites ipfius ad eos qui Brundufio contra ipfos aduecfti erant, ne tentato /

' quidem \

quidem praelio defedflent : ibi tum deftitutus a focijs,Corcyram fe cotulit*
At Cn. Pompeius prius quidem clafle Aegyptia circumuecdus inEpirum
lncurfiones fecerannec multum abfuit, quin Oricum caperet. Id oppidum
M. Acilius prefidio tenebat, introitumcp portus nauibus lapidibus refertis
obftruxerat, turrescp ex utracp faucium parte in continenti, ac fuper naues
onerarias exaedificauerat . Cneus urinatores immifit,qui lapides fcaphis
impolitos difijcerentttum nauibus exoneratis abducftis, portus introitu a^
peruit:deinde expofitis in utruncp littus legionarrjs militibus, ipfeintro na
uigauit:flccp dC naues omnes, & magnam urbis partem incendio confunv
pfit. Quod nifi uulnus accepiftet,ac Aegyptrjs metum ne ex eo decederet
intuliiTet, reliquam etiam urbis partem cepiffet.Poftquamuulnus fanatum
eft, oppugnatione Orici iftpofterum abftines, reliquas regionis partes cir*
cumuagando uaftauit : ipfum quocp Brundufium aliquando aggreflus eft,
fed fruftra is ei,ficut £C altjs quibufda,conatus fuit.His rebus intentus, pofi>
quam pater eius pugna fuperatus eft, Aegypti) cp re coperta domu auecfti
funt, ad Catonem ipfe concefsit.Huius faSum C. quo que Cafsius imitatus

Q..F ufhti Ci-
Icnut ‘m Grae¬
ciam kCccfdre
mijjhs.

poterat,altj quidam quibus ipes ueniae confequende nulla fupererat iiTA^
fricam cum exercitu fecuti, ibfque aduerfus Cariarem omnia conati funt
Reliqui aut,diisipati plericp,alij quo quenq* cafus deferebat, difcefsioncfa
C Cafiiut ue- dhfe contulerunt:alij recld ad Cefarem profeci, impunitatem adepti funt,
nkm a Ctfare atqj inter hos C.quocpCaisius. Calenus ante pugnam Pharfalica a C^efare
confequitur. in Graeciam mifiirs fuerat, cumcp Piraeum, nullo eum muro munitum ce^
Q^.fk/zw; Cd piflet, Athenis tamen, quanquam omnis generis maleficijs eorum agros
leniit Athenas infeftaftet, ante cladem Pompei) potiri non potuit, ea audita, ultro ea ciuu

c r Megara ca tasindeditionemuenit, eicp Caefar nulla mulcfiaimpofita /omnes iniurias
remiiitjid mod9,jdicens,ipfos qui magnopere deliquiifent, a mortuis ferua
f' n.id uerqh^ ^oratione innuebat, parcere fe ipfis propter maiorum gloriam
tbauenfes di - Ad eundem modum pleraque Graecia? oppida cum Cariare in

m% ^gratiam redierunt, Megarenfes autem etiamnum reftiterut, ac multo poft
partim ui , partim proditione in poteftatem Cadaris uenerunt, eorum Fu>
nus,quo meritum de eis fupplicium fumpfifte exiftim aretur , magna aede
edita, reliquos uendidit : ueritus tam en, ne id interitu totius urbis ft aret cf
ues cum neceflarijs ec*um,tum minimo precio uendidit, ut libertati r efli-
tuerentur. Flis cofedtis, Patras bellum conucrtit, eam' que urbem fine pra>
lio, terroreiam ante Catoni, hiscp qui cum eo erantincuflb}recepit.Dum
hxc lingula gerutur,interim in Hifpania,quae tum pacata fuerat,motus co
Seditio in Hi- orti funt. Nam cum in lpia pace Calsius Longinus prouinciam diuexa^

frania contra ret, primo pauci quidam coitionem eius interficiendi caula fecerunt: fed
^Cdfsiu Lon cum faucius eorum manus effugiftet , atep exinde longe maiores iniurias e>
gl cxclUU' xercerct, permulti Cordub enfes, complures^ milites, qui ante fubPc-nv

peio

eit, qui muitas incilia: italiaecp partes uexarat, multa mari ac terra fecunda
praelia feceraticomplures prseterea ali) ad Catone perfugeriint,quem uirtu
tecaeteris prarftare animaduertebant. His Cato belli confiliorumcR focijs
ufgsm Peloponnefum, fpe eius occupand* regionis, traieSt, quia

dc morte Pompei) nondurnrefciuerat. Ibi Patris receptis multos alios libi

adiunxerunt,atcp inter eosPetreium,Fauftumcp Cn. Pompeii generfi Ca>
terum poft Q^Fufio Caleno exercitum aduerfus eos ducente, naues folue^
runt:Cyrenencg delati, ubi de Pompeij morte certiores fadi funt, fentetfis
uariatu inter iplos eft : Catone, qui Cadaris dominationeferremiflr.

LIBER XLII.

peio milftauerant,duce fibi elecfto M. Marcello Aefernino, QiT2eftore,con M. MmcUm
f ra eum fedmonem mouerunt. Marcellus, inftabilitate rerum confiderata, Atfcmim*

& ad euentum in utramqj partem fefe accommodare ftudens,n®n toto ani
' v mo id munus in fe recipiebat, fed in utram parte inclinabat,atep in omni¬
bus dictis faclisqj medium obferuabat, ut fiue Casfar, fiue Pompeius uicifi
fet,ui(ftorifuam operam nauaflTeuidcripoflet.Pompeij quidem gratiam
eo captabat, quodmilitesadeumdeficientes fufcipiebat, quodcjjLorigi-
no, qui Cacfaris partes fe tueri dicebat, bellum faciebat . Contra Caelari in-
feruiebat, quod Cafsio nouas res afreclante , ipfe milites acceptos Caefari
coiferuabat,nec eum bello peti permittebat,quodcp nomen Pompei) fcu-
iis iliis cum infcriberent milites , id ipfe delebat ♦ Ita cum alteri uilim armo¬
rum, alteri nomen obtenderet, cum q* ea quae pro uidfore gefta eflent, fibi
afsignaret,contraria uero neceisita<%alijsqj adfcriberet,tutum fefore fpera
bat .Igitur quanquam propter fuorum multitudinem Longinum facile po¬
terat iuperare j tamen fatius ei uiium eft , rem eo deducere , ut quemadmo¬
dum animo agitarat, talem fe oftenderet, atq3 ad eum quem dixi modufefe
compararet,remcp dubiam certas ob caufas relinqueret : ita dC ficubi fuccu
buiilet , & ficubi fuperior facftus fiiiffet, facultatem uel ad fe , uel ad alios ea
qute acfta fuerant referendi habebat.Hac ratione rem ufq* ad uicftoriae tem¬
pus extraxit: cum cp Ccefar eifuccenfuilTet, eumcp relegaflet, poftreuoca-
tum honoribus afFecit.Longinus autem a legatis Hifpanorum delatus, ma Q ,Cafij interi
giftratu excidit, domumcp reuertens in ofttjs Iberi fluurj perrjt . H#c extra
Italiam.gefta funt.Romte autem, quandiu res Cacfaris Pompei) cp ambigue
erant, incertocp euentu pendebant, nemo erat qui no palam Ctefaris rebus
cupcret,metu copiarum quas is Romae habebat, collegxqj eius Seruilij im
pendente* Proinde fiue is uiciiTe nunciabatur, gaudebant: fiue aduerfam
fortunam fenfifte, dolebant : idcp ali) ex animo faciebant, ali) fimulabant:

(multi enim oberrabant inipecftores, aufcultatorescp, quorum erat omnia
quae de his rebus uel dicebantur, uel agebantur, obferuare ) contra qui Ce-
fari infenfi,Pompeianas partes potiores habebant,diuerfifsima ab his quse
palam fiebant, dC loquebantur, &C agebant. Itaqp prout nouinuncij accide¬
rant, utricp eos fuis commodis metientes, uel concidebant ariimis,uel effe¬
rebantur : cumcp, ut fieri affblet, multi ac uarij rumores fiepius una die , ac ^
no raro unius horae fpado afferrentur, animi eorum maxima affecftuum ui- ^
cifsitudinelaborabant, minimo momento exteiciain mceftidam , exfpe
m metum coniecfti. Vbi de Pharfalica pugna fam a aduenft^Muei fides habi Mutatio uni¬
ta non eftmam necp Caefar dc eo ( quod isetari de huiufmodi iite^^uide- moru Kom*>
ri nolebat, quapropter triumphum quocp eius omifit) adRempubiica?;*e pojlnuncim
ras dederat, 8C incredibilem admodum rem eam apparatus utriufqj, fpesc^V^dor/4? P hur
de eis conceptae, efficiebant . Pofteaquam tandem creditum eft, id tantum
egerunt, quod imagines Pompei) Syllaecp, qua: pro roftris ftabant, deiece-
re:nam erant complures, qui ne hoc quidem faciendum putarenttnec dee¬
rant, qui ne Pompeius acceptam cladem farciret, uerentes, fatis facium eo
modo Caefari putarent, Pompeium uero implacabilem fibi fore metue-
rent.Ne mortem quidem eius crediderunt ante, quam miflltm Romam an
nulum eius ( in quo tria erant trophaea infculpta,quod Sylla quoq? ufurpa- Q «it, ctquun
uerat)uiderent: tumuero iam aperte Pompeio conuicijs exagitato, C^fa- tibonoresC* -
rem laudarunt, ac qusecuncp excogitare ad honorem eius potuere, decreue firiuiftoridc*
runt , Qiia in re magnum erat inter primos urbis homines certamen , inui- -/

cem (

^ ’ )

V

n

DIONIS k.OM. HIST.
temfe adulando Cxfarefuperarelaboranriumimagnacp a populo fuffragia
contentione ferebantur, cum finguli tanqua praefente atep inipiciente Cx *
lare acclamationes &C geftus omnes magno ftudio compohrilfent, fperam
tes Pro bis ( quafi uero aliquid ipfi largirentur, ac no necelfario id agerent Y
fe alij magifhatum,alij facerdotium, ali) pecuniam ab eo recepturos . Atq;
ego fane eos honores Cacfari tum decretos, qui uel alrjs quocp iam ante co^
celsi fuerant, utftatuas, coronas, primum in confelsibus locum, quxcpid
genus lunt alia, tum hos quoque, quos nouos,ac tum primum delatos,ipfe
Cariarrepudiauit,omittereftatui3nenegocium mihi ab alrjs exhibeatur, n5
fingulospercenfenti: quod idem in fequentibus etiam faciam, id cp tanto
magis, quanto dC plures lubinde &C abfurdiores funt honores cofti turi: eos
tantum comemorabo, qui cum peculiare atep eximiu quiddahaberent,ab
ipfo Ccefareiimtapprobati. Tuncigitpoteftate Cxfari dederut( nonnis
eam no libi ipfe paralfet, fed utiamnuric fecundu leges agere uideri pollet)
dcPompeianis luo arbitratu ftatuendi: deinde, ut belli paciscn dominus in
omneshomriies effiet, etfi neque ad Senatum, neque ad populum derjsre*
ttiliiretjCuius rei Ipecies erat bellum quod aduerfus ipfum in Africaparaba
tur . Hocipfum quoq? iam ante Cacfari aderat, tantis copijs inftrud:o,quicp
bella quidem qu£ geffierat omnia, fere hio iudicio cofecerat.Enimuero Ro
mani, ut adhuc ciuesffiuiqj iuris ehe uiderent, haec Caelari decernebat, qux
uel intritis ipfis omnia obtinere poterat. Quippe hoc etia accepit, ut quuv
que continuis annis Confulatum gereretmtDidfator non ad femklretaiv
tum fpacium,fed in integrum annum diceretur: ad haec Tribuniciam pote-
ftatem per omnem luam tritam haberet.Inter eos enim afsidere, atque om#
nia eoruofficia gerere reperiebatur, quod permihum alias erat nemini Jta-
que omnibus comitijs ( prteter ea qux plebis funt ) ipfe praefuit, atque ob
hanc caulam in a duentum eius dilata comitia fu b finem anni habita funt.Ih
dem cum prouincias forte Conhilibus tradidilfent, decretum fecerunt ut
extra fortem Caefareas Prxtoribusafsignaret. (ita contra quam ftatutuna
ab ipfis fuerat, iterum ad Conlules ac Praetores redierat ) Aliud quo 05 fuit,
quod Cariari decernerent, ufu quidem illud receptum, fed ob temporis anti
T ritwtphttf, cipationemfnuidicreprehcnfionibiisq; obnoxiu. Triumphare enim eum
dnteqttm bel- de Iuba,Romamsqj qui cum eo militabant,iulTerunt, quali iam parta trieffo
lumgcrcrs, ur. na:cum ne futurum quidem tunc id bellum fciret Cariar.His ita decretis ap
C<e fur tii flet- probatis^, Caffiar, quamuis extra Italiam erat, riarim Dicfhturam occepit
^ n' m Magiftro ecmiijHn aiTumpto Antonio, qui Pratornondum fuci at : isepab
hocm^M -*tli Conlul deinde factus elt, iummoperereclamatibus Augu^
rihC^fionhcereMagillio cquitu ultra fexturn menfem magiftratu tene^
$e. Verum hi multo rifu excepti funt, quod cum cotra omnia maiorum in^
llituta Didlatori annuum imperium ftatuillent,de Magiftro equitum accu
M.Cccjlij,Pr<e ratam rationem inire uellcnt. At M.Caecilius aufus ea que de creditis pecu
fa&a fafcd* n*ls c6ftituerat,tanquam eo uidfo atque mortuo refeindere, liuiusq?

tiojugd It ini rei er§° Roma Campaniaqj concitata, perij t. Is primus Caffiaris asionibus
teritut* refiftere aufus effi, eratep ob id Praetor creatus ♦ Indigne autem ferens Pra>
turam urbanam fibinon obtigiffie,fed collegam Trebonium ( quinon ele^
dius de more, fed a Cariare conftitutus erat) fibi praelatum elfe,omnibus ei
fe in rebus oppofuit:&: cum alia eius officia impediuit, tum non palfus eft>
ut fecundu Cariaris leges ius diceret. Ipfe praeterea auxilia debitoribus ad*
uerfum creditores, mercedescp habitationum annuas fe condudloribus do

M.Antoniut

Mjgiftcr

quitum,

<r

naturum

\

LIBER XLII. m

natumm pollicebaturJtamagnafibi' multitudine adiim&a, impetum Tre

b onium fecit : fed is mutata uefte inter turbam elapfus,uita; periculum eui*
yv tauit. Vbiis conatus irritus fuit, legem per fe promulgauit, qua merces ha*
litationum omnis conductoribus remittebatur, tabulaecp noute propone*
bantur.Forte tum milites in Galliam ibant, eos Seruilius Conful ad fe uoca

7 «-c «.uni milites in uamam mant, eos oeruuius contui ad fe uoca

mt,benatumq3 hocpraefidio circumfufo habens,dere prgfenti retulit.Cum
i ribuni<plebis intercedentib.Senatufconfultu non fieret, tamen autoritas
benatus Derfmni-a c _ ■

v-um repumiet, ac contra lpium Conlulem tumultu concitaliet, iterum
b enatus militibus feptus conuenit, Seruiliocp cufto diam urbis ( quod qua
ratione fieret, iupra non femel demoftrauimus ) mandauit. Itaque Coniul
fecundum hoc mandatum omni Praetoria adminiftratione Caecilium pro*
hibuit,eiuscp munus alij Praetori attribuit,ipfiim Senatu exclufit, conciona
ri43 intendentem derofhis detraxit, eiusqj feliam confregit . Quse finaula

“ T 5 munus airj rraeton actriDuit,ipium oenatu exciunt, conciona

ricp intendentem derofhis detraxit, eiusqj feliam confregit . Qiix finaula
ctli magnam Caecilio iram moucbant, tame quod fatis uirium in urbe non
habebat ueritus ne poenas infuper daret, in Campaniam ad Milonem pro*

c7uw7U7 ipfum qUOqUC "°“as fcs conantem • Cum enim Milo folus M,h rciitio
enah^i.W1 Patnam in Italiam aduenit • ibi ma- Tmm

St i fi '1" coa*a>q«« «el egetote, uel metu fupplicn tenebantur re-
Cum en fl r^ UrSeb?f> wbescp cum alias, tum Capuam ipfam tentabat.
oofant C°nfilfum> eius9 auxili0 Ckarem quibufeunque

Doffe K nd‘ CarCd7oS Ubi «P^cumnecpalin ab urbeprofiafd

ret hir^f raaka”rient!^ & confilium non uideretur ut clam profuse-
, . ’ Pra7crtln’ quia fiib habitu & nomine Praetoris longe plura ci uarn fine

ad Ca&em nrofi fpc.rabar> ad Confulem accefsit, ab coq; commeatum

pioficifccndi orauit. Seruilius, etfi iufpicabatur quid ei in ani-
tnoeilet, tamen uehementuis inflanti, nnm^n^ _ _ o,

.acihmut IU

^ , o — - cum,n quia nouimoiiri uellet, coerceret »

poftquamm Campania adueniens, offendit Milonem re infeliciter ad Ca!
puamgeftain Tifata (montis id Capuae imminentis nome eft) confusif*

oenatu decreto, Caralium m fuburbio manereiufsit, ne quid turbar daret

accurata tamen rnrft-nrUr» it f rtrn . _ i r . ^ ~ 5

fi r a? ./5^ i j , t.^mcp magnis ltinerib. coir^%quem

upcrltjtcmmueniflet, haud dubie aliquos tumultus cocitaflet. nime Mi¬
lone Campana eiedo,atq5 in Apulia perepto, in Brutios fecotulit,qu6<£w.to>-,.
ucl in i) s locis (e confequi quicqua poffe (p eraret. Caeterum ab his qui Cx-
farianis rebus Audebant, coitione fafla prius quam ullam rem commemo- '
ratu dignam conficeret, caelus eft.Hic Miloni ac Caecilio fuit tricar finis C*-
terum ne lic quidem Roma quieta fuit, fed multa ac magna mala ei euene-
*unt, quemadmodum id prodigia portenderant . CircumacAo enimiam eo
anno, inter alia oftenta, apes quota m Capitolio uixtaHerculisfetuam fe-
dem occupauere. cum Ifidi facra fit-rent

j A uuciiiti, quotp m Capitolio luxtarierculis itatuam fr*

em occupauere, cum Ifidi' facrafierent. Itaque arufpices omnia templa Ifi*
^>nt/KapI'fiISC§ cm °^,rl lufs erun t ; quod dumfir, Bellonae quoqj sedes m-
fcientibus illis deieda eft, m eaq5 uafafigulma carnibus humanis plcnare-
perta lunt* Anno mfeaueti terra:mnf.rc orrirfit r i

.*^vtwt^L<tclLjmC£t^uaiangUl?nacarmousf _ uaic

perta lunt, Anno mfequed terraemotus ingens accidit, bubom uifus efi fui
mibusij Capitolium 6C fanum Fortun^ public^horticp C affaris tadi,

e*

qum

/

X'.'

m- ^ x

%

^ (

m

r

m Dionis rom hist,

quus lnter pfedofos habitus rjs examinatus, delubrum Fortune fpontefua
apertum eiL Praeterea fanguis ex piftrino effufus, ad alterius Fortuna: tem
pium proHuxit,quam ( quod omnia qua: ante oculos ac poft fe pofita fint,
cernat, atcp expendatpnoneatcp debere unumquemcp meminifie a quibus
maioribus ortus, qualiscpipfe iit) nomine Graecis explicatu difficili Pri¬
migeniam Latini uocat : infantes etia nonulli, finiftras capitibus impofitas
habentes nati funt. Cum alia prodigia metum rerum parum fauftarum ob-
tuliffent, tum pratfertim poftremohocfignificari iiif erioris gradus homi¬
nes contra nobiliores infurrecffuros,&: uates prodixerunt, St populus opi¬
natus eft . Ita animos Romanorum cum di] his oftentis conturbaffent, au¬
xit metum ipfaforma urbis , qua: mifera ac infolens cum ipfis Calendis Ia-
nuaffjs,tum multo poftetiam tempore uidebatur.Neque enim uelConful
A ntoniut er ullus, uel Praetor aderat. Antonius qmdem uefte ( eam purpura praetextam
democratico habebat) SHicff oribus (quibus fex tantum utebatur ) & quia Senatum
er monurchi- couocabat, fpedem quandam popularis rei publica: ftatus exhibebat : gla-
co habitu ufm. di0 autem, quo accingebatur, multitudinecp ftipantium ipfum militum, 1-
pfiscp prarcipue actionibus penes unum efle totam fumma rerum demon-
ftrabat:ac no praffens modo conditio Romanis erat moleftifsima, fcd lon¬
ge plura atque atrociora a Cxfare ipfo expecffabant.Cum enim magifter e-
quitum ne ludis quidem (quosplerofq* ipfe Cxfaris fumptibus curabat,
paucos uero nonnullosTribuniplebis adminiffrabant) gladium depone¬
ret, quid facturum ipfum Dictatorem exiftimarent r Atcp fi quibus in men
tem de eius clementia ueiffcbat } qua multis qui contra ipilim arma tulerat,
pepercerat: tamen quod diuerfos effe animi fenfus eorum qui imperium
affectant, & eorum qui eo iam potiti ilint, ipfum quoqj immutatum iri cen-
febant . Itac^ xgre rem ferentes; uarios inter fefe, fi qui tuto id poterant, fer-
mones conferebant.Neque uero tutum erat, cum omnibus communicare,
nam qui uel amiciisimi effe uidebantur,aut etiam genere propinqui,!] fuos
deferebant, uel male detortis eorum dictis , uelmendadjs omninoin eos
confictis. QiTod plerifcp moefticiam augebat, cum necp luctum fuum, necp
fenfum animi fui alijs communicandi facultatem habentes, ea liberari nullo
modo pollent . Namipfa conuerfatio cum his, qui in tjfdem erant malis, al-
£ leuationem quandam afferebat: cumqj quis tuto St qua: ipfe patereturre-'
tuliffet , St alterius miferias uicifsim exaudiffet , fui oneris partem abicciffe
libi uidebatimi,^an.tra infidelitas eorum quibus cum erat uiucndum , ut
m ozi t o r e co nclufu s teneretur, id' que magis magiscp ureret, effi-
cieblu/ubi nec arcaffum proferre, necp ullam eius requiem inuenire daba¬
mur . Huc accedebat, quod non affectus tantum fuos oecultosin corde fuo
qnifqp feruare cogebatur, fed prxfentem infuper Conditionem laudare, ad¬
mirationi ducerc,dies feftos aggere, facra facere, hilaremcpfefe offendere o-
pus habebat. Acperinde uero atque fi non fatis malorum ab Antonio ha-
L.T rcbellij et beret,L.prxterea Trebellius, &P.Cornelius Dolobella,Tribtmiplebis,fe-
DolobeU £ fe - ditione urbem agitarut : hic debitoribus opitulabatur, nam ipfe quoque in
ditio, eorum numero erat, ac ea de caufa ut poffetTribunufplebis fieri, a patricijs

ad plebem tranfiuerat : Trebellius auxilio fe nobilitati fore prx fe ferebat:
exterum leges promulgare, cxdesqj exercere, ambobus erat conmmune.
Hinc tumultus ingens cxiftebat,armacp omnibus locis frequetia confpicie
bantur: quanquam Senatus confultumfactum fuerat, ne quis nouam ul¬
lam rem ante Cxfaris adunatum tentaret, Antoniusqj priuatis geftatione

armorum

\

armorum inurbe interdixerat. Cum nemo obtemperaret, fedfeditiofi om'
nia & aduerfum fe mutuo, dC contra Senatu, Antoniumqj molirentur, ter¬
tia faedio contra utrumque Antonij ac Senatus fuit, cum Antonio, ut arma
potedatemcp eam, quaiam ante occupata utebatur, a Senatu uideretur ac-
cepide, Patres permitterent, ut intra urbem exercitum haberet, ipieqj cum
reliquis Tribunifplebis cudodiam urbis fufciperet.Itacp Antonius ex lege
omnia quae uellet agebat.Dolobella autem, Trebelhuscp, cum per uim age
re dicerentur , freti tamen audacia fua , apparatuqj,<x je inuicern , &C Anto-
nium oppugnabant,tanquam ipfi quoq* imperium aliquod a Senatu acce-
piilent.Interim Antonius, cum audiuiiletmihtes, quoS a pugna Pharfalica
Caeiar in Italia praemiferat,ipfe ftatim iubfequi in animo habens, mala con-
filia agitare uerereturcp ne quos nouos motus hi excitarent , urbis cura L>

C^fari mandata, eocp ( quam poteftatem nemo unquam magifter equitum b. Ge/kr urbi
habuerat ) prxfecdo urbis relicdo,ipfead exercitum eum contendit. Tribu prrfttuf.
ni plebis quifaedionum duces erant, contempto ob fenecdutemL.Caefare,
multa atro eia facinora & contra fe inuicem,& in alios perpetraueruntudcp
tantiiper,dum Cxfarem rebus in Aegypto confectis Romam aduentare ta
maattuht. Ante enim eum nunquam rediturum, fed in Aegypto ( is enim
rumorfuerat) perrjffe credentes, faedionibus urbem agitaranr.aduentus e*
ius fama audita, aliquandiufefecontinuere.Sed cum Caefar antequam Ro-
mam rediret,in Pharnacem expeditione fufciperet,feditiones renouarunt.

Antonius cum net^ compefcere eos ualeret,& in Dolobella plebem offen
dillet, primum Dolobellae fe adiunxit, Trebellium cp cum alijs nominibus,
tum quod milites ad fe pertraheret, criminatus ed.Sed cum deinde fe apud
multitudinem nullo eximio honore affici , eamcp foli Dolobellae intentam
ede fentiret, aegre id ferens, iententiam mutauit.quo acccdebat,quod fauo-
rem populi fibi cum Dolobella communem ede uidebat, culpam nero a fe-
natu maioriexparte fibi attribui. Itaque podicum neutri fecupere uideri
uellet, clam Trebellium fouit : eumcp cum alijs rebus iuuit, tum militem ad
feaccipiedi copiam fecit: atep ita quadinipecdor certaminis huius, iudexqj
fedit:iiliuero pugnauere,ac loca urbis opportunifsimaalteralterius prodic
gandi caufa occupauerunt : inde caedibus acincendijs co modo gradatum
ed, ut facra aliquando a V eftalibus templo efferrentur. Quibus incommo- \
dis permotus Senatus , iterum Antonio cudodiam urbis , idcp accuratius \
quam ante, mandauerunt * Cum iam tota fere urbs mildibus edet referta, \

non tamen hi motus conciderunt . Dolobella enim , deip^tiqne ueniae a
Caeiare impetrandae adduedus , idiam agebat, utmagno quoda^&sinore
exhibito periret , ex quo fempiternam fui memoriam relinqueret : quippe
reperti funt nonnulli, qui famas cupiditate pefsimas res agere animu ind$
cerent . Is igitur , quemadmodum nominis fui illudi andi caufa omnia ante
egerat, ita tunc quocp diem condituit, qua die pollicitus ed fe leges de no-
uis tabuiis,mercedecp quae coducdionis nomine folui folebat, abroganda,
jperlaturCr.Quje cumrecepiffet,plebscp aditibus fori obdrucdis,nonulliscp
in locis ligneis turribus erecdis, parata effet ad prodigados eos, qui ljs legi¬
bus reddere uellet: Antonius ut primum illuxit, magna militu manu de Ca
pitolio dedutda, tabulas legu difcidiqnonulloscp ne fic quide tumultuandi
fine facietes, de Capitolio prascipitauit. Necptameita feditionibusmodus
faedus ed, fed quo plures ex feditiofisperieru, tanto maiori cotentionereli
qui tumultuati funt, Caefare maximo difficilimocp bello didineri arbitran-

1 * tes? \

tes;nc<$ ante deftiterunt, cp is eximprouifo Roma peruenit: tum demu uel
inuiti conquieuerut,ita quide,ut extrema fuppliciafibi ab eo impederepu
tarent,decp lpfis per totam urbem plurimus Termo haberetur, alrjs aliter de ,
caufa eorum ftatuenribus. Verum Caefar hic quoquefuu morem obtinuit,
contetitusq3 in preefentiarum omnia efte fedata, nullam de praeteritis inqu* i
fltionem inftituiufed omnibus pepercit,aliquoscp exijshonorib.infuper
Oefiris deme aftecit,Dolobeilam in primis» Quoniam enim erat eius merito obftricftus,
tU 'm [editio- cius memoriam fibi ab ij ciendam, aut quia laefus ab eodem eflet,idco accc-
fos * ptum quoque benehcitfm paruipendendum efTe non exiftimamrifed eius

habitaratione,peccati gratiam Dolobellae fecit, eumcp cum alias in hono^
re habuit, tum paulo poft Confulem creauit,quamuis Praetura is nunquam
gefsiiTet, Atque haec Romae acftafunt perabfentiam Qefaris, inter cuius ad
urbem reditu, mortemq3 Pompei] ut aliquantu temporis intercederet, hae
caufae fuerunt ♦ Aegypnj exacftioncm pecuniae molefte ferentes, idcp adeo
indignum ducentes, quod ne a focris Caefar abftincret(ipfi enim multitu-
dine eorum quae uenerantur numinum, omnibus mortalibus praepollent:
ac quia non una eft ipfis religio uniuerfis,fcd inter fe diuerfifsimi cultus, bel
lis quoque eius rei caufa mutuis fe impetut ) ad haec metuentes, ne Cleopa¬
trae, quae plurimum apud Caefarem poterat,traderentur,tumultum concita
uere.Nam Cleopatra,cumha<ffenusper alios caufam fuam contra fratrem
apud Ctefarem egiifet, fimul atep naturam eius cognouit ( erat autem CtZ'
far amoribus quam maxime obnoxius, remep cum multis alrjs foeminis, ut
ei fortuito eae oblatae fuerat, habuerat) per internuncios Caefari quefta eft,
feproiecftam ab amicis, cupetecp ipfam perfeapud eumlitem fuam profe-
Cteepdtr* for quiJpfa uero alias omnibus mulieribus formae elcgatia praeftabat, tum flo -
mu cr mores, re aetatis admodum erat confpicua:ineratq$ ei in uoce fummus lepos, ita ut
cum quocunqj homine colloqueretur, gratia eum demulcerendenicp tam
ta eius afpecftum orationem'queuis comitabatur,ut allicere etiam ab amo¬
re uel natura uel aetate alienifsimum quemqa hominem ad fui amorem uale
ret. quibus rebus inftrucfta,in rem fuam exiitimabat fore, fi ad Cazfaris col-
loquium admitteretur, inqjftiauenuftate praefidium caufteomne repone-
Cleopdtr<e p bat.Imp-etrato a Caefare,utfirb eius afpecftunt ueniret, ita fefe exornauit ac
Gcfarc cfo- compofuit,ut fimul quam maximam dignitatem prae fe ferret, fimul miferi-
qum cordia Caefari moueret. his adornatis,no(ftirin urbe ( degebat enim tum fp

ris ) atep in rcggvftPtolernxi clam peruenit. Quam ubi Ccfar uidit,loquen
temcRp^r^^Uaudiuit, ita confeftim mancipium eius fadlus eft, ut ftatim
fub auroram Ptolemaeum accerfierit,pacificationemc[3 tentauerit.Cleopa-
A'ae enim,cuius anteiudex eileuoluerat,tuncaduocatum agebat.Qiiaeres,
quodqjimprouifo fua forore intus effe indebat, ita pueri animuira inflam-
mauitjUtprofilies ad populu, proditu fe clamaret,acdenicp diadema capite
detracft u abijccret.Magno inde tumultu coorto,Ptolemaeu Caefariani mili
Seditio Aegy - tes intro abripuerat, Aegypttj aute comoti funt;ac nifi Caefar metupcrcul
ptiorum cdtrd fus ad eostpdijffet,decp loco tuto omnia fe que uellent facfturuprpmififfet,
c xftrem, utcr; fpfo primo impetti regia, qua terra maricp iam inuadebat,occupaftent . ne-
emfcduuent. que enim Romanis,qui fe apud amicos uerfari credebat, ullae ad reftftendu
aderatuires.Poft hgc Caefar in concione cum Ptolemgo& Cleopatra pro-
greftiis, patris eoru teftametum de feripto recitauit, quo praecipiebatur, ut
moremaiorum apud Aegyptios, Ptolemaeo coniux Cleopatra eftet; re¬
gnum^ tenerent, eiuscp teftamenti procuratio populo Romano ibidem

afsignabatur*

afsignabatur.His addens Ca?far,fuum qui Dictatura gereret, omnem® po
puli poteftatem obtineret, eife, ut &liberos curaret, & patris uoluntatcm
> exequerctur: Ptolemaeo & Cleopatrae regnum Aegypti dedit, Arfinoa? au
tem,Ptolemgocp iuniori, germanis horum, Cyprum concefsit.in eum enim
tunc terrorem peruenerat, ut his quocp defuo aliquid concederet, nedum
Jpfe ex rebus Aegypti quicquaadipiTceretur. Ad liunc modum is tumultus
fedatus eft: fed haud inulto poft nouus motus coortus eft, adeo ut ad bellu
quoqs res deueniret. Photinus enim Eunuchus, cui Ptolemaei pecuniarum
procuratio commifia fuerat, quodfeditioncm Aegyptioruprarcipue con-
citauerat, ueritus ne eius rei caufa ad fupplicium depofceretur , clam ad A-
chillam, qui ctiamnum apudPelufium morabatur, mifit, eumcp terroribus
ac fpe propofitis in focietatem iliorum confiliorum pertraxit : deinde relri
quos quocp qui in armis erant, fibi conriliauit,iniecfta fufpicione, Carfarem
quidem componendas turbsecaufa regnum utrifqj fimuldcdifte,fedpro-
grefiii temporis foli Cleopatrae id attributurummideba^ur autem exaequo
omnibus res indigna,fub imperio eife foeminte. Erant tum Achilla eae co¬
piae, quibus fe Cariarianis parem eiTe confidebat, cum his reda Alexandria
conten it. Caefai i e cognita, hoftiumqj multitudine ac audacia territus, ad
£5' Ptolemaeino! irine, i ut, quiefceret,, dicerent: Achillas,
rrSf’fed C:cfans intelligebat,non modo non pa

tis mil,>, wPer a‘m tanclllam fibl «mentem, contemptui habens, couoca-
P°rtquam multa pro Ptolemato, ac contra Cafarem & Cleo.
£ * ■ uer‘3a/ecit’tan^em eos ad caedem intermmciorum,etfirj Aegyptii
erant,incitauit,ut fangmne eorum repleti, bellum nullius pacificationis ca-
pax gerere opus haberent. Quibus perceptis Cafarmilites ex Syria euo.
cat, regiam, uic.naq) iedificia ufqj ad mare foiTa mirroqj communit. Intetim
Achr!iaSiCUtft lv'omanisvreliquis^5qiios cu Septimio Gabinius Ptolemxo
praciidi) loco reliquerat ( 17 ex mora qua in Aegypto fecerant mores ounm
incolarum iam ailumpferant) Alexandr.am aducnftcmmm maximam p*
tem confeftim ad fe pertrahit, loca commodifsima occupat . Exinde mufta

praelia interdiu noctuqj committuntur, inulta incendia fiunt, inter qua: na-

uale etiam , penusqs frumentaria , Bibliotheca^ plurimis ( ut fertur ) opti-
imsqj referta libris conflagrauit.Continente omnem terram, his locis dem

ptis, qugCxfar munitionibus clauferat, Achillas tenebatiCtefarmari omni

potiebatur, excepto portu. Cumcpnauali certamine ifidflet, Aegyptum
metuentes , ne iaminportum quoque nauigare fatendw^«oi^,«/ilS
paruo rclidio fpacio aggere mieAoobftnixiffent, ipfe illud qusi-ftaciu
onerarijsnauibuslapidum plenis eo demerfis,obturauit, omnemcp e por¬
tu exeundi facultatem nauibushoftium interclufit. Vnde effertum eft, ut
minori negocio res neceflarias, aquamqj ( nam aquationem ex continenti
Achillasintercifis aqua: ductibus ei ademerat ) petere pollet. Dum ha:c se
runtur, Ganymedes quidam Eunuchus Arfinoen negligetius cuftoditam
turturi ad Aegyptios traduxit: eaq? illi regina conftituta, iam eo maiori ftu’
dio bello incubuerunt , quod ducem ex Ptolema-onl profapianarti effent.

prop ter C^far Photmum, ueritus ne is Ptolemaeum quo® furtfm aufer
reg interfecit, acpalam deinceps regem diligenti cuftodia afleruauit. Quo
taeto magis etiam animis Aegyptiorum exafperatis , cum eorum fubmde
numerus augeretur, Romam uero milites Syria nondum adueniffent,
G^lar ad amicitiam hoftes perducendi confiliiim cepit : Ptolemxumcp in

a 1 5 eo loco.

Photirms E«-
nuchtts , er A- '
chiUds, bettunt
contra Ctfarc
monent.

Internuncii oc

dfi.

Ganymedis
'Eunuchi addi

DIONIS ROM. H I S T.

eo locOjimde ab illis exaudiri pofleqconftituto, Aegyptrjs dicere iufsit,ne'
quefequicquam aduerfi pati, netp bello opus efle:proinde pacem compo-
nerent/e curaturum ut conditiones conuenirent. Que fi ipfefua fponteita r'
pronunciaflequticput bellum pace mutaretur, effecifletrnunc fufpicatiad
hoc eum a Calare fubornatum efle, nihil a propofito deflexere. Progrcflii
temporis difsidium ijs qui cum Arfinoa erant, inciditdnterimendiep Achii
lae,quafi uero rem naualem is prodidiflet,autor ei Ganymedes fuit Quo fa
<^o,ipfe duxmilitum conftitutus, naues omnes quotquotin flumine acpa
lude erant, in unum locum conduxit : alijscp praeterea aedificatis, uniuerfas
perfoflasadmare deduxit:Romanoscpinopinato adortus, onerarias eoru
naues partimcobufsit, partirn remulco alligatas abduxitapertocpportus
introitUjibi nauib.fuis in ftatioe locatis, multu Romanis negoctj exhibuit*
Vrxliu dd vhd Caefar,ubi eos animaduertit aliquando negligentiores, quod mari potiren
ru , cr pericu- tur,fubito in portum aduccftus, compluribus nauigrjs exuftis,in Pharu na-
Ium Ctfdris, uesfuaseiecitdncolascp eius loci occidit id uidentes Aegyptij,quiin conti
Mcfcmumt. nenti uerfabantur, per pontes auxilio Plianjs uenerunt:uicifsim<$multis
Romanorum caefis, reliquos in naues compulerunt Hi cum conferam in
eas urgentibus hoflibus praecipitarent, euenit ut multi in mare exciderent,
i^tcY^uos al ip^fuit.iscpin fiimmo uitae diferimine conftitutus, cum
& uefte grauaretur,& ab AegyPtijs)imperatorem cfle cx purpura collisere
tibus.iacuhs pcterctur)Proietf auefte adfcapham enacauit,at<? ita prteftns
periculum eflugit,ne madefacftis quidem inter natandum,quos fmiftrama
nu tenuerat, libellis . at paludamento potiti Aegyptrj, trophxo id quod de
fugatis tum hoftibus ftatuerent, appenderunt,' tanquamipftim ducem ce-
piflent.Iidem, quia euocati ex Syria milites Cpfaris iam appropinquabant'
omnia littbraad quae appellere naues poflent, cuftodierunt,multum4fis
copijs detrimentiattulerunt. Atque his quidem, quiipfi Africxnaues ad-
uertebant, aliquam Caefar opem tulit :fed apud oftia Nili multos Ae.ey-
ptij ignibus editis, perinde ac fi Romani ea loca obtinerent, deceptos
comprehenderunt, ita ut reliqui eo naues obuertere non auderent, do-
Tibcrij CUu - nec Tiberius Claudius Nero in ipfurn fluuium fubuetftus, hoftibus prxlio
dij Neronis ui uicftis,utfui tuto terrae adnauigare poflent, effecit. Eodem tempore Mithri
dori 4, / 1 dates Pergamenus conatus per exitus Nili Pclufiu peruenire,cum nauinrjs
> introitum Aegyptrj obftruxiflent, nocftu ad foflam aduecftus eft : in eamq?
Uithrid ,cs nauibus traniportefis ( neque enim pertinet in mare ) in Nilum nauib.fuc-
Vergdrr :nws cefsitrdeindei^C qui oftia Nili cuftodiebat, ftibito e mari fluuiocn adortus
Velufm cdpit, oftia ip^Cjdrauit : Pelufiumcp clafle terreftribuscp copijs aggreflus, in po-
Diofcoridem teftatem fuam redegit * inde ad Alexandriam procedes, cum Diofcoridem
ubicit. ^benda obuiam fibi ire audiflet,cum pofitis infidijs interfecit. Ne hxc qui¬

dem damna Aegyptios,ut a bello defifteret,permouere: quia tamen eunu¬
chi, mulieris^ imperium molefte ferebant, arbitrabanturq3,fi Ptolemeum
fibi duce cepiflent, Romanis fe fuperiores fieri pofle, cum eum nulla ratio¬
ne poflent eripere ( attentifsime enim cuftodiebatur ) fracftos fe calamitati
Ptolemtu Ae~ bus, pacem cp concupifeere fimulauerunt:miferuntcp ad C^farem,qui 6C de
gypHjfrdude pace agerent, & Ptolemaeum peterent, ut cum eo de coditionibus cornpo-
pdcificdtioiscii nendae pacis confifia inire poflent *Caefar reueraeos fententiam mutaiTe,’

( qul'PPe audierat homines efle timidosdeuicp momento mutabiles ) acce-
^ * ptfs cladibus confternatos cenfe bat:ac fi uel dolo agerent, tamen aflentiera

dum fibi efle, ne pacem impedire uideretur, ducebat : itaquepoftulatis ap-
^ probatis*

probatis, Ptoienineumipfis miflt. Nam nihil in eo pr^fidtj cum ob aetatem,
tum ob iiniftxam infh' turionem collocandum uidebat : ita uero fore, ut aut
I quibus fibi probaretur conditionib. pacem cum Aegyptrjs faceret, aut eos
debellandi' fubigcndi^mftioreuricpcauram,regmcp Cleopatrae tradendi
probabilioreratione haberet.Neqp uero ne ab lpfis uinceretur ipfe,uereba

tur, praefertim iam aucflus exercitu. A egypttj allato fibi puero, nulla iam pa-
cis habita ratione, flarim in Mithridatem fe conuerterunt,quafi magnam
quandam propter nomen ac genus Ptolemaei uicfl oriam reportaturi : eocp
rege apud paludem inter fluuium ac lacus accepto, denuo tumultuati fant.

Quos Cgfar, metuens rie exercitus fuus diuideretur,tum infecutus non eft:
nocflu autem nauibus foluris,tanqua ad exitum Nili' properaret, accenfiscp

per omnes naues facibus, quo magis eo contendere uideretur, initio naui- c*fdr Alexdtt
bus prouedus,poft luminibus extincfhs retro nauigauincircunuectuscp ur drimm bellum
bem ad Cherrhonefum,qui locus ad Africam pertinet, peruenit.ibi expofi uittoriu prdij
tis militibusjpalude circuiuinfummocp mane Aegyptios inopinates ador- conficit.

tus, tantum eis confeftim inciftt terrorem, ut ftatim legatos de impetran¬
da pace miferint.Eorum fupplicationem Caefar no admifit, fed acri deinde '

praelio fuperauit,edita maxima hoftium caede. a qua nonnulli magna cele¬
ritate per fluuium fugam facientes, perierunt : inter quos ipfe etiam Ptole-

macus obi]tJtaC^far Aegyptum fubegiqnecp tame;eam Romanorum do Vtolcmd oU -
inimo iubiecit,fed Cleopatrae coceisit, cuius gratia totum bellum geflerat. tws,
ivletuens tamen ne Aegprij mulieris imperio addidi, denuo tumuftuaren-
tur, ne ue Romanorum in fe animos cum huius rei, tum fuac cum Cleopa-
ti a confuetudinis cauia commoueret, coniugem eam fratris fiiperftitis ef P tolcrmeo iu-
leiulsiqregnumqj utrifque commune fecit. Id quidem in ipcciem agebat, ni°ri>z r Cleo -
re ipiatotum Cleopatrae regnum deferebatur: quippe eius maritus puer e- Patr<e rcZm>n
tate erat, i pia autem apud Ceefarem gratia nihil non poterat . Itaq* fub pr^e- AeSyptl con -
textu coniugfl quo fratri iungebatur , regniqj cum eo ex sequo obtinendi cc^mi
lpiafola rerum potiebatur, ac Cxfaris confuetudine utebatur: eumqj uel
diutius in Aegypto detinuiflfet,uel Romam proficifcente comitata fmflet
rufi Pharnaces 8>C Aegypto Ctefarem inultum detraxiflet,&: in Italiam pro¬
perare uetuiflet. Is Pharnaces Mithridatis filius , rex Bofpori Cimmenj e- B Sium crfa-
ratjUtifupra oftcnfumeft: ceterum cupiditate regni paterni recuperandi ™
impulius,quo tempore Pompeius &Cariar armis contendebant, rebellio-
nem fecerat, Romanis^ primum ciuili bello, deinde Aeg^riq occupatis, \

Colchidem nullo certamine, itemcp omnem Armeniam Ddotii . -bjbnte^ )

ad hazeurbes aliquot Cappadocia;, Ponti cp,qu£ Bithyriig iurifdicfl:ioniiub

tacebant, in fuam poteftatem redegerat. fec eo agente, Cadar, rebus inA
Aegypto nondum compofltis, cum per alios eum fe debellare poflefp era-
ret, Cn. Domitium Caluinum ad id bellum miflt, iuilum ut Aflam, quien
ibi erant exercitus, ad fefe recipcret.Caluinus Deiotaro,ac Ariobarzane fi- Cti.bomitiws
bi adiuneflo , redfa aduerfum Pharnacen, qui tum Nicopoli iam ante occu- Calumut con -

pata a fedegebat,profecfluseft.cumcpPharnacesaduentueiusterritusin- trtVhdriticeni

ducias peteret , ut per legatos res componeretur, Caluinus hofte contem- eo

pto, negaris indudjs conflixit praelio , fuperatusm efl: : quodep fatis uirium uincit wr*
non haberet, appetente iam hyeme, in Afiam redijt. Pharnaces iam animo
elatus , reliquas Ponti partes recepit: Amifumcp urbem, cum diureftitifleg Amifm,
m expugnatam diripuit, omnibus puberibus interfedhs : ac in Bithyniam
Afiamrp cum fpe eiufdem fucceflus, quo pater eius ufus fuerat, contendit:

128 DIONIS ROM. HIST.

uerum audito Afandrum , cui tutelam Bofpori crediderat, nouas res moli*

A fandcr con - tum, fubftmt . Is enim, fimul atq$ annunriatum ei fuit, Pharnace longe iam
travharnace progreffum,eumq3 cenferet fi uel maxime in praefentiarum Romanoslate-
infurgti. ret, tamen in pofterum id haud impune laturum, bonae gratiae a Romanis
ineundae caufa , fpecp Bofporani regni ab eis accipiendi , contra dominum
fuumfurrexit.Cuius rei allato nuncio Pharnaces in eum ire inftituit, quan-
quam id fruftra fuit.Cadaris enim aduentuin Armeniam cognito, conuer-
ZcU. fo itinere ei ad Zelam occurrit * Etenim Caefar Ptolemaeo mortuo, fupera*
vittorict c jefa tocp Domitio, neq3 honeftam fibi,neq3 ex ufufuturam moram in Aegypto
ris dc pharna- iudicans, magnis inde itineribus in Armeniam peruenit. Barbarus perterri
ce ad Zelam. tus,magiscp ab impetu quam exercitu eius fibi timens, multos ad eum ante
quam propius accederet, legatos de pace mifit,fi quacunqj tandem ratione
praefens diferimen euitare pofletudcp in primis obtendebat, fe Pompeium
nullo auxilio iuuiiTe,iperabatcp fe Caefarem in Italiam Africamcp properan
tem ad pacificationem addu(5turum,a cuius difceflubellumrenouarefacile
poflet . Sed Caefar idipfum iufpicatus , comiter acceptis primis ac fecundis
eius legatis, ut fpe pacis quam maxime incautum inuadere polfet, tertijs le
gatis cum alia crimina obiecit,tum defertum ab eo Pompeium benefaefio-
remtipfe omni mora praecifa, eadem diequaadhoftem peruenerat,exitine
re ad dimicationem defeendit : aliquandiucp ab equitatu, curribus cp falca¬
tis hoftium conturbatus, tandem legionarias militibus uicftoriam obtinuit*
tbarnacis in - Pharnacem ad mare confugientem, atcp inde inBofporum ui intrare cona-
tertius. tum Afand er repulit, a tqj interemit.Ea uidforia, quamuts non fplcndidiisi-

ma, Caefar magnopere lefeiacfiauit,utnullaaliamagis, quod ea die &per-
ueniflet ad hoftem, & uidifiet eum, &uiciflet. Manubias omnes, quamuis
plurima erant, militibus donauit: cumcp trophaeum eo in loco Mithrida¬
tes de Triario ita tuiilet, quia id cofecratum Belli Deis euertere fas no erat,
ipfe de Pharnace fuum oppofuit, atqritaMithridaticum obicurauit, quo-
damcpmodo defecit* Poftea receptis omnibus, quae uel Romanis, uel eo¬
rum iocijs Pharnaces ademerat, fingulahis quiamiferant reftituit, parte
quadam Armeniae, quam Ariobarzani dono dedit, excepta. Amifenorum
L calamitatem libertate eis data compenfauit: Mithridati Pergameno tetrar-
/ chiam Galatia cum regio nomine tribuit, ei' que bellum contra Afandrum
(c mandauit,quo 5C eius in amicum perfidia plecteretur , d>C Mithridates Bo-

/r fpori domimj^vL et. His actis, reliquis rebus conftituendis Domitio prae-

Ccefor magna fec^o^^iChyniamiienit : hinc in Graeciam, Italiam cp deinde nauigauit,
undiq-uimpe magna m pecuniae undicp quibufcuntp titulis confecta, ueluti anteabipfo
cunice ^^qUOC^ fadfum fuerat . Partim enim eam pecunia , quae Pompeio prius pro-
ditjmq-fafti m-ja fuerat5 exigebat,partim altjs obtentis caufis alias imperabat. Tyri om .
cxc«/4tio. nia Hercu|is donaria iuftulit,quod coniugem dC filium Pompei) in fuga re-
cepiflent.multas quoque a principibus regibuscp.aureas coronas accepit,
partarum uictoriarum ergo . Quae omnia non improbitate quadam Caefar
fecit, fed quia ingetes fumptus faciebat, longecp maiores in exercitus, tnu-
Ctjdrti dittuy phum cp, caeteras cp res quibus fuam magnificentiam oftentaret, collaturus
de pecunia cr erat * utcp fummatim dicam, ideo pecunqs conficiendis intentiis erat, quod
militibus }qui- duas res effe praedicaret, quibus & quaereretur, & conferuaretur, dC augere
% potentia et tur potentia, milites nimirum, ac pecuniam, nam &fuppeditatione rerum
'imtuYizr neceflariarum exercitus contineri , dC eam armis parari, atep alterutro defi-
retinetur. ciente, reliquum fimul concidere; hac de re ita& fentire eloqui fubinde

‘ folebafe

LIBER XtlL

np

folebat; Promtie Africa omiffa,quamuis ca ad bellum eotraipfum erat ex-
citata, in Italiam Cxfar properauit , quod res ad urbem fedmombus agita- C rftr R mm
h tas accepifletjtimebatcB ne ex ad extrema mala flatum duitatis adduceret, ucmt , utatu-
Sed ne Romx quidem Teuerius in quenquam quicquamflatuit, tantum i- «

tim etiam mutuo, idcp non a priuatis tantum, lea ao ipiis aueo umibus,acci jV, di ifc
piebat. Mutui enim nomen ei pecuniae, cuius exigendae pi obabilis aliara- yitrui^
t io nulla extabat, prxtexebat : quanquam alioquinm eas quoc^ non fecus AeJsa!iemm
atep debitas fibi,pofcebat,neq> redditurus unquam erat.Dicere autem fole
batjfaas Te facultates reipublicx impendifIe,ideoq5 nunc nomina facere o-
pus haberetunde cum plebs nouas tabulas poflularet, renuit , fe quoa ob-
aeratum eflTe dicens . Palam uerd potentia fua alienas resfibi uendicabat,ut
non modo reliquos, fedfuos etiam focios offenderet , ba enim bona, qux
publicauerat ipfe, permulta ab ipfls nimio etiam precio empta erant, fpera-
tibus precium fibi perfoluendu non fore:quod tamen omne pendere eoa-
dii ab eofunt. Quorum indignationem etfi CaTar nihilifadeb at, tamen i-
pfos quoque certa ratione fingulos demeruit, dum in gratiam multitudi¬
nis , ufuram quae ab eo tempore quo in Pompeium expeditionemfecerat,
debebatur, omnem remifit: nec non S^mercedem condudlarum habita-
tibnu, cuius flimma duo millianummum attingeret, codonauiradhgcaefli
mationespodcfsionu, fecundum quas iuxta leges debitoribus creditores
fatisfacere iubebantur, adinflantis temporis rationem accommodauitrac
propter multitudinem eorum qux publicata erant, magnam omnium uili-
tatem parauit* Hoc modo multitudinefibi cociliata,focios quocpfuos,ad-
lutorescp, qui Senatori] ordinis erant, facrificijs &C magiflratibus partim in
reliquam anni parte, partim in fequetem annum collatis fibi deuinxit. Vc
enim pluribus gratiam pofset referre, decem Praetores ad infequentem an¬
num defignauittSC numerum eorum qui rebusfacris prxeifent, fupra prae-
feriptum a legibiis auxit. Nam 5C Pontificu 6C Augurum &C Quindecimui
rorum collegiu uno addito in fingula collegia ampliauit : quamuis ipfe, ut
decretum erat,omniafacerdotiahabereflatuerat.Equites autem fui exerci
tus,Centurionesq3, dC qui his qui minoresrnagiflratus obibant, cumalfjs
prxmijs affecit, tum nonnullos eorum in Senatum in locum defundlorum
fubrogauit . Cxterum milites non mediocriter eum perr^bauerunt. Hi e- .

nim fperauerat plurima fe adepturos.ac tamefi meritis fuis iK-^aguam in- SditioXiUifi
feriora prxmia acceperantttamen quod expecflationi fuae eanonltrfsface- crfariatforu,
rent, tumultus concitauere. Erat eoru maior pars in Campania, quos in A -J2r qumtdmo
fricam prxmiffurus Cefar fuerat: ab his Salluflius(qui ut Senatoriam digni Vum a

tatem recuperaret, tum Praetor fadlus erat) propemodu occifus, cum Ro- c°}”P°fuerit*
mam ad Caefarem contenderet,uteumhacdere certiorem faceret, infecuti
eum complures militum,a nemine manus cohibentes, obuios quofque,at- * ^or>
que inter hos duos Senatores occiderunt . Caefar fimul atque id cognouit,
immittere eis fuas Praetorias cohortes flatuit:mox ueritus nc hi quoque in *
feditionis focietate concederent, conquieuit tantifper,dum milites in fub-
urbana adueniret. Ibi cum effent,mifit ad eos qui percontarent, quid' nam
peterent, aut cuius rei gratia adedent. Cum ipfi Caefari fe id exponere uelle
refpondifTent,ut fine armis, folosqj gladios geflantes (eos enim alias in ur
be geflare coufueuerant, neque tunc eos deponere fuflinuiffent) in urbem

^ uenirent5

uenirent,Cxfar eis liberum fecit» Cum milites Roma: apud Caefarem mul-
tis uerbis comemoraret, quot labores pertulifrent,quac periculafubr}lTent,
quae praemia cum fperaffent, tum m eruiifent, proinde in pofterum mifsio-
nem fibi militiae fieri peterent, eamcp uehementius urgerent, ( non quod
cupiditate uitaein pace agendae id faceret, homines iandiubellilucris aftiie
ti,fed quod Caefarem ita fe perterrituros exiftimabant, bello Africano fu bi
to occupatum ) Caefar haec tantum uerba locutus:Enimuerd,o Quirites,re
de dicitis:nam SC laboribus &C uulneribus exhaufti efiis.nullo alio refpon-
fo dato, confeftim omnibus facramentum militare remifit, quafi ad nullam
ijs rem indigeret, pollicitus feeis qui legitimum tempus meruiflent,&fti-
pendia &C praemia perfoluturu.Qiiibus eis didis illi inmagnum terrorem
peruenerunt, cum ob reliquam eius fententia,tum eo maxime, quod Qui-
rites eos, non militesappellaffet. Itaq3 animis collapfi,ueritiq3ne quid gra-
uius de fe confuleretur, mutato propofito, multis fupplices precibus, mul-
tiscp promifsionibus contenderunt, ut fe 8C lubentifsimo animo eius figna
fecuturos, bellum cp hoc folos confeduros reciperet.Haec illis agentibus,
intercedentecp etiamTribuno quodam milituprecib. pro eis : (incertu eo
rum' ne mandato, an demeredi Cadaris caufaid fua fponte fecerit ) Miflos,
inquit Caefar, facio &uos qui adeftis coram, QC reliquos omnes, quoru mili
tix tempus exadu iam eft.necp enim uobis mihi quicquam opus eft. Cacte
rum praemia nihilominus uobis perfoluam, ne quis ueftrum dixerit, me uo
bis ufiim in periculis,ingratum deinde me praemtifle : quantumuis adreli-
quias quocp belli conficiendas nera corporis uiribus,necp alia ulla re defti-
tuti, militiam meam recufaueritis. Haec aftute fimulata Cxfar ( etenim ma¬
gnopere xjs indigebat ) locutus, uniuerfis agros partim publicos, partim
fuos afsignauit,altjs alio collo catis, longifsimecp a feinuicem diftradis,ne
fi unum locum occupaflent,uelfinitimis terrori,uel ad nouas dentio res co-
nandas parati eftepoflent:debitas uero pecunias quas fere adfingula egre
gia fada daturum fe promiferat,fe partim iam nunc numeraturum, partim
paulo poft cum fcenore perfoluturu recepit. Poftquam his uerbis animos
eorum ita obnoxios fecit, ut nonmodo non fremerent iam,fed gratias ipfi
infuper haberent.Accepiftis,inquit, iam a me omnia, necp ego quenquam
ueftrum ad militiam pofthaccompellam.Si quibus tamen me in his qugre
flant, abfol uendis adiuuare uoleritibus eft, eos ego lubens recepero. Ea uo
ce audita, fumr^j ^mnes uoluptate funt affedi, neque fuit quifqua, qui non
daret^^J/fa. Caefar feledisqs qui mifcendis intra alios feditionibus apti
erant,no quidem omnibus, fed ijs qui ex agricultura uitam mediocriter fu-
^yftinere ualebant, reliquis militibus ufus eft:ad eundem cp modum reliquo¬
rum etiam militum deledumfecit.Ferociores enim & malis facinoribus e*
dendis idoneos, ex Italia fecum, ne quid ibi tumultuum concitare poflent,
abduxit, eoscp in Africa alios alijs occafionibus haud iniquo animo paffus
eft perire.nam dC hoftibus per eos cladem inferebat, U rnalis ipfe homini¬
bus leuabatur : utcp eratmafuetifsimo animo, militibuscp prx exteris mor¬
talium gratificandi ftudiofus,ita feditiofbs tamen ex his maxime oderat, fe^
An, V.C.707. uerifsimiscp p cenis coercebat.Hxc a C^fare eo anno gefta funt, quo reipfa
Didaturam iterum gefsit, cum Confiilum nome Calenus &C Vatinius ex-
-££frr m Afri- tremo anno conftitutiferrent.Idem Cxfar media hyeme in Africam tranfi
xtmtraijcit, mifit,quoipfo effedumeft,ut hoftibus infperato fuperucnies, faepius rem
prxlcaregefferit.Na in omnibus negocijs celeritate atep improuifis expe-

ditionibus

LlBEt XtlL qt

ditionibus confecutus efbneqj ulla alia caufa fuit, cur omnes ea tempefhte
„ duces tantum rei bellica? gloria? praecelleret. Caeterum Africa ne prioribus 3 Bellum Afri-
\ quidem temporibus Cadar anu' ca ufas, fecundum Curionis interitum, pia- cum,
ne eam hoftiiem habtiit: quippe 8C Varus,Iubaq3 rerum ibi potiebantur:S£
Cato,Scipioep cumrjs qui ipfos fequebantur,eodem ( quemadmodum fu-
pra dicflum elt) confugerant;communicatocp inter fe bello, non continen
temmodo terram ad id accomodauerant,fed Siciliam quocp,Sardiniamcp
claffe infeftabant, naues abducebant, ita arma, &C ferrum ( quo maxime
indigebant ) inde parabat. Denicp cum necp exercitus illis oppofitus ullus
effer, &C Caffar in Aegypto Romtecp moras traheret, tantum apparatu con
traxerant, eocp cofilr)s progrefsi erant, ut cum Hiipamam feditionibus agi
tariaudiuiffent,eb Cn.Pompeium probeinfirucflu amandarint.Fore enim
iudicabant, ut is propter patrem fuum,nimiru Magnum Pompeium ab Hi Pompeius in
ipanis prompte acciperetur, rebusqj breui temporis ipacio ibi compofitis, Uifpahu mif -
inde Romam peteret, ipfi uero una in Italiam claffe adueherentur. Iniece- /w*
rat eorum confilijs mora ab inftio Vari cum Scipionede imperio difeepta-
tio : cum Varus propterea quod diutius ijs regionibus pra?fuiffet, Iubte in-
foper uicSoria elatus, fiimmam fibirerumuendfcaret. Sed Catonis ac Sci- scipio duxlcl
pionis eadem erat fententia : quorum hic dignitate, ille fapientiareliquis li Africi.
longe anteibant; quorum autoritatem reliqui etiam fecuti, Scipioniimpe-
irum detulerunt. Cato enim cum poffetaut tequata cum Scipione pote^ Catonis mode*
irate, aut etiam folus rem adminiftrare,utrunq5 recufauit;quia dC illud fum- wfto mimi,
mo in bellis incommodo cedere exiftimabat, fifadhoc id plurimum in re
militari ualere nouerat , ut dux reliquis legum quoqj autoritate prteflaret;
ipfeuero in Republica ad tantam, quantam Scipio, dignitatem nunquam
perucnerat. Igitur Cato fponte fua de iirmma rerum Scipioni ceisit, &C ei e-
xercitum quem fecu adduxerat, attribuit . deinde cum Vcica in fufpicione Vf/c* rufio -
ueniffet, quod Caffaris rebus cuperet, parumq} abeffet , quin reliqui eam dim Cato fu-
ob id euercerent, Cato urbem precibus furis ab interitu liberauit, eiusqj ac fc*PlL
praeterea omnis circum regtonis,maris^ cuftodiam, fibiimundfam fufee-
pit.Reliquoru dux fuit S cipio,ipfum qj Scipionis nome animos eoru qui in Scipionum in
eadem erant caufa, magnopere confirmabat, abfurda quadam perfuafione icanomen t

nullum Scipionem in Africa infeliciter rem gerere poffe opinantium.Eo a-
nimaduerfo Ca?far,cum fuos etiam milites id pro certo habere, ob idcB fibf
metuere intelligeret, quendam ex Scipionum genere o%|^idcp nomen
ferentem ( cognomentum uero Salattonis habebat) fecumSfe^^atque Scipio
ita ignorantibus hoftibus (necp enim eius aduentum liyeme expeSabant)
ad Adrum etum 'mari tranfmiflo p eruenit, cum V ticani ( qua? firm o praefl^
dio afferuabatur) appellere naues nonliceret.Enaui egredienti Ctefari,hu
iufmodi cafus obtigit,ut quamuis aduerfam fortunam dtj portenderent, ta¬
men ipfe id omen lietum reddiderit. Cum enim fimul atqj pedibus terram OmcnCtfar
attigit, corruiffet, eumcp in faciem prolapfiim uidentes milites moerore ac utextriftiU*
folicitudine caperentur, ipfe iiihilhaefitans, manu extenfa terram, quafi de; tim effec?rit)
dita opera ad eam conddiffet,attre<ffauit,exofculatuscp eft,inclamans:Te-
neo te Africa. Inde Adrumetum oppugnatione tentauiqrepulfuscp, Qc ca-

ftris exutus per uim hoftium,ad oppidum aliud, Rufpina didhim, Rujfina,
ff contulit. Hic intromiffus, hyberna parauit,ex eacp
urbe ad bellum deinde exiuit»

DIONIS

A

r

£

y

A

DIONIS

£

K>. >

152

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

uber CLV adragesimvstertivs,

(juilielmo JCylandro ^AuguHmo
interprete.

HOC LIBRO HAEC TRACTANTVR;

Quomodo Cee far Scipionem & Jubam uicerit .

Vt Numidiam Romam occupauerint .

Quemadmodum Cato mortem fibi confciuerit .

De Cte faris reditu ad urbem , triumpho % : & quomodo reliquas res compofuerit.

De dedicatione fori Cee faris, ac templi Veneris.

Vt Ccefar annum ad hunc modum, quo nunc utimur, confituerit ,

De uiftoria C cefaris in H ifbania aduerfus Cn.Pompeium}Magni F.

Quomodo primum Confules non ad integrum annum creati jint.

D ecolonijs Carthaginem, Corinthum* £ dedufiis.

Quemadmodum Aediles Cereales inflitutifint.

H cecgefta fu nt triennio, quo magiftratus hi fuerunt:

Att.V.Cyoi. Julius CJt. Cee far, Di&ator, Aemilio Lepido magifbo equimddemq- Conful 111. cum eodem.
709. CMius Ccefar Diclator 1 1 1 17Aemi/io Lepido magifiro equitum, & Conful 1 1 11. folus.

7to* Julius Ccefar DiSlator V. Aemilio Lepido magiftro equitum, & Conful v.cumAntonio

v A E prionannoC^fargefTent.expofmmus.Sequcntiaii

no Dictaturam Confulatumcp , tertio utrumq* macriftra-
tum, collega cp Lepido gefsiLVt enim primum ab eo Di-
dator proditus fuit , ftatim eum ex Praetura m Hifpaniam
citeriorem mffit rreuerfocp triumphum, cum neCRuiciflet
quenquam, neque omnino ftgnis collatis dimicaflet con-

“itioneiTiiTs.niTnrl is T .nn crini fY TsAzrreJU ocO.'**;! L

tepidi trium -
phuf,cr&Ltgi
fterium equi -
tum3ac Confu-
latus.

Prodigi/

cefsit,ea praeferiptione ufus, quod is Longini & Marcelli adionibus inter-
fuiflet* Caeterum in triumpho fuo nihil intulit, praeter eas pecunias quibus
focios defpoliauerat. His rebus Lepido cum gratiam retuliflet, collegam
eundem fibi utriufqj magiftratus adfeiuit. Qui cum iam iniuiilcntmagTftra
tum, haec prodigia Romanos perturbauerunt:Lupus in urbe uiftrs j fas foe¬
tum elephanti, praeterquam pedes, caetera ftmilem edidit Jn Africa Petre^
Cefar d/ m ius & Labienus, cum Caefarem frumentariae rei explicandae cauia in pagos
k VctJr cr digreifum anim^iertiflent, equitatumcp eius nondum a iadatione maris
aai~ Tatis rcualui^p!>Jumidis peditatum eius aggrefsi funttordinibus&lcgionu
contuatis' , multos eorum in praelio interfecerunt : ac reliquos etiam qui
in orbem fe recipientes in locum editum euaferant,expugnaflent, nili uub
neribus quae plurima acceperant, impediti fuiftent * Cum tamen nihilomi¬
nus in oblidendis tjs perfeuerarent, Caefar in magnum metum deuenit,
qui cogitans,quia a paucis incommodum accep iftet, cum annunciatum eP
fet, Scipionem etiam ac Iubam cum omnibus copijs appropinquare,in ma
gna confilrj inopia haerebat, nec quid ageret, penfi quicquam habebat* Vi¬
debat enim fe necp diutius bellum id trahere pofle , omnemcp eius moram,
ut ab hoftibus etiam no inuaderetur, tamen ob penuriam uidus difficilem
V.sittim N um fore : porro autem difccdere fe nullo modo pofle, hoftibus terra maricn fibi
midimjnud- imminentibus Jn hac anxietate conftituto C affari R quidam Sittius (rimo
lubdq-do- do ei id, non Fortune potius adferibendum eft) &falutem &uidoriam at-
m auertit, tulit t Is Italia pulfus, exulibus quibufdam fibi adiundis cum in Mauritania

traieciflet, '

traieciflet , manu militum a Boccho rege impetrata , Caelarem mhocbello
conficiendo adiuuare ftatuit,cum neep beneficio eius ante afFe&us, necp ei
notus fuifiet.Quiauerb Caefarem longe abelTeafeaudiuerat,nec&magno.
perefuis copfis ( quas non magnas habebat) iuuari polle exiftfmabat ob-
• feruato tempore, quo Iub a regno fuo exercitum eduxffletj m Numidiam
irrupit j eam 'que &£ Gaetuliam, quae pars regni Iubae eft, uaftauit : quare
iuba, ut inftituto fuo oniiflo, medio ex itinere cum maiori parte exercitus
reuerteretur, motus eft * Nam partem fuarum copiarum Iuba Scipioni ali¬
quando miTerat,ut fatis uel hinc coftaret, fi fe ei conwnxilTeqGeefarem eos
fuftinere rtequaqua potuilfe. Qiianquam nefolum Scipione quidemCae*
far aggredi aufus fuit,fn primis metu elephantorum, quos non tam pugna:
caufa,quam quod ab fis equitatus iuus conturbabat, fummopere timebat.
Itaque milites, quantum eius fieripoterat, caftris cotinens,ex Italiamilites
clephantoscp euocabat,non quod his magnopere m praelio fideret (erat
enim non magnus eorum numerus ) fcd ut equi fui eorum infui atqueuo-
cialfuefacfii, hoftium quocp elephantos timere definerent. Interea dC Gx-
«uli ad Capiaris amicitiam accefferunt, & nonnulli alfi finitimi populi par-
tlm P"°Pter Gaetulos, quos magnis honorib.ab eo affecftos audierant par.

Man, nfemorfa addinfti, cui Ctefar genere propinquus erat . Iam & ex
i tal a euoc^quamms tarde.multacp pericula a tempeftatibus ac hoftibus
palsj, aduenerant . Itaque Ca>far nonamplius ccfTandum ratus, in Scipio,
nem exercitum duxit, ut eum ante aduentum Iube pradio opprimeret. Vbi

nelw m Perure,!ftjla n°Uc’Cl"' opp^hoftmmqs caftris mimi

nebat, de.ecfto ewsprafidio caftra pofutt, Scipionem™ oppugnandi fui
caufa uenientem ab alto repulit, immiisisqj equitibus dLnunfei intulit
Lum collem Caefar poftquam communiu/t, alium quocp ex altera oppidi
parte, pulfo mde Labieno,occupauit : atqj ita totani urbem munitiombus
claufit. EtcmmSc.p.o pr jlium aduerfus Csfarem no educebat ueritus
ne ante Iubte aduentum cladem acciperet.-qui euocatus cum «m,n -
. reret, omnem Africam, qua Romanis fubdita ciret, fe ei dono datuns’3'
pio pollicitus eft . Ea pollicitationeaddudus Iuba, alios Sittio oppofuit !'
pfereda aduerfps Catfarem contendit . Interim Ctefar ut ad pugna Scipio ,
nem eliceret, nihil intentatu reliquerat: quod cum non fuceederet amicos\
fomones inter milites eius uulgauit, literas^ fparlit, quibus promittebac ,
Afro qm ad fe tranfm.lfet, omnem rem familiarem integram fe conferuatu
rum,Ieq5 ipfos libertati confirmaturum : Romanis autefife-munitate pne

nua^&aliaquatfuisdepebaqftipulabatuneacRrationemuifci^feper"

trahebat. Idem Scipio etiam conatus efficere, etfinon deerant quires eius
- Ctefaris rebus pmulilfent (fiquidem fimilia promifla eius fuilfent) tam A

quia pramnum nullum pollicebatur, libertatem tantum s.p.Q,Romaniut
detenderent eos hortabatur, dum honeftiora quam pratientinegocio co-n
modiora proponit, neminem Ctefarianorum fibi adiecit .Hiee Scipio tan-
tiipcr dum Iuba ueniret, agebat : eius aduentuinftitutu mutauit.lSlam tum
coniunctis uiribus Calarem ad pugnam prouocabant, dctrecftantemcR di
ni i catio nem laedebant, eqmtatucp fuo palantes ab eius exercitu inter cime
oant. Caefarneq* inaciem exire decreuerat, & munitiones omittens conv
~s fi rapere pollet, fatis habebat, alfumcp exercitu ex Italia euocabat
^Viiii cumxgre tandem a duemlfet, (quippe non conferrim,fed paulatfm
conicriptus erat, neque fatis naulum erat, ut fimul omnes trafi cerent) rece.

^ m pto

<l <v
' 1 .

fl)

m t

: J ' •(/'

'

d

y„

v

:!V.,

V

C - '

DIONIS ROE H I S X.

e

*3*

pto co animum cofirmauit, extracp uallum coprjs edudis,aciem inftnndt
Hoftes eo perfpedO,ipfi quoque m acie fuos locarunt, neque tam cnfigna .
contulerunt, idqj aliquot diebus factitatum eft, ita ut poftleue equitii pr g- /
lium,utriqj nulla re magna tentata in caftra reduceret . Cadar ubi intcllcxiti
non poifefe eo hoftem adigere, ut relictis locis munitis manus confereret,!
adThapfum fe conuertit,ut uel cum hofte,urbi ei auxilio ueniente, faculta
T hdpfMiCTui tem confligendi adipifceretur,uel eam deftitutam caperet. Thapfus fita eft
ftom C <efaris in eo loco, qui, ab altera parte mari, ab altera palude alluitur, peninfulxqj fi-
ibi de Sdpionc mijfs eft.Cxterum inter mare ac paludem arctus admodum Ifthmus ad ur¬
eris kem pertinet, m eo^ lacus eft, ita ut ex utraque eius lacus parte propter u
pfum littus anguftus omnino tranfitus pateat. Ad eam urbe Cxfar intra an
guftias progreftus,foftam ac munitiones circuduxit,non obftantibus Tha-
pfitanis:neq3 enim ad dimicationem fatis erat eis roboris. Scipio autem, ac
luba conatifunt fauces eius lfthmi,quais in cotinentem terram definit, con
tra uallo foftacp claufas communire.ln eo opere cum uerfarentur,ac fingu-
lis diebus magna eius partem abfoluerent, quocp celerius munitiones per¬
ficerent,!^ iri locis qui nondum obftructi erant, quacp hoftibus aditus pa¬
tebat, elephantos conftituerent,reliquiomneslaboriintenti eftent, Cxfar
fubito eos qui fub Scipioneeranqadortus eft, cum eminus fundis ac fagit-
tis elephantos conturbaffet:eos cedentes inlecutus, ex improuiio operan- *
tibus ftiperuenit,incp fugam eos dedit, & cum fugientibus in caftra incidit,
eaqj confeftim ccpit.Qua re confpeda luba in tantum terrorem metumqj
luba cr Pe- peruenit,ut neqj congredi prxlio,neq5 cuftodire caftra curaret : Itacp fuga
trei] interitus. domum properato cum perueniflet, & a nemine fuorum reciperetur, idqj
eo magis, quod Sittius iam fibi obiedos praelio uiccrat,deiperatafalute,cir
Petreio,qui ipfe quocp uenix nulla fpem habebat, fingulari certamine con
greftus, cumcp eo uita fundus eft» Cxfar extemplo munitionibus luba fu-
giente potitus, maxima omnium in quos incidiffet caedem fecit, ne his qui¬
dem, qui fefe dedebant, parcens:deinde receptis nemine refiftente exteris
Sdujlius N«- urbibus, Numidas quocp in fuam poteftatem accep jt,t)'srp Salluftium, uer-
t nidi* prtfc - bo quidam regendae, re autem ipfa diripiendx regionis caufa prxfecit. E-
fius,utei expi nimuero Salluftius,S£pecunixcaptx, & compilata? Prouincix accufatus,’
Uuerit. J fummam infamiam reportauit,quod cum eiuimodi libros compofuiflet, in
/ quibus multis, acerbisen uerbis eos qui ex prouincijs quxftum facerent, no
(:] taflet,nequaquan^fuis lcriptis in agendo ftetiffer.Itac^ etfi a Cxfar g abfoli*
tus fuit, tamg^als lpfius uerbis proprium crimen abunde quafi in tabula
propoft^ndiuulgauit.Hisita p eradis, ea pars Libyx,qux circa Car th agi
Afr 'i udus nem fita, a Romanis Africa dicebatur, uetus prouincia dida eft, quod iam
t.j tioua. tiim fubada eftet:Numidif aut, quia recens debellata fuit,noug prouincig
Uipionis mtc- nome inditu eft. Scipio ex pugna profugus, nauim nadus,ea confcenfa in
ritus. Hifpania ad Pompeiu curfum inftituit : fed eiedus in Mauritania,Sittiuni
Cito vticenfis metues,nece fibi propria manu attulit.Cato,cum multi ad ipfrrm confugif*
ut fibi ippnut fent, initio rem gerere, &fe a Cxfarc defendere aliqua ratione intendebat:
num intulerit. fed cum Vticenfes ei no obtemperaret, qui neqj ante animis a Cxiare alie¬
nis fuerat, &iam de uidoriainftiper eius co^nouerat, cumcp Senatores,
quitesqj qui aderant defuga cogitarent, quod uerebantur, ne ab Vticenfi-
bus comprehenderentur, ipfe cum refiftere Cxfari non pofiet, ne dedere^
• '■;> quidem fe ei ftatuit:non quod periculum aliquod metueret, ( id enim ium*

tno ftudio agere Cxfarem fatis pro certo fciebat,ut,quo clementix opinio-
^ ' nem

f LIBER ^XLIII.
nem fuse conferunt, fibi parceret ) fed quia libertatis uehementi amore te
nebatur, neque cuiquam quicquam concedere uolebat,mifericordiamcp
Cadaris morte fibi longe grauiorem exiflimabat effe ♦ Itacp ciuibus fuis,qui
tum V ticae aderant, conuocatis, percontatus quorfum unufquifcp eorum i'
ter inflituiffet, uiatico fingulosinflrudlos dimifit, filium ad Cxfarem pro^ Cato filium
ficifci iufsit , eicp ecquid non ipfe idem hoc faceret, interroganti itarefpom fuum ad Cxfa-
dit:Ego quidem in libertate uita: dicendicp educatus, nonjpoffum nunc im rcw ire iubct,
mutata uitae ratione fenex feruituti me adfuefacere: te uero qui in huiufmo
di rerum flatu dC natus es, &C educatus, eam fortunam qua: tibi obtigit,anv
pledli decet.His adlis, rationes Vticenfibusfug adminiflrationis exhibuit,
reliquo cp pecunia: eorum, quod apud fe habebat,reflituto, moriedum fibi
ante Caelaris aduentum decreuit .ld quo minus irtterdiu conaretur, filius,a-
lijcp, qui eum obferuabant , effecerunt : cum aduefperafTet,pugionefurtim
(iib puluinari repofito, Platonis libru de Animo ( cui Phaedoni titulus efl )
popofcit, fiue eo confilio, utpraefentes quam longifsime a fufpicioneinfe>
rendae fibi mortis ab duceret, ac quam minime ab eis obferuaretur, fiue ut &
ius libri lecflione nonnihil confolationis ad mortem obeundam quaereret*

Libro ledo , media iam node , pugione arrepto uulnus fibi inuteru ingef
fit : ex eocpidu exanguis fadus, animam flatim egiffet, nifi a grabato dela^
pfus, ftrepitu edito eos qui anteid conclaue dormiebant, exdtafiet .Tum
intro fe cohi) cientes filius, carteriq^repofitis in uentrem mteftinis, medicri
naqp adhibita,fublato pugione, ianuas clauferut, ut fomnum Cato caperet:
necp enim ex hoc uulnere deceffurum putabant . Sed Cato iniedis uulneri
manibus,diruptiscp futuris, expirauit.Ita Cato inter omnes % aetatis uiros Catonis Uus,
popularis flatus ftudiofifsimus,animoq5 firmifsimus,conftanrifsimusm, e*
tiam morte fuamagnam gloriam obtinuit , Vticcnfiscp cognomentum tu-*
lit, quod Vticae mortem eam oppeti}ffet,&: publicis‘eius ciuitatis fumpti
busfepultus effet.Caefarcum fe Catoni irafci dixiffet, quod gloriam falu^
tis fuae fibi inuidiffet,filium eius more fuo,ficut reliquos etiam comple
res quife ei pars flarim, pars interpofita mora ( quod eum de ira interim re-
miflurum aliquid fperabant)ultro dediderunt, incolumes dimifit . Afra¬
nius autem , dC Fauflus Sylla fuga in Mauritaniam perlati ( etenim CaTaris Afranius Tau
fe poteflati permittere nolebant, faris certi id fibi fuo exitio flaturum ) ibi a& Sylla, &
Sittio compraehenfi funt,eo scp indicia caufa Csefar tanquam captiuos occiX Ctfar i Ce¬
dit. L* autem Caelarem, cognatum fuum, ultro cp fibi fupplicem facium, ta^ necantur ,

tnen quod toto bello contra fe fletifiet , primum cauf-gi fuam dicere iufc
fit, eo confilio , ut iudido uicflum condemnaffe uidereiu:;; netum cum
eum fuauo ce morti addicereuereretur , ludicio fufpcnfo , poir paulo per
infidias homine interemit. Si quos enim Cadar fecum habebat, quorum
confuetudine non capiebatur > eos partim ab aduerfartjs interfici haua
atgre paflus eft , partim per fua: ipforum parris homines inter praeliandum \

occidiiufsit* Neque enim aperte de omnibus , qui ipfumlaefiffent, uindri
diam exigebat : fed fi qui erant, quibus nullum fatis magnum crimen obif
cere,utposnas deijs fumeret, poterat, eoslateter e medio tollebat . Nihilo> kYme Scipio *
minus tamen fecundum camuidoriam omnes literas, qua: in fecretis Seri nisfecrc^a>
pionis fcrinrjs continebantur,nonle(flas combufsitrmultis quocp eoru qui C£fare cr€“
contra ipfum arma tulerant, alijs fui ipforum caufa, alijs in gratiam amicoru mntur*
falutem concefsit.Nam utfupra quocp diximus,unicuique commilitonum
atque fociorum fuorum unum ut pcena: eximere t,poteflatem fecit * Ipfum >;> ?

m z quoqj

C.Didiusin
Hijfanid con¬
tra Cn. Pom¬
peia mittituY.

Ctsfari decreti
honores.

CeptrKomm
aduenit .

C£ furis ad Se-
putum oratio .

Zr

\l& DIOKIS t.O M. H I § T.

quoque Catonem quin incolumitate fuerit donaturus, ne n dubiumifliui-
deturdn tanta enim admiratione eum habuerat, ut cum poftmodum Cice-
ro de Catonis laude librum compofuiffet,id aegre no tulerit: quanqua ipfe
etiam libri autor in bello contra fe fuiffet,fed librum tantum condiderit,cui
Anticato nomen fuit, Caefar his confectis rebus, dimifsis' que a fe confe-
llim tetate confectis militibus,antequam in Italiam traij ceret, ne denuo ie-
ditionem mouerent,rebuscp in Africa quam potuit breuifsimo temporis
fpacio conftitutis,ad Sardiniam ufquetota claffeprouectus,inde copijs in
Hifpaniam aduerius Pompeium cum C, Didio mifsis,ipfe Romam petijt*
animo cum ob rerum geftarumfplcndorem,tum nonnihil etiam ob Sena-
tufconfulta de fe facta elato, Decreuerat enim Senatus, ut propter uictoria
eius quadraginta diebus lucrificaretur, utcjrin triumpho iam ante coceffo,
equis albis, apparitoribuscp cum his quos fecum habebat, tum ijs quos in
prima, quoscp in fecunda Dictatura habuerat, uteretur , Praeterea morum
eum magift rum ( ita enim uocabant,quafi non fatis digno Cenforis nomf
ne ) ad tres annos, Dictatorem in decennium deinceps conftituerunt, utcp
femper Confulibus in fella Curuli in confilio afsideret,femper primus onv
nium fententiam diceret, in omnibus equeftribus certaminibus praemia di
uideret:magiitrattis,reliquoscp honorcs,quos alias populus tribuere con-
fueuerat, ipi e conferret, curruscp ipfi aduerfum louem fpectans in Capito-
lio coliocai etui .ipfc quoq* fuper imaginem orbis terrarum pofitus.ft a tue¬
retur, cum ea mfcnptione, Semideus efttutcp deleto Catuli nomine Cla¬
ris Capitolio mfcriberetunquafi uero Caefar id ternplu, de cuius perfectio¬
ne Catulum ad difquifitioncm uocare intenderat, perfeciffet.HaTc ea0 fola
recenfufquamuis multa alia &C decreta & approbata fuertrt, quia ha»c tan¬
tum reliquis repudiatis admifinCtefar poft quam Romam aduenit fuamqs
potetiam Romanis & animi altitudinem fufpectam effe, eoscp fibi de ipio

no minora quam olim perpefsifuerant,malapolhceri,itaquenonbeneuo-

lentia erga ipfummotos,fed adulandi cauia immodicos iffos honores de-
creuiffejcoiolandi eos,mcp ipem adducendi gratia, haec in fenattiuerba fe-
f it : Nemo ueffrum, P. C, exiilimare debet, me propterea quod Uittoria
potitus , loquendi qute uolo, agendi' que liberam, ac nulli iudicio obno¬
xiam poteifatem habeo, uel uerbis idcirco uel actionibus grauem uo-
bis futurum. Nec, quoniam Marius, Cinna, Sylla que, & reliqui fere om¬
nes, qui aduerfarios fuos fuperauerunt, dum rem aggrederentur, pluri¬
ma in dkendojgf?*docp humanitate ufi ( qua re pr^fertim multos fibi con
ciliauere^u^fadiutores feipfis prgberent, uel certe non repugnarent) po
ft ea quam uictoria parta id quod concupiuerant, adepti funtflonge a prio-
$bus diuerfum dC fermone 6c re lpfa oftenderunt,ideo me quocp horum fi-
milem futurum quifquam fufpicetur . Necp enim aut difsimulata mea natu¬
ra fuperioribus temporibus fictis apud uos moribus uiiis fum,ut nunc lice-
tiam adeptus, audacter m eo ingenio efferarmecp rurfus rerum fecundarum
copia ita elatus, faftuue inflatus fum, ut tyrannidem in uos affectem : quo¬
rum alterutrum, ut mihi uidetur,fi non utrum qj, his quos comemoraui ui-
ris inerat . Ego uero & ea fum natura, qua me effc expertiipfi eftis ( quid e-
nim refert flngula recenfente,meipfo laudando uobis moleftu effer ) necp
fortunam cotumelia afficiendam mihi exiftimoffed quanto ea fe mihibeni
gniorem pr^ftitit,tanto minus ea abuti in omnibus rebus decreui, Quippe
cur tantam obtinere potentiam , ad tantumcp peruenire faftigium conten¬
derem*

'I?

L Res fecunda

' j) ra*,

LIBER ''XL III.

derem, ut & pee/as Tumere de omnibus qui belle fe mihi oppofuiflent , 8£
ad Tanam meVem omnes confiliorum meorum impugnatores reducere
poffem, nulla mihialia caufa fuit, quam ut tuto meam iuututemmihr exerce
rc.meai fortuna cum gloria uti liceret. Quanquam altas mthuntquus is ut-
deatur , qui qua: aduerftrtjs Tuis uitia obiecent, eorundem tpfe coargui P°'
tefttneffi uelim fane quibus aflionum fimilitudine componi merear, qs fo

teris P^o^b 9ua™ S?1 P ydendisime muneribus Deorum

quendi caufam habete ^J^r^^^jntulerunt ^ Quis praifentiabo-

ne ea amittat, timct^temmres fecunda!,iib^^ omniabona conferuat, ac qt,omoio^

tiirjperduiant^otenaa^mediocntc^ui p > uirtuteuiuunt j& Se-

(quodponfs.mume^mmm«pqsoD^og £ H, dib.ornarifacit.Co^
uiuentcs iincero amore aiiigi,^-uciui^ t

tra qui immodice luam in omnibus rebus poteftatem abutitur , is nem be»
neuolentiam ueram , necp fecuritatem certam inuenit , quantumuis palam
eum ftudio homines adulentur ; ab omnibus enim is , qui in eos Ium.
mam potentiam obtinet,ijscp prgfertim quibus cum eo negocium eft,in fu
(picione habetur, timeturcp * Quse ego uos a me non oftentationis gratia,
aut quod cafu ad mentem meam accidiffent , tranata exiftimare uelim , fed
itaintelligere,meiamindeab initio, quoniam 8£ conueniremihi ea,&con
ducere iudicabam,itafenfiffe,locutumcp jfuifle. Proinclenoninpraffentia*
rum tantum bono uos efte animo hortor, fed de futuris quoq$bene(pera-
re: id cogitantes,quodfi quid hacftcnusfimulaflem, iam nunc tamen hac u
pfa die quid ferio uellem omni fublata mora me declaraturum fuifle.Sed ne
que aliter unquam ante fenfi( quod ipfa mea adla oftendere poflunt) &C
nunc multo maiori cura id agam, non profero ut dominium in uos, fed ut
tutelam ueftriim geram, neque tyrannus, fed dux ut fim : ita ut in omnibus
his,qu£ueftra caufa funt agenda, QC ConfuljDicflatorcpjinlsedendo autem
quopiam, (nihil enim grauius dicedum cenfeo) priuati loco fim.Qjii enirA
aliquem ex uobis morte afficiam, qui me nulla iniurialacfiftisc' cum nemine*
eorum qui in acie contra me deterunt, etiam horum qui in me oppugnan¬
do alios lummo ftudio adiuuerunt, occiderim, fedmifericordia omnes qui
femel arma contra me tuliflent,profecutus, nonnullis etiam qui denuo con
tra me dimicaftent, falutem concefterim. Qiiiuero in^tf rum acceptarum
meminerimfcum arcanas Pompei] Scipionisq* literasnecp lt^s neqj de-
feriptas extemplo combuflerim . Proinde conftrmatis animis, P. C. in gra¬
tiam redeamus, omnium® quae necefsitas quadam diuinjtus impofita att?j
lit, recordatione proiecfta , agedum omni fuipidone omiila mutuo amore
nos inuicem,tanquam nouos ciues, complecftamur, ut oC uos me tanquam
patris loco accipientes,metu triftiorum pulfo,me* prudentiae procuratio-
mVqueueftrumfrucftus capiatis, egoepuos lib erorum initat paterna cura
tueardd quidem in uotis habens, ut omnia femper quam reCtiisime a uobis
agantur, fi quid tamen fecus accidat, ferendam effe necellario humana for¬
tem (ciens. Gaeterum milites ne uobis timorem offerant, ne^emm aliter,

quam mei ueftricp imperi] cuftodes eos effe, exiftimare debetis : quos qui¬
dem ali nccefieeft propter multitudinem, alentur tamen non contra uos,

fed uobis uti praffidio fiat, contentiep his quas fuppeditantur, eos a^mbus

Diortis ROM. HI ST,
accipiunt, amabunt. Atque hanc ob caufam pecuniae etialh plus folito exa*
dium eft,ut SC feditiofi placarentur, 5t ui<ffor es ne ob rerum necelTariarum
defectum materiam (editiones mouendi haberent. Ego quidem de his pe^ ;
CUflrjs nihil in meam rem uerti: quinimo omnes meas facultates, contrado
mfuper magno tere alieno, ueftris rebus impendi.Ipfi uerd cernitis pecU'
niae exacflg partem in bella infumptam,reliquum uobis adferuatum efteita J
ipfe quidem inuidiam imperatae pecuniae in me folum recepi: eius aute fru'
<ffos,licut &t omnis meae militiae,in uos publice redundat.femper enim UO'
bis armis opus clfifine quibus tantam urbem^tantumqj imperium tenenti'
bus tuto uiuere non licenad ea autem plurimum conducit pecunia; abmv
dantia. Quod reliquum eft,nemo fufpicetur me uel diuiti ulliiniuriafadlu'
rum,uel noua uedfigalia conflituturu. nam & praefentibus contentus ero,

Sf maiorem curam geram rem uniufcuiufcp ueftrum augendi, quam contra
quenqua pecuniae caula iniufte agere.Hec Cgfar in Senatu primum, deim
de apud populum locutus, aliqua eos timoris parte leuauit. ut uero omni'
no confiderent, id perfuadere pnufquampromilla repraefentaret, non pO'
tuit. Poft haec caeteris omnibus rebus magnifice,ficutiparerat,tottantiscp
Quituor Ge- fimul partis uteforqs, adornatis, quatuor continuis diebus de Gallis, Acgy
fitriftrimphi . pto, Pharnace, luba triumphos fingulos duxit.Reliquus triumphi appa
ratus fpecfiatores deledlabat:fed Ariinoe Aegyptia,quaeip(a quoque inter
captiuos ducebatur, licfiorum multitudo, de ciuibus qui in Africa perierat,
pompa inftituta,magnum ipfis dolorem afferebant. Nam 8d liefiorum tan’
tum numerum, quantum prius uiderant nunquam, molefte ferebant: &Ar
finoe quondaregina di<fla,cum tunc ( quod Romae ante conlpedu fuerat
nunqua) in turba captiuoru cerneretur, multa comifcratione mouebat:fa-
ciebatcp ut cum eius in (pecie lugeret uice,quifep proprias calamitates de'
ploraret.Caeterum Arfinoein germanoru gratia dimilla, Vercingentorix
cum altjs necatus eft.Porro quamuis Romanis ea qute retuli, indignatione
mouerant, tamen iudicabantne conferenda quidem haec cum captiuorum
multitudine, rerumcp geftaru magnitudine efeitaque in fumma apud cos
taefar admiratione.Eam augebat maxima eius in militum dicacitate feren
43 da lenitastqui 8C allccfos ab eo in Senatum dicfhs mordcbant,8f ipfi Ctefit'
j" ri inter alia conuicia Clcopatre praefertim amorem, cofuetudinemqj quam
is adolefcentulus cum Bithynia; rege Nicomede habuerat exprobrabant
adeo ut dicerent Gallos a Ctefare,Caefarem uero a Nicomede fubacflum:
quibus denic^Sgulis una uoce acclamabant: Si rede egeris, pledlere:fin
male, reg^TaSis Jis uero uerbis hoc fignificabant,fi ( quod aequum elfc arbi'
trahantur) Cefar populo h'b erum fuarum legum ufum redderet, for e ut eo*
1-um qute prteter leges egiflet,iudicium fuftinendum haberet:fin ( quod in-
iufte eum facturum cenlebant ) fuam potentiam retineret,regem cum futu
rum.His ita ia effatis, tantum ab indignatione abfuit Caefar,ut gauifus etiam
fit, ea (uos dicendi libertate uti, quod ipfum nunquam fuccenfurum certo
crederent.Confuetudine autem cum Nicomede uitio fibi uerti tegrius tu-
lit%palamcp fe moleftia hinc affici oftendit:fed excufare aufus, atqj mramen
Omen flniftrii to adhibito fe purgare, rifu exceptus eft. Ceterum prima triumphi die om?
in triumpho, ei aduerfum obtigit, axe currus triumphalisapud fanum Fortuna; a Lucui'
lo aedificatum ita confradto,ut ad reliquam partem triumphi perficiendam
alio curru opus fuerit. Cadar uero gradus in Capitolio genibjingreflus con
fcendit,nulla neque curriis qui ei ex aduerfo Ionis pofitus fuerat, necp ima'

_ . gmis

u

'i 1

LIBER

j , j» 1 u ^ ^ a L 1 1 1. <35^

gulis orbis tcrraipn pedibus fuis fubiecTe, nequrtnfcriptioni^eius habita
\ ratlo^Poft^mideiqiioquenomedeillotitulofuftulit.Adhuncmodum E putum popH

% Peray° triumpho, magnificum populo epulum dedit, addito extra ordfi lo datum.
nem rmmeto,oleocp. Diftributo frumeto in populu,uiritim infuper trccen
tenos numos diftribuit quos promiferat,adiecftis alijs centenis;militib. au-
tem bina in Ongulos feftema diuifit.Nec fola munificentia contentus cartc
ra quocp accurate infpexmcumcp numerus eorum, qui ex publico frumen- R ecenfb po -
tum accipiebant,no legitime,fed eo modo quo in feditionibus fieri aiTolet P»b '
excreuifiet,infi:ituta recenfione, dimidiam circiter partem eius amputauit.

Ceteris triumphi diebus e more trafacfiis,ukima p oft ccena foleis indutus
omniuarij sep floribus coronatus in foru fuu prodi]it,atcp inde domu ueckus
eft, comitate ipfum toto fere populo,multiscp elephantis faces praeferenti¬
bus. Forum enim Cefar extruxerat, quod ab ipfo nome obtinuit,Romano Foru Cefkris
pulchrius, fed tamen Romani ex eo dignitas aueffa eft, ut forum magnfi di- Romanum *
ceretur . Forum uero dC templum Veneris ( quam fui generis autorem fe- mgnm. '
tebat) a fe condita C^farifatim tunc confecrauit, multa' que ibidem &ua'
tiafpedacula edidit. Theatrum quoqueaduenationes aptum scdificauit*
gnominaln lin^c^facllIJ ^a^et Pedcs, fi:ena que caret, Amphiteatrum co- Amphitcttru*
torio^ exlnb11 m^lonorem filtaeflise uenationes,ludosq3 gladia

acemo*oni^ i” e”umerare intendam, fortalTe n°n probabili

iffhffiS C0',Undcl>CUm id Senus rcs ‘nflatms foleant referri,
riirm Occunerit ca 0I?Ittam > n£ q«<d omnino didu necclTa-

mfStor Wliw “C c?P7orabo>animal id,quod Camelopardalis no. G melo^rJ*.
fuid mT^ P ra Cif4r^rRomam addudum , publicctf, oftenfum fe
eandem Camd‘ °mn,"° fimilc nifl quod membrorum non

res fnnT fl9 Pr°P0rt,?nem feuatNam partes eius pofteriores humho
iamaltius T"!?'"’ uidetur* ^ ^endcre-.cumqTdm

fWnbrh "0men eX,CameI° & Pal’dali compofitum habet Vi £

nngulanbus certaminibus, ut Romana: erat confuctudinifecommifiralios^

piuies fimul in Circo, equites equitibus , peditibus® pedites alios® nro
mifcue.tequali utrinqs numero, erant etiam xl uirifquiab elephanti
gnarent.Deni® prplium naualenon in maripieq? in palude fedfa terra ex^
bibmt, effoflo ad id loco in Cano IVWWo ' i... 5._ , ’ . . Ie"a ex'

cr certa

iiib^tf ^0^°li^0co, nC^PP^^rtiOjeo^ aqua repleto, indudis&r
wbuS.rn omnibus his certaminibus depugnabant captiif^iiWranfcs
tis damnati : quidam etiam equitum filii . "J jv .

jjna- Na** \prt*

„q_ equitumi^=^= -

p , Ia h hus, fingularia certamina obibant, quin etiam 'Senator quidam
.uluius Setinus m armis pugnare ublebat/ed Ctefarnunquam feidcocef.r,
imum alleuerans, hominem prohibuit : equitibus uerd id concefsit. Etiam
“°f,mant^uo moi-epatriciorum filijluferuntriuuenescp, quxdienitate
iioT,*rW’a!m'i,S certauerut.Etenim ctedes in tjs fpedaculis clfari ui
Erorum^m nt-5 clLI°dnondumipfisiatiatus edet, quodep populo malorum
morum imagines ante oculos repraifentaret-hoc uerb longe maiorem ei
muidiam conflauit, quod in hac fum p tus immenfos feciffet, ita® ad finem
pec acma acclamabant, eum fniufta de caufa maiorem pecuniarum par/
cm exegiiie3 qmbus in huiuffnodi re^ abuteretur . Vnum commemorabo
uniptuolitatis,quae tunc a Cae-fare adhibita eff, exemplum, ex quo reliqua
omnia deprehendi pofiunt. Nequis emm fpecfiantium a folemolekare-
' 4 tur, .

If

4° DIONl/ ROM. HI ST.

Serica corti - tur, fericas cortinas, ut ejuidam autores funt,fuper eos edendi t , Ef l autem
n£. feneum textura barbaricae luxuriae, ab ijscp ad luxum mulierum nobilium

inueefia . Haec cum alrj neceflario filentio tranfmitterent, tumultus a militi' .
bus coortus eil, quos non tam inutiles fumptusmouebant, quam quodea
pecunia no in ipios erat collatameqp prius finem turbarum fecerunt, quam
Caefar unum ex ijs fubito fuperueniens iua ipfe manu correptum ad fapplfra
Homines im- C1*um tradidit.Sed praeter hunc, ali] quocp duo uiri fub facrificrj praefcriptfi>
moUti. neiugulati funt.necp mihi conflat, qua id de caufafacfium fuerit.certe, cum
nec^bibyllahocpraecepifletjnecaliudinhancfententiaoraculumextaret,
tamen in campo Martio a Pontificibus dC Salio immolati funt.Leges pras'
terea nonnullae ian citae fant, ex quibus paucas commemoratumaxime di'
Leges 4 Cafa- gnas,omifsis reliquis recitabo : Iudicia folis Senatoribus equitibuscp man^
re lata, de indi dauit,ut ea quam iuflifsime fierent, cum ante his quoqj in dicendo iure no'
ciis\ nulli plebei] affuiffennCum locupletiores nullum fumptibus fuis modum
Sumptibus. ftatuerent,eos non legibus tantum temperauit, fed re ipfa attente obferua'
uit . Et quoniam exhauflauehemeter erat urbis frequentia, propter eorum
qui deceflerant multitudinem, quod ex recenfione ( eam autem, & reliqua
ei affinia munera, tanquam Cenfor peragebat) lpfocp etiam cofpecflu lique
jjberoru mul bat,hsqui multos liberos procreaflent, praemia propofuit* Et quoniam
titudme . fe ipfiim nouerat,propterea quod multis continenter annis contra Gallos
prouincijs. cum imperio fuiflet,inde ad dominadi cupiditatem prouecfium fui{Te,feq$
ad confirmandam fuampoteftatem parauiffe, lege cauit, ne quis omnino
Praetor anno, aut Confulbiennio amplius a fuo magiflratu continuo impe
Anni emenda- raret.Iam cum annorum dies inuicem fibi non fatis congruerent, ( eo enim
tio> tempore etiamnu Lunae reuolutionibus menfes adflimabant) annum Cie*
far ad eum quihodiecp obferuaturmodum conflituit,intercalatisfeptem
ac fexaginta ( quamuis ali]' falfo plures perhibuerint) qui ad fummam ex^
a (fiam requirebantur,diebus.Eamrationemipfe dum Alexandrixuerfare^
tur addidicerat: quamuis hoc uariat,quod Alexandrinis uniifqmf^ menfis
p triginta diebus coflat, deinde in fingulos annos quincp diesadduntur.Cae-
Maruero & eos quintp dies, 5C duos infuper alios, quosunimenfium detra'
xerat, reliquis menfibus coaptauit:diem quoqp illam, quae ex dierum qua>-
drantibus coficitur,ad quartu quencp annum ( tribus in medio annis omifi
fis ) appofuitjUt iam ne in horis quidem annoru error, nifi perqua exiguus,
incidere pofsit, q tantus efl,ut intercalatione unius diei M c c c c L x I quo^
que anno indigeat. Haec omnia Caefar,quaecp alia de Republicae flatuit,n5
proprio 'confilio, fed femper communicata prius re cum primoribus Sena^
tus , aut toto aliquando ordine, decreuit : quo fiebat,ut quanuis nonnullas
^’leges afperiores aliquantumpromulgaflet, tamen benatui feprobauerit,
laudatus cp fuerit, Enimuero quod eorum,qui exilio iudicum uocibus dam
nati fuerant, multis per Tribunos plebis reditum c6ficiebat,qiiodqj ijs qui
ambitus condemnati fuerant, in Italia uerfari permittebat, nonnulloscp pa^
tum dignos in Senatum adferibebat, multis ac uarrjs de fe rumorib occafio
nem prabuit.Cleopatre uero amor, neque is iam, cui in Aegypto feruierar,
(quippe eius fama tantum Romam uenerat) fed cui in ipfa urbe deditus
erat, magnopere ei ab omnibus uitio uerfus fuit. Venerat enim Romam
Cleopatra Ko cum marito iuo Cleopatra, domiciliumcp ei in asdibus lpfius Caefaris defT
\ 'tmuenit. gnatum fuerat, ut iam utriufq? rei nomine male audiret: ipfe infamiam eam
A nihil curans, inter amicos focioscp Romanorum reges adfcripfit» Iam quae

V ■ • r

V

L I BX£>R ‘^SCLII.L '

agitaret, omnia Cgfar pcrc?picbat.5^ql^mu/s cum

f‘1 /~i} r>rn o ^synCpVPt f^niPPl TTT1 IY1 O <"1c» 4 Q <■>■«• rlt-

J>

ii\ HifpaniaPomj *eius agitaret, omnia ^£iar pcitTpicucu.cv quamujs cum
% ^10^emftrpcratuftaud facilem effe cenferet, tamen primo cladem a Sardi'
|\ n*a adueruim eum emfffndefnde exercitum quocp habito dclecdu, fperans
ic horum opera id belli patraturum. Sed pofteaquam Pompeij uires auge*
ri,fuos ad bellum ei faciendum non fufficere animaduertit, ipfc Roma: cU'

ectis iniimcta,m raipamam u^uuwatuuua,
ro exercitus in Hifpaniafub Longini Marcello tumultuati 4Uc i citj nun' mcrtjc , \.ccjarvi
nulliecp urbes ad nouas res cofurrexerant: uerurn hi motus Longino mor/ c^tY^ C «. P om
tuo,fuccedentecp ef Trebonio, coqirieuerantpofl paulo rjdem animaduer
fum in fe a Cacfare iri timentes, clanculu ad Scipione legatis mifsis, ei fe de^
diderat:ism cum alios, tum Cn.Pompeiu ad eosmiferat.Pompeius infulas
Baleares aggrediis,reliquas fine pra:lio,Ebufum ui cepitabiq* morbo cor^
reptus, cum militibus iuis aliquandiuremanfit.Curti tempus tereretur, mili
tes qui in Hifpania erat audito Scipione perrjffif, Didium aduerfum fe cum
clade proficifci,ueriti ne fi Pompeiu praeftolarent,ante eius aduentu oppri
merent, ducibus eledtis T. Scapula, ac Q. Aponio,equeflris dignitatis uu Scctpuk.
ris, Trebonio eiecdoomne Batticaad defedliomsfocietateperdiixerat.Iiv A ponius.
tCmu PomPeius alleuvat0 corpore in oppofita Hifpania traijcitinonulliscn
u mbus ( qua: fe ultro ei dediderat, pra:fe edorum imperijs grauati, {perna* Pompeius fum
m Pompeio patris eius memoria renouata haud exiguam habentes ) rece^ mtrcrumcon
ptis, Carthaginem, quia pacificatione repudiauerat, oppugnat. Quod ubf tnCafarm
o capula cum fuis cognouit, ad Pompeium fe contulerunt, eum Imperato^ Pr(Cfi^
rem libi delegerunt, omni cura fludfoq* eius iufsibus paruerunt, commoda
periculaq* cum eo iua communicarut, unanimitercp fe 8>C ad uitanda mala,
t^ad confecdandumfeliciorem flatum confirmauerut, Pompeio nihil non
ad gratiam ab ijs bonam ineundam ( quem more in eiufmodi impertis, re'
rumcp flatu feruare omnes homines folent) &loquente &faciente:idc& eo
magis, quod a fe nonnulli Allobroges, quos in bello contra Curionem Iip A Uobroges a
ba captos dono ipli dederat, transfugerant. ItaPompeius effecit ut non j Pompeio defi-
hos modo iam longe alacriores haberet, fed multi etiam contrarii partis
praeferam cp hi qui fub Afranio militaucrant, accederent : ex Africa etiam
pratter alios Sextus frater, Varusq? &Labienus cum claffe adPompeiuue-
nerunt.Itaque multitudine ftudiocj) militum elatus, regionem peruagatus
urbes partim deditione, partim ui in fuam poteftatem redegit, ut iam plus \

lplo C a: fare polTeuidcretimQiii enim Cadaris in Hifpantftrant legati O- o Far
babius Maximus, & Q.Pedius.cum fe fatis inftrutfos ad confligenda cum w \
Pompeio no putarent, nihil aliud agebant, quam quod Cgfarem.ut aduen
tumfuum maturaret, hortabantur. Cumis rerum iam in Hifpania ftatus c C- °>
fet> prarmifsicp Roma a Cafare nonnulli adueniflent, ipliuscp iam Cafans
adiremus expcdlaret, territus Pompeius, cogitans® ad totam Hifpaniam
obtinendam fibi non efle fatis uirium, ne accepto damno demum confiliu
capere opus haberet, mature, ante quam cum hoftemanum conferuiflfet, in
batica ferecepit, eiuscp difcSBu flarim omnis ora maritima defecit. Varus

ucro a Didio apud Crantiamnaualipraliofupcratus, in terram cuafiticon Vurm i D i.

ice tisq; in introitum portus ancoris, ita ut una ab alia teneretur, cum ad dio nauli pna
eastanquaad feptumquodda prima infequetium naucs ofFendiffcnt, pe- Uouincmr.
riculu totius claisis amitteda dedinauit. Mediterranea uero Hifpania om¬
nis ifta Popeio fe coniunxerat, excepta Vito urbe: eam quod noluerat ad a- /

nuciciam \/

3

>y^ DIONIS 0"M H I S T.

Vompcius vl- micitiam luamaccfcdere^ppugnabat.Interim Caefar cuitepaucis Hifpania
Um oppugnat.*attigit, prteterexpecftationenon Pompeianorumod6,fed Tuorum quoqj
militum . T anta enim itineris ufus erat celeritate, ut ante quam audiretur u
pTum in Hifpaniam aduenifte,a fuis,hoftibuscp ibi confpiceretur . Proinde
(maximam enim milituparteminitinerepoftfereliquerat) TperabatTeea
celeritate, folocp Tuo aduentu tantum Pompeio terrore iniecfturu, ut St ab
urbis obfidionedefifteret, &C de tota re trepidaret .Pompeius uerb uiruui'
ro longe pra:ftantiorem efle exiftimans, fretuscp Tuis uiribus,nihil eius ad'
uentu confternatus, in oppugnatione urbis haud fecus quam ante perge^
bat.Cariar paucis ibi locorum militibus,qui ceteros prxuenerant, relieftis,
ad Cordubam Te conuertit,cum fpe eius per proditione potiundae, tum ue
ro in primis, ut ei metuente Pompeium ab Vlla auerterenrefponditq? huic
vfl cofilio euentus. Initio enim Cneus relicta ad Vllam parte exercitus,Cordu

Co db* C kamuenit: eamcp occupatam, Cariarc cedente, Sexto fratri cuftodiendam
tra(^1^lt * deinde cum ad Vllam nihil proficeret, cum cp urbis turri ob multi'
* tudinem propugnatorum collapTa, ea milites irrumpetes, male accepti e£
fent,interim Cadar nocftu fuppetijs in urbem miTsis, ad Cordubam iterum
caftra pofuifTet,obfidionecp eam cinxifTet,ibi demum Cneus Vlla omnino
relicfta, omnicp exercitu ad Corduba conuerfiis, tantum profecit,ut CarTar,
qui tunc morbo conflicftabatur, eius aduentu audito recefterit. V erum Cae
Tar lecepta fanitate,militibuscj$qui fubfecuti erant, ad fe acceptis coacftus
eft hyeme bellum gerere : nam SC tabernaculis exercitus incommodis uTus
laborabat, QC cibaria deerant: quibus rebus Cxfar ( eo autem temporeDi*
(flaturam gerebat, & Tub exitum demum anni ConTul creatus fuit,conuoca
'Upidm Con~ to eius rei gratia populo per Lepidum, qui tum magifter equitum erat,
fui etmdgifier eumcp titulum Tibi ConTul contra maiorum inftituta TumpTerat) ad bellum
equitum, hyberna tempeftate exequendu adacftus, Cordubae oppugnatione, quod
A ttegudurbs eamualido praefidio teneri norat, abftinens, ad Atteguamurbem ubima^
ut in potcjUte gnam uim frumentirepofttam efTe audierat,Te conuertit,Tperans Temultitu
Claris uctic* dine militum Tuorum, repentino 63 aduentu perterritis hoftibus, facile eam
rlt* /f in fuampoteftatemredacfturu,eamep munitionibus claufit.Pompeiusna'
turae loci fidens, ratuscp Caefarem propter anni tempus obfidionem trahe>*
re no poflfe, Timui cpiodmilites Tuos frigore affligere nolebat, urbem defen
dendam Tibi primum no arbitratus eft: poftquam uero eauallo drcuncliv
Ta a Caefare,& circumfefla eft, ad propugnandum eam timore adducftus,na
cftus nubilam rfbcft em, repente excubitores inuafit:compluribuscp horum
c^fiSjCum eos qui in oppido erant, duce carere intelligeret, Munatiu Flao
mitius E Uc cum ad eos intromifit.Caeterum is hoc artificio in oppidum peruenit . No^
MsutAttegM <ftu (olus cuftodes aliquot adi) t,tanquam ad infpiciendas excubias a Ctefa'
peruencrit. remiflus, tefteramc^eos Tibi dicere iufsit, qua percepta (neque enim quis
efter,illinorant:foluscj3 cum effet, non aliunde uidebatur ad eos quam ab a'
micis uenifle ) digreftus,extra munitiones circum iuit: cum cp ueniftet ad a^
lios excubitores,tefleram eis nominauit, Timulanscp Te ad recipiendum per
proditione oppidum a Cadare uenire, ab ijs deducftusintroijt: quanquam
ipes quidem retinendi oppidi eum decepit. Nam &C alia incommoda non^
nulla euenerunt,& cum operibus Romanorum aliquando ignem oppida^
ni inieciffent,non modo nullum i]s memorabile detrimentu attulerunt, Ted
ipfi maximum damnum indereportarunt. Coortus enim uehemens ex ad*
uerfo oppidi uentus, aedificia oppidi incedio mifcuit,multicp inter fumum

profpefttf

i

)&4

V.

tlBER X I> I.I L ,4,

profpecffii omn^adempto, lapidibus ac faculis per-cufsi perierutEo incom
A modo accepto, cum agri uaftarentur,muricppars cuniculis adfis corruiiTet,

' * diiTentire ceperunt, ac prior Flaccus ad Caefarcm pacis, impunitatis® fibi
6^ fuis impetrandae caufamifittcum eam non ob tinuf flet, quod arma tra-
clere nolebat, oppidani a Caefare pacem acceperunt, cum imperata fecif
fent. Attegua capta, reliquae etiam urbes aut ad Caefarem legatis miTsis ad Attcgud C<efa
eum d efciuerunt, aut lpfum, legatos ue eius aduenientes receperunt . Ita® rideditur .
Pompeius confilij inops, cum aliquandiu hinc inde pafsimuagatus edet
ueritusneeare moticteteriquoqj a fe deficerent, indiferimen fummxr^
rum pugnare (latuit, quanquam cladem ei haud dubie dij portendebant*

Nam fi mulacrorum quidem fudores, fonitus in aere exercituum, multi ani- VrodigU m. m
malium monftrofi partus,faces a coeli facie in o cciduam partem percurrcm denfem pugni
tes,qua»eo tempore per Hiipaniam prodigiaedebantur,nonaperte utri Prteccdetttia' '
minarentur perniciem fciri poterat : uerum aquilae exercitus Pompeiani,a-
las fuas concuticntes , fulminaqj , qua? aurea nonnulla pedibus gcftabant,
proij cientes, Pompeio exitium palam obnuntiabant, ipEecp ad Ccefarem
auolabant . Sed Pompeius ea oftenta nihil curabat, iam® bellum eo dedu¬
cum erat,ut (ignis collaris decernendum eflet. Inutriuique ducis exercitu
prxter Romanos, focios^, multi Hifpani, Mauri® erant, nam Bocchus &
lios fuos Pompeio auxilio miferat,Bogud uerd ipfe cum Cxfare militabat
«pium mhilominus praelium non per alios, fedfolos Romanos fadumeft. Pr*lim * c*
iviiiites enim Cxfanam cum multitudine & ufu rei bellica:, tum uero praxi & Pom i
pue praefentia Caefaris freti, hoc omni (ludio agebant, utiam nunc militia: Pfl0^udJ^
mifenarumcp quas in ea diu (am tuliffcnt, finem imponerent :Pompefani dmcomi^m

«ia rChUA Lnfcn°/ef 3 tamen cluia fPem fa\utis nulla^ nifi in uidlo-

snaiibi reflare uidcbant, ( plericp enim eorum ante cum Afranio 8C Varro¬
ne a Caefare fuperatpuitacp donati fuerant, eos® defpcratio uen ix ad furo-

rCnr '?Un-ndam inc*tarat 3 ut uel fortIter uincendum , uel pereundum omni¬
no fibi (^tuerent ) animis ad pugnam parati erant, Itaque ad conferendum

«nanus nulla lpfis adhortatione opus fuit, cum toties iam bello con^T
omnem uerecundiam proiecident. Primo conflicflu fo ciorum aiixiliautra-
que ex pai te tei ga oftend erunt, fagaecp fe comrniferunt : ipfe uero Roma-
«orum acies comminus congrcflk, diuturnum fumma contentione mx,

Imm fecerunt: nam neq; loco fuo excedebat quifquam,fed aut cadcn/aut
cadens eum tegebat , & qmftp m fe totius uidoril aut cladis fumtnam coU
locatam ducebat. Itaij nullam pugna; fuorum auxiliariorum rationem ha'

bere,ipfimpralium totis animi uidbus incumbere, neqi clamor militaris

neg, gemitus exaudiri, id tantum uociferan/erfcatde.ipfi manibus lmgu*

.cium onge anteuenire.Catfar oC Pompeius, eques uterqs ab edito loco
pugnam confpiciebant, neque quid ftatuerent habebant, fed atnbiguis fert

S«H^^te^metufida‘?:fa<,P 5x*q«0c°nflidabantur:eratenTmafpe

iciliSjCum aequo Mai te depugnantes uidentes,utercK fuos fune-
riores cernere cupcret, metueretqj ne pellerentur, & fimul uota menKfi”
u eprecationem agitaret, fimul confirmaret animum, fimul trepidaret
eque uero continere fefe diutius uterque potuit, quin equo defiliens irx
prae lum ad fuos defeender et : adeo corporis fui labore ac periculo potius
quam animi auxietate fuis adefle, 8>C uel momentum pugnae fuis militibus
praefentiafua afferre, uel certe amilTa uicdoria una occumbere decreuerant
«amep ob caufam ipfi quocp pugnam obibant. Neutris fui ducis praefentia

3 O^oriani

/

V >

\

'fy' , ,

'4eg

I-

VopeUni um¬
eantur .

'n:

«s<:' ’

144 r •-'-*> R.IONIS ROM. H I S T.

memoriam attulit, fcd cum cos una periculum fubire uideridnf^d longe ma¬
iorem mortis contemptum , infer endaecp aduerfae parti caedis cupiditatem
excitati utrique funt : itaq3 neutri fugere, fed quia idem animus utrifep erat,
pugnam quoque aequis uiribus fuftinebant.Qiiod nifi Bogud, qui extra a-
ciem cum diis conftiterat,fc ad caftraPompeij capienda conucrtiftet,profe
<fto autuniuerfi inaciececidiffent, aut nox incerta uicftoria praelium dire-»
Labienu* ordi mi liet . Nunc , cum Labienus animaduerfo Bogudis inftituto , ordine reli-
ne relinquens, cfo aduerflim eum cotenderet,Pompeiani eum fugere opinati, animis ce-
cdufa cladis ciderunt. Et quanquam eius confilium poftea cognouerunt, tamenrem in
v !m- integrum reftituere non ualuere, fed partim in urbem Mundam, partim in
caftra fuga fe proripuerunt . Qjii in caftra confugerat, hoftem inuadentem
fortiter repulerunt : nec prius occubuerunt, quam parem hoftibus cladem
repofuiffent : qui uero in oppidum fe receperat, diu id aduerfus hoftem ob-
tinueruntjnec nifi ipfis omnibus inter excurfiones,quas crebras faciebant,
opprefsis,idinhoftium poteftatem uenit*Enimucrb tanta utrincp Roma-
norum caedes eo praelio facfta eft,ut Caefariani cum dubitarent, qua nam ra
tione urbem circumuallarent,ne quis noiftu euaderet,ex ipfis cadaueribus
ydum cddu- aggerem coportarint. Caefar uicftoria ad hunemodum potitus,Cordubam
ueribus ru - confeftim,quia urbe Sextus ante eius aduentum excefterat, oppidanis de-
r “rnrdu ^ltl02.eir fa5lent!bus CCP * quanquam ferui manumifsi refifterent , quo-
tZmHiZln Cffai-qsqmarmatifuerc mtcrfefl.sj-diquos uendidit. eodemcp mev

ITdlt do HlfPah eglt:- Q-UI eam urbem tenebant, cum non argre pafsi eifent nra>

bdlum libi a Caelare imponi, poft eo occiio b ellum iufcep erunt. Caefarcum
* exercitu eo profecftus , remifsiorem aliquanto obfidionem iriftituit ita ut
effugiendi Ipem oppidanis oftentaret : cum qj urbe eos egredi paffus effet
per infidias interceptos occidit, atep ita urbem quoqjfenlim uiris nudatam
cepit.Poft haec Mundam quo£p,& cetera oppida, partim ui Qc ingenti refi
ftentium caede, partim deditione recepit:pecunijsqj conficiendis ita interi
tum fe praebuit, ut ne a monumentis Herculi Gadibus confecratis abftine-
ret:agros etiam quibufdam ademit,ftipendiacpimperata auxit . H^ec in eos
ftatuebat, qui rebellaftent : quorum uerb beneuolentia ufus erat, eos agris
alios,alios immunitate,ciuitate nonullos,aut iure municipali donauit,qtia-
,peij uis haecipfa etiam non gratuito. Caeterum Pompeius fuga cladi elapfus, ad
itus, mare peruenit,fpe clafsis,quae Carteiae ftabat,utendae : Sed cum eam ad ui-
cftorem defecifle offenderet, confcenditfcapham, ut eaprofugeret.Sed ex
uulnere ibi forte accepto aeger, iterum ad continentem appuhLquofdamcK
qui eo confluxerant,ad fe recipiens, ad loca mediterranea contendit, ibi cit
® in Cefennium Lentonem inridiift t,fuperatus:cum in iylua confugiffet, ibi
Qidij interim perijt. Didius autem eius rei ignarus, cum hinc inde uagaretur,ut Pompeiu
tu** alicubidepr^henderet,inalios quofia incidit, ab ijsa occiius eft . Ac pro-
fecfto Cxfar fi quis ei optione dediffet, maluiftet ibi ab hoftibus fuis in beL
lo cum gloria uitam diam amittere, quam in patria, atq? in Curia ab amicif
fimis fuis occidi.id quod ei non multo poft euenit. Idpoftremubellu ab eo
confecftu eft,hancqp ultima uicftoria reportauit:quanqua quafuis res maxi¬
mas fe perfecfturufperaret,cum alijs de caufis,tum q> ex eo loco, in quo pu-
Vdlma. gnatg fuerat, ftatim a uicftoria germe palmae enatu effet Jd uerb non Caelari
Qttmus, qU1'de,fed Ocftauio,fororis Caefarft nepoti, fauftum oftentum fuit,qui tunc
cum Caelare militabat: eratcp futuru, ut ex luis lab orib.periculiscp magnum*
fplendore confequerettQpod nefeies Caefar, fibi de feipfo multa ac praela
”* /> f ra

ra pollicitus cft :lf/c tametfi quafi immortalis fi e flet, ita animo efferebat, ni-
•\ hii tamen eoru quae fibi propofuerat,peregit.Proinde triumphu (cum non
4 modo de extraneo hofte nullo ui&oriam reportaffet, fed tantum etiam ci-
uium numerum perdidiffet) nonipfc tantum duxit, exhibito iterum popu
loprandiOjtanquamin communi quadam felicitate, ied rabio etiam, Pe- TriuphufC**
dioqj legatis fuis, quien nihil pro pnj s aufpicijs geflerant, triumphandi po- fdrfaFabif, Pc
tcflatcm fecit: qua in re id rifum multum excitauit, quod r) imaginibus, ter- dijep de?om*
culisqj nonnullis non eburneis, fed ligneis utebantur.Nihilominus tamen Pcl° ul 9>
aperte triplex triumphus, triplex cp pompa Romae de uic oria Hifpanieiv
fi habita df,feriaem infuper quinquaginta dierum aeff ac. praetereainftitutu,
ut Parilibus, ( quo fefto die equorum certamen celebrabatur ) dtjsimmor-
talibus (aera nerent, non eam ob cauforn, quod is dies natalis urbis erat, fed
quod nuncius de uidoria Caffaris pridie eius diei fub uefperam allatus fue- p«r%
rat»Hxc urbi Cxhr cum dediffet, ipfe ex decreto ueitem triumphalem om
nibus ludis geftauit/emper^ QC ubique laurea corona ufus eftrcuius quide
prcefcriptione hac utebatur, quia recaluafter effet.Sed occafionem defe ob
trccftatoribus co praebebat, quod etiam maiore iam natu format: ftuderet;
quipp e fem p er laxiori uefte delicate utebatur, & cindura fluxiore, aliquan c *f*rk in ut*
do etiam uefte fublimiori ac rubea utebatur more regum, qui Alba* quon- ftitu moUidcs>
dam imperauerantjCum a Iulo id ad ipfos pertinuiflet.omnino uero V ene-
rem colebat, a quafc etiam formae quandam uenuftatem habere, perfuade- CtftrVencri
re omnibus nitebatur .Igitur Venerem armatam annulo infculptam gefta- confecrttui.
bat,eaqjteflera in rebus fummis pleruncp utebatur . Certe laxam eius cin-
«fturam Sylla quoque notauit,qui cum neci Csefarem deftinaflet, deprecan Sylla iociu in
ribus pro eo refpondit, fe quidem eum ipfis cocedcre, uerum ab ifto malo C *[*ris cinttu
praecincto fibi cauerent. QLyod cum Cicero non mtellexiffet, poffc accepta ram.
clade, Nunqua, inquit,putabam fore, ut ab hoc ita male cincto Pompeius O ccronii ii*
uincerctur.Id obiter commemorandum duxi, ne quid eorum quae de Ca> ftum*
fare feruntur, ignoraretur.Porro Senatus n6 haec modo quae recenfui, pro-,
pter uictoriam Csefaris decreta fecit, fed'$omen ei praeterea Liberatoris tri\

Luit, atep ita in faftos retulit, praeterea decrcuit,ut Libertati aedes publici \
cxtrucretur.Irriperatorisquocp nomen, non antiqua tantum pro confuetu \\rrrtoris
dme,quaidcumaltj,tumipfe quoqj fiepius ex bello reportauerat,necp ea nc^cnyidq;du
rauone,quod ei merum imperium, abfolutamcp poteftatemdeferrent,Cx plic\xtioc gc
fari tribuerunt, fed eo modo, quo nunc his qui fummu imperium obtinet, 1

tum primo Caefari primum impofaerunt,tanquam ipfi proprium:eo etiam
adulationis progrefsi funt,ut filios quocp eius, nepotes^ ita nominari iube
rent,cum net» filium ipfe ullum haberet, 8C iam fenex effet. Id uero nomen
Imperatoris a Iulio, quemadmodum etiam Caefaris nomen, tanquam pecu
liar^ fammi Impertj cognomen tum, ad omnes deinceps Imperatores dima
nauit,no tamen fublata antiqua huius nominis ratione, fed utraq* integra*
itaque denuo imperatoris nomen adfeifeit, qui uiefforiam eo dignam obti-
nuit.Imperatoris igiturnomen,ut & reliqua, omnibus exaequo Imperato¬
ribus primum tribuitur : qui uero in bello rem eo cognomento digna gefi
fit, is antiqua confuetudine Imperator denuo falutatur : unde fit, ut quis fe¬
cundo, tertio, ac toties omnino, quoties id mereatur , Imperator nuncu¬
petur» Aedes praeterea publicae Caefari ex decreto conceflk funt, utqj dies
quibus uiciffet, fefti efient, facrificareturcp ijstac nc quis militiae imperium
cum Caefare habere, aut rei confecfiae partem fibi uendicare auderet» Enim-

v ^

\i\'

%

\

..j

./

^ ^ - - <<

4$ V:'-r. ROM. HlST.

ucro hxc omnia, ctfi nimia ac infolentia ede uidebantur, Omen a ftatupO'
pulari Reipubiicx non abhorrebanttalia autem decreta funt ei,qu£ regem /
ipfumpalam faccrent.Quippe omnes magiftratus eius poteftati,etiam ple ’
beios,perm:ferunt,ipfumc|} Confulem ad decennium continuum, ficut an-
te Di<ffatorem, conftituerunt:utcp folus milites baberet, folus publicas pe-
cumas curaret, iuderuntrac ne cui alterutro horum ipfius iniufni uti liceret.
Statuam quoque tunc eburneam Cxfaris, ac poft thenfaminCircenfibus
pompis cum deorum fimulacris uehiiufFerunt,aliamcpimaginem cumin-
fcriptione Dei inuitfti in fano Qiiirinipoiuerunualiamcp iterum in Capito
Cefari jlAtux lio iuxta reges, qui quondam Romae regnauerat . Ac mihi fortuitum iftum
intcrrcguRO' caiiim admirari fubit,quod cum edent ocfto ftatux,feptem pofitac regibus,
minorum jU- dc una Bruto ei qui T arquinios euertit, iuxta Bruti huius ftatuam Cxfaris
tmpofiu. tunc repofitaeft: nimirum haec quoqj res in primis M.Brutum ad infidias
Cadari faciendas incitauit.Hxc igitur ( neque tamen omnia,fed qu£ dign^L
relatu uidebant, enumeraui ) ob uitftoria Cxfaris decreta facfta, & ali]s alia
diebus co pr ob ata fant: Cadar alrjs ftatim uti cepit, alijs in pofterum ufurus
An. V.C. 70 9' erat,quantumuis tum ea omitteret. Confulatum c6tiniib,ante etiam quam
Ctfir 1 11 1. urbem intraret,occepit : non autem toto anno gefsit,fed poftquain urbem

ConfuL pemr,eofe abdicaui^Confulesq; fecit Q.Fabium, ac C.Trebomu:Fabioci5

exttema magiitratus iiii die mortuo, ftatim in refiduas horas C. Caninium
^ lubitituit . Hac in 1 e dupliciter praroaricatum eft a Caefare contra inftituta
maiorumiquod Conftilatus non toto anno, neque omni reliquo anni telrh-
p ore geftus eft,fed ipfe uiuus,ac necp legibus patriae, necp edicfto quodam
wim’ j ’ 1LI^S eo *e abdicauit, aliumcp fubrogauit : deinde quod is Caninius fimul
Ciceronis io- & Con^l creatus eft,& gcfsit magiftratum^ depofuitrquod Cicero cauil
cus in Canini) latus,tanta fortitudine ac cura Coniiile eum in fuo magiftratuufum dixit,
ConfuUtum . ut ne hreuifsimum quidem in eo ibmnum admiferit. V erum ab eo tempo¬
re cepturn eft,utperpauci toto anno Confulatum gererent, fed ait) paucio¬
ri ires, ali] plures rnenfes diescp, prout cafus tulidet, eo magiftratu fungeren-

Q^“)

bius.

C.T re
bomp.
C.O

;r

tunacnoftro quidem tempore ngmo neque ad integrum annum, necp am¬
plius duobus menfib. fere cum collega aliquo Conful eft:in exteris ab an¬

tiquo more nihil diferepamus . annoru autem numerus, his qui initio eius
Confules fuerunt, adfcribit.Ego itaque in fingularum rerum geftaru expo-
fitione ordinis caufa eos Confules ponam, qui initio anni magiftratu gede
runt,etfi nihil hi egerint : reliquorum autem Confulum, quoties id res ipfe
exigent, mentionem faciam.Dc Confulibus dieftumiam eft: reliqui m a gi-
ftratus in ipeciem quidem a plebe £c populo fecundum inftituta maiorum
9 deligebantur,recufanteCxfare id muneris, ut ipfe eos conftitueret: atta¬
men re uera per ipfum creabantur, ac fine forte in prouincias exibat. Nume
rus autem magiftratuu in reliquis idem qui ante obferuabatur, fedPrarto-
resx 1 1 1 1, quadraginta quxftores fa cfti funt. Aliam enim Cadar rationem
prxftadi ea qux multis multa pro miferat, nullam habebat:adfcripfit etiam
complures in Senatum, nullo mdiferimine ponens flue quis miles edet,
fiue libertinus,adeo ut fumma Senatorum dcccc fuerir.Multos quoq* in
patriciorum,Confulaniim,eorumq5 qui alios magiftratus ge(siffent,nume
rum retulit: quin etiam quofdam in ius uocatos ob donis corrupta iudicia,
conuicftoscp abfoluit, non fine fufpicione acceptae ob remiudicandam pe-
cuniae. quam fufpicionem auxit,quodloca publicanecprofanamodo,fed
facra etiam fub hafta propofuit, ac pleraqp uendidit ♦ Porro aute amicis fui$
^ 4 * pattios

?

f/. 1 1 fe&B. \ 1 1 1 1 ^ > in j _ r

partim pecuni^ionanda , partim uendendis prSSfs multa bitgitus eft : L*
cuidam Badio Praeturam tum gerenti nullam prouinciam conceftit, ma^ L.B acilicufus,
gnam autem pecunia eius iocOdonauitt Baciluscp &eo nomine, &C quod
ea contum elia, qua praetor a Cf fare affectus eflet,permotus,uitam reliquif
fet3 in ore omnium habitus eft. Erant huiufmodi Claris acftiones his qui
uel accipiebant, uel expedabant munera, ^ qui® Reipublicae fuam utilitate
anteferebant, admodum gratgtcaeteri ggreferebant,uariosqj inter fe fermo
nes conferebant, &, quibus id tuto licebat, libera uoce, libeiitsqj fine auto*
re diuulgatis repraehendebant ♦ Haec eo anno geftafaeranjcp procuratioa
duobus aedilibus adminiftrata eft , quia nullus Qjfaeftor creatus fuerat : eo
enim tempore , ficut &C ante per abfentiam Caefarisfa(ftum , praefecfti urbis
cum Lepido magiftro equitum omnium rerum curam gefferut, accufaticp,
quodli<ftoribus,uefteq5 acfede Curuli, haud aliter atcp Magifter equitum,
ufi elfent, lege fe defenderut,qua ufus earum reru his permittit, quibus Ma
giftratus a Dictatore eft commifllis, atcp ita abfoluti funt . Caeterum publi- MdgiRrxtibm
cae pecunia: adminiftratio a Qiiaeftoribus tunc ad aediles translata, poft mo * Difatorc
do ad Qiiaeftores non redrjt , fed tandem Praetorrjs uiris mandata eft . Sed, creatis,^
ut dixi , eo anno duo aediles thefauris publicis praefuerunt, altercp horum pwnijfe*
Caefaris fumptibus ludos Apollini fecit, atqj ex Senatufconfulto Megalen-
fes ludi ab aedilibus plebis celebrati funt. Praeterea aedilis fertjs conftftutus,
alium in fuum locum poftridie fubrogauit , isqj rurfus aliumrquod ne® an-
te,ne($ poftid tempus unquam fadum eft. Anno fequentiCsefar Dicftator A>j.V.C7io,
quintum fuit, collega alfumpto M. Antonio:eo anno fedecim Prptores fue
runt, idcp in multos annos,Tribunal quoqj cum ante medio in foro confti-
tinetjin cum lo cum, quo nunc eft, translatum fuit , reftitutsccB funt iuxta il¬
lud Syllae ac Pompeij ftatuae, qua re laudem Cffar inuenit,Ocut & eo, quod
gloriam huius opens^nferiptionemq} Antonio cocefsit.Theatrum quom
exemplo Pompei) aedificare inftituit, fed id ne abfolueret,m orte praeuen-
tus cftpidcp Auguftus poftea perfecit,ac M. Marcelli fororis fu* filn nomi¬
ne infcriplit. Caefari autem hoc uitio datum eft , quod demolitus domo 4
templacp qua: in eo loco erant,llmulacra,qu^fereomnialigneafuerant cA
bufsiflet,magnoscppecuni^thefaurosrepertosfibireferiia{ret.Leges prae/)

terea C^far tulit, pomcxriucp amplius extedit.In his & alijs id genus adio-
nibus Syllam uidebatur imitari:fed quod omnem culpam his, qui contra fe
in bello ftetiffent, remittebat, impunitatemqj ex sequo omnibus propone¬
bat, filrjscp partem facultatum donabat, magnopere Sylla: crudelitatem re¬
darguebat, ac non fortitudinis tantum, fed clementia: fummam gloriam re¬
portabat, quanuis arduum omnino fi t,pofie eundem apud populum et bel
ii &C pacis laudibus clarere. Addidit hoc etia fuis prodaris facftis, quod Car?
thagmem , Corinthumcp mftaurauit Quod enim multas alias urbes per I-
taliam , atque extra eam partim refecit, partim nouas condidit, id cum altjs ,

quibufdam ei fuit cbmmune:Corinthum uero, Carthaginem^ urbes anti- Corinthus &
quas, fplendidas,illuftres. qua: iam perierant,colonias RomanorumV ’u- Carthago ij
xit, quod cxufuforecenfebat,eascp priftinisfuisnominibus decorau\ - &4urd>* J
ftituit^ eas memoria: eoru,quiolim eas habitauerant, ut oftenderet,feftab) ~

lum aduerfus loca nihildefemalemerita ob inimicitias habitatorum odjC
exercere.Ita Carthago &C Corinthus, qua: urbes prius uno tempore delct^k
fuerant, tunc fimul quafireuiuifcere ceperunt, olim clara: rurfus futura:, \ 'A
Hacc Caefare peragente , magna populum Romanum cupiditas incefsit, «. '

n s . Craffum5

Craflum,amufom« cum eo exercitum ulcifcendi, fpes&i Jt&os debellat

ttrtbicum M di:jd igitur belluC*fari unanimi confenfudecreuerunt. fummotf adidttu

tum G efari ma <dio fele comparauerunt. Ac praeter caetera quae eius belli caula agdaantjU
datum. & adminiftrorum copia Caefa.fi eflfet, dC eo abfente neq3 fine magilti atibtis
jAagijlrdtus cilet nem fi ipfa eos delegifiet ciuitas,res ad motus inteitinos i ediret*
in triennium- maglftrat’us anti; ad t0tum triennium ( tantum enim temporis Parthi-

fcquem con i ^ expeditioni impendendum exiftimabant ) conftituere intenderat , qut
tamen non omnes tum ordinati funt. Horum dimidia partem Ctefar, quod
lego quadam ei coceflum fuerat, re ipfa autem omnes defignabat . bodem
anno primum fex Aediles funt conftituti,duo Patrici), qui Cereris Aedi es
uocarentur, quatuor plebei) . iscp mos ad noftram ufep aetate exm e per u
ctus cft. Praetores autem creati funt fedecim:ne hi quidem fecundum infti'
i '.Ventidius, tuta maiorum * Inter hos Praetura P. Ventidio etiam obtigitJs Ventidius,
utfupra demonftraui, ex agro Piceno oriundus erat, in bello cp quo a O'
djs contra Romanos gcftum eft , ipfe quocp aduerfus urbem arma tulera ,
eumcp captum Pompeius Strabo in triumpho uinctum duxerat ♦ I oludi^
nullus, fucceflu temporis in Senatum alledtus, ac tum a Caefare Prgtor crea
tus fuit : ac tantos progreffus fecit,ut Parthos deinde luperauerit, ac de i)s
triumphauerit. Ac magiftratus quidem, qui primo proximo anno Rempu
blica adminiftrarent , omnes tum defignati funt, in fecundum autem annu
Confules tantum &C Tribuni plebis, tantum abfuit, ut terti) quocp annima^
giftratus ordinarentur , Caefar autemhis fj filem duobus annis Di<fIatorfu>
turus,Magifi:ros equitum fibi alios, atep horum alterum Oftauium, ado^
lefcentulum etiamnum,delegit;ipfeDolobeliam pro fe Confulem effe iufi
fit, Antonio Confulatum ad finem ufqj eius anni gerente» Lepido Galliam
Narbonenfem,Hifpaniam^ finitimam eiproufnciae mandauit.Ita in Anto
nijjLepidicp locum duos alios Magiftros equitum fuffecit, cum enim pluri
mis beneficia deberet, his magiftratibusjacfacerdotijs collatis eis fatisfecit:
itacp xv facerdotibus unum, collegio feptenario tres addidit»

DIONIS

liber

ROMANAE HISTORIAE

Q_y ADRAGESIMVS OA ARTVS,
QuiLXylandro ^Auguttano interprete.

INDEX CAPITVM HVIVS LIBRI,

De decretis in honorem Cafaris faftis.

De conjpiratione in mortem Claris inita ,

VtCafarinterfeftusfit .

t Jt Senatufconjulto mutuarum muriarum memor i a fit prohibita.

Quomodo Cafar fepultus fuerit, oratio f in eiusfimere habita. (e fatum.

Continentur autem hac omnia eo adhuc amo , quo Ccefar Diftator V. fuit7 M. Antonio magiftro
T A OJV E Caefar adbellum aduerfus Perthosfe hoc mo
do parabat, Enimuero fceleratus furor certos quofdam
homines inuafit, qui &fuos Caefarihonoresinuidebat,
& eumfibi praelatum aegre ferebant, ut eum iniufla cae^
de perimerent:idcj$ facinus & nouum nome peruerfa ho
minum opinione inuenit, & decreta populiRomaniim
uertit, iterumcp ex concordia feditiones , ciuiliacp bella
ppe etfi ea illi praeferiptione ufi fint,fe Cacfare fublato po

pulum

C

Romae intulit; quipp e

pulum in liberta^m afferuiffe, re uera tamen dC impie ei perniciem machio
nati funt, &C urbem rccfta iam Reipublico adminiftratione uti incipientem
in feditiones conieceruntEquidem populi inReipub.principatus nomen 'Democutti
fpeciofum habet, uideturcp ex legum oqualitatenonplus uni quam alteri Monarchiapo
tribuere:uerumipfare comprobatur nihil ei cum fua appellatione coueni* tioremejfe ,
reXontra monarchiae nomen auditu difficile, p enes unum tam e iummam
e ile Reipublicae ,coducibile omnium maxime eft.Facilius enim unus quif-
piam uir bonus, quam multi,reperit : ac fi hunc inueniri difficulter quidam
exiftimant,omnino fateri illi coguntur impofsibile efle, ut multi boni inue
niantur, quando uirtuoios eife multos confentaneum non eft.Qiio fit,ut fi
quis fummae rerum uitiofus praefi t,tame fatius id fit, quam a iui fimilm mul*
titudineRempublicam adminiftrariXuius rei fidem facerepoifimtres ge*
ftae Graecorum, barbarorum^, & ipforum etiam Romanorum : nimirum
cum femp er dCproftantiora longe, & plura fub regibus quam fub popula*
ri gubernatione urbes ac priuati ciues beneficia adepti fuerint, longecp mi*
nus rerum aduerfarum fub unius, quam multitudinis fub imperio fuftinue*
dnt. Ac fi qua aliquando Refpublica fub populari adminiftratione floruit,
id tantiiper durauit, dum neque ad magnitudinem, neque ad uires altiores
perueniffent;tumenimex rebus fecundis libido, inuidia ex cotentionib.
apud eas exorta: iunt* Proinde in urbe Roma, quae eo tempore tanta erat,
praeftantiisimas partes orbis terraru,quae quidem notae eflent, fere omnes
poisidebat, multis, uarrjscp interfe diuerfis moribus, gentibus imperabat,
diuitias immenfas habebat, omnis generis rerum geftarum fucceflupubli*
ce priuatimcpufa fuerat, in populari Reipublicae fta tu impofsibile erat ci*
nes animis fuis moderarhatqui continentiafublataut concordes permane
rent,id adhuc minus fieri poterat. Quae fi cum animis fuis M. Brutus, dC C.

Caisius reputaftent,nunquam profidem procuratoremcp Reipublicse ne*
caffent, necp fibi, alijscp qui ea tempeftateuiuebant, hominibus ita infini*
toram maloru autorcs fuiffent . Ca-tcrum res itaafta cft. Qiianquam Cav enodiori
farem m muidiam ( quae ci caufa mortis fuit ) ipfi pradertim Senatores ad'V»
duxerunt, primo nouis immodicis^ honoribus homine erigentes, inflan* 'A
tesqs, deinde eorundem caufa reprachendentes obtredatesc£,quod prom* 1
ptius oquo eos accepiffet, maioricp ab jj s faftu uteretur : tamenipfe etiain*
uidieeius caufam aliqua praebuit, quod nonnullos admififfet, dignum cp fe
ijs rc uera iudicari credidiffet.Maior tamen Senatorum culpa fuit, qui dum
cos honores Cofari tanquam digno deferut, decretis fuis crimini eum ob*
iecerunt:cum necrenuere omniaauderet,necontemptuihabereeauidere
tur,nec fi admififfet, tutus effe poffet. Nam immoderati honores laudescp7 ‘

leuitatem animi etiam modeftifsimo cuicp afferunt, ut fe iam tales effe,qua*\^i. \ V ^
les prodicantur, exiftiment.Porro autem decretos Caefari honores, proter U U

cos quos fuprarecenfuimus,hocloco fimul comemorabo,quanquam non
omnes eodem tempore neque decreti, necp approbati fuerint Primum ei H -

datum eft, ut femp er uteretur uefte triumphali, etiam intra urb em t deinde ri decreti .
ut femper Curuli fella federet, exceptis ludis:tum enim fefsio ei in Tribuni*
ciofubfellio cumijs qui quocp tempore Tribunatu plebis gereret, cocede*
bat:proterea, ut opima fpoliain templo Iouis Fcretrrj fufpenderet, quafi
fua manu imperatorehoftiurhaliquem occidiffetrut eius liefioresfemper
laureas coronas geftarent:ut ipfe ferrjsLatinis peracftis, ex Albano in ur*
be curru inueheret. Ad ha:c nome Patris patrif ei impofuerutiipfius imagi /

• 3 ‘

ne

ne pecumamtigriaueltmtifacra publice fieri natali eius dk^ufferuntuTtcp fii
omnibus urbibus, omnibuscp Romg templis eius ftatua poneretunin ipfis
'toftrisduas ei ffatuas collocarunt, ciuicaunam, alteram obfidionalicoro'
na infignem,quari &C ciues ab interitu,^ urbem ab obfidionelibcraffetrin'
fuper nouae Concordia templum aedificari, annuum cp ibi feftum celebrari
iufferunt, quod Cadar iplis pacem reftituiflet. Eos honores cum Cadar ac'
cepiiTet,utPontinas paludes iniecto aggere complanaret, Ifthmumcp Pelo
pennefiacum perfoderet ei mandatum eft, utcpnouam Curiam extrueret.
Erat enim Curia Hof tilia cum refecta fuiflet, denuo deftructa, eo uerbo,
quod ibi templum Felicitatis ponere inftituiffent: quod Lepidus cumma/
gifter equitu effet, abfoliiit : fed reipia ob hanc caufam, ut nc in eo quidem
loco Sylla: nomen fupereffet, ac noua Curia,Iuliauocafet;ficut et menfem,
in quem Caefaris natalis competebat, Iulium, unamcp tribum forte ad hoc
ipiiim delectam, Iuliam cognominauerut : quinetiam decretum, ut Cenfor
folus,idcp quandiu uiueret,effet;utcp eodem quo Tribuniplebis,beneficio
uteretur, nimirum ut qui ei uel uerbo uel re iniuriam intulilfet, is ut facrile^
gio ac piaculo fefe obligaffe exiftimarettut fi filius Catfari naiceretur, is fum
mus Pontifex conRitueretur.FIis, cum ea Cadar laeto animo accepiflet, ad'
ditum eft,utfella aurata uteretunftatuacp ei pofita eft, qualis regibus quon
dam:additum quocp ex equitibus &C Senatoribus fatellitiunuitem ut quot'
annis uotapro falute eius publice fierent, ut per fortunam eius iufiurandu
cociperetur, ut omnia qua: acturus foret, rata haberent, ut quinquenalia et
tanquam Heroi , fefta agerentur . tertium item quoddam collegium facer^
dotum, qui Lupercalia celebrarent, inftitutum,rj cp Iuli) uocati funt,unusm
ei ludorum gladiatoriorum fingulorum, fiue rj Roma:, fiue alibi in Italia e7
derentur, dies coniecratus efL Cum ha:c etiam Cxfariplacuiflcnt, iamia
theatra etiam feliam eius auream, coronamcp gemmis aurocp pradignem,
( qui honor alias Dfjs tribui folebat ) inferri,atcp in Circum etiam introdu>
ci a multitudine iufferunt: denicp Iouis ipfi cognomentum palam impofiie
ja mt,Tcmplum<j ei Clementia: dedicariiufferunt,facerdotiocp eius Anto^
A ntonrn F/a-/£ium, quafi Flaminem Dialem aliquem, prarieccrunt.Enimuero hoc potif-
tncnVUlis C J fimum animi eorum fententiam declarauit,quod dum haec decernerent, iiv
! terim fepulcrurn ei intra moznia uti fieret permiferunt , decreta lfarc in ar^
genteis columnis,literis aureis perfcripferunt,easrp fub pedibus Iouis Ca^
pitolinicollocauerunt,quofatisipfumaperteadmonebant,utfehominem
effe intclligeret ♦ Initio enim honores ei detulerant, cum animo moderato
fjs ufurum exiftimarent:poft cum his eum gaudere, ( perpaucos enim non
admiferat) fentirent, identidem alios alioscp ultra moduaccumulauerunt,
■ilrj ftudio adulandi eum nimio , alij ut cum obtrectationibus exponerent.
Quippeinuenti funt, qui poteftatem ipfi cum quibufcunq* uellet foeminis
rem habendi permitterent . nam plurimis etiam tum quinquagenario ma*
iorutebatur.Maiortamenpars harc eo agebant, ut ipfi in maiorem inuidia.
repradicnfionemcp adducto , perniciemmaturarent,idq$ confilium eueiv
tus probauit, Quanquam ipfe Casfar infidiarum fe eurum fefe exiftimabat,
quod nec ab his eas qui hos ipfi honores decreuiffent, necp ab ali] setiam,
hos nimiru metuentibus, ftructu iri putabat: qua: caufa ei fuit, cur fatellitio
Senatoru ac Equitu recufato, etiam corporis fuiftipatores afcremoueret.

* * *

Cum enim quadam die in Senatu de fummis acmultis Ctefari deferedis

honoribus

V

UBER tp

3honoribulfent4nti£ latae effent , eoscp unanimi colifenfu pra:ter Cafsium,
\ quofdamcp alios ( de quibus iam tum quod ei minus cuperent, famairicre-
bruerat, idcp, euidentifsimo Caefaris clementiae argumento, impune facie/
bant) omnes decreuiftent,ad eumqj in ueftibulo V eneris templi fedetem,
ut decreta htec ei annunciarent ( abiente enim ipfo huiufmodi res ageban-
tur, ut non a coactis , fed ultro uolentibus agi uiderentur) acce(siftent,non
ailiirrexit, fed fedens Senatum ad fe uenire paflus eft.Id fiue fatali quodam
errore, fine nimio gaudio correptus admrfeni,non conftattcerte tantam ea
res non Senatorum modo, fed reliquorum etiam iram aduerius ipfum ex-'
citauit,ut excufatione percuilbribus eius uel praecipuam praebuerit. Qiiod
enim nonnulli purgandiCaeiaris cauiapoftea attulerunt, profluuio eum
uentris laboraffe , ueritumcp ne inter afllirgendum aluum detj ceret, confe-
dilfe, id propterea creditum no eft, quod paulo poft pedibus ipfe domum
rediueriufedfaftu elatum hocfediTefufpicabantur:eumq^ fuperbite nomi¬
ne odio profequebantur, qiicm immodicos honores deferendo ipfi fuper-
bum reddiderant.Aecefsit hoc etiam ad augendam fufpicionem, quod de-
and^Di cftatorem fe perpetuum creari paffus erat.Itaq* Cgfare talem fefe ge
rentc,iam ei ab inimicis haud dubie infidise parabantur, qui ut etia amicilsi
. morum ei hominum odia aduerfus eum excitaret, cum ah]s calumnijs eum
pretiuerunt,tum regCm quoqj uocauerunt,idq3 nomen diuulgarunt Jd no-
nfen cum Ctefar recufaret,ac qui ita fe falutaflfent aliquado increpuiflet, ne¬
que tamen quicquam ageret quo fe id nomen uere aegre ferre probaret, illi
clam imagini ipfius quae pro roftris ftabat, diadema impofuerutiid a C.Epi-
dio, Sl L.Cefitio Flacco Tribunifplebis detracftu cum eifet,quamuis tj neq?
ignominiofum quicqua dixiffeiit, ipfum apud plebem laudaifent, quod
huiufmodi honores non defideraret, moleftifsime tulit, aegreqj fe quin in
- eos aliquid ftatueret,cotinuit.Sed poft, cum ab Albano in urbem equo ad-
uehentem, nonnulli regem falutaffent,atcp ipfe quidem non regem fe, fed
Caeiarem effcrefpondiiieqqdeuerb Tribuniplebis ei qui primus regis no-
mirte C^farem appellaftet,diem dixiifent, iam ab ira fuperatus,ac tanquani’
ab illis aduerfun^fe tumultus excitarentur, ingenti indignatione ea ob rem '
commotus,tamen ultionem aliquadiu diftulit . Cum uerb Tribuni illi pofi
pafilo promulgationem ederent, neq} licere fibi, neq$ tutum eife de Repu-
blica libere agere querentes, fummo dolore affecftus, in Curiam eos addu¬
xit, accufaiiitcp,&: iententias de eoru poena rogauit.Actametfino deerant,
qui capitepleclendos eos cenfebant,tamenuitte comparcens, opera Hei-
urj Cinna! collegae fui, Tribunatu fpoliatos Senatu mouit.Idcp i] gratum ha
buerunt,aut certe fimulauerunt gratum fibi eueniffe, quod iam nihil opus
habentes fubeundorum libertatis in Republica curanda retinendae caufa
periculorum, tuto quae ageretur infpicere poflenttCaefari uero uitio datum
eft, quod cum odio profequi deberet eos, qui ipfi regis nomenobtuliflent,
ijs omifsisTribunos plebis accufaiTet.Haec cum adhunemodu eueniftent,
alia infuper res incidit,quae euidentius argueret, ipfum regium nomen uer-
bis refpuere, re uero ipfaaffecftare. Lupercalibus enim cum pro roftris au¬
rea in fella cofcdiftet, regia uefte,aureacp corona exornatus, Antonius eum
cum collegis facerdotibus,regem falutauit,diademacp imponens:Hoc, in-
quit, populus tibi per me exhibet: Carfarrefponfo dato,folumIouem Ro¬
manorum regem efle,miffoq& in Capitolium diademate, nihil omnino fuc-
cenfuit,qumetiam in aifta publica referri iufsit,rcgnum feapopulo fibi per

^ n 4 Confutem

Cccfimxrfe*

minatur.

C.Epidiust

h.CeJitm

flaccus.

Trihunip , '% i
-Ac cefare in. \
ftratu depoju
ti.

Antonius L u-
pcrcdlibus C<e
[arem regeU-
imt.

i

j>

Confulem oblatum, no accepiflTe*Hinc fufpicio infinuauitjfl ita ex compo
fito acftum efle,ac Cadarem regis nomen expetente, ut id fufciperet coa<ft a
uideri uelle.Itacp odijs aduerfum CaTarem iam multorum flagrantibus,ma
gnanimus quifqj * *

Brutumcp dC priuatim accedentes hortabant,& publice incitabat. Quia
enim idem cum nobiliillo Bruto, qui Tarquinios quondam deiecerat, no*
x>rutut etd Ca men gerebat (quanquam hic quidem Brutus nullam progeniem relique*
fctran necan - rat,fedquos foloshabebatduos filiosadolefcentulosetiamnuipfeinterfe
dH infligatur, cerat) ea nominis communitate abufi, M, Brutum ab illo Bruto ortum fe*
rebant3ut ad fimile facinus, quafi id generi fuo conueniens, hominem exci*
tarent3 fubiecftis eius rei caufa crebris literis3iubindecpacclamates:0'Bru
te, Brute, dicflitatescp Bruto aliquo fibi opus efletipfiuscp adeo prifciillius
Bruti ftatuae fubfcnpferunt : Vtinam uiueres» Tribunali etiam M. Bruti
( praeturam enim gerebat) infcripferunt : Dormis Brute3acnon es Brutus*
Haec igitur Brutum ad infidias Cadari faciendas incitauerunt : quo fa*
ciebat, quod iam ante ab initio contra Caefarem arma tulerat, quanquam
poft ab eo beneficrjs affecftus ; quodcp Catonis eius qui Vticenfis (uti iu-
pra oft endi ) cognomentum inuenit, &£ fororis filius, 8£ gener erat . Atque
P orcUfortitu coniugem eius Porciam3 folam ex omnibus mulieribus perhibent confria
do. infidiarum fuifle.Ea cum maritum hacipia de re cum animo luo deliberans

tem offendiffeqpercontata ecquid foliatus effet, pofteaquaniillu reipon*
fum tulit, fufpicata a Bruto fibi fidem non haberi propter infirmitatem cor*
poris,ne quid forte quadlioni fubiecfia, eicp perferendae impar, enunciaret,
magnam rem aufa’ eft ♦ Vt enim periculum fuiipfius faceret , poflet ne ad*
uerfum tormenta perdurare, uulnus clam femori fuo ipfa inflixit: cumm do
lori nonfuccumberet,cotempto uulnere,ad Brutum progrefla : Tu quide,
inquit,mi uir, quamuis animum meum arcani iatis fidum cuftodem crede*
bas, tamen communem hominum opinionemfecutus, diffidebas corpori
meo:ego autem hoc quoque taciturnitatem feruarepofle deprxhendi.His
/iicfiis, femur ei offendit, caufamcp uulneris expofuit;Proindc,inquit,auda-
f er mihi occulta, tua confilia aperfneq^ enim adeo muliebri fum[natura,ut
me ad efferendum arcanum uel flamma, uel flagra , uel ff imuli adigere poft
fint. Quod fi fidem mihi no habueris,nemo iam me uel Catonis efle filiam,
uel tuam uxorem exiffimare deb et, nifi mortem uitte praetulero. Quibus au
ditis Brutus,uirtute mulieris admiratus,ipfe quocp animo inde magis con*
ja/Suts» firmatus, totam rem coniugienarrauit, Caiumcp poft ea Caisium fororis
fuae maritum, quem ipfum quocp Caefarfalute donatum Pratura infuper or
Jfl' < ,nauerat, alioscp nonnullos idem fentientes fibi adiunxit, ut iam eorum qui

in Ctefaris necem confpiraflent,haud exiguus effet numerus» Ego aute cur
caeterorum nominibus recenfendis moleftus effe debeam, non uideo:Tre
TreboniM,cr bonium tamen, ac D»Brutum,quem Iunium quoc$,& Albinu uocauerunt,
d.b rutmjnfi filentio praeterirenonpoflnni,qui fummis a Csefare affecffi beneficijs,acD.
diarum contra quidem Brutus Conful etiam in fecundum annum conftitutus, tamen ei ui
flrqn[odj. tae periculum crearunt . Parum abfuit quinipforum confiliamanifeftafie*
rent, cum ob multitudinem confciorum ( quanquam Cadar nullum dehu*
mfmodi re indicium admittebat,deferentescp ad fe id genus fermones ma*
0 rio oenis coercebat) tum ob cuncffationem,quippereuerebanturadhuc
tamen '"adarem, ac tametfi nullis ftipatoribus utebatur, tamen metuentes
fibi ab hv d Csefari femper aderant, rem extrahebant, ut iam diferimen i*

/ r pfis

L I B fi R X b 1 1 It # ^^lT, ,.,;i r'- »55

pfis impcnderet.Jic mamfefti infidiarum facfti perirent : neqj id cffugiffent,
nifi praeter anim i fui fentetiam coacfti fuilTent inftitutu accclerare.Enimue.
ro fparfus fuerat rumor, fiue is uerus fuit, fiue ( uti fieri pleruncp folet ) con.
fichjs,iacerdotes,quos Qyindecimuiros uocabat,perhibere,itaSibyliaE: ua O capo mat*
ticinio praedicftum efle,Parthos nifi a rege fubiginonpoue; eos igitur x V tranddrm 'm,t
uiros de appellatione regis Caefari tribuenda relaturos, quoniam id oracu. tarum^
lum uerum eife iudicarenr.atqj etiam magiftratib.us dicendam fore fenten.
tiain tanta rei deliberatione.ltaque Brutus Cafsius ( quiaipfi quocp ma
giftratu gerebat ) cumnecp totradicere,neq? tacere fibiintegru fore cerne
rent,infidias antea? de eo negocio quidq? ftatueret, maturare decreuerut.

Proinde Curia ad eam re peragenda d eleger fit. nam & C»fare,qm co qui.
dem loco minime aduerfi quiccp metueret, infidijs oppoi tumore lutui u,8£
gladios fe facile habituros, q infcrinrjs loco lioelloru collocati lmportareiv
tur,tum caeteros inermes no pofte fuccurrere Caefaii fpeiabat:ac ii quis om
nino id conaturus eifet , habituros fe auxilium gladiatorii, quos multos in
Pompei) theatro, a quo no procul Curia ab erat, tanejp adfpeclaculum exhi
bendu adornauerat.His coftitutis,poftcf? dies rei ddfinata appettjt, inCu.
riam conueneruntjCtefaremcp ad fe uocauerut. C»fari infidias &C uates de. G cfari interi -
nunciauerant, &infomnia.Eaenimnocfte,quaecaediseiusdiempraeccfsit, tum prtdicen
uxor cius domum fuam corruifle, uirumcp a quibufdam cofoffum in finum tUftgn «.
fuum confugere fecundum quietem putauit. Caefar in fomnis fibi fupra nu
bes fublimis ferri, ac Iouis dextram tangere uifus efhpr^tcrea arma Martis,
quae fecundum inftitutamaiorum apud ipfum,fummum Pontificem, afler>
uabantur,nocftufonitummagnum ediderut,forescp cubiculi fponte patue
runtihoftijs qua! eorum caufa fiebant, litatu non efhaues etiam domo eum
exire prohibuerunt. Id quocppoft peraeffam caedem in omentracftuni eft,
quod feliam eius auream, cum uenire cunctaretur ipfe, famulus Curia extu
Iit, exiftimans ea pofthac opus non futurum . His de caufis moras faciente
Caefare, ueriti confpiratores ne dilato negocio ( iam enim domi eam diem
manfurus Caefar ferebatur) infidi» patefierent, ipficp compraehendei etur,4
D. Brutum, qui Caefaris fummus amicus habebatur5mittut, qui cum in Cm 'A'
riam adduccrer.Is eleuatis omnibus quas Caefar praetendebat caufis, Sena. ’ »
tumcp dicens magnopere eum cupere uidere,Caefarem ut prodiret permO'
uit.Domo exeute eo,ftatua quaedam ipfius inueftibulo pofita,fponte deci
dit, ac comminuta eft. Etenim erat omnino Caefari ea die moriendu : Igitur
neque hoc omine motus eft, neque infidias fibi has indicanti animu aduer.
tit, oblatumq? fibi libellum, in quo omnia quae in ipfius pernicie erant prae,
parata, accurate confignata erant, non legit, rem non neceifariam eo conti. ^
neri putans.Erat omnino tanta animi fiducia, ut uati quoque, qui' iam ante
lpfum ut hanc diem caueret,monuerat,per iocu diceret: Vbi ergo tuae prae.
di<ftiones,an non diem hanc, quam tumetuebas,njeuiuo adefle uides^is^ --

aliud nihil refpondit5quam adefte quidem eam diem, non tamen praeteri)!,
fe. Vbi in Curiam C»far uenit, Antoniu Trebonius extra Curiam detinuit Cur Antonius
( etfi enim ftatuerant Antonium quoq3,Lepidumcp fimiil occidere, tamen er Lepidus no
ne multitudine c»forum calumniae de fe locum praeberent, quafi nonlibe- Ce¬

randae urbis, quod prae fe ferebant, fed dominationis parandae cauianego. l^ticutw
cium fufcepiftent,confiliu folius Caefaris necandi praetulerut, Antonium cg
ei neci interefte noluerunt , Lepidus enim apud exercitu in fuburbio erat) opr in ; M
reliqui Caefari confertim circunfufi, quippe is homo ad congreffijs collo, tn occidi f

^ quia^p

y

X

X'

Tumultus a ca
de Claris,

Ctfdris per-
cujforesin Ca¬
pitolium coni
edunt A 4

f

'DoloV.tUCon
fuld/.im inua-
j ' dit,
v pidus mdi -
Abusforumtic

CUpdt .

Senatus in <ede
Telluris habi¬
tus .

Ciceronis ora
tio in Senatu ,
^«4 mutuo a -
b olendas obii -
</:©«£“ perpe-
' pneteritas
, f wfuddet,

c

fortuna

, / x

154 ^ D IONIS ROM, HIST. /

quiaqj facilis,ut quiTquam alius, natura erat, omnis fufpic^ms tolledae caU' '

fa alrj cofabulari, alrj deprecari ccp erunt, Poflquamuero tempus rei agen^
dae uenit,tanquam quidam gratiarum agendaru caufa accedes, togam Cae'
fari ab humero detraxitud enim fignum coueneratinter eos ut daretur, ca>
teri undiq* impetu fado multis uulneribus confecerut, propter inflantem
multitudinm neque loqui, necp agere quicquam ualentem, fed uefte capi"
ti obduda idibus fe prgbentem. Ita enim rei ueritas habetjquanquam non
defint,qui Bruto uiolentam plagam inferenti dixiife ferant : Tu ne etiam fi
liV Ingeri autem tumultu eorum qui in Curia erant, eorumcp qui extra eam
flabant, quod eaexdes fubitonemine expedante edita erat, doneque de
percufToribus,neque de eorum numero, confilioqj conflabat, omnes quafi
in periculo futuros trepidatio incefsir, obuioscpflbi ij dem perterruerunt,
nihil certi dicentes, atq* hoc tantum clamantes : Fuge, claude, fuge, claude*

Eum clamorem ali) ab alijs acceptum propagarut,urbecp ludu repleta, lpfi
in officinas domoscp confugientes fefe abdiderat: quanquam Caefaris per"
cuflores reda in forum contenderant, fatis cum habitu, tum uociferan-
do offendebant nihil effe timendum, fubindecp Ciceronem nomine uoca"
bant.Caeterum plebs, queneq* credebatueraeosloqui,nequefedarifacilc
poteratarix tandem, idq; aegre admodum, cum neminem caedi,neminima"
nus infjci uideret, animo recepto trepidandi tumultuandicp fine fado con"
quieuit. Populo in concionem congregato , esedis autores multis contra
C^farem,ac pro flatu Iveipublicp populari uerbis fadis,bono animo ciues
effe iuflerunt,nihilcp mali metuere,non enim Cpfarem a fe ideo occifum ut
ueldominationem,uel commodum aliquod aliud proprium indehaberd
fed ut lib er tate, legum cp ufu reflituto Refpublica rede adminiflrari pofler!

His uerbis, eo^ in primis, quod neminem quenquam laedebant multitudi
nem pacauerunt , lpfi ne uicifsim aliorum infidijs impeterentur, in Capito*
lium,tanquadeos comprecaturi, concefferunt,ibicp diemiflam,nodcmq*
exegerunt. Sub uefperam ali) quidem etiam primarrj uiri eodem fe contufc
runt, qui etfi nego ci) huius participes minime fuerant, quia tamen laudari
id fadum uidebant,in partem gloriae, & praemiorum qu*iperabantur,ue"
nire cupiebanttSed iuflifsime euenit,ut in contrarium eis hoc confiliu uer"
teret , nam neqj nomen huius facinoris , a cuius communicatione omnino
abfuerant, adepti funt, dC in eadem pericula qua: percuffores Cadaris poft
fuflinuerunt, i p fi quoc^ ut infi diarum focif peruen erunt. Haec cernensDo"
labella , ipfe quo® ceffandum fibi minime ratus , Confulatum , quanquam
is nondum ad ipfum pertinebat, inuafit,habitacp oratione quadam dere
praefenti , in Capitolium ipfe quoq* adfcendit Jnterim Lepidus his qute a-"
da efTent,cognitis,noduforum militibus occupauit,concionemcp contra
percuffores Caefaris fub auroram habuit. Antonius autem, quanquam fla"
tim Caefare occifo fugerat, proiedacp,qud facilius lateret, uefle Confulari,
fefe occuluerat ea node, tamen ubi percuffores in Capitolio , Lepidum in
foro effe inteliexit,SenatuinTelluristemplum conuocato, de flatu rerum
prarienti retulit Jbf cum uariae uarie affedorum fententKe dicerentur, Cicc
ro, cuius autoritati obtemperatum etiam cfl,in haec uerba differuit:

Omnibus ego, P. C.in confultationibus necp gratiam fpedandam,neq5
odia effe exiflimo , fed eam unumquencp fententiam debere dicere , quam
ipfe optimam effe cenfeat* Quippe iniquum fuerit, cum Praetores Confu"
les^ noflros omnia expraderipto redg rationis agere iub eamus, ijs^ et ii

&

klBER, Xtnit,

m-

fortuna prsefianda fit, fi quid minus recfte gefierint, nos in deliberando, w
hi fuam quilibet fententiam in fua poteftate omnino habet, priuatarum cu
piditatum cama commodum Reipublicae prodere . His ego de caulis cum
arbitrer fem per nobis inconfilio capiendo aequitatis rationem habendam
e [Te, id eo magis in prarfenti negocio nobis faciendum ccnfeo,quoduidca
nos,fi omifsisnon neccflarijs rebus concordiaferuemus, faluti noftrg con¬
fidere, alios® etiam nolentes nobis coniungerc pol c. . *

«creor autem, ne male,fed initio orationis nolo quicqua dunus dicere. Su¬
perioribus quidem temporibus aliquadiuis fuit Reipublica: ftatus, ut eam
hi qui plurimum armis poflfcnt , obtinerent : ipfi nobis quid decernendum
edet prtefcribercnt no nos quidipfis agendum eiTet.profpiceremus.Nimc
eo res redierunt , ut in noftra fint omnia poteftate, penesqs nos fit poteftas

aut concordiam, cum ea libertatem,, aut dtflenfiones iterum acauiliabel

ladominum® exinde deligendi . Id enim Senatufconfultum, quodhodie
facietis, omnes etiam alii fequentur. Qjrse cum, ut quidem meatert fenten-
tia,ita fefe habeant, cenfeo nobis omnibus inuicem inimicitijs, ac conteiv
Cion ibus, aut quicquid id tandem mali eft, omifsis,ad priftinam illam pace,
amicitiam , concordiamcpredeundum efie,id certe, fi nihil aliud pmerca,
expendentibus, quod quandiu his ufi fumus in Republica procuranda, re'
giones, diuitias, gloria, focioscp nobis parauimustpoflquam ad inteftinas
clades deuenimus , nonmodo nihil noifrisrebus accefsifie, fedlonge onv
nia dereriora fa<fia.Tantum uero abeft,ut ego aliquidaliud efle exiftimem,
quod inprtefentiarum falutem urbi afferre pofsit, ut nifinos concordiaeau'
tores cito, adeocp iamiam fiamus, reftitui urbem in integrum nonpofTe iu^
diceiruVcra autem effe qute dico, ita cognofcetis,fi 2C prtefentem conditio
nem infpexeritis,&: antiqua memoriarepetieritis.Nonne enim uidetis,po
pulum iterum diuidi, diuellicp, alioscp haec, alios diuerfa fentientes,in duas
lam diuifo s partes, bina caftra habere ratep hos quidem Capitolium occu-
paffe, quafi terrore a Gallis impendete : alios in foro fe ad oppugnandu Ca
pitolium parare , quafi Carthaginenfes ipfi , ac non etiam Romani c (Tente4 \
Non ne audiftis, ut prius quo 9 fiepius diflenfionibus coortis , ali) AuentiV A
num ac Capitolium , ali) Sacrum montem tenuerint ? Atqui hi, quoties ae* ' '
quis condmonibus^ut alteri alteris modicum quicquam de fuo iure conce
dentes m gratiam redrj fient, ftatim odiorum fine faeffo reliquum temporis
in pace5 SC concordia exegerunt, ita ut multa magnacp bella communi ope*
ra feliciter cofecerint:quoties autem ad caedes perueniffent, alteri acceptat
tniurias ulcifcendi cupiditate , alteri ne qua in re inferiores fuifle uideren-
tur, contendendi ftudio decepti, nihilunquam commmodum ipfis euenit^
Quorfum enim attinet Valerium, Horatium, Saturninum, Glauciam,Grac'
choscn uobis ex tequo hate mecum cognofcentibus, pluribus uerbis conv
memorare c* Qjite cum'exempla non peregrina, fed domeftica habeatis, ne
cunctemini ift a quidem imitari, haec uero uitarejfed cum res ipfa euentum
confiliorum ueftrorum comprobatum uobis exhibeat, no iam orationem
meam, quafi nuda ucrba,confiderate,fed ita accipite,ut quae Reipublicg ex
ufu fint , ac ipfa iam re fe probent : neque enim fp em incertam cogitatione
quadam dubia confe<ffandam,fed certitudinem confiliorum hdci quodam
quafi uadimonio confirmatam animo praecipiendam habetis. Ac quanqua
quid uobis in dclibcrado fit fequendum,a domeffiris maiorum noltrorum
( quemadmodum dixi ) exemplis petere poteftis , ut mihi extraneis docu-

\ \ mentis

5 x
\

.j-

i

'V

Y'

Sv.*..

v . jt.

Ii

15* ~V * T O N I S ROM. H I ST.

A thtnienfes mentis utendu efle non ducam:tamen cum infinita m meiriu polsim addu>
qucmddmodfy cere,unum comemorabo optimj antiquifsimxcp urbis, a qua etia petere le
tbliuionc iniu ges certas maiores noftri no dedignatifant,quddturpeutiqpfitfuturu,nos
rurum Mu ^ tantg ^-^5 atqj fudicio Athenienfes prgftamus, in capiendo confilio
U ^refat ijs fuperari.Hiuero ( derenota loquor) olim difsidrjs ciuilibus agitari,
Cm rint UC~ at? bine bello a Lacedxmonijs attriti,fubcp dum potentiore tyrannidem
redadli,non ante exitum iliis calamitatibus muenerut5quam pacificatione
copofita, memoria ommu maloru, quae pafsi erant plurima a fe inuicem ac
grauifsima,aboleret,ita utiniuria acceptam no modo iure perfequi, fed ne
reminifei quide ulli liceret.Poftquam itarefipuerut, no a tyrannide modo
8C difeordij s liberati funqfed exteris etiam rebus fecundis ufi, urbem fuam
recuperarunt, denicp fxpenumero falutem pemiciemqjipforum Lacedx*
moniom, Thebanorum^ in fua manu pofitam habuerunt. Quod fi hi, qui
cuftodibus captis cx Pirxo in urbem uen erunt, de urbis habitatoribus uin
ditftam fumere uoluiflfent ob acceptas iniurias, facinus fortafsis caufam fa>
tis honeftam habens perpetraflent,mala tamen &C intulifient multa, &C accc
piffent.Nam quemadmodum rjsprxterfuamipemfuperioresfacfii fuerat,
ita fieri poterat ut rurfiis inopinato iuccumberent ♦ Nam in id quidem ge*
tncertd fortu - nus reb .nulla ineft conftantia,nec qui femel prxualuit,ui<fiorfa omnino po
m m ciuilibus titus efttfed multi cum fuis rebus confiderent,tn calamitate inciderunt,mul
motibus, ti ulcifci alios cupientes,ipfi una perierunt. Neque enim qui rebus aduerfis
premuntur, quantumuis iniurij s aliorum fint expofiti, femper eam fortem
perferunt, neque potentia, utcunqj aliquandiuperduret,femper prolpero
fuccefiu utitur: fed utruncp inopinate humanarum rerum uicifsitudini for*

tunxqj inconftantix obnoxium,(xpenumerononprofuaipe,fedimproui

fa horum mutatione momenta accipit.His igitur de caufis quidam, atqj ex
ftudio contendendi (uehemens enim efl: omnis homo, cum uelaffecfius eft
iniuria,uel affecium jfe efle putat ) iupra uires flias audacia efferuntur, 8>C ub
i- fra quam robore fuo pofsint,dccertandi ftudio flagrant, autfuperaturos fe
A iperantes,aut certe non fine clade inimici perituros. Hi quidem modo uin^
centes,modo uicfii,alterniscp clades accipietes edetesc^partim penitus pe
reunt,partim mifera,atcp (ut prouerbio dicitur) Cadmea uiefioria potiunt:
tunccp demumfentiunt fe male de rebus fuis ftatuifle,cum id nihil iam pro'
txepUdomc m deft. Qpod ita fe habere, res ipfa uos docuit, atq* agedum confxderate. Ali'
fticx proponit, quandiu in ciuilibus feditionibus Marius prxualuitrdcinde profligatus,co
fimus, pijs iterucoadlis quid egerit, fatis uobis liquet. Similiter Sylla (ut Cinnam,
jpi Carbonemcp,^ reliquos qui in medio fuerunt, prxteream) cum primo po

Jib c tentia prxftaret,pofi: faperatus, iterum dominatione potitus, nihil crudeli'

tatis fibi reliquum fecitrne quid iam de Mario iuniore,Cinna, Carboneae
Lepidut. dicam.Pofi: hos Lepidus, quafi uindicflam de his fumpturus, peculiare ipfe
feditionem excitauit,uniueriamcp propemodum Italiam coturbauit, Pofl>
quam hoc quocp exonerati fumus, noftis quot quantis^ nos incommodis
Sertorius. Sertorius, reliquicp exules cum eo affecerint.Iam ut Catilinam, Cio dium cp
taceam, non'ne Pompeius,tpfecp Cxfar primo bellum alter alteri fecerunt,
cUdium accc- ne affinitate quidem eos inhibente : deinde innumeris miferijs non urbem
purumbcUo modo, aut Italiam, fed totum fere orbem terrarum impleueruntr' Mortem
er Ge- ne igitur Pompei), ingetemcp duiunriffom cladem, quies excepit?' minime
Uril tfumcYA uero,cum 8C Africa Hifpania confeix fint multitudinis eorum, qui ibi
\ \ occubuerunt. Quid quod ne fic quidem pacatx luntresf Iacet enim Cxfar

f ita

<0

k;

\«\

h

'J

itainterfecfiusjfccupatu efl Capitolium, forum armis repletum efl, terror f

| urbem occupauit.Ita ubi ciues (editiones mouere inceperunt, uimcp ui uIck/

fdftudent,nequexquitatehumanitateueuindid:am,fedcupiditatearm^/CfVc«^ malo
rumcp licentia metiuntur, neceflario calamitatesquafiorbequodam fum' m fidi'

perreuoluuntur, cotinenticp fuccefsionemalamalisredduntur. Res enim tiwibivi.
fecude in libidinem mortalibus exundat, ut nullum cupiditatibus modum
ftatuant: contra calamitatibus preflos,ira maloru exagitat, ut cum non con
feflim perierint, ulcifci eos a quibus afflicti funt,cocupifcant, donec animu
filum exatient.Reliqua multitudo, etiam fi nullam rerum focietatem cum
his cotraxerit, tamen oppreflbru mifericordia, metucp eiufdefortis,odiocp
eius qua: praeualuit,ac (pe eiu(deni licentiae adipifcedae, miferis opitulatur.

Ita fitjiit hi quoqj ciues, qui neutram partem ante (equebatur, in (editionis
partem ipfi quocp alliciantur,alijcp fubinde alijs fub fpecie ultionis ( quam
femper hi qui opprefsi funt, exigunt ) in uindicandis iniurijs fuccedaqidcp
malum quafilegitimuiamin orbem recurrat, quibus uicibus cum alij alias
priuati pereant,ip(am interim Rempublicam omnes exarquo peflundant*

Ari non uidetis, quanto temporis fpacio nos inuicem bello ciuili attriuerfi
mus, quot & quanta mala exhauferimus, aut quod tandem indignum faci'
nus a nobis praetermiflum efi;v Quis enim numerum inire pofsit eius pecu
niarum multitudinis, quam cum focijs ademiiremus, deos defpoliaflemus,

• (pfifupra quam facultates noftrae ferrent, contulifle mus, contra nos inuice
impendimusr' Quis rationem (ubducere queat eius uirorum multitudinis,
qu^ penjt,non quidem reliquorum i florum, quorum fumma inueftigabri
lis efi,fed equi tum, fenatorumep, quoruunufquifcpbellis exteris ueluiues,
uel mories uniuerfam duitate leruare potuiffetr Quot enim Curtij, Decij,

Fabrj, Marcelli, Scipiones, occubuerunt, non profcdlo ut Samnites, Lati'
nos,Hifpanos, Carthaginenfes ue profligarent, fed ut ipfi, paritercp uicflo-
res interirent. Ac quamuis uel maxime lugendi (unt nobis hi qui in armis
ceciderunt, tamen efl: cur aequiore animo eorum fit ferendus interitus : uo^
lentes enim ( fiquidem is uelle dici debet, qui metu cogitur) in pugna pn %
grefsifunt,mortemcp indignam quidem, fed i#ro certe digna oppetierunt A
intercp fpem uiefloriae fine fenfu mortis occubuerut. Qui uero in domibus,»
in urjs, in foro, in ipfa Curia, Capitoliocp, nec uiri tantum, fed mulieres,neq$
ualida aetate folum,fed fenes etiam, puericp mifere (unt trucidati, eoru quis
fatis exitium deplorare pofisite* Qpae cum eiufinodi fint, ut neq* nos priori'
bus temporibus unquam ab uniuerfis hoilibus nofiris tantam perniciem
acceperimus, netp illis intulerimus, quanta nos inuicem affecimus, tamen
ab aegre ferendo h gc,curacp finem rjs nobis dignum ftatuendi ita abfumus
ut gaudeamus infuper,ac dies feftos ducamus, horum cp maloru autoribuf
benefaefiorum nomen tribuamus? Ego quidem non hominum nosuitam
hanc, fed ferarum quarundam quibus fe inuicem perdere natura efl: uixifle
arbitror. Verum enimuero quid praeterita ludlu profequi attinet, quae infc'
dia quidenuncp reddemus:’ Quin praefentibus potius^rebusprofpicimus, Maloru prate
quaruegocaufapraeteritoru mentionem feci,noutcomunes calamitates ritonn» rccor
( quae utina nobis no accidiflent ) comemore,fcd ut uobis earu ratione ha-" datio ad
bitaper(uadea,ut falte quod reliquu eft adhuc, coferuetistad id enim folum ? roft'
recordatio acceptoru maloru coducit,ut nos ad cauendafimiliaincomoda
adhortet.In praefenti aut re id uobis facere maxime licet initio adhuc huius

mali, ac a paucis ctiamnu fadla coitione,priufquam alteri (perantes fe fupe

A q riores

\

riores

>e

»V " ' DIONIS k O M. HI ST.

^ riorcs futuros, alteri indigne feretes fe abiedos effe, incofiierate ad rem atf
% . mis decernenda cotrafuuipforu comodum efferant. Ei m aio occurrerepo
^ftis ime labore, fine periculo,fine impenfa,fine caedibus, fi hoc unii decre
tu\eceritis,ut iniuriaru mutuo omnisaboleat memoria. Non enim id nunc
efl tempus, ut fi quid a certis hominib. peccatu eft, id in difquifitione uoca
re, arguere, uindicarecp expediat. Neque enim de caufanunc aliqua cogno
(citis, utexquifite ius dicendu fit, fed deliberatis qua'nam ratione pnriens
rerum flatus tutifsimecomponi pofsit, quod fieri non potefl,nifi ad non-
Copdntiopuc nulla conniueatis ♦ Quemadmodum etiam in puerorum uitam non exacfle
rorum coftigt inquirimus, fed multa difsimulare opus habemus, quippe cum mediocria
tionis. delidanon extremis fintplededafupplicijs, fed leniter caftiganda:ita nos

etia qui patres populi no tantum nomine, fed re uera fumus omnes, no ex-
pedit in omnia curiofe inquirere,ne id noftra flet omnium pernicie . Multa
quidem funt, qua: Caefariuitio uerti poflunt, itautiure caefus uideri pofsit,
multa etiam crimina obijei eiusinterfedoribus pofllmt, utpoena digni exi
(limari queant: uerum hoc agere, hominum eflnouas feditiones expeten-
tiumjqui autem rede cofultum rebus uolunt,non fummum ius perfequen-
do incommodareurbi,fed eam aequitate adhibita conferuare decet. Itaque
Summum im * qugiam ante euenerut, eo modo quo grandines diluuiacp accidere folent,
aliquddo furn* nobis obtigiffe rati,obliuioni mandate, 5C iam nunc agnofeentes uos inui-
m 'miurlc!' cem gentiles effe ac ciues, ad concordiam redite . Ne^ uero fufpicari quif-
quam ueflum debet,meproptereaCaefaris percufforibus gratiii cari, quod
ipfe quoq* Pompei) partes fecutus fuerim: quid enim uerbis opus eftV cum
cenfea perfuafum uobis effe omnibus, me netp amicitiam, nem inimicitia
ullam mei ipfius caufa fufcepiffe, fed femper in amore odioqj ueflrum om¬
nium commodum, publicam^ libertatem cocordiamcp fpcdauifTe. Igitur
demea quidem uoluntate- dicere fuperfedebo, pauca quadam in rem ue*
(Iram loquar. Ego tantum abefl utpriuatgbeneuolentig canfa,acnon cura
communis falutishanefententiam tulerim, ut etiam reliquis omnibus qui
Cariare adhuc rerum potiente contraleges ac confiietudinem patrite deli-
fuerunt, poenam omnem remittendam cenfeam:neque idfolum,fed ut ho
flores, magiflratus, donaq* ab eo (ibi data retineant,quanquam in his funt,
cum quibus mihi non conueniat * Nam ut autor uobis ego nequaquam et
fe uelim huiufmodi aliquid agendi, huiufmodicp magiflratus deligendi:ita
cum ada haec iam fint, nihil mouedum uobis flatuo .Necp enim tantum ad
uos redire detrimentum potefl, fi certi quidam contra leges indigniqj ipfl
ea habeant, quantum profuerit, quod po fetioribus nullum metum contur-
bationenVue offertis. Htec mihi in praefentiarum didi a fint,qug res ipfa po-
x f*ulauit : poflmodb rebus conflitutis,etiam de reliquis cofilium capiemus*

Settdtufconful Hac oratione Cicero Senatum permouit, ut Senatufconfultum facerent,
jtum fattum de ne quis acceptae ab alio iniuriae in poflerum meminiffetrf Interim percuflb-
oblatione pr* - resCaefaris militibus etiam promiferant, nihil fe eorum quaeCteiar egiflet
Uri lorum™*' re^cl^Liros • Cum enim eos uehementer indignari animaduertiffent, ue-
Wm' rentes ne his quae ipfis largitus fuerat Caefar, fpoliarentur, praeoccupan¬
dos fibi eos antequam Senatus quicquam decerneret, flatueruntreuoca-
tiscp rj s qui fubter Capitolium aderant, in locum unde exaudiri ipfi pofi
-rij fent, qua: ad inflitutum fuum faciebant, apud eos locuti, literis in forum
f "''m. mifsis, polliciti funt,fe nem adempturos quicquam ciriquam, neque alia ul-

io. h re laefuros,uniuerfascp Caefaris adiones ratas effe iulfuros, fummiscp fefe

juramentis

w

.> ’
i

V

LIBER XLIIII. ^ r~)7

furamentis obftungente*, uere fe hxc pr«eftaturos,ad aflenfum eorum ani-
; mos impulerunt. Ita poftquam etiam Senatufconfultum annuntiatum eft,
cum milites iam Lepido dediti amplius noneftent, eumcp exinde percuffj^
res non metuerent, ad pacificationem utrincp concefliim eft, maxime An/o
ni) opera:quanquam is longe aliud animo fuo coceptum habebat.Nam Le
pidus ulcilci uelle Casiarem prae fe ferens,nouas res affecftabat, ac quoniam hepidi er An -
exercitum habebat, fuccedere in Caefaris pofle potentiam fperabat , eiusqj tonij mftitutu.
rei caufa bellum adornabat* Sed Antonius cum hoc eius propofitum per-
fpiceret , ipfe autem nullis fuffultus uiribus ad nouas res cofurgere auderet,

Lepido,ne is praeualeret, perfuafitut maiori parti concederet * Itaq; pacifi¬
catum eft rjs quae decretae fuerant condi tionibusaieq? , tamen ante hi qui in
Capitolio erant, defcenderunt, quam Lepidi Antonijcp filios obfides acce*. obfides .
perunt. Ita Brutus ad Lepidum, propinquum fuumdefcendit,Cafsiusad
Antonium jpropofita fecuritate. Inter eoenandum cum (ut folet fieri ) uarij -
fermones incidiflent, Cafs sum Antonius ecquem adhUc pugionem fub ala C<tf?ij ditium*
g&iaret percontatus eft: Nimirum (inquit ille) magnum admodum i fi tu
quocp tyrannidem occupare cupiueris .His ita tum peradKs, neque a<ftum
quicquamgrauius praeterea eft,necp expe<ftatum:gaudebat populus a do-
minationeCaefarisliberatus.necdefuerunt qui eius cadauer inhumatum
prorjcere in animo haberent . Percuflbres ociofo animo , nulli praeterea rei
intenti,libertatis reftitutores,tyrannicidaecp cognominabantur. Caztcrum
poft recitato Caelaris teftamento,cumpopulus cognouiflet Ocftauiuma T ctidmcnM
Caefare adoptatum , Antonium iierd, D.Brutum, alioscp pcrcufloru quofi C^faris ruit d
dam fecundos haeredes inftitutos, munera alia alijs , populo autem hortos tum-
ad Tiberim, ac uiritim centenos uicenos,ut Ocftauiusipie autor eft, ut alij,
trecentenos feftertios legatos , animi eorum comoti funq eoscp Antonius
Uehementius adhuc irritaui t, cor poreift forum ( cofilio profecft 6 perquam
uaecordi) illato, propofitocpficut erat a caede fanguinolentu, uulneribuscp
extantibus, habita infuper oratione,( eleganti (ane ea,fplendidacp,fed pne-
fenti rerUrh fetui minime conducibili ) in hanc iententiam* k

Simepriuato Caefar,Quirites>priuatus ipfe etiam diem claufiflet, longo Antonij o-
fermone mihi ufus non fuiflet, neque fingulas eius res ^eftas enumerandas » ttio funebris
habuiflem,fed paucis de genere, educatione, moribuscp eius dictis,mentio 'm Otfarcm*
necp aliqua eoru quae Reipublica; caufa gefsiflet,fa<fta,peroraflem, nemo^
leftiam his aliqua, qui Caefari necefsitate nulla iundi eflent, afferrem. Nunc
cum is fummum gerens apud nOs magiftratum perierit, ego autem proxi-
mumab eo magiftratum adminiftrcm , neceflario duplici mihi fermoiie,
qui & h seres ab eo fum dieftus, & cum magiftratu fum, utendum eft, nihilcp
eorum quse dici par eft, omittendum:fed que uniuerfuspopulu$,fi uno ore’ d 4 ^

loqui poftet,in laudem eius uiri praedicaturus erat, ea omnia ediflerere . E-
. quidem non me fugit, quam difficile fit eam orationem inftituere,quae ani¬
mis ueftris fatisfaciat , cum alioquin non pro cliuefit huiufmodi rem tenta-
re, quoniam nulla omnino oratio magnas res adaequare poteft, &uos ob
confcientiam uit£ Csefaris inexatiabili uoluntate erga eum affecftos,grauifi
fimos ego iudices orationis meae fum habiturus. Quod fi apud ignaros uer
ba eflent facienda , facile erat eos magnitudine rerum perterritos addiice-
re:nunc loquenti mihi apud eos, quibus res ex notae ftint, omnino quae-
cunque dicentur,rebus ipfis inferiora uidebuntur. Namficubi apud extra¬
neos inuidia obftat,qud minus fidem uerba inucniant, attamen ea ipfa effii

o * cit*

fk

t6o _ _ DIONIS ROM. 'ti I S T.

cit,ut fufferifie hxc mia? dicfia funt,uideantur :uobis axitc^S necefie cfifatis /
% fieri nullo modo pone, propter beneuolentiam qua erga Cxfarem effis af' .
v?£<ffi, cmus lpfiinrtutum ufl frudibus praecipue, laudes dus non cum inub
ddjtanquam nihil ad uo's pertinentes, fed fummo cum ffijdio, tanquamuo
bis proprias, audire uultis.Itacg ueffia: uoluntati fatisfacere omni ego ui co
nabor: id perruafum mihi habens, uos nonuoluntatem meam orationis fa^
cultate xffimaturos , fed ffiidi) mei habita ratione id quoque in quo oratio
mea deficiet, fuppleturos ♦ Dicam autem primum de genere Cxfaris, non
quidem id propterea,quod id fplendidifsimum efi: : quanquam id quoque
Gcnm> ad uirtutem haud parum facit, non forte fortuna, fed cognata quadam prx>*
paratione bonum fieri. Qiu enim obfcuro loco nati fimt, poliunt quidemq
hoc fibi adfcifcere, ut boni niri fint, attamen eorundem ignobilitatem inna
ta quaedam uitia aliquando arguunt* Quibus uero femina uirtutis a maiori
bus per multum tempus duefia adfunt, fieri non potcfl quin &t ingenita 8C
perpetua uirtute fint prxditi.Ego autem non id nunc podfsimumm Ctda> f

re laudo, quod fi quis nouifsimam progeniei eius partem ipccfiet, a multis
Oefaris genus, nobilibus uiris , fi antiquifsimam, a regibus dedijs immortalibus progna>
tus effifed primum quod totius urbis noftrce cognatus efi: ( quos enim ille
generis fuiautores, eos Roma conditoreshabct) ddndc quod cum primi
eius patres propter uirtutes fixas deorum progenies exiffimati fint, hic non
modo cofirmauit eam fama,fed auxit etiamrut fi quis ante in dubium uoca^
uerit,filius'ne V eneris fuerit Aeneas, nuc certe credere cogat. Sane deoru
filij quidam immerito nominati funt : Cxfarem uerd nemo indignum diufi
na origine iudicauerit * Aeneas quidem , eiuscp aliquot nepotes poftericp,
reges fuerunt ipfi quoque: Cxfar uerd in tantum ipf os excelluit ut cum illi
Lauintj Alba: 9 regnaflent , ipfe regnum Roma: afpernatus fit : cumq? illi
fundamenta urbis noftrg iecerinqipfe tantum ad faffigium eam crexeiiqut
praeter reliqua fiia fadla, coloffias etiam maiores his urbibus quarum illi re^
ges fuerant, deduxerit.Dixi de genere Cxfaris;confequens cfqut de educa
ffione mffiuitioneq; dicam, quam nobilitatis magnitudini confentaneam
EtottoC^u fuifie,non aliunde melius, quam exaefiis ipfius demonfhari poteft, Non C'
riSjdnimiq. ; & nim fieri poteft, ut non optime educatus fuerit is, cuius SC corpus ct animus
corporis bo - ad omnia pacis belli® opera abunde fuffeccnint. Equidem difficile eftcun
fM* dem uiru dC pulcrituaine corporis, &C toleratia exteris prxftare, cundemqs
&C corpore efle ualidifsimo,& animo prudentifsimo : difficilius etiam, eun^
dem &C fermone ddacfiionibuspollere» At uerd Cxfarnofter (loquor aute
apud confcios,ut netp mentiendum mihi fit, quippe confeftim coargutum
iri cum fciammeqj innatius quicquam prxdicandum, ita enim in contrarii
JJ propofito meo partein deferrer:nam & optimo iureloquacitatis infimula^
rer,uirtutemcp eius minorem ea quam uos de ca habetis opinione, efficere
uelle ludicarer . Omnis enim , qux de huiufmodi rc inftituitur oratio, fi uel
exiguam mendacrj partem aflumpferit, non laudi, fed culpa: oratori datur*
cum enim auditoribus res ipfa de qua dicitur, nota fit, ea noticia cummen>
daciononconueniens, ad ueritatem fertur : ea^ contenta, qualis oratio
fuifie debuerit intelligit, eacp collatione iiitium deprxhendit. ) Enimue-
ro Cxfar, quod nere poffiim affirmare , & corpore firmifsimo fuit, dCa*
nimo promptifsimo . Erat in ipfo uis quxdam natura: admirabilis : fed

Vk rngenij Ct eam exercitatione omnis generis ita confirmauerat, ut non immeritdonv

nes res dC cognofcere celerrime, 8C exponere fumma cunifide, &admini*

ftrare

■ ,y ^5? )

1 111X'R *CC LHII.

ftrare prudentilhtne poffct, nunquam ipfum aistrapentmsm t£ifiporis mo
mentum prsu&it, aut occultata dilatio fefellituta omnia prius quam acci¬
derent, iam ante cognita h.abebat, atque ad ea fe comparaucratnn indagat^
dis occultis, difsimulandis^ his qme cognita habebat plurimum ualelrf:
arcana fe cognofcere, cogitata fibi ignorare fimulandi, his occaliones t/nv
poris accommodandi, rationes' que de his ineundi, fingulacp ad finem per'

ducendi artem mire callebat.Cuius rei certum e >g 1 *

fommoperedilexit,nequeauruUumeSm^?n“^ S<; illis qugdeerantjttif- cos, inimicos,

xit,aut felicitatem ^a2fibrams&',8<: fecerdotia altj s largiens, cr
fecit, a rjs pecunias, a n P > ^cf; ufus eft ita ut nemine horum con

praeb ereq quorum in ipfum extaret officia, eos multipliciter remuneraret,
reliquos beneficiis fibi deuinriret : neq, uero fplendori ullius muidiqauge-
fcentem'ue depreisit, fed gauiius eft, fi quam pluiimoS fibi aequaret, quod
eorum dignitatem, potentia, decusqj etiam ad fe aliqUa ex parte redire exi'
ftimabat.lam inimicis quoque no crudelem fe,non inexorabilem piebuit,
fed multis priuataru offenfarum uindidam remifit>muh:osquibellumipfi
intuliffent, indemnesdimifit,honores etiam magiftratuscp quibufdam de¬
tulit» Adeo totus ad uirtutem natus fuerat, ut non modo ipfeuitionullo la-
b oraret, fed ne alijs quidem eainefte crederet » Sed quia hacftenus dicendo
proerreflus fum, incipiam iam nunc de eius in Rerrrpublica. acftionibus uer-
bafacere. Nam fi in ocio uixiffet, (liam quidem uirtuteminus manifeftam QuaRcipubli
habuiffetjnunc adeo euecftus,ut non fui modo temporis homines, fed Onv cxcaufaCtfar
nes qui potentia aliquid unquam ualuiflent, fuperauerit, longe clariorem egerit.

* ^

llCS Clui - - - 17 j o -

uirtutem fuam effecit :utq3 illos fere omnes potentia declarauit quales ef-
fent ita Csefarem eadem iam ante notumdlluftriorem fecit . Cum enim eas

res acendas fufeepiffet, quae uirtutem ipfius adaequarent, parem feeffe 4
oftenditffoluscB inter homines cum tantam fortunam fua fibi uirtute parai \
fet eam nequecalum ntj s aliorum expofuit, neque contumelia affecit . Ego
autem qua? Caffar in militia fua, muneribusq* inferioribus ordinatim fuice
ptis gefsit,filentio praeteribo, quanquam ea tanta funt, ut altj cuidam ad lau
dem abunde fatis futura fint: fed minuta quxdam confeCtari uideripofsim
ea enumerans, fi quis ad fplendorem fubfequetium eius acftorum refpiciat,
quae ipfa tame quoqB non fingulatim accurata narratione profequar, quod
bC exponere omnia non poffum, QC uobis omnium confcijs moleftus pq*
tiusfim futurus . Itaque primo omnium Caefar ex Pratura m Hifpaniam A1 P ratuu in
profedus cum eam non fatis fidam offendiffet, minime concedendum HiftmcKtfa.
putauit, ut fub nomine pacis ij aduerfarios fe gererent, maluitcp ea agere
quae exufu Reipublicae forent, quam per ocium tempus magiftratus fui
exigere . Igitur cum ultro refipifeere Hifpani nollent^ eos caftigauit,tan-
tum® eare eos qui gloria prius ab Hifpaniareportaffent, fuperauit, quan¬
to difficilius eft conferuare res, quam parare, aut id efticere,uti ne quos
nouos motus fubditi excitent , quam eos ab initio integris adhuc rebus U'
tentes fubigere.Ea propter bC triumphum Caefari uos decreuiftis,& ftatim
Confulatum commififtis ♦ Vnde liquido conftat, eum non fuae cupiditatis,

o 3 gloriseqj

^ ’ - v 4' ' ':*M

4

* V

K-.-f:

i'

c /

V,

V

\$t: DIONIS R^/M, «IST.

gloriascp ftudrj caufa id bellum gelside , fed ad reliqua fe a mparade , cuiil
triumpho omiflb,darebusurgbitibus,acdisq3uobis pro eo honore, quent
fatis ad gloriam fibi ede ducebat, gratijs, Confulatum occepit : in quo qu<e
lifyrbe gellerit, infinita commemorari poterant. Sed podquam Confulatu
R« in GaUia periunctus,ad bellum Gallicum mifliis fuit, quot quantascp res geflerit,mf
hi confiderate . Socrjs non modo oneri non fuit ; fed cum eos infidelitatis
nullius iufpecdos haberet, uideretcp ab hodibus detrimenta accipere, auxf
lio etiam iuuit.Hodes igitur, neque eos tantum qui fociorum erant uicini,
fed alios omnes Galliam incolentes fhbegit : regionem cp permagnam, ur*
foescp innumeras,ante ne nomine quidem nobis notas, ditioni nodrg adie^
cit.Hgc omnia, quamuisnecp iudis copijs, nec^fjfficientipeamia a nobis
andrucdus, tanta celeritate confecit, ut prius eum uicifle,quam bellum gere
re compererimus : tam uero tuta omnia condituit, ut in pofterum in Ger¬
maniam, adeocp Britanniam, per Galliam tranfitus patuerit Jtaq* nunc Gal
lia ida, quae quondam Ambrones Cimbroscpnobisimmifit, inleruitutem
redaeda agriculturam , ficut ipfa Italia , exercet : nauigatur non Rhodanus
tantu, Arariscp,fed &£ Mofa, &C Ligeris, dC lpfe Rhenus, ipfecp adeo Ocea^
nus* quoru enim prius uix nomina ad nos peruen erant, quaecp an edent du
bitabamus,hsec illa nobis ex ignotis accefifa, ex inexploratis nauigab ilia,
fua altitudine animi magnificentiam effecit Ac nifi quidem ei, aut uobis uc
BfHwm contra rius,hunc fuccedum imridentes, feditionibus motis eum ante condi tutum
Vompciwn. tempus huc redire coegiflent, utique totam Britanniam cum omnibus ch>
cum tacentibus infulis, omnemcp Germania ad O ceanum ufep feptentrio'
nalem fabegiffenutlmperij nodrilimites no amplius populi, terrae ue, fed
aer &C mare exterius ambiens fuident,Cuius rei caufauos,cum magnanimi
tatem eius,rescp geftas, ac fortunam animaduerteretis, eum quam diutifsd
me cum imperio efieiufsidis , oedo nimirum continuis annis : quod ab eo
tempore, quo per populum reipublica geri coepit, nulli unquam cocefium
fuit.Sed non dubitabatis,quin omnia ea uobis pararet : necp fufpicabimini
fqre unquam,utiis aduerium uos crefceret. Cum igitur cuperetis, ut pluri>
tj\o temporis fpacio in rj s regionibus abeiTet, tj qui fibi folis reipublica ad>
//.niniftrationem,quafinoamplius communem, uendicabanqneep eumreli
qua conficere, neep ueftrum fub dominium ea omniauenirepafsi, fed muL
ta nefaria, abufi eius occupationibus, aufi funt, ita ut Cadaris uobis auxilio
opus edet.Itacp Caefar indituris negocijs intermifsis,celeriter uobis auxiliu
tulit, uniuerfamcp Italiam ab impendentibus periculis liberauit,Hiipaniam
abalienatam rccuperauit.Cumcp uideret Pompeium reliedapatria propriu *
fibi in Macedoniaregnum parare , eo uedrabona transferre, fub ditos uo
dros contra uos armare, uedriscp uos pecuntjs oppugnare:primum priua-
-- tim publicecp ad eum legatis mifsis conatus edperftiadere, ut ab incepto

defideret,fententiamcp mutaret:fummacp ei fe fide obdrinxit, ueile fe cum
eo iterum pari conditione uti, podquam nullo modo Pompeium a propo^
fito deducere potuit, iscp nonreliquo modo iure , fed affinitate etiam, qux
ipfi cum Caefarein^rcedebat,uiolata, bellum contrauos fufeepit, tum de>
mum Caefar coacdus ed bellum ciuile attingere , In quo qua audacia aduer-*
fus Pompeium hyberno tempore nauibus prouecdus fit, quam cofidenter
cum eo uniuerfam quantumuis regionem obtinente congredus fit , quam
fortiter eum militum numero longe fuperiorem uicerit, quid dicam f qua:
fi quisfingulatim exponereudit,Pompeium illum, cuius tanta fuit admira

tto..

c

\ LIBER kLiiiT- /

£io,pucrumfui'(Ic^ftcndet,adeo artibus imperator ijs omnibus a Cacfarc fu /

peratum. V erum haec quidem miffa facio,de quibus nec^ Caefar lpfe gloria .j/
rifolebat, odiocp necefsitatem iftam pt6fequebatur ♦ Poflquam iuftiisimojr
arbitrio belli controuerfiaa iTijs immortalibus efl dijudicata , quem' na Clnncntu in
ille tum, qui quidem tunc primum in poteftatem eius hoflis ueniffet, oda- uiftos.
dite' queni Senatore, aut equitem, aut dehiqj cfuem, quinimo quem etiam
fociorum,fubditorum'ue P.R.non honore affecit!" Certe horupi nemo ne-
catus efl,neq3 culpatus ab eo,necppriuatus/neq5r£x, neq3 populus,neque
urbs:fed alrj eius funt deinde caflra fecuti, alij honeflam impunitatem ade¬
pti, ita ut ab omnibus hi qui perierant, deplorati fiq&T antum enim Cgfaris -
clementiaabundauit,utnonmodd eos qui 5°mpeium adiuuiflent, lauda-
luerit, omniaqj ijs ab eo tributa coferuauejrit:fed Pharnace etia, Orodemcp
odio habuerit, quod amico ipforu Pompeio oj>em non tuliflen,t : quorum
alteri paulo poit bellum intulit, in alterum uero expeditionem cogitabat.

Ipfum quidem Pompeium,fiquidem uoluiiTet,uiuum capere facile potuif-
fet.quod ex eo conflat, quia eum non flatim infecutus efl, fed aufugiendi li¬
bem tempus cocefsit, mortemqj eius non fine dolore cognouit : tantumcp
d laudando eius occifores abfuit,Ut eoru paulo pofl caede hancnecem cOm
penfarit. ipfum quotp Ptolemaeum, quod ad benefa (floris fui interitu con-
niuere fuflinuiflet, quamuis puerum adhuc, interemit. Quemadmodu au¬
tem fecundum has res geflas Aegyptum coflituerit,quantamcR uim pecu- Aegyptut*
ntx inde attulerit, fiiperfiuum fuerit dicere. Pharnacenbello inuadens, qui P harnans*
iam haud exiguam P onti Armeniaem partem occupauerat,fimul St annun
piatus efl uenire, St uifus efladeffe, St collatis fignis uicit, una omnia die:
quod non minimo effe potuit argumento, nihilo ipfum Alexandrite dete¬
riorem redditum, neq* luxuriae caufa ibi commoratum fuiffeinunqua enim
eam rem nifi multa prouidentia,multoq3 robore ufus peregiffet. Pharnace
fugiente, cum fead conuertenda confeflim in Parthos arma comparaffet
iterum in urbe feditionibus cport(s,contra animi fui fententiam huc adue- Seditio com*
niurescp ita omnes pacauit,ut nunquam coturbatsefuiffe uideri potuerint pofit^
Nemo enimJhorum motuum caufa, aut morte,aut exilio, aut ignominia ulA •
laaffedlus fuit: non quod non optimo iure multis poencc luenda: fuerint ^
fed quod hofles affatim delendos, ciues autem, etiam fi qui improbi finqfer
nandos Caefar exiflimabat.Itafortitudine extraneos debellatur, humanita¬
te autem falutem ciuibus tumultuantibus, quamuis fepenumero indignis
ea,conferuauit. Idem hoc in Africa quoc^Hifpaniacp egit, dimifsis omni¬
bus quos non ante quotj captos mifericordia profequutus fuerat, aduerfa-
rijs.Sic enim flatuebat,ftulticire effe, no manfuetudinis, eos qui faepius ipfi
mfidias flruxifTent,conferuare:primi uero delicii gratiam facere, neqj ixzm&ucttem u
implacabilem gerere, honoribuscp etiam huiufmodi homines afficere : fin gnofccndu ,
autem in malitia fua perfeuerafTent, e medio eos tollere, id fui offidj efle.
Qlianquam hoc quoque cur ego dixif cum multos etiam ex his ialute do-
nauerit, amicis fuis,uidorirecp focijs fingulis unius horum captiuorum fup
plicio eximendi poteflate concefla . Quae eum innata quadam bonita¬
te, non fimulata, aut fpe emolumenti alicuius affumpta (qua complu¬
res alij in alios ufi funt )feciffe, hoc ipfum fatis teflatur, quod perpetuo
/falis, fuit, neque eum uel ira exafperauit, neque res fecundae corruperunt,

.neque alium potentia fecit, neque licentia mutauit : cum tamen diffiti-
Jimum fit, hominem in tot tantis cp , atque ijs continentibus negocijs oc-

o 4 cupaurn^

\ 64 DIONIS ROM. HI ST.

cupatum , quorum 'partem4confecerit, partem pr& manitrjxs habeat, quae*
\< dam adhuc expedet, eandem femper bonitatem retinere, ac non aliquan*
durius grauiuscp aliquid ftatuere, fi non ulcifcend orum praeteritorum,
at cprte fibi in pofterum cauedi caufa. Haec nimirum adbonitatent eius de^
monftrandam diffidunt . Enimuero uere a dqs prognatus fuit,qui unu hoc
noraqfalutem ijs,qui quidem falui eflepoftent, donare. Hucaccedunt haec
quoque, quod neque de ijs qui contra ipfum arma tuliflent, fuppliciaalio*
rum minifterio ufus fumpfit,& eos quorum anteres corruerat, reftituit.Ef*
Bonitaseiusm fecit enim ut omnibus his qui cum Lepido Sertoriocp fuerant, impunitas
damnatosab dareturromnibus qui a Sylla profcripti iupererant, incolumitate mparauit,
dijs, eoscp pofteareduxit:omnium eorum filios,qui a Sylla uocati e(Fent,honO'
ribus &magiftratibus dignatus eft, &£ ( quoduel fummum eft) omnes in
uniuerfum literas arcanas Pompei) Scipioniscp repertas , non ledas a fe
combufsit, ne adferuandas quidem ratus, ne qua altjs maleficioru exercen*
dorurn inde occafio iuppeteret. Quod eum fic egifle etiam, ac non tantum
uerbis prae fe tulifie, res ipia declarauitmemo enim his ex literis non modo
in periculu, fed ne in metu quidem peruenit: ac nemo cognouit,quidnam
rjs in literis contineretur,praeter hos lpfos qui fcripfiffent. Id uero itaadmi*
rabilehac in re eft, ut magis efle nullo modo pofsit, quod quicunque erant
confilioru iftorum literarumcp confcrj, & dimifsi prius quam accufati iunt,
& falutem prius quam periclitarentur acceperunt : lpfecp qui eos faluos fe*
cit,ignorauit quorum miiereretur . Has ob eius res geftas,ac caetera etiam*
quae legibus ferendis emendandocp Reipublicae ftatu prseftauittqug fingu
Honores Ctfa la commemorare opus non eft, magna quidem per fe, fed pnedidorum re*
ri decretu fpedu non multi ponderis, uos eum tanquam patrem amauiftis dilexiftis
ut benefadorem,fjscp honoribus exornaftis, quos ali) nulli unquam obtu*
Ieratis rprafedum eum urbis imperijep habere perpetuum cupiuiftis, nihil
de nominibus anxij,qu£ omnia ueluti ipfo inferiora,ei attribuiftis, ut quod
unicuicp eorum fecundum inftituta maiorum ufurpato ad perfedioneho*
^ loris potentiam exprimendam deficeret, id reliquorum additionefupple
/r retur.Ea de caufa Pontifex maximus deoru reipedu, noftrum Conftil, mi*
litum Imperator, hoftium Didatpr eft creatus : quanqua haecipfa cur enu*
mero reum paulo poft eum patrem patrite appellaueritis, utreliqua cogno
menta reticeam.Cteterum is Pater, is Pontifex maximus, is facrofandus, is
Amplificat in- Heros, is Deus, morte obijt,obijt ( proh dolor) non morbo confedus,non
dignitatem c<e feni0 abfumptus,no foris in bello uulneratus, non coelitus immifto aliquo
dis, ctfariiUa cafo abreptus, fed hic intra mcenia dolo circunuentus perijtrqui tuto in Bri*
t(C' < tanniam exercitu duxerat,in urbe ea per infidias extindus eft, cuius urbis

4 ipfe pomoeriu protulerat:in Curia, cuipfe aliam tedificaflet, occifus eft Juir
bello clarus, inermisrnudus, qui pacem coftituerat^d tribunalia,qlii iudex
fuerana magiftratib.ipfe magiftratu gerens : a ciuibus,quem etiam inmare
excidente hoftium nemo interficere aufus fueratta focr)s,quos no femel mi
fericordia profecutus fuerat, necatus eft . Quid tibi tande,o C#far,profue'
runt clemetia,facra 5C inuiolabilis poteftates,legescprAt tu, qui lege etiam
ftepius caueras, ne quis ab hoftibus trucidaret, mifere ab amicis tuis ctefus
es,nuncq3 iugulatus iaces in eo foro, per quodfarpenumero coronatus po*
pam duxerastuulneribus concifus pro roftris pofitus es, unde ad populum
fiepe concione habueras.Eheu mihi, canos tuos fanguine fcedatos:heuue*
ftem tuam laniatam, quam, ut uidetur,in hoc folum accep eras, uti in ea con*

. , fodereris.

LIBER XttiIV i6f

fodereris. H&c Antonio perorante, populus irritatus primo eft : deinde ira
commotus, tandem ita exarfitjiit percuifores Gaefaris quaefitum ircnt;Sena ^
torescp etiam reliquos incufarent, quod pafsiefleiit eum uirum interfici^
pro quo uti quotannis publice uota coneiperentixr,decreuerat:per cp cujas
ualetudinem, fortunam cpiurabant, quem iuxta F ribunis muiolabilem elTe
iuflerant, Poft corpus Caelaris acceptum alrj in eam Curiam in quaoccifus Corpus C*fa-
fuerat, alij in Capitolium ferre, ut ibi comburerent,intenderunt ; (ed a mili- ra crematu in
tibus prohibiti, metuentibus ne fimul Theatrum quocp &C templa confla- foro .
grarcnt, in foro.rogum extruxerunt, eicp cadauerimpofuerimt . Verum ile
quoque multa uicina foro aedificia incendio abfiimptafuiflent, nifi milites
obftiriffent,nonnullicp audaciorum Coniulum iuflu de rupeTarpeia prae-
cipitati eilent . Quanquam ne fic quidem reliqui tumultuandi finem fece-
rungfed ad aedes percuiTorum tetenderat: obuioscp cum alios, tum Eluium yiluij c inn<e
Cinnam Tribunum plebis obmmcauerunqidcp immerito, neque enim ex interitus.
infidiatoribus, fed ijs qui maxime CaTarem diligebant, untis is fuit:uerum
errore nominis ea cxdesfacla eft, quodCornelius Cinna Praetor Qaefaria- Cornelius Cm
nae necis fo cius fuerat. Confules armorum geftatioe cum omnibus,pra!ter naPrxtor.
militesjinterdixiftent, a caedibus ceftatum eft : aram autem multitudo eo in ^
loco,quo rogus fuerat , extruxit, (nam cremati reliquias liberti eius fubfo>
tas, in monimento eius repofuerant) facrificarccp apud eam, Sf immolare
Cxfari,tanquaDeOjinftituit ♦ Confules aram eam fubuerterut,quofdamcp
indigne ferentes fupplicio affecerunt : legem etiam tulerunt, ne quis in po-
fterum Dicftator crearetur: exeerationesep addiderunt , ac mortem ei qui ux dc nitid-
mentionem Didatura: feciffct , aut eum magiftratum in fe recepiffet : pce- tur* abolitio -
nam,pecuniamcp ei qui talem ocridiffet,conmtuemnt. Haec tum ut fecutu ne in perpe¬
ris temporibus confulercnt,decreijerant:quafi uero in uocabulis uis rei, ac tuum .
non in armis pofita eflet,quae unufqtiifcp (lio more dC fumit &C uftirpatttjscp
eum magiftratum in quo i\ s utitur, utcunqj is nomineturjpolluit.Eos etiam
tum, quibus ager a Ctefare adfignatus fuerat, ftatim in colonias emiferunt
ne quid nouarum rerum molirentur . Percuflbres , quibus prouincice fortft P ereuffores
contigerant, in eas amandarunt, reliquos diuerfa in loca alia alium fub pr cmifi.

fcriptioneablegaucrunt, multiepeos benefacftbrumfuorum numero cen-
fentes honoraucrunt * Ita Caefar uitam fuam claufit . ac quoniam in Curia a
Pompeio aedificata , ac pone ftatuam eius ibi pofitam occifus fuit, uifus eft
ei poenas abquomodo perfoluifie : quo accefsit etiam, quod ingentia toni¬
trua^ effufus imber id facinus fubfecutus eft.Porrd in eo tumultu res com
memoratu no indigna accidit.C.quidam Cafca cum Hcluio Cinng caufam cCafcd ut uL
interitus fuiffe animaduertiffet, quod idem cu Cornelio Cinna Praetore no u fu* canfu-
men gefferat , ueritUs ne ipfe quocp periret, cum P.Seruilius Cafca unus e^ luerit
Tribunis & percuflbribus Caefaris fuiffet,literas publice propolin t, quibus p* ^ruiliusCa
& nominis communionem, &C diuerfitatem fententiarum utriufq; expone
batracneuter quidem in periculum uenit, qUodSeruilius cuftodia ualida
utebatur, C. tamen Cafca: facftum id memorabile effe iudicatum fuit . Hu-
«ufmodi erant, quae eo tempore ab alijs, dC ab ipfis Cofs . agebantur . Nam D olobetiteon
Dolob ellam Antonius,etfi initio ftatuerat ad Coniulatum non admittere, [datas.
nondum ad eum pertinentem, tamen collegam fibi effe, ne feditionemmo' Antonius ma-
ueret,paffus fuit. Porro fedato tumultu Antonius, poftquam ei atfta Caria- lajidc manda¬
ris infpicere,exequicp quae is fieri iufsiffet,mandatum fuit, continentiam a- ta Ctfam ex -
nimi exuigatep ut primum tabulas in fuam poteftatcm accepit, multa dele-

V %66 DIONIS ROM. H I S T.

irit.irmlta uicifsim in eas retulit, leges etiam alias fupponehs, pecunias ma*

' giftratuscp alrjs ademit, alrjs tribuit, quafi ex Casfaris mandatis ea agens:pe

s Veniam etiam multam hac ratione coegit, multa priuatos homines , popu'
lo\^5 expilauit,regibuscR alrjs terram, alrjs libertatem, alrjs rus curitatis, alrjs
immunitatem uendidit.Haec omnia in columnas teneas tncidit,quanquam
fenatus edicto cauiflet, ne qua ftatua, de legibus a Cariarefacfiis, poneretur:
quinetram cum uehementius inflaret Antonius, atqj Ctefarem multarum
ac neceflarrarum rerum autorem fieri dixiflet, Senatui rubenti, ut eoru drf
Antonij m 0- qurtronem cum optimatibus communicaret,nonparurt.OcT:auium porro,
(imum iitiu - adolefcentem adhuc, rerumqp imperitum , hxreditatemcp utdifficilem , ac
fi** quas teneri facile non poflet,a fe remouente,.pror(us defp exit: atque ipfe ita

omnia geisrt, quafi h teres no facultatum modo Ctefaris,fed potentiae etiam
relicfius effet.Inter alia quae egit,exules etiam nonnullos reftrturttcumcp Le
pidus multum potentraualeret, eumcp Antonius magnopere metueret, fi-
tepidi & An- liam fuam Lepidi filio nuptum dedit, ipfamcp patrem Lepidu Pontificem
tonij affinitas, Maximum, n e in ipfius adliones mqurr eret,conftitiiit.Quod ut facilius effi
, ceret, Pontificis Maximi elechonem a populo ad Pontifices iterum tran-
hepidut Vonti ftulit, per eoscp Lepidum , omnibus fere matorum inftitiitis neglecflis,ini-
Jrx Maximus. tiauit,cum ipfe id facerdotrum obtinere potuiffet. Haec erant qua: tum An-
toniusagebat,

DIONIS

LIBER

C.O ftdtiijCqui
deinde Augu-
jhts fuit) ge¬
nus.

Educatio. (

Qftduius Apel
Unis filius crc
ditus.

Rigidus F igU'
lus.

ROMANAE HISTORIAE

CLV ADRAGESIMVS Q^V I N T V S,
(juihelmo Xyhndro ^AuguHano
interprete.

CAPITVM HVIVS LIBRI INDEX
De C.O&duio,quipofled Auguftus cognominatus efl.

De Sexto PompeioyPompeijfilio.

; l^uomodo dificordice inter Cupirem & Antonium obortcefint.

"Vt Cicero aduerfius Antonium Concionem habuerit.

H ac autem aSia Junt reliquaparte eius anni, quo Mus Ccefiarfuit Diclator v . M. AemilioLepido
Magifiro equitum, & Gonful v.cum M. Antonio, r

O C^auius Caepias (hoc enim nomen fuit Attide filio, que
fotoris Caefaris filia erat ) Velitris Volfcom oppido oriun
dus turt, pupillus autem a patre fuo Odauio relidus apud
matrem, <x Ultricum fuum L. Philippii educatus efl * Pofl>
quam adoleuit,cum C.Ctefareirixit,quiliberis ipfe carens,
magnamcpdeeoadolefcentefpem habens,fummoeuma-
more complexus eft atque fouit, eumcp fibi nominis, fortunarum, regniqj
fui haeredem coftituerat.Qiiod quo ma£is faceret, Attra etiam mouit quae
etiam atep etiam affirmabat, Odauium hunc ex Apolline conceptu fuifle:
quod cum in eius Der teplo quodam tempore obdormiuiiTet, uifafrbi eflet
cum dracone coire,ac tempore ad eum conceptum copetenti Otflauiu pe-
penfTenprxtereaante quam eum partum edrdtfiet, per quietem fibi utfum
efle, quafi inteftinafuain coelum efferretur, atque hinc fuprauniucrfam ex¬
tenderentur terram, eadem q3 node Otf auius exconmgis pudendis folem
exoririimaginatus fuitjnfanti recens edito, Nigidius Figulus Senator fla-
, tim

* V

v,

LIBER XIV.

tim imperiuuaticmatus eft, qui ea tempeftate omnem corii flefcriptionem*
nderumcp differentias, QC eorum proprias, quascp coituu lnterualloriimue
Juorum ratione effediones ea edunt, prx exteris adeo callebat, ut pro hi*
bitis quibufdam ftudijs eum uti crederetur Js Figulus Odauium,qui ob kj/
lij natiuitate in Senatum tum forte conuocatum tardius ueniebat, obuianu
faeffus interrogauit,cur cundatus fuifleqcognitacp caufa exclamabit: Do*
minum nobis genuifti.Eo fermone conturbatum Odauium, ac necare in*
fantem uolentem, inhibuit, quod ei infanti tale quid euenire impofsibile fo
ret. Hxc ea die qua in lucem natus eft C.Odauius, ada funt. Cum in a^ro
is educaretur, aquila pane ei e manibus eripuit, aciu fublime euolauiqp^ft
feiterum demifit, panemcp ei reddidit ♦ Puer adhuc cum Romae ageret, in
fomnis Cicero uidit eum aurea catena e coelo in Capitolium demitti, flagel Ciceronis fa
lacp aloue a ccepiifecumra ignoraret, quem nam eum uidiflet, poftridiein niumdeO fa.
eum forte fortuna in ipfo Capitolio incidit, agnouitep, SC rjs qui aderat qu£ uio.
fibi apparuiflent expofuit . Catulus autem qui ipfe quoque Odauium nun C attdi infom -
quam uiderat, per quietem putauit omnes nobiles pueros ad louem in Ca nim decodc.
pitolio accedere, eum^ imaginem Romgin Odautj filium iniecifTejeo in*
lommo territus, in Capitolium adorandi louis caufa afcedit: cum cn ibi O*
ctauium,qui ipfe quoque forte eodem fe contulerat, offendifTenforrnam
ius cum ea quxin fomnis oblata fibi fuerat, contulit, ueritatemdR infomnii
apud fefe cohrmauit. Poftquam Odauius aetate adultior fadusTiirilem to!
gam aliumplit, toga ea utrincp ab humeris rupta. ad pedes ei decidit : id Der
le non in praefagium bonae alicuius rei tradum eft, fed dolore prxfentibus
attulit, quod in ailumptionc ucftis uirilis accidiffet:fed Odauius, Dicrrrita*
tem, inquit, Senatoriam omnem fub meis pedibus habebo, iden ab e? tum
temere,utm buccam uenerat, prolatum, euentus comprobaumHarcCxfa.
rem m magnam de Odauio fpem adduxerant,ideocp eum ad Patricios re.
duxerat, adq* gerendum magiftratum erudiebat, in omnibusen hs QUa> ,v»
eo requiruntur, qui tanto imperio rede,ac ut dignum eft prxeile debet ac! Inftitutio O
curate mfli tuebat. Oratoria etiam arte non in Latina tantum, fed Grxca „7 ?

quoque lingua inftruebatur,in militiae laboribus magnopere exercebatur ' *
omnes Reipublicae gerendx,magiftratuumcn adminiftrandorum artes di’
fcebat . Promde is Odlauiits, quo tempore Caefar ocrifus fuit Apollonis ottduim au!
(quKurbs eft adlonwm mare) difciplm* capienda: ergd morabatur, mi C <dm iuX. .
Ilis eo a Cacfare Parthicam expeditionem parante. Cadaris morte audita reditote fum
quanquam, utpar erat, aegre eam ferret, tamen noui quicquam conari non Sierit.
audebat, cum cjuodnondu audierat fe filium, hxredemcB ab eo inftitutum
tuiUe, tum quod initio populi confeniu ea exdes approbata nunciaretur»

Cum uero Brundufium tranfmififTet,ibicp de teftameto Cxfaris, pofterio* d
rec^ populi fentetia certior fadus efTet, omnimoraprxeifa, idcp eo magis

quod fecum magnam uim pecuniae militum^ a Cxfare prxmilFam habe’

bat,itatim nome Cxfaris aflumpfit,hxreditatemcp inrjudC ad negociu cxe.
quendumfccontulit. Videbatur eo tempore temerarie nonnullis, nimisq*

audaefer agere: fed poff quia fortuna profp era ufus, rem prxclaregdTerat

iortirudinis titulum inuenit .Iam enim ufu receptu eft, ut qui rem aliquam ConfilU Rre
non recte aggrefsi, tamen feliciter perficiunt, op timo confilio ufi exiftimen cuentu ponde*

turtali) contra ftulticixculpetur,cumreoptirnedeliberata,uoticompotes
tacti non mnt.Quem admodum Odauius quoque rempericulofifsimam
conatus eft, quod cum iam primum ex pueris excefsiftct, annum agens de*

ctmirnv

\ t68 DIONIS RO M. HI S T.

V cimumodauum,cumq5uideret fuccefsionem in hereditatem ac genus ple

\ - nam inuidiae criminum cp effectam en ea aufus fuit fufeipere, quae Cefaiim,'
Vultae cedis caufam attuliflent, idqj necp percuflores eius, neque Lepidum,
freque Antonium metuens, iudicatus tamen eft, non mala confilia fccutus
fuilie,poftquam rem feliciter cofecit.Ceterum diuinitus quoque haud ob'
fcure fignificatum eft, qui tumultus eam rem eflent comitaturi . Ingrediem
Iri; circum So te enimRoma Ocftauio^ris ingens, eaq* uaria folem ambiuit.Proinde
Itm. far, qui ante O&auius, poft Auguftus dieftus fuit, fic rem aggreftus eft : ita

uero confecit,utuiros omnes audacia, iuuenes omnes prudentia fup erane
Cxfdris O&u uideatur.Primum in urbem tanquam folius hereditatis adeunde caufa pri
uij moderatio uatorum habitu cum paucis, abfcp omni apparatu, intrauiqneque aut mina
in petenda h*. tus eq. aut fe ea qUa; acfta eflent molefte ferre, poenas ue exacfturum O'

reditate. ftencjit: deinde tantum a repetendis ab Antonio, quas ille interceperat, pc*
cunrjs abfuit, ut eum demereri contra, quanquam contumelrjs ab eo iniU'
AntonijmQe* rqscp affecftus, inftituerit . Antonius enim praeter quam quod re uerbiscp
[arem mmru. Odrauiumaliaslaecfere folebat,promulgatione legis Curiatae, (fecundum
quam eum in familiam Cefaris adoptari oportebat) quanquam fe eam fa>
refimulabat, perTribunoiplebis quofdam extraxit, ut Qcftauius cum no'
dum fecundum leges filius Caeiaris eflet, neque de facultatibus eius inqufi
rendi poteftatem haberet, bC in reliquis quoque rebus infirmior eflet.Quae
etfi erant Caelari molefta,tame quod tuto fibi libere agere non licebat, tan'
tifper tolerauit,dum multitudinem, cuius opera patrem iuum ed incremen
ti perueniflbnoueraqfibi cociliareneam cum iratam propter huius caedem
animaduerteret,fibicp ut eius filio cupituram fperaret,ciTecp eam Antonio
proptereaquod magifter equitum fuiflet,quodcp in perculfores lulij Caefa
C<e[ar Tribuna ris non uindicaflet, infenfam cerneret, Tribunatum plebis affecfhuit, ut dC
tum plebis afjv populum demulcendi, & Tribunicia poteftate utendi facultatem haberet.
dat. Itaque Cinne in locum, cui fucceflum nondum eraqut fubftituereturcoteii

ditxumcp id ne fieret, Antonius effeciflet,ne fic quidem quieuit,quin Tibe
T ib.Cmutim rio Cannutio Tribunoplebis perfuadercqut fe ad populfr producereqeius
Tribunufc*:- muneris nomine,quod populo Caefar legauerat. Itaque Odauius ad popu
bis. ium habita oratione,qua! inftituto fuo negocio conueniret, numeraturum

feftatim eam quam Caefar iufsiflet, pecuniam, pollicitus eft,iniecfta etiam
multorum aliorum donorum fpe. Deinde ludos inftitutos ob perfecftiO'
Ludiobperfv - nem fani Veneris, quos uiuo adhuc C^fare quidam fefe celebraturos rece'
dant veneris peranqfed tum ficut &C equeftre certamen Parilibus, negligebant, ipfe ftiis
< edematti . fumptibus, tanquam ad fe ratione generis pertinens,ad captandam po'
puli gratiam fecittfellam tamen Cefaris auream, coronamcp gemmis orna'
tam in theatris ( quamuis ita fuerat coftitutum ) Antoni) metu non intulit.
Ceterum ftella quadam quotidie inter Septentrionem & Occafum appa-
Cometes, ruigeamen Cometen uocantes nonnulli, ea portendere dicebant, qug alias
huiuiinodi fignum fequi cofueuiflentrereditum quidem hoc a plebe eft,fed
tamen Cxfari eam, immortalitate nimiru iam adepto, incp fideru numerum
allecfto, iacram efle dixerunt. Ea rc Caefar animo cofirmato,ftatuam patris
aeream, cum ftella fupra caput, in V eneris tem pk pofuit. Cum id m ctu pk'
bis nemo prohiberet, reliqua etiam quae iam ante in honorem Caefaris de'
cretafuerant,facfta funtrquippe &menfis Iulius nominatus, SC propter u i'
cftoriaseius feriaeinftitutae,facrftkatum<^eft.Hasob caufas milites etiant
prompte Caefari fefeadiunxerunt, praefertim nonnullispecuniacociliatis,

iamqi

LIBER XLV. , itfj ,/

iamcp murmura fuboriebantur,uidebanturcp nouae res impendere, Qtiam y
opinioftem uelmaxime confirmabat, quod Caefarem in Praetorio conante^r
de fublimi confpicuocp loco, ut patre luperftite confrreuerat, uerba face^f
Antonius prohibuerat, detrartumep per lictores exturbaratudmagr^m
apud omnes indignationem mouebat,ac praecipue, quia exinde Caefar fo¬
to fe omnino abftinebat,ut Antoni] inuidiam augeret, animoscg multitudi a ntonij er O
nis adfe pertraheret. Quapropter metuperfufiis Antonius, ijs qui fibiade- faris offenfe,
rant dixit, fe neque iratum Caefari efle,& beneuolentiam ei fe debere fate- ac reditus in
ri, paratum cp efie ad omnem fimultatem abolendam . quae cum Caefari ef gratiam*
fent annunciata,congreflus efi: cum Antonio, uificp fiint in gratiam mutuo
redrjfle. Vterq* enim etfi fatis certus fuae fententix erat, tame tunc eam ex¬
ponere, intempeftiuum exifiimabatritaq* alter alteri nonnihil concedebat.

Cum aliquotdeindedies quieuiflent,pdftnouae fiifpiciones infinuauerut,
inimicitiasep mftauraiierut,fiue illae metu uerarum infidiarum, fiuefalfis ex
dalumntjs ( uti fieri in huiufmodirebus aifolet) obortae. Q^ri enim poft ue-
frementes inimicitias in gratiam redeunt, multa leuiufcula, ac temere acci- Eorum duiin
dentia in fufpicionem rapiunt, at<£ in uniuerfum omnia tanquam confulto gratiam redie-
«malam in partem farta, ad coceptum ante odium apponfit.Hanc ad rem runty mutuae fu
tl i, qui inter hos obuerfantur, haud parum conferunt, qui beneuolentise fficiones .
praetextu iubinde aliquid annunciantes, animos iam ante irritatos magis
exafperantplurimi enim funt»qui potentiorimi inimicitrjs gaudeant, quo¬
rum animi cum fint etiam ante limultatibus inuicem correpti, facile eorum
mhocipfirm paratis fermonibus decipiuntur: qui odio ipforum delertati,
mfidias ipfis fub amicitia: nullius doli fufperta: fpecie ftruut.Quo fane mo’
do Caefar quocp &£ Antonius, cum neuter alteri crederet, magis etiam ani¬
mis a fe inuicem abalienati funt. Antonius ergo, cum augeri potentiam Cse Antonius duas
larisperfpiceregad ineicandam plebem, fi qua eam ratione a Caefare auelle inpopuli vra-
re, fibicpadiungerepo flet, animum adiecit.igitur per L. Antonium fratrem tim, c r tuum
fuum i nbunumplebis, promulgationem tulit de multis agris, ijscp etiam ipfmufumyde
qui elientm paludibus Pontinis ( cum tame eae nondum complanata, ne- cret* fieri c«-
dum agriculturas; aptae eflent ) populo diuidendis.Erateo temp ore tres fra- ^wmf‘
tres Antonij, gerebatep quilibet eorum aliquem magiftratum,M. Confula- L
tum, L. T ribunatum plebis, C.Praeturam : itacp facile etiapoterant eos qui Tribunu$k-
iocijs fubditis^ P. R. praeerant, percuflbribus tantum Caefariscp, hisc» qui .

ijs fidi erat, exceptis, pr^fertura deponere, alioscp in eorulocuiubftituer e ^tonm

alijsq? contra imperium ultra qj Iulius Caefar coftituiflet, prorogare. Proin- ' * °r‘
de hoc agebat, ut Macedonia, quaeM. Bruto forte obtigerat prouincia, C. Macedonia &
Antonius fibi ucdicaretrGallia uero Cifalpina D.Bruto afsignata,quod &, Galliam A nto
militibus dC pecunrjs inftrurtifsima dfet, ipfe M. Antonius cum eo exerc i w/ fibi uendi -
tu, qui Apollonia fuerat praemifius.H^cigitur decernebat. Praeterea Sexto cant •
Pompeio,qui iam magnas copias contraxerat, impunitas, quae ei a Ctefare o
cum multis alijs data fuerat, confirmata efttdecretumcp ut pecunia, qua: in • - Vom$t
argento auro ue ex paternis eius b onis in aerarium eflent repofita:,reftitue- rcslttuiiuKs.

rentur: praediorum autem maiorem partem Antonius habebat, nec^quic-

quam reddebat. Sediamresipfius quoq* Sexti exponenda funt. Is cuma Sexti Pompeii
Corduba profugiflet , primum in Lacetanis fe abdens ,perfecutores latuit, res inHiffanh
quod patris memoria eum is populus beneuolentia profequebatur : poft gefl^o1 difcef
cum Caefar in Italiam ferecepiflet,inBaetica exercitu non magno relirto, fiaexea*
Lacetani,atcp hi qui ex prflio iuperfuerant, Sexto fefe coniunxerunt. Cum

^ P his

S'VX

/ V

'V-

£J-

im

X

Xf-

t7° DIONIS ROM, H I S T.

\. his Pompeias in Boticam , quod eam fuis rebus commodiorem iudicabat
>\efTe,regreflus, multis urbibus, alijs deditioe,alijs ui receptis,idqj eo facilius»
£jMod iam Cofar mortem oppetierat, nihilcp uirium praefetffus eius C. Afi-
£,A finias Pol- mfe Pollio habebat, ad Carthagine, eam quae in Hifpania fita eft, arma con
H° • _ uertit ♦ Cumcp Afinius p er abfentiam eius foctj s ipfius m aleficium inferret*
Error boftium reueriiis ualiaa cum manu Sextus, praelio congreflus cum Pollione, infugi
nidorum Se- eum conu€rt^t ; reliquos fortiter pugnantes caiii quodam huiuimodi acci-
xtopwt, <jente terruit, ac uicit : Afinius quo facilius in fuga lateret, paludamentum
abiecerat, alius quidam inter equites praecipuus, cognominis Pollioni, ce-
ciderat:ita cum alterius paludamentum in hoftium poteftatem ueniflet, ab
ter occubuiflet,militescp alterum uidiffent, alterum audi) flent, in eum error
rem delapfi funt,ut ducem iuum cefum crederent, itacjp ceflerunt. Sextus ea
memoria potitus , totam fere eam regionem obtinuit. Cum iam potentia i'
LepidasVom- pfiusautfta eflet, Lepidus finitimae Hilpamo profuturus aduenit, perfaa-
peb reJHtutio fftcp ei,utredditis fibi bonis paternis pacificationem admitteret, idqj Anto
nem conficit, nius amicitia Lepidi , odiocp Colaris ita uti decerneretur, perfecit : quibus
conditionibus acceptis Sextus Hifpania excefsit , Interim Cofar & Anto*
nius,quanquam aperte inter fe bellum non commiferant, tamen ita contra
fe mutuo omnia agebant, ut quantumuis id occultarent, tamen res ipfo om
Komarcsin niahoftiliaarguerent.Erant eo tempore omniaRomo incompofita atque
fiatu incerto, confufa: in pace enim bellum gerebatur, imago quodam libertatis propo-
nebatmsatqui ex potentia omnia agebanturrpalam Antonius, nimiru Co-
fui, proualebat, coterum farior populi ad Cofarem inclinabar, partim pro¬
pter patrem, partim ob fpem fibi ab hoc promiflorumiuerum prpdpue hae
de caufa,quod Antoni) magnam iam potentiam, molefte ferebant Cofare
r ornatorum ller° minus ualidum adhuc, adiuuabant * Nam neutrum quidem diligebat,
cdfuctudoine- fedhomfnes fempernouarum rerum appetentes, quorum cp ita feno t natu
uertedis poten ra,ut demoliri potentifsimS queneg, oppreflum autem adiuuaie finderent,
tibus, c r abie* Antonio Cofarecp ad fuas cupiditates explendas utebatur : itacp cum tunc
dis Ad poten - per Cofarem Antonium deieciflcnt , poft Cofarem quocp euertere conati
tim euehedis. fant* Quippe femper infenfi potentioribus, infirmioribus opem proflare,
tjscp in iliperioribus deprimendis ufi,ipfos quoq* deinde odio habere con-
fueuerant,cum ad flatum inuidio expolitum euexiflent: quo fiebat, uteof-
dem amore odiocp profequerentur, eofdem exaltarent atqj humiliarent* I-
ta Romanis erga Cofarem Antonium^ afiedlis , bellum tali ex principio
Bf Ui cotra An coortum eft, Antonio Brunduiium ad milites, qui eo ex Macedonia tranf-
tonim occa - miferant,profe(fto, Cofareodefuos cumpecunijs, qui fibi illos milites con
fiones. $ ducerent, promifit, ipfc in Campaniam ufq? progrelfus, magnam manum,
Ctefar exercitu ex Capua profer tim contraxit, quod hi a patre ipfius eam urbem agroscp
pAut, accepilTent;rjs multa pollicitus eft, deditqj confeflim flngulis duo millia nu
mum.Hoclegio Euocatorum appellata fuit, quod mifsi facfli a militia, rur>
fusad eam conuocarentur.Hisadfereceptis,CofarantequamRomamre-
Orutit) Cccfu- diret Antonius, in urbem reuerflis, ad plebem fibi in hoc a Cannutio para¬
ro Ad popula t tam progrefilis, memoriam patris fui, multis apud eos uerbis ren°aauit,eis
res egregie geftas recenfuit, de fe quoque multa modefte dixit, Antonium
accufauit: milites qui fe effent lecuti laudauit, qu6d ad auxilium urbi feren¬
dum adeftent,feq3 ad id delegiflent, ac per fe id populo exponeret.Ob ho^
uerba laude, ut compofitum fuerat, plebis, multitudiniscp quam fccurn ha¬
bebat, exceptus, in Hetruriam profedus eft, ibi quoep militum cogendo-
/ rum

^ 41

'7'

LIBER XLV. . <7* /

rtim caufa. Antoniam autem milites quiBrunduGj |fant,primo amice aece

X0tisT, caedi c™°ncs quofdam wki q ^ J d font.

fed euntes m Galliam, cimnonpwmlaD^ ^^k^^ tranfiue-

ipretisqs tribunis militurri fibipraetcdtis, c<3 mtj His Cariar acce

acce

adfe

ptis cum ficut Pr* . , VV “mnjb potitus eft, cum in eos piK'

cer^hTnKStacid!ffi:?Poftqu^m ucr° Antonius Romam reuerfus,confti-

Wtist iblrebus K militibuGeliquis.Senatonbusqiqu. cum qs erant facra
memoadaffisinGallianqneinhac quoqimotus aliqui ex.fterent prope-

“7, r 11 intcrDofita eummfecutus eft . Praeerat eo tempore
G^^D^B^us^n Cacaris caedis particeps fuiflet, haud panini

^eif^iAntonxus poneb5* Verum Brutus cum neqj C^farem ulla lnfiftpi q*0 conpU,
cione haberet f nihil enim is patris fui percuflbribus minatus luerat) cC An crfar D.Brw-
tonium non minus fuum aliorumqj omnium qui poteftatem aliquam ha. tm fibi cotr *
berent5quam Cxfaris hofte ex infita hominiscupidftatecognofceret,Atv Antonium <td -
tonio non cefsit.Cxfarem ea res diu fufpenfum tenuinnam utrumque ode' jciwmtjoa*
rat,necR tamen utrumcp fimul oppugnandi facultatem habebat, quoduix
dum aduerfus alterutrum fatis uirium haberet . V erebatur etiam, ne fi hoc
conaretuivpfos inter fe coniutlgeret,bellumq5 aduerfus ambos gerendum
haberettitaqs id cogitans,in prtefentiarum fibi aduerfus Antonium certan
dum eife, ultionis autem esedis paternae tempus nondum adefle, cum Deci
mo fibi fodetatem fungendam ftatuit:haud ignarus fe eum, fi nunc eius au
xilio prsefens negociu obtinuifte^inpofterumfacile debellare polle; fore
autem ut hoc pado Antoni} fummum hoftemnunc fecum haberet, nam
inter Brutum ac Antoniu fumma erat diflenfio. Itacp ad Brutum mifit, qui
eifTam amicitiam, bellicp fodeqitem offerrent, fi quidem Antoniumnon
lecepiftereocn effecftu eft, ut oppidani etiam Ctefaris tebus ftuderet.Tunc
igitur in Senatu ( iam enimin exitu annus erat, ac neuter Confulu ad urbe
erat Dolobella etiam in Syriam ab Antonio praemiflo ) decreta: (unt lau¬
des Mutinenfibus ( eam enim D. Brutus urbem tenebat ) militibusqj, qui MiUtibm )0-
Antonium dcreliquerantiTribuniS etiam plebis fufffagatibus. V tep initio mtmcnfibui
noui anni tutius poffent in rem praebentem confulere, militum praefidio Cu grati* ad*,
fiam munire ftatuerunt : idcp cumreliquis qui tum Romae erant plernque,

«naimo Antonii odio flagrantibus, placuit: tumuero in prinus Ciceroni
qufcuminStaus efet Antonfo, Ctefari ftudebat, omni que & ora’)
tione &: actione, pro uiribus Caefarem iuuabat, Antonio que mcommo-
dabaneiusen rei caufa, cum eflet urbe profeflus, filium fuum, quem Athe¬
nas difriplime capiendae gratia mittebat , comitaturus , poftquam bel¬
lum intei eos coortum audiuit, Romam fe recepi t.Ha’C eo anno aftafunt,

nrteterea Seruilius Ifauricus extrema fenedute diem claulit. Cuius hac de Samhjlfmi-
caula mentionem feci, ut offenderem quanta eo tempore Romani reueren
tia erga eos qui dignitate aliqua praftaret, ufi.quantoqjpdio impudentes,
etiam minimis in rebus, profecuti fuerint . Is enim Ifauricus , cum fibi pedi¬
bus ingredienti quidam equo uehens obuiam fadus equo non defilqffet,
fed refla pmeruedus eflet , ubi eum forte in iudicio uadimomum hab en-

\ P .? tera

cimors »

temagftdui, rem eam indicibus narrauittijcptanta indignatione correpti
Atj.VX.7n, fijnt, uc induta caufa hominem condemnarint. A.Hirtio, C.Panla (nam is
€‘ -quoqj tum erat Confulcreatus,quanquapateripfius in tabula profcriptio'
n;s Sylianar fignatus fuerat ) Con(ulibus,Cal.Ianuarijs Senatus eft conuo-
catus, percp dies continuos tres deliberatum ; ita enim perturbati erant in'
ftante bello, prodigtjscp quae multa 5C terribilia acciderant , ut ne religiofis
P rodigti, quidem diebus coliiltationem de fua falute intermitterent * Fulmina nancp
permulta deciderant, quibufdamcg cella Iouis Capitolini quae erat in teuv
pio Victo rite, tacta fuerattuentus uehemcns coortus, columnas quae pofi-
tte erant circafanum Saturni et Fidei euulferatacdifsipauerat.ftatua quoq*
Clinem Cicc Minerue cufto dis, quam ante exilium fuum Cicero in Capitolio collocaue
ronis. ratj deiecerat ac confregerat, quo Ciceroni pernicies portendebatur ♦ Ad

terrorem autem reliquis inijeiendum acceiferant terraemotus ingens, &C
quod taurus in templo Vefhe mactatus poft remfacram exiluerat; fax per
coelum ab ortu ad occafum per curr erat, ftella quaeda ante non uifa per miil-
tas dies apparuerat; folis lumen aliquando diminui, extinguicp, aliquando
intra tres circulos cfFulgere, quorum unum corona fpicarum ignita circun-
daret, uifum fuerat;quo id quod futuru erat, euidentiisime fuit demonftrsi'
tiim,nempe, triumuirorum, Caefaris,Lepidi, Antonijcp poteftas, e quibus
Cacfar deindererum potitus eft «. Quinetiam uaticinia quaeftatusReipubli
cae popularis euerfionem prodicerent, euenerunt. Nam corui in Caftoris
templum inuolauerunt, nominacp CoiP Antonfi ScDolabcllse in tabella
quadam fcriptaroftris exciderunt. Canes multi no<tu urbem totam perua-
gati, ac maxime ad Lepidi pontificis Max.aedes concurfu facto ululauerut.
Padus cum in adiacentes terras admodum exundaftet, repente retro cefsit
magnamcp ferpentium multitudineminficco deftituit.pifccs innumerabi *
tes exmaripcr oflia Tiberis in continentem dedi funt . Hoc omnia pcftis
uehemens excepit per totam fere Italiam : atque eius caufa decretum eft, ut
Curia Hoftilia reficeretur, isep locus in quo naualis praeli) fpecimen exhibi¬
tum fuerat, terra iniccta compleretur. Neque tamen haec finis malorum
fuit : quinetiam altero Confulum facra Calend. Ianuartjs faciente, quia tum
magnlratum inibatTubito lictor concidit, atc^ expirauit. Igitur iftis diebus
confultatum eft, multis^ inutranque partem fententijs dictis,hanc Cicero
orationem habuit;

0 ratio Cicc - Cur profectione ab urbe,P.C.quafi diu abfuturus in ft inierim, cur cp ce-

ronisin Sena- leriterin urbem redierim, fpe plurimum uobis commodi adferendi, ante
- tn contra An- uobis expofui; quod nimirum neque in dotainationetyrannidecp uiuere
tomum , poftem, ubi rfecp rem publica curare, necp libere fine periculo fententia di¬
scere, neque mortem adeo meam ueftra cum utilitate coniungerepoflem,
quodep uiciisim nullum mihi periculum fubterfugiendum eiTe exiftimare,
fi quid in rem ueftram efficere poffem.T am enim uiriboni officium effe iu-
dico,feipfum patrio ufibus c6feruare,cauereqj ne temerepereat,quam of¬
ficio fuo neqj dicendo deefTe , neqp agendo , neqj mortem etiam pro lalute
eius detrecfare. Quo cum fiefe habeant, etfi Caelaris opera effectu uideba-
tur,ut fatis tuto poflemus confilium de rebus urgentibus inirettamen quo-
niam decreuiftis,utprgfidio adhibito Senatus coiret, omnino in hoc nobis
Dr difficulta - incumbendum eft, ut dC inprofentiarum ita rem conftituamus, Afuturis 1-
te propofiu ta profpiciamus, ne pari ratione deinde de rjfdem deliberandi nobis necef*
deliberationis, fitas imponatur.Enimiiero rem difficilem atq* arduam efle, ac quo diligen'

liber/ XLV. J7$ y

tia curacp magna indigeat , uos ipfi fi nulla alia re , certe prtefidio Curias cir-
cumfufo declarauiftis , quod nunquam inftituiflTetis, fi quidem folito orna-
tu atcp fecuritate confultareuos pofle iudicafletis. Quare etiam propter mi ’
lites qui ad funt,necefle habemus aliquid operaeprecium ftatuere,ne dede¬
cus aliquod nobis contrahamus, qui tanquam aliorum metu militibus ad-
fcitis, ita deindenegligenterrem agamus, quafi nullo impendente terrore.

* * * *

Qirafi uero opus fit eum ultra reliquos exercitus , quos contra patriam
cotrahit, hos etiam accipere, ne quid uel hodie aduerfus ipfum decernatis.

Quanquam eo impudentiae quidam progrefsi iunt,ut dicere aufi fint, eum ojlendere mei
non aduerfus urbem bellum parare , adeo 9 ftultos nos efle exiftimant, ut pit, Antonium
putent ipforum nos uocibus potius,quam Antontj asionibus fidem habi- f™* cotr a ur
tu ros. Q_uis igitur efi, qui potius quam confideret aefliories eius, exercitus 'bem cc
quos contra focios noftros fenatus populicpiniuflu conduxit, incurfiones
in agros, obfidiones urbium, minas quas contra nos omnes iacit, fpes, qui¬
bus fretus haec omnia agit, horum uerbis, commentis & uanis praetextibus
animum cum fua pernicie aduertere malit f Ego certe tantum abeftuthaec
eum legitime ac reefle facere cenfea,ut propter haec eius fatfia, ac quo d Ma¬
cedoniam fibi forte traditam rcliquit,quod loco eius Gallia nihil ad fe perti
nentem inuafit, quod exercitus,quos Caefar aduerfum Parthos prgmiferat,
aflumptosfecum habet nullo belli terrore in Italia extante, quod tempore
fui Confularus urbe exceisit, populationibus ac maleficijs hinc inde uaga-
tur, iam dudum hoftem eum omnium no ftrum efle pronunciem . Qiiodfi
uos non ftatim initio fenfiftis , neqp fingula haec facinora indignatione pro- Antonius tcni~
fecuti cftis, tanto is maiori odio dignus efi, quod uos homines tantabonita tate Senatus
te iniurrjs laedere non definit, fed cum primorum iliorum peccatorum ue- abu[us. .
niam fortaisis impetrare poflet , eo no intermiflfa fua improbitate perrexit,
ut primorum etiam delicflorum poenas luere opus habeat.Qiio magis lon¬
ge maximam curam huicnegocio impendere uos expedit, cum peripicia-
tis eum qui tantis in rebus toties uos contemptui habuerit, nullo modo ue-
ftra aequanimitate ac clementia pofle ad uoluntariam refipifeentiam addu-
ci,fed necefle efle, ut armis, quoniam quidem id ante omiflum efi, uel inui-
tus coerceatur. Neqj uero quod partim perfuadendo,partim cogendo uo- Dehisque An
bis decreta pro fe quaedam extorfit , ideo minus iniufie eum egifle , aut mi- tonio decreta
nori fupplicio dignum efle, iudicare debetis:quinimo hoc ipfum uel maxi- fuerant3difcu~
meineoplecfiendumefi:, quod cum ftatuiflet multa ac grauia facinora ede ^

re, etiam a uobis traditis occafionibus ( cum uos nihil de ipfius animo com
pertum habentes, aut prouidentes,ad certa decreta facienda copulit.) con »
tra uos ipfos ufus eft.Qin enim uos,nifi inuiti, praefeduras a Cariare uel fo:i<
te certis hominibus afsignatas immutauiflTetisrAntonioq* eam ppteftatem =>

concefsiiTetis , utreliquas focijs amiciscp fuis conferret , C. fratrem fuum in
Macedoniam mitteret, ipfe Galliam cum exercitibus,quibus pro uobis uti
opus no habebat, obtineret f Arinon meminiftis, quemadmodum uos ob
necem Caefaris turbatos aggreflus , omnia exanimi fua lententia confecu-
tus fit, cum de quibufdam fubdole dC ex tempore uobifcum comunicaret,
quaedam ipfe per fe mala fide adderet, omnia auteui ageret, militibus,rjsqs
adeo Barbaris aduerfus nos ufus 7 Necp uero mirari quifqua debet, aliquid
eo tempore fecus quam conueniebat decretum fuifle, quandoquidemne
nunc quidem libere quicquam loqui aut agere quod res flagitaret, potuif.

p 5 femus,

t/4* DIONIS ROM. HIST.

femus, nifi praefidio firmati: quo fi tunc muniti fuiflemus,neq; eais,qu£ ob'

^tinuifle dici poteft, tunc obtinuifiet:nec^ ex his audfus, ea cgiffet quae egit.

, Ppinde nemo uobis ea quae iufsi,coacfti,cfi lucftucp ei dare uifi fumus, tam

qu<?m legitime ac iureconcefla ei quifquaobijciat, cum ne lnpriuatis qui'
dem rebus ea rata fint, quae quis uiab alio ada&us fecit* Qiianquam haec i'
pia ueftra decreta fi expendatis,neq3 magni momenti,neque magnopere a
confuetudine noftra alieqa inuenietis.Qiiid enim tandem mali eft, fi alij in
alius locum Macedonia aut Gallia habenda data eftr1 aut fi Conful milites
'fcflumpfitf' V erum haec demum grauia ac mifera fant, regionem noftram
infeftan/ocias urbes oppugnari,nofi:ros milites contra nos armari, noftris
nos fumptibus petbquorum a uobis nihil unquam decretum, nihil cogita'
tumefir.Nonitacp proptereaquod nonnulla ei concefsiftis, ideo etiam ufi
incoceila agat ei permittere, fed contra odifte eum, ac fapplicio afficere de'
betis, quod honoribus clementiacp ueftra no in his quidem tantum, fed re'
liquis etiam omnibus in rebus contra u os abuti aufus fuit. Qjuod ut intelli'
gatiSjConfiderateipfius omnes acftiones. Pacem ac concordiam me autore
mutuam decreuiftis:cui gubernandae cum Antonium praefeciiTetis,talem
fe is arrepta orationis in Caefarem funebris o ccafione gefsit, ut tota prope'
modum urbs incedijs mixta, caedes ingens hominum edita fit. Omnia quas
Antonium otn C se far uel dederat quibufda,uel legibus fanxerat,cofirmauiflis:( non quafi
ntifccM,qum ea probaretis, a quo logifsimeabeftis:fed quoduidebatis expedire ne quic
^7“ quam eorum immutaretur, quo facilius fine fufpicionibus SC offenfis una
J't{gl)Je. degere pollemus ) ei negocio Antonius exequendo praHfecftus, multa Ca>
faris acffa.euertit, multa in eius commentarios uicifsim intulit, agros, ciuita-
tcm,immunitates:alios9 id genus honores ffs quibus C^far ea dederat pri
uatis, regibus, urbibus ademit,alijs ea tribuit, corruptis ob hanc rem Caefa'
ris commentarijs:his qui eius poftulatis nonfatisfacicbant ea eripiens,alijs
qui quod pettjfiet dabat, ea atep alia uendens.Qiiod ipfum cum uos proni'
difletis futurum, edido cauiftis,ne poft Caelaris exitum columna aliqua fi¬
geretur ullius eius beneficrj:tamenis poft hoc edieftufarpius eas fixit, quod
diceret neceftarium efte, ut quaedam in libellis Cadaris extantia & ederem-
iur,& agerentur. Vos ut haec cum principibus duitatis conferret, iufsiftis:
is uero adeo fcilicet ueftram autoritatem fequi inftituit, ut nihilominus ftv
lus omnia qua: ad leges, exules, caeteracp quae modo recenfufifpecftarent,
peregerif.At uero itl his tatumrebus talis fuit, reliqua recfte adminiftrauitc'
nr non ita eft P. C. Non ne enim pecunias publicas a Caefare relicftas conqufi

rere dC proferre iufiiis, ad fe rapuitr' earumcp partem creditoribus fuis red'
didit, partem luxu cdniumpfit, ut nulla iam earum portio fuperete' Cum
/'InomenDicftaturae odio Caefaris potentiae protinus ex Republica fuftulifi
•• fetis, noifne eo quidem is nomine (quafi ipfa per fefe uocabula noce'
rent) abftinuit, fub Confalari autem nomine Dicftaturae adiones &po-
teftatem exeruitf Non ne uos eum concordiae praefecftum efte uoluiftis:
is uero fiio arbitrio tantum bellum neque iuftum, neque a uobis decretum
No« effe Sena' C0ntra Caefarem ac D.Brutu,quos uos laudauiftis, fufcepitrDeniq^fi quis
tui Jftriben- fingulaperfequiuelit, innumera proferri poliunt, quae fibi ut Confuli ille a
da, qu£ pr£ter uobis iniun<fta,nullo modo ut par erat gefsit:fed in omnibus diuerfumTeett
eius fentetiam tus, potetiam fibi a uobis conceftam, aduerfum uos c5uertit.Num nam igi
Antonius gef - tur haec quocp male ab ipfo acfta in uos recipietis, uobiscp caufam eoru om^
fit' nium adferibetis, pr opter ea quod adminiftratione exeeutionemep earum

s rejeum

Verum ipfi commiflftiVid uero abfurdum fuerit? Neq* ticrd fi quis dux aut
legatus conftitutus a uobis nihil redle gerat, eam culpam uobis fuftinenda ^

uos exiftimabitis. Indignu enim fuerit ab ijs qui rebus gerendis praeficiunt ’
tur,emolumeta honOrescp capi, crimina QC culpam uobis impjngi . Qiiai|v
obrcm ne Antonius quidem audiendus eft,fi dicat; Vos tam e Galliam mi"
hi cocefsiftis, uos pecuniae publica: procurationem mihi mandauiftis, uos
mihi exercitum qui ex Macedonia ucniebat,dediftis : nam haec quidem ita
decreta funt(fi quidem ita loquendum eft,ac non potius abipfo pcena exi
genda, quod uos ea decernere coegerit) non tamen haec etiam, ut exules re
fti tueret, ut alias leges fubrogaret, ut ciuitatis ius,rerrrifsionescp uectigaliu
diuenderet, ut publicam pecuniam pecularetur, ut res fociorurn diriperet,
ut urbes malencijs infeilaret, ut tyrannide in patriam afre claret. Eam enim
poteftatem neque Antonio, neque ulli altf, quantumuis ei multa decreuifi
fetis, unquam dediftis,ut pro fua libidine omnia ageret:fed fupplicia tj s qui
hoc conar ent,impofuiftis potius;quo hunc etiam modo tra<flabitis,fi quid
mea oratio apud uos ualebit. Quippe is no in his modo rebus talem fe prae ,
buit, qualem uos eum noftis 8C experti eftis,fed in omnibus omnino fuis a^
dlionibus quandiu ipfe in Republica uerfatus cft . Nam de ca quidem eius fotam uitm
uita,quam priuatus egit, eiuscp libidinibus ac cupiditatib. data opera nihil Antonij cotini-
dicam,'non quod non multa pofsint eius grauia flagitia referri, fcd quod pu cijs cxagiut.
deat me hercle apud uos, quibus mecum haec nota iunt,comemorare, quo^
modo puericia fuaminftituerit, quomodo adolefcentia proftituerit, quo>
modo clam meretrix, palam fcortator fuerit, quomodo pro uiribus fuis om
nia &C pallus fit 5C fecerit turpia : quomodo luftris ac temulentia, alqsq3 ho'
rum uitioru comitibus uitijs deditus uixerit : quippe impofsib ile cft, homi¬
nem in ea libidine atque impudentia educatum, non omnem iiiam uitairi
contaminare, ita ut ille a rebus priuatis obfecenas uoluptates 6C auariciam
ad publicas attulit.Haec igitur omittam, eiuscg etiam in Aegyptum ad Ga* Antoitij in Ac-
binium profedlionem, QC in Galliam ad Caefarem fugam, ne, fi fingula accu gyptum tt G4
rate perfequar, pudorem uobis inijeere uelle uidear, qui eum cum talem ef lum profcaio
fe cognitum habereris, tamenTribunumplebis,magiftrum equitum, Com ncs *
fulemqj etiam creauiftisrhaec tantum in medium adducam, quibus his ipfls
in magiftrattbus per temulentiam et petulantiam flagitij s debacchatus cft.
Tribimufplebis primo omnium obftitit nobis,quo minus res inflantes bo T ribunatu^lc
no in flatu collocaremus, clamitans uociferansm,^ folus omnium commu bis Antonij.
ni urbis paci fefe opponens . Poftquam uos indigne id ferentes,decretum
propter ipfum iftud feciflis, non tantam relicflofuo magiftratu,urbeprofu /
giqa qua ei unam nocftem abefte per leges non licebattfedad Caefaris aima , f
confugiens, eum contrapatriam adduxit:noscp Roma,& tota ex Italia ex-^
turbauiqac fere omnium eorummalum, quae p oftea in b ellis ciuilibus p zt' ■>

tulimus, caufa prgeipua fuit.Nifi enim fe is noflris cofifijs oppofiu(Tet,nun^ (fmnium mulo
quam Caefar belli caufam aliqua inuenire potuiifet : aut fi uel ad extremam rum qua bcUis
impudentiam progreflus, praeter noftra decreta copiasiuftas contra xiffetfouihb.iiiucSit
tamen aut ultro aut ui coacftus,ab armis ad fanam mentem redijftet . At ue^ rnt 3
rd Antonius occafiones ei fuppeditauit. Senatus dignitatem euertit, milri #fo,Ko ira¬
tum audaciam auxitris femina eorum quae pdflpullulauerunt malorum * ’

citris communis non noflrum modo, fed totius propj orbis terrarti peflis
fuit. Qjrod ipfiim etiam diuinitus euidentifsime demoflratum eft . Cum
nim admirabiles illas fuas rogationes ferret, omnia tonitrib. ac fulguribus

p 4 repleta

V

\7& DIONIS ROM. HIST.

repleta funt,quae fceleratus ille,quamuis fe Augurem efle diceret, pro nihL
^ 1 o habens, multis, ut dixi, ac magnis inalis non urbem folam, fed omnes ter
1 ras repleuit . Quid dicam, quemadmodu poftea toto anno fuerit magifter
Magiflerium equitum? quod anteipfum fecit nemo . Qirid, quod uobis per ebrietatem
equitum, deinceps illufitjinqj concionibus pro ipfis roftris inter concionandum cra
Vomitui pro pulam euomuit? quid, quod exoletos ac fcorta,6<Toculatores,mimasqj
roftris. CLIm livoribus laurum geftantibus fecum ducens3Italiam circumiuit?quia
quod folus omnium hominum Pomperj bona emere aufus eft,necpfuam
dignitatem, neque illius memoriam reueritus? eacp cum uoluptate rapuit,
quae nobis etiam num ludum mouebant? Quippe dC in eabona, dC in mul
ta aliainuaOt, iperans libi precium nunquam fore perfoluendu:quanquam
id non fine fumma contumelia ab eo Caeiar u i exegit, tanti fcilicet ipfum fa
Antonia* Cha ciebat. Caeterum Antonius tot tantascp poflefsiones, pecuniamcp omni ra
rybdis. tione compilatam, Charybdis cuiufdam in morem alea,fcortis,helluando,

compotandocpabforbuit.Verumhaec quoq3 mitto. Contumelias autem
eiusinRempublica,caedescp per uniueriam urbem ab eo editas quis filen-
tio praetereat? Meminiftis uero, utaipedu uobis grauis, longe moleftiisi-
Antonia* ar~ mus adis fuis fuerit ? Qui, proh deos, proh terram, primum aufus fuit hoc
matus iuxtl et inloco3intramoenia3in foro, in Curia, in Capitolio, ueftem purpura prae-
togatus. textam geftare, ac fimul gladio fe accingere, idem livoribus iuxta dC mil i-
Seditionibus tum praefidio uti . Deinde cum poifet etiam reliquos tumultuantes fedare,
urbs ab Anto- nonmoddidomifit:fedpartimfuaipfius,partim alioru opera nos concor-
nio agitata, des ad difsidia concitauit . Ipfe quidem alteri fefe fadioni adiunges,eamqs
adiuuans, unica caufa fuit ut ex ea complures occiderentur. Ne autem Pon
ti reliquae partes,Parthicg ftatim poft obtentam de Pharnace uidoriamm
noftram redigerentur poteftatem, per folum Antoniu ftetit. Nam propter
res ab eo comotas coadus Caefarhuc celeriter aduenire, a' perfedioneifta-
rum reru prohibitus fuit.Sed ne haec quidem Antonio refipiicendi caulam
Confutatus An attulerunt.Coniul enimuero, P.C. nudus, unguentiscp delibutus in forum
toni/, turpi uem't fob fpccieLupercalium peragendor&progrefsuscp cum lidoribus
ter ineo atta. adroftra, inde cocionem habuit, quod poft urbem coditam a nemine non
modo Confule, fedne Praetore quidem, autTribunoplebis aut Aedili fa-
dum eft.Nimirum agenda ti erant Lupercalia, uni ex collegio Iulio.( fice-
nim cum loqui Sextus Clodius docuit, acceptamercede duobus milib. iu-
geruagri Leotini) At uero Confulatugerebas,uirbone(loquar]enimtan-
' quam ad praefente )& cum minime decebat, aut licebat tibi ea in conditio¬

ne coftitutOjUoluiftnnforo apudroftraomnib.nobis praefentib. perorare,

? nimiru uti corpus tuu admirabile, obefumillud &C delicatuuideremus,un-
dam<^ tuam impura uocem grauib.iftis in uerbisaudiremus.(haecenini
V de tuo ore dicere, quam alterum illud,malo ) NimiruLupercalia debita fua
cerimonia caruiifent, nifi tu totam urbem eo geftu, ne quid dica de oratio¬
ne, dedecoraifes. Quis enim ignorat, Conftilatum totius populipublicum
efle, cuius maieftatem ubiqj conferuare, nullo modo autem denudare, tur- '
pitudine'ueafficere oporteat? Sed fortafsis Horatiumillum prifeum Anto
I ocofeexem- nius imitatus eft, aut antiquam illam Cloeliam ? quorum haec omniueftitu
piis maiorum induta fluuium tranauit , ille etiam armatus fe in flumen abiecit ♦ Dignum
adduftis eum profedo Antonium,cui ipfi quoqj ftatua ponatur, ut Horatius cum arma-
exagitat . tus in Tiberi confpiciatur,hic nudus inforo cernaturrquippeifti nos ferua-
runt, ac in lib ertatem afleruerunt , hic uero , quantum in ipfo fuit , libertate

liber XLV. , l7/

nosfporiauit1populai;mrapubfetoun^1^°^1^c^J”u™P;1’^ ^
fukjtyrannum pro Di t t nnfcenfis roftris egerit. Qyi uero is, qui

progreflus ad roftra docent, qu^confte 1aufuseftalfquemillforo Ro,ja,

cum eflet Romanus ac pnc ere. nonulo uniuerfo Senatu praefentc rc'

no)apudroftraLibertati&cra,omnipo^l^ ^addere&hoc nobis

gemnomirtare diadema^ capiti c^r jg._unaum^c uthxcd.

omnibus exaudientibus menda aum. is qua re, etiam di£-

ceret faceretcp:qui inquam,is n ( M*Antoni,nos haec mandaui Antonium Ge*

hcilima, fe cotinerc poisit* INos ne^g^ ampj€Xf fumuSj Manlium de faxo furi regnii tra-

deleamus , Spurium °ccidimus^ diris ex*

qui illud nomen, ate^ huius cau nn{ alj[cijiUS conftituendi potefta*

arationibus dcu°lu,^''mn°^:iliaprofiigauimus)Anu0chum ultra Tau,
tejnded.mus)qu.Pyrrlwm^ J per tafces Valeri}, per legem Porcrj,

rummomemrepulmus^ , pPhaftamDcc„)pergMumB

Tu autem °iominumfcelci'Mifsime,fupplex facibus ora^ifti^uti remreSjfdli

cet exemplo Pofthumij, ut Saumitibusdederere, Reguli ue, ut Carujagi

nenfibus reddereris, aut Curttj,ut in hiatum precipltare tibi liceret. Vb
ro id feriptum inueniftic' Quemadmodum hoc quocp, ut Cretenles a 13ru
pra-feftura liberi forent, quibus nos uti imperaremus poft Cxlans morte,

dccreuimusf Proinde cum in tot tantisc^ rebus fceleratam eius fententu

deprehenderitis, agite, pcenas ab eo non exigite, fedcxpcflate.dumieipU

quoque experiamini, quid' nam hicarmatus^itaftmrus^qu^nudusl^^d^ ximoHutAn

dit . Nili creditis hunc ad tyranni em - P 3 reani depofitU' tonium tyran -

exanimo fuoeieaurum ‘?fR ^ publiaeuiolafl?t, im pune id «*»#«*•

tum , cuius cauia cum cp P obtinendo alium uo **•

tuktitrAutquisnaiqhominume^mcum udr § diuuerft>non idcm

cc adeo fua( quam o am P _ _ s {Jt { Qjiis,cum alium quendam
biipfi,lieius ‘ ^£fclimp0ncre aufus fuerit, non ipfe eandem expe-
tyrannum 1 at nunc certe ob ifta facinora odio iplum

tat C Qpare , fi tum 'f ' P 1 ^are Gjd obtenta uidoria conaturus finucrum
habere dcbc“s’ncc| \ £ ti au‘fus eft,prouidere ne quid in pofteru dam-
confideratis his, qua» uldcmCefai is fadum laudem meretur, quod

ni accipiauS-Equidem ^ { ( quanquam m Antonium oh / .

necp nomen Re&tgj}&p. tet cum nc Caefari quidem probata fuerint)fed /
ferendis male egifle' *“t£ huiufmodi aliquid audiens aemdens fuft.nuih 1

r1 t''^fHd^feriiuftam necis caufam attulit, quideft, cuf Antonio, V.
rct.auodfiidCxfaniul ftftt idem expetere, non optimo ni- ■

qui confeffus afflUerd ab Antonio elfe tyranmdem, fatis qui-

re pereundum fit. 1 fcd cuidentifsimeex fequeutibus eJ

dem exlns qu* commemora ^ riimtut6p0flretquiefcere,tur- r

ius actionibus a

- - arguit* Cui ^rpffus cft C Cur exercitum ediP ta, tyran mdem

bas monere, adop res nouas confurgcr e ag domi poiTet manere f Cur ^dariabAn

cereae bellum gerere ftatuit, cum citra p ; luerint, ipfe non modo tomoojttndcn
cum multi ne infuas quidem prouincias foetam etiam armis co^ tlA' '

Galliam nullo iure ad fepertinentem ’ dedente, ipfe nonmodo hoc

gitdCurD.Bruto,fcmiliKS®,&u*«notosded«M^P

Ius Mumnon imicatur.fed eum obfidione cinctum oPP g i ^

tyZ DIC N IS ROM. HI ST.

^ ma alio confilio nullo quam contra nos ille molitur. Haec nos cernentes, ta*
mencundamur,&ignauianoflra tantum aduerfus nos tyrannum arma'
miesdd uerd cum fumma turpitudine coniuhdum efl, cum maiores noflri
in i erui tute educati, libertate affedauerintmos qui in libera hatflenus Re^
publica uiximus, fpontaneaferuitutemfubire . Cumcp magno noflro cum
gaudioregno Caelaris liberati fuerimus, cuius tamen in nos multa confla^
bant beneficia, nunc Antoniumultro dominum nobis adfcifcererqui quan
to deterior Caefare fit, fatis uel ex hoc uno conflat, quod Caefar multis a fe
Antonim quun bello uiclis pepercit : Antonius cum nihil etiamnum potentia adeptus ek
to deterior Ct fet,trecentosmilites,incphisCenturionesaliquot,inf6ntes omnes domi
fu^e trucidauit,prefente uxore fua,ita ut illa cruore oppleta fuerit.Qiii cum
tanta in hos crudelitate ufiis fit,<eoc[3 lpfo tempore, quo demerendi ipfi po^
tius fuerant, quid faeuiciae putatis eum in nos fibi reliquum , fi quidem uice^
rit, fadurum C aut cum hadenus fummam per lafciuiam fuam uitam traxe^
rit , quam tandem libidinem tantam efiTe iudicatis , a qua is poteflate armis
parta temperaturus fibi fit C' Qiiarefatius efl, ut antequam aduerfi quid pa*
tiamini, uobis caueatis, quam re ipfa haec mala expertos fententiam muta'
remuferum enim eft,cum anteuertere incommodum pofsitis, admittere ut
id uobis eueniat,ac deinde poenitentia corripi.Neqjuero rem eo deduci fi>
nite, ut Cafsijs demumBrutiscp ea indigeat, ridiculum enim fuerit, cumli,
ceatiam uobis ipfis mature Reipublicae opemferre, uelle poflmodo eos
quterere, qui libertatem nobis reftituant; quanquam periculum efl, ne ij
inueniri nequeant, praefertim ubi nos eo modo de re prtefenti flatuerimus.
Quis enim pro populari duitatis flatu fuam fibi falutem in diferimen con'
rjciendam exiflimet, cum 'publice animosnoflros ad feruiendum propen'
Antonium non fos uideatr’ Verum enimuero Antonium nullum poflhac fuis ceptis finem
cefptturumui- fadurum efle,fed in remotislocis,acminoribus in rebus fibi aduerfum nos
diu GaUid. mres parare, fatis in promptu omnibus eil.Non enim aliam ob rem D. Bru
to bellum facit, Mutinamq* oppugnat, quam ut eo uido, acceptiscp ffs co-
pijs cotranos parare fe polsit:neq3 enim ulla a Decimo eflaffedus iniuria,
ut eam ulcifci uideripofsit : necp adeo illorum bona appetit, ut cum eorum
caufapericulalaborescp perferat, a noflris facultatibus, quibus Cillorum
res, & ali^e plurima continentur,ultrd fibi abilinendum putet. Id ne igitur
operiemur, dum his alrjscp fuam in poteflate redadis, grauis nobis hoflis
> ... - - cuadatr1 Fidem cp ei habebimus decipientinos,acfenon contra urbembel

lum gerere diditantic' Qyanquam quis eo flulticiae peruenit,quiexuer'
bis potius, quam adis eius iudicanduputet, an id bellu cotranos geratur?
Jt' Ego fane no nuc primum ex eo, quod ex urbe profugit, bellet focij s intulit,

■ \ Brutum oppugnat, urbesq3 obfidet,mala eum confilia agitare flatui, fed ex
' his etiam, quae prius no modo pofl exitum Caefaris,fed uiuo etiam tum eo,

, improbe ac flagitiofe egit,hofle infidiatoremqj Reipublic£,libertatiscp no
; ftrae eum efle definio.Quis enim unquam patriae amans, aut tyranidi infen
fiis, horum quicquam egit, quae hic multa ac uaria perpetrauit?Porrd,quO'
niarpiandudum omni ex parte Antonius hoflis nofler efle conuincitur,ita
res habet, ut flilatim in eum uin dicemus, etiam eorum qute prius amifimus
recuperandorum locum fimus habituri : fin hanc occafione neglexerimus,
idcp prteflolati fuerimus,dum is infidias fe nobis facere palam fateatur, oni
nia perdemus.Nam ne fi ad ipfam quidem urbem exercitu adducat, hoflili
ter fe agere confitebitur ; ficut neque Marius id confeflus fuit, neqj Cinna,

C neque

LIBER XLV. \ 7$

neque Sylla, fed ubi omnia infuapotcftatehabiferit, omnia eoru crudelia
facfia aut aequabit, aut fuperabit.Nam a uerbis eorum qui rem aliquam pei> Promiffat?
agere cupiunt, ha:c que ea re confediaab ipfis agunt, difcreparefolent.Eius af* j potiant* -
euimreiconfequendaecaufa nihilnon fimulant, confecuti nihil quod libi- affeil antium
do fua fuaferit omittut. Accedit huc, quod fcmpcr pofteriores priorum c& °btir.cntim.
natus excedere cupiunt, ac fimilia priorum facinoribus facinora uiliaiam,
propterea quod iam ante uifa fint,efle cenfent, inaudita autem, tanquam fo
laipfis digna, propternouitatemfibi proponunt. Qu^ cum perfpiciamus,

P.C.agedum cun (flandi finem faciamus, nec tranquillitate praetenti induca
mur potius,quam uitae in pofterurh quo® tuto agende profpiciamus.Qiu
enim turpe non fit CaTarcm,qui nuper admodu ex pueris excefsit, inter® Oftrfa&ue*
puberes adfcriptuseft, tantam Reipublicae curam gerere, ut SCfaluti eius tcranorumcx-
pecunias impenderit, ^milites cotraxeriqnos ne® agere quicquam quod Senatu

exufiifit, ne® eum adiuuandu nobis ducere, cuius 1 rudium noftriies ipfa. ^

teftatum^amrecit: qui nifi cum militibus ex Campania coliedis hucadue-
niffet,proculdubio Antonius reefia cum omnibus coprjs aBriindufio tor¬
rentis inftar in urbem irruifTct.Iam id quoque indignum eft,ueteranos mili
tes,neque aetatis fuse, neque uulnerum ob patriam ante acceptorum, ratio¬
ne habita, ultro fefe nobis ad praefente rem geredam obtuiifle,nos bellum,
iam nuncipforum fuffragijs decretum, nolle comprobare.Tanto eniminfe
riores rjs, quorum periculo id bellum agetur, fumus uirtute, ut cum milites
collaudauerimus,quodfiagitijs Antonij cognitis, ab eo quantumuisCon
fulatum gerente^ad Caefarem, id eftad nos per eum fignatranftulerint, ta¬
men ea quae recte ab ipfis faeffa dicimus, decreto confirmare trepidemus,

Bruto gratias habemus, quod Antonium neque admifit initio in Galliam,

&C nuncbelium inferentem repellit ; curigitur non idem nos agimus f cur
non quos tancj? redie de rebus ftatuentes laudamus, eos imitamurC Qiian-
quam alterutrum horum faciamus oportet: aut Caefarem, Brutum-, uetera- Dilcmma, qu»
nos, legiones® male egiffe dicamus, fiippliciocp afficiendos, quod iniuilu 'ojiidit bellum
noflro populi® aufifunt, hi quidem a Confule defcifccre,illiuerd adfigna contra Anto*
confluentes bellum contra ipfum gerere; aut fateamur, Antonium iandu- nium clfc dc-
dum a uobis re ipfa hoftem efle iudicatum,ac de communi fententia efle in ccmndum,
ipfum exemplum ftatuendum , Quod pofterius cum iuftius, tum magis e
re ueftra fore, nem o eft qui ignoret . At enim Antonius nec® ipfe rebus ge¬
rendis idoneus eft ( qua enim ratione pofsit, homo per ebrietatem aleasep c f

omnem uitam ducens ) neque ullum fecum habet, qui in aliquo fit numero Antojqfori/f. ^
habendus. Sui enim fimiles is tantum diligit, fociosc® omnium manifeflo-
rum occultorum® confiliorum habet, In magnis autem periculis timidifsi- x

mus eft idem® angnftifsime fidei in fummosfuos amicos, quoru neutrum | JT ^
amperatori, bello® couenitrQiiis autem ignorat ipfum.cum omnia ciuilia ^<^4
snala nobis conflaiTet, in minimam periculi partem uenifler qui Brundufi] :y *

tanto temporis fpacio ob timiditatem fubftitit,utparum abluerit, quin Cae d
far defertus ab eo pernfletrqui ab omnib. deinde bellis, Alexandrino, Phai ;V -

nacio,Africo,Hifpano abfuit. Quis nefeit eum cum Clodio familiaritatem Alum mPdcll~
contraxifle, eius® Tribunicia poteftate in rebus pefsimis^abufum, fua ta- tdi>
men eum uoluifle manu occiderend® n anfegiflet, fiquide ego cum id mi¬
hi deferret, promifsionem eam approbaflem f Caefarem uero, cui oC Quae-
ftpr Proprgtori in Hifpania adfuerat, Tribunufplebis ei contra omnium
fententiam adflipulatus, immenfam pecunia: uim honoresc® imxnodcra-

V

-\

rto DIONIS ROM. HIST.

^tttomnn cau tos acceperat, de affectato regno fufpectiim reddere, calummjscp expone¬
re» nCtfdri in- re aufos efl, quae necis caufa Carfari pctiTsimum fuit . Tamen ei interfecto-
tentus Attuli;- res a me effefub ornatos aliquandodixit:adeonimirum ftupidus eft,utfal-
(€>eo$ fomihi tribuere tantam laudem non uereatur.Ego uero lpfum Caefaris pa-

rc* ricidam efie haudquaquam dixerim, non quod uoluntas, fed quia audacia
defuerit, exteris re lpfaCxfari ab Antonio perniciem efTe parata affirmo.
Hic enim eum eo crimine grauauit,ut iure infidijs abfumptus uideat, dum
rege eum nominauit, dum diadema obtulit, dum eum fuisamicis inuifum
reddidit.Ego'neautgaudeomorte Cxfaris,ad quem praeter lib ertatem ni¬
hil inde redtjtf' Antonius autem eam dolet, qui omnes eius for tunas diri¬
puit, multa ex eius commentarrjs mala fide egit, deniq? quifuccedere ei in
potentia contenditrSedjUt eo redeam unde digreflus fum, Antonius neq*
ipfe in fe imperatoria ullam laudem aut uictori^ luftam fpem pofitam, neqj
copias magnas aut praelio fuffecttiras habet. Militu enim maior ac melior
pars eum deferuit,elefantis profecto fpoliatus efbreliqui ad maleficia,adq$
fociorum res prxdadas quam ad bellum gerendu funt exercitatiores» quo¬
rum mores acienfus uelex eo fatis intelligi pofiunt quales fint, quod etia-
num Antonij figna fequuntunignauix auteni, quod Mutinam tanto tem¬
pore iam a fe oppugnatam nondum ceperunt. Huiufm odi ifatus eft Anto
tddle cffebel - nij,ac eorum quos ille fecum habet. Cxfar autem, D. Brutus, quicp his ad-
kmcontra A n funt, ea funt coditione, ut per fe quidem uinci haud facile pofsint, cum An
teniu probat. tonianos complures milites Cxfar Obi adiunxerit, Brutus uero Antonium
Gallia arceat * quod fi uero uos etiam auxilium ijs tuleritis, primum ea coi-
landando,qux priuatis ipfi confilijs egerunt, deinde acta eorum cofirman
do, ac in poilerum legitimam poteftatem eis tribuedo,prxterea ad bellum
utrumcp Confulem emittendo, nemo iam pofthac eorum qui cum Anto¬
nio funt, eum defendet:autfi quis omnino cum eo permaneat, exterorum
tamen omnium uim fuftinere non poterit Antonius:fed uel fponte fua,ubi
primum deueftro hoc decreto certior fiet, armis depofitis potefhti fefeuc-
ftrx permittet, uel unico prxlio in poteftatem ueftram ueniet.Hxc ego uo
bis fiiadeorqudd^fi Confulatum hoc tempore gererem, uticp ipfe ea tranfi-
gerem,ficut ante etiam cum in Catilinam ac Lentulum, Antonij huius ne-
ceflarium,uindicatum a me eft.Quod fi quis uefii um recte hxc diciexifti-

Ugatosde p<c- mat, legatos tamen prius a nobis ad eum mittedos cenfet,ac deinde cognf-
cc ad Antoniu ta eius (entetia,uel qtrieieendum,fi is quidem fponte flia ab armis difcedat.

m$ e$' ac ueftrx potefhti permittat : fin in incepto perfeueret,tum bellum con-

* guit. T tra eum decernendum efle( audio autem eifequofdam, qui uos ad hoc co¬
hortari uelint ) is oppido ipeciofam uerbis,re autem dC turpem & periculo
)<j ifam urbi actionem fuadet.Eft enim omnino turpe, prxeonibus nos &le-

i

\

gatisuti ad ciues : nam cum extraneis quidem rectum ac neceffarium efi*

prius per internucios,& legatione quam u i agi:ciuibus autem iniuffis fup-
pliciainfligenda funt confcftim : iudicio quidem, fi fententias de eis ferre

* 4iceat : fin ad arma confugerint, bello perfequendi funt . Huiuifnodi enim
homines omnes ferui funt ueftri & populi, 8C legum, fiue uelint, fiue no-
lint.nequeblandirieis, aut ita ut cum hominibus fomma in libertate con-
flitutis agere decet , fed in eos , tanquam in fugitiuos feruos inquirendum,
animaduertendumcp in eorum infolentiam efh Quomodo autem inique
comparatum non fit, eum in exercendis contra nos iniurrjs haud cunctari,
nos autem ultionem morariripfum arma in manibus iamdudum habetem,

hoftiiiter

:-y

^ ^ . -

LIBER XLV, ^ ^

hoftiliter omnia agere, nos decretis faciendis ac legatis mittendis tempus
confumere:cuiuscK iniurias longe ante re ipfa comp erimus, eum folis uocu v - --
lis acuerbis a nobis traharie' Qya nam fpe^numfore putamus, ut aliquam
do uerecundia correptus nobis obtemperete' Equidem neri id nullo mo^lo
poteft,cum eo iam progreffus fit, ut ne fi uelit quide, populari in ftatu R.ei- Antoniu ab \n<
publicae nobifeum degere pofsit : qui fi unquam aequo libi iurenobifcum ceptonondcjlit
uiuendum ftatuiiTet,neiniti6 quidem eas res conatus fuilieuquas fi errore
quoda animi , aut temeritate tentaffet , ‘certe ab qfdem ultro itatim deftitift
fet.Nunc poftquamfemel fua Iponte legum oC Keipublicae limites egref
lus eft, potentiamcR inde dC licentiam fibi aliquam parauit, nae is nunquam
noles inftitutum mutabit, decretacp noffcra obferuabit : fed necelle eft eum
his ipfis armis puniri, quibus nos laedere aulus fuit * Ac nunc rnimhoc eius
dictum cum primis uelim memoria repetatis , cum aliquando dixit, laluos
uos effenifi uictoria obtenta non poiTe.Ideo qui legatos mitti iubent, nihil
aliud hi uolunt,nifi ut uobis moras nectentibus, fociorum ueftrorum res re
mifsioresac languidiores fiant: ifte autem per quietem omnia quaeinfti-
tuit,coficere, Decimum capere^ Mutinam expugnare, Galliam uniuerfam
occupare pofsit: ut nos cum rationem nullam eirefiftendi inuenire pofsi-
mus, fracti animis demereri eum ac adorare cogamur ♦ Vnum hoc de lega¬
tis mittendis addam, pbft dicendi finem faciam: Antonius nihil de his quae
acturus fuerat, ad uos retulit, itaq* ne uobis quidem id faciendum eft * His,
alijscp omnibus de caufis confulo uobis ego, ne cunctemini, aut rem extra'
hatis,fed bellum ei quam primum inferatisad cogitates, plura negocia op- O capo,
portunitate occafionum,quam uiribus eifcrecte confecta* Qjia occafione
uobis utendum effe,uel maxime exhocipfo inteliigerepoteftis,quodnun^
quam ego belli uobis fufeipiendi autor fuiftem , pace ( fi tamen hic rerum
ftatus pacis nomen meretur ) neglecta, in qua 8£ plurimum ualeo, dC hono¬
res diuitiascp fum adeptus,nifi id uobis ex ufu futurum cenfuiftem. Tibi ue
ro,Q.Fufi Calene, reliquiscp qui idem quod tu fentiunt, fuaferim, ut quieti
ea qute oportet,decretafaciendi facultatem Senatui cocedatismeq? ueftr£
priuatte gratia, qua Antonium profequimini, caufa, communem omnium
noftrum utilitatem prodatis JEgo qr idem, P.C.ita fum animo affectus, ut fi
meam fententiam fecuti fueritisffructus libertatis incolumitatis^ uobifcu .
libentifsime percepturusffin diuerfum ftatueritis, uitx mortem lim praela¬
turus. Cumcj3 in libertate dicendi feruandanunquammortem reformida- Cicero^lork -
nerim quo dfmihi caufa fuit, ut res praeclarifsimas gerere ( quam uerd egre-
gia fintmea facta, inde patet, quod ob acta Cofulatus mei facnricia ac ferias Ul ftutc
decreuiftis, id quod anteme cotigit, qui quidem togatus rem gefsiflet, ne- 4 imo ucUc*
mini ) iam minime eam extimefeo , non immaturam mihi qui ante tot an- V
nos Conful fui, futuram. ( quanqua memoria tenetis, me hoc uobis in lpfo
meo Confulatu dixiffe,ut mihi morte cotemneti eo facilius m < ommb.obfc
quemini) nulla uerd mihi grauior accidere res pofsit, cg fi holtesueftri mi- ,
hi time!idi,feruiendumcp uobifcu alicui fit. Quoru eg° h°c calamita

tem effe,perniciemcn non corporis tantum, fed animi qUocp,glori3ecp,qug
fola nos aliquo modo fempiternos effecit, effe iudico : illud uero, mori in-
qua pro uobis omnia dC dicetem QC loquente, immortalitati coparo* Qria:
fi Antonius fentiret, nunquam huiufmodi ad res fefe contuliliet, fed mori
quemadmodu auus ipfius maluiffet, quam quicquam facinoribus Cinna^
a quo is eft interfectus, fimile perpetrare, cum quidem Cinna paulo poft

v

' ' ' ■ V; , '

• V# - ^

\%i DIrONiS ROM, HI ST.

ab ahjs ipfe quoque huius aliorumcp flagitiorum caufa ocdfus fuerft,Qua>
* "re hoc quoque m Antonio demiror, quod eius a<fta imitans, non eundem
metuit exitum, praefertim cum exiftimatione aliquam haereditarib ab aud
fu ckiccep eri t: fed enim iam indignus eft qui propter' cognatos fuos confer
uctur,cum neque auum imitatus fuerit, neque patris fui haereditatem adiue
rit.Id uero neminem latet, quod cum multos in exilium miifos non Caefare
modo fuperftite,fed defunefto etiam, ex libellis fcilicet eius in urbem redu'
Lcnticuhis. xerit, patruo fuo non fubuenerit,fed Lenticulum,qui cum aleam ludere fo-
Bambalio. lebat, propter uitae nequiciam patria exterminatum reftttuerit:Bambalio-
nem,etiamipfiuscognomenti rationeinfamem,diligit:fibi autem genere
proximis ita utitur, quafi illis fi fuccenfeat,quod talibus natalibus fit ortus.
Itaque eorum facultatu quidem haeres fadius no eft, in aliorum autem per-
multorum bona, quorum partim necp uideratfaciem,nequenomenaudie-
rat,partim uero adhuc uiuut, haeres fuccefsit . Hos enim ita omnibus rebus
exuit ac depraedatus eft,ut a mortuis nihil differant»

DIONIS RO MANAE HISTORIAE

LIBER CLV adragesimvssextvs,
(fuihelmo Xylandro ^AuguSldno
interprete.

IRDEX CAP1TVM HVIVS LIBRI,

Qjutpro Antonio Ciceroni QlufiuS Calenus rejponderit .

Vt Antonium Ccefar & C onfules apud Mutinam uicermt ,

Quomodo Ccefar Romam ucnerit,ac Conful creatus fuerit.

Dc* coniuratione Cee faris, Antomjj & tepidi.

Vnico anno hcecgefta fint^uo Cottfules fuere
Att.V.C.711. C .Vibius Panft Capronianus .

Aulus Hirtius A.F.

Cratio Q F;f- 7-;;
fij Caleni in C i vMl
cerone pro An lr
tomo.

. ||g&i

J>

os t C3_v a’ m finem orationi fu* Cicero finpofuit.Q.
Fufius Calenus furrexitj&mhxcucrbalocutusertiQiian'

quam neque Antonium defendere, neque contra Cicero^
nem dicere ftatucram, ut quiin huiufrnodi, qualis praefens
cft, deliberationibus fimpliciter fuam unicuiq* fententiam

_ dicendam,non difputandumiudicare, quorum alterum in

confuita tione, alterum in iudicio requiritur : tam e quoniam Antonium Ci
1 cero mutua inimicitia jmpulfus maledieftis incefsit, ( quem fi quid is delL
quiftet,in ius potius poftulare debuiflet) ac praeterea me quoque perftrin-
‘ ' xit, quafi fuam in dicendo uim aliter quam impudenter alijs traducendis
oftendere non poffet, mearum elfe partium exiftimo,ut partim ab eo obie
- v i' cfta crimina refutem, partim fua ipfi obfjciam, ne audacia ei fua uerbis a ne¬
mine inhibita, filentiumcj* meum cum aliqua malae confcicntite fufpicio-
ne coniuncfta profint, neue uoseius orationeindu(fti,odiumeiusin An¬
tonium pro communi utilitate accipientes , deterius quicquam ftatua-
Ciceronem mi tis. Neque uero aliudhac orationeei quaeritur, quam ut nos omifta cu-
fcendis [editio- ra de incolumitate Reipublicae profpiciendi, iterum feditionibus agite-
mb.jhdereaf- mur: neque id nunc primum a^it, fed ab eo tempore, quo Rempublicam
fent. attigit, omnia furfum deorfumcp conturbare non deftitit, Non ne enim is

C eft^

u?

LIBER XtVI*

'H

XllipCUiUllt qUl UULJlb ^JCHUcUll, UlilcfcV.1*** vjMiwwum*

tatus Ca:far fuit?quiPompeio Italia excedendi, ac in Macedoniam commi
grandi ( quae omnium eorum malorum, quibus deinceps afflicti (iimus , u-
nica caufa fuit ) confilium dedit?Qui Milonis opera Clodium occidit, Biu¬
ri manu Caefarem interfe cite' qui Catilinam ad bellum cotra nos gerendum
impulit?Lentulum indemnatum necauitf' Quare magnopere mirum mihi
uidebitur,fi quem ante poenitetia quod ei obtemperauilietiSjCorrepti fap-
plicio affeciftis,ei nunc eadem diceti agentiqj parebitis. Videtis ne ut poft
Caelaris obitum, rebus ab Antonio ( quod ne ipfa quidem negare poteft )
potifsimum conftitutis,alienum ac periculofam libi lore exiitimans, utin- Abitum cr re*
ternos qui ad concordiam redieramus,uiueret,peregre abiuerit^moxubi ditum Cicero*
conturbatas iterum res intellexit , multa ialute filio Athcniscp dicfta, redie> tiiexprobntt.
rit ? Atq; is Antonium,quem amauifle hactenus dicit, contumeltj s oppr o-
brijsqj incefsit:Caefaris uero, cuius patrem interemiqipfi qu ocp per occafio
nem paulo poft infidiaturus , partes fouet; homo natura infidelis ac turbu¬
lentus, cuiuscn animus nullis repagulis continetur,qui omnia mifcet ac con
turbat, plurimis ipfe uicibus quam id ad quod confugit fretum agitatus,ut
rede nomen transfugae inde inuenerit : isq$ fao ex arbitrio uos amicos ho-
ftescp iudicare pofeit* Eum hominem uobis cauendum has ob caufas exifti Ciceronis
mo.eft enim impoftor,ac praeftigiator, qui ex malis aliorum diuitias remep
fuam auget, calumniando, diripiendo, ac more canum lacerando innoxios:
idemcp communiin concordia diffluitactabefcit ♦ neqj enimhuiuimodi o-
rator amicitiabeneuoletiacp noftrum mutua alere fe poteft.nam quib. alrfs
artibus eum ad diuitias,praeftantiamc£ eam peruenifle cenfetis?Neqj enim
pater ei genus opes ue reliquit, fullo, operasqj in colendis uineis ac oleis lo
cans, eocp quaeftu, &C eluendis pannis abunde contentus uitatn faftentare,
fordidifsimo uidu interdiu noducp fe explens Jnter quae nofter hic educa¬
tus, haud abfarde ad meliores conculcandos dC eluendos accedit, conuidjs
cx officinis fedentarqs,triuqscp depromptisinftrudus,Ergo talis cum fis,
qui nudus inter nudos adoleueris,fordes hnarum, fimumcp dC merdas cob
ligens aufas es homo impurifsime,primum Antontj adolefcentiam obtre-,
<ffare,qui,ut fuo genere dignum erat, pedagogis prxceptor/buscpufus eft:
deinde iduitio uertere, quod Lupercalia, feftum a maioribus ad nos dedu> tupercdUAti
tfum faciens, nudus in forum utfhit? Quid autem, ( 6 femper fecundum pa ^nijcxcufiti
ternum artificium ueftibus alienis ufe , atep ab obuijs eascp cognofcetibus, ge- y
jjs exute ) feciflet aliud homo non modo facerdos , fed & collegi ] eius prin ,
ceps? nonne ducenda ea pompa, peragendum id feftum, facrificandum rftjj
tu amaioribus inftituto fait? non 'ne denudandum corpus c'- non ne xnmv ' ^
gendumdMon h^ec, inquies, criminor,fedquodnudus in toro confpecftus ' j
eft, quod concionem talem habuit? quippe in fullonia taberna .ita accurate >j
quid quencR deceret didicit, ut quid peccatum cftet, uere intelligere, eiusq* "
caufa obiurgare alios poflet . V erum ego pro his omnia quae ad rem pertf? ^
nent, commemorabo, nunc percontari ab eo quadam libet: Nonnetu in¬
ter alioru damna educatus , inter uicinoru calamitates inftitutus es , ideoep
liberalem difciplinam tenes nullam, hoc uero loco collegium parauifti, ubi
meretricis inmorem femper eum qui daret ali quis, expectas? ac quafi leno
nes tuorum emolumentorum certos femper habes? ideo curiofe inquiris
quis quem iniuria affecerit, aut affecifle uideatur , quis quem odio habeat,

q a quis

y

M

j i

ii I

m

K

'X.

DIONIS ROM. HIST.

quis cuiinfidias ftrUat* His ades, hinc te alis , his fpem fortuna? obnoxiam

vienditas, his in fufFragijs iudicum obtinendis mercede conductus operam

nauas. Amicum huncfolum quouis tempore habes, qui plurimum dat: ini'
micos uero omnes quibus nihil efi negociorum,aut qui alium quam te pa-
troilum deligunnquos iam in manibus tuis habes,quafi ignorans negligis:
qui uero iam primum ad te accedunt, eis abbladiris ac arrides, quemadmo¬
dum mulierculae tabernarum meritoriarum folent . Qiianto autem melius
fuerat tecum a&um,fi Bambalio ipfe fuifles (fi quis omnino efi: Bambalio)
quam id uitx genus aflumpfifle,in quo neceflarium omnino efi: autfermo-
nem pro iufta caufa uenalem habere, aut malos conferuare : quanquam nc
h;ec quidem redepra?ftas,etfi triennium totum Athenis commoratus . Ita
enim tremebundus ad tribunal accedere foles,ac fi de uita dimicaturusdo-
timidiutem cutuscp humile quid 8C exanimum, difcedis,necp eorum memor quae domi
incdupsagsn- praemeditatus fueras, necp qliod ex tempore diceres mueniens quicquam.
toexprobrdt. Audacia enim in affirmando 8^ promittendo omnes homines excedis : in
7 ipfis autem certaminibus conuicijs ac malediefiis exceptis, infirmifsimus ti .

midifsimuscp . Putas' ue efle quenquam , qui ignoret nullam admirabilium
earum orationum tuarum quas edidifti, a te diefiam efle, fed omnes deinde
confcriptas , quemadmodum alij duces acmagiftros equitum ex luto fin¬
gunt C Quod ti negas, recordare quomodo V errem accufaucris, c^uanqua
ex arte paterna ei aliquid adhibebas , tamen minxifie te , Enimuero metuo
ne dum de te accurate ita utmereris loquor, uidear orationem meipfoparu
dignam habere. Itaqj ea mifla faciam, ac Gabinij quocpmehercle caufam,
cui cumaccuiatoresiubornafies,deindeitapro eo dixilti,utdamnatusfue-
rit. omittam etiam libros quos contra amicos confcribis, in quibus adeo ti¬
bi ipfi improbitatis confcius es, ut in publicum emittere eos non audeas:
certe miferrimum efi:, ea no poffe negare, quae fateri fit turpifsimum* fed his
mifsis,adreliquapergo. Nos fane,qui bis mille iugera agri Leontini, quod
tu dicis, magiftro dedimus,nihil rjs dignum didicimus: tuas uero artes quis
Artes Cicefo - non miretur c' Quae funt autem eaer' Semper meliori inuidere, excellen-
m» tioribus ^mulari, calumniari eos qui honore proflant, obtredare poten¬

tibus, omnes exaequo bonos odiffe, fimulare fe amicum ijs tantum per
quos malum aliquodfacinus editurum te fperes , cius 03 rei caufa fubinde
minores natu adueifius feniores concitare:fidem tibi habentes, poftquam
in periculum adduxeris, deferere . QpocHta efle, fatis ex hoc confiat, quod
ic nullam iliuftri uiro dignam rem neqj in pace ne<y in b cllo confecifti . Quo

* enim in bello uicimus te duce* aut quam regione Confule te populus Ro¬
manus acquifiuitr' Verum tu primores femper fraude circunuemens, acti-
> Tiadiungens,priuatatuanegociaper eos confequeris ex animi tui omnia
fentetia, publice autem magna uoce proclamas impuros iftos tuos fermo-
■ nes:Ego fblus uos amo,Si ( fi res itaferat) is,atqrifte:relicjui omnes uos o-
v dio habent : ego folus bene uobis cupio^eliqui omnes infidiatUnhis dC hu
'> lufmodi alijs uerbis nonullos inflatos ac elatos ,pijcis, alios territos tibi ad-
iungis .Tum fi quid boni eorum aliquis peregit, id tibi fumis, tibicp adferi-
bis, diefiitans te dicente, referetecp ifta atfia eflerfin aliquid fecus cecidit, te-
ipfum eximis,reliquos omnes culpas: num'nam ergo, dicis, egoPnetor,
autlegatus,aut Conful fui? Ita ubique omnibus conuicia facere foles, auda
cisrn in dicendo libertatis opinioni magis ftudes, quam ijs dicedis,qux ex
tifuiint,nihtlq3 Oratoris nomine dignum oftendis ♦ Qjia: enim res a te pu¬
blica

. r

LIB E B) ?XLV I. i$5

blica conferaata aut in meliorem ftatum pofita eft c* quem in patriam iniu-
rium in ius pertraxifti c' quem re uera nobis inildiante indicauiftir' Nam, ut
reliqua praeterea, ita nunc Antonium accufas,ut nulla quidem ei iufta pce-
na propterea irrogari pofsit . Quid enim caufae fuit, cur cum ab initio uide- oUjcit Cicera
res nos ab eo iniurijs premi ( id enim tu affirmas ) non ftatim in eum uindi m,quod non i*
candum duceres^aut eum accuiaresc’ Nunc nobis recenfes, quae is Tfibu- nitid ftatim
nuiplebis contra leges fecerit, quae magifter equitu peccata admiferit, quae Ant°nium «&-
Conful deliquerit,cum in proptu fuerit tibi ftatim de fingulis poena merita cuJaum
ab eo iure exigere, atque ita & tu amore ciuitatis egifte uideri poteras, &
nos citra damnum ac periculum in eius facinora animaduerterepotuiffe-
tnus.Profe&o alterutrum horum neceffario conftat, aut te tum Antoni] a-
<fta pro (celeratis habuiffe,tame certamina pro nobis fufcipere noluifle, aut
cum fcias te nullius eum malefici) conuincere potuifle, nuncfruftra cauilla-
riiquod fic effe, per fingula Antonij facfta uobis, P.C* iam nunc oftendam*

Dixit in Tribunatu fuo quxdam pro Caefare Antonius ' nimirum dicenti- A tta ab A nto-
bus Cicerone &C aii]s pro Pompeio.quorfum ergo huicuitio dat, quod Cae tuo 'mTribuna
faris amicitiam obferuauit,ac fe dC alios qui contrariae parti fauerunt, no at- tu 'xcufat.
tingit? Obftitit tum Antonius quibufdam decretis, quae contra Caefarem
parabantunnempe Cicero omnia quae pro eo decernebantur, impediebat.

Atqui communi,inquit,fententiaeSenatusrepugnauit: quiuero potuit id
unus uir,aut fi eius rei caufa damnatus fuit deinde, ut hic refert, cur non fup
plicium ei impofitum eft? Qiiia fugit, aufugit ad Caelarem . Atqui tu Cice- F ugt,
ro nuper non peregre abieras : fed, ficut prius quoque, profugeras. Quare
noli tuaipfius crimina ita temere omnibus nobis impingere. Fuga enim ea
eft, qualem tu fecift*,cum iudiciu metueres, ac ipfe te fupplicio dignum eft
fepraeiudicauifles . At uero reditus decretus tibi eft : quo modo, aut cuius
opera, omitto quidem id dicere, fit fane decretu de reditu tuo facftum, necp
tu prius quam id confecutus es, pede in Italia pofuifti : Antonius autem dC
abrjtad Cacfarcm, quae acfta efffent annunciaturus, ac, nullo ad id opus ha¬
bens decreto, redrjt, denicp totam etiam pacem amicitiamcp omnib. quos
in Italia tum offcndiffet,cumCaefare ipfe compofuit, cuius reliqui quoque
participes facfti edent, nifi te autore profugiffent.Quae cum ita fint,tame au
des dicere, Carfarem ab Antonio contra patriam adducftum, ab eo bellum
ciuile excitatum, eum unicam omnium quse fubfecuta funt, nobis caufam
malorum fuifle? Nequaqua ille quidem, fed tu, qui Pompeio alienas legio* Cicerone fuif-
nes QC imperium mbuifti,Caefari ea, quae ipfi fuerant conceffa, adimere ag- femaloru intc
greffus es, confilium Pompeio dC Confulibus dedifti,neconditionesaCae
fare latas acciperent, urbem, Italiam q* uti relinquerent : qui CaefaremRo, 4
mam aduenientem non a(pexifti,fed in Macedoniam ad P ompeium tran -f »
fugiftitneque ei quidem auxilium attulifti, fed ad ea quae agebantur conii
uens,poft infortunio afflicftum deferuifti. Itaque ne initio quidem ei tancj, i ^
luftiorem caufam agenti opitulatus es, fed feditione concitata, rebus' quf7/
co turbatis, ex fecuro loco eorum certame fpecftauifti : ab eo qui fuccubui»
quafi inique is quicquam egiflet, ftatim difcefsifti, ad uicftore tanquam iu- ^
ftiorem inclinauifti. Accedit ad reliqua tua uitia tanta ingratitudo, ut non
cotentus falute ab eo donata, indigne etiam feras te non effe magiftrum e-
quitumfacftum.Horum tibi confcius,tame audes dicere, Non fuifle Anto¬
nio magifterium equitum toto anno gerendum, necp enim Caeiarem toto
anno Dicaturam gefsifle « Sed haec ftue re<fte> fiue neceffario ita acfta funt,^

q 3 certe

)

3

t'

\U DIONIS ROM. HIST.

Md ab Anto~ certe titrumqj ita decretum „fuit, placuitcp uobis, placuit populo;hi tibi' ac>
nio Equitum cufandi funt~Ciccro,non i} quibus is honor habitus eft, quiqj fe tales geffe
"'f- runt,ut eo digni effent. Quapropter fi is tum reru ftatus fuit, ut etiam con-
jvndnr tra quam alias deceret ea fierent, cur nunc inAntoniu ea confers, cur non
tum potius ( 0 quidem potueras ) contradixifti ? Quia mehercle metue*
bas.trgo tute timiditati ignofcendum eft, quod tum taeuifti: Antonio, qui
tibipradatus fuit, crimini fuauirtus dada eft? Quonam loco hocius,& has
leges didicifti? At uero abufus eft magifterio equitum : quid ita? Qiiia, in*
quit,bonaPompet) emit. Quot praeter eum funt,qui alioru facultates eme^
xinqneq* ulli horum uitio id*uertitur? In hunc enim finem profcributur ea,
&C fub hafta ponuntur,publicicp praeconis uoce proclamantur, ut ab alio e-
mantur. Atqui Pompei} bonaueniren5 debuerufcnos igitur peccauimus,
.&Tmale egimus, qui ea proflituimus, aut(utnos acte culpa leuemus) Cae
far utique deliquiqqui id fieri iufsit, quem tame tu non incufauifti. Sed ftul
Co trana m C i- ticie jn {iac re pa}am coargui poteft Cicero, qui duo inter fe diuerfifsima eri
cerc,us oratio niina Antonio obieceritiunum, quod cum Ctefarem in plerifcp rebus adiu
hc uiffet, multaq$ idcirco ab eo recepiftet,tame deinde precium bonoru Pom
perj ab ipfo Cadar ui exegit : altera, quod cum ne in paternas quidc poffeft
iiones fuccefferit Antonius, omniacp bona pro fua libidine dilapidauerit
Charybdis inftar,(fempcr enim aliquid Siciliefenobis Cicero profert,qua-
fi memoria nobis exciderit, exule ipfum eo profugiffe) nihilominus id pre-
ciu omne perfoluit.Neqj hic tantum egregius ille orator cp maxime contra
ria inuicem locutus deprehendit, fed,per Ioue,in hoc etiam, q? modo eum
omnes Claris adhones adiiimffe,ideoq3 omniu inteftinorumaloru potifsi
rnam caufam fuiffe dicit : modo timiditatem exprobatfqui nulli re/, praeter
qua: in Thelfalia gefta eft, adfuerit. Id quoque inter crimina Antonio obie
<ftareft,redu(ftos effeab eo exules, culpaturcp, quod non auunculum etiam
fuum reftituerit.Quafi uero quifpiam credat, fi is ullius reftituendipotefta
tem habuiftet, non primo omnium hunc fuiffe reftitutunim, cum nullte in¬
ter ip fos unquam intcrcefferint lites, quod ipfe nouit Cicero:qui quanqtia
ftepius turpifsimis mendacijs cum traduxerit, tamen hoc dicere non eft au-
fus ; Adeo in nullo diferimine hic ponit , omne id quod in buccam uenerit,
tanquam fpiritum effundere: quas quis tandem pofsit omnia perfequi? Iam
quod obambulans rem uerbis exaggerat, perhibetep Antonium Magiftru
equitum , eummagiftratummoleftiftimum omnibus reddidifte, ubicp &C
femper cum gla;dio fimul ac purpura, licftoribuscp iuxta &C militibus obuer*
\t ^fatum:refpodeat mihi diferte uejim, quid7 nam ad nos inde damni redierit:

‘ 'erte nullum dicere poterit, ac fi potuiflet , nihil prius fibi dicendum putaf-
! *:t. Secus habent omnia .Trebellius erat 6c Dolabella, qui feditiones exci*
sf. irent, ac omnia mala perpetrarent : Antonius necp mali quicquam facino*
\ , i is exhibuit, 8d omnia pro nobis egit , adeo ut cuftodia quocp urbis ei con-
• tra facinorofosmandatafuerit, non modo non contradicentehocmirabili
aratore (aderat enim) fed aftipulante etiam * Nullum enim poteft uerbum
* vbmmemorare a fe tum editum, cum inderet impuru iftum aeflagitiofum
( ficenim contum eliofe eum nominat) ad id quod nihilrecfte ageret, hanc
etiam poteftatem a uobis accipere.Sic magnus ille orator, ac duitatis ama¬
torem nunquam non id in ore fuo habet:Ego folus pro libertate certo, me
neq5 amicorum gratia, necp inimicorum terror a commodis ueftris profpft»
ciendis depellit, ego fi mihipro uobis uerba facienti moriendum fit, eum r-

pfum

( ‘ - - ■ r

✓

■ Confutatus An
1 tonij attd dc-

LIBER0 Xt Vt ^ \%f

f)fum uite exitum gratifsimum habuero. is ergo tum nihil horum que nunc
magna uoceiacftaqmuflareaufus eft.Neqjidiniuria.Reputabatenimfecu,
ii defle ex inftituto maiorum Magiftroequitum Antonio lieftores dC purpu
ram,ufum autem efle eidem gladij ac militum coutra feditiofos,qui nullum
Certe ne extremorum quidem facinorum fibi reliquum facfturi erant , rfi is
munitus iftis fuiflet, quando ficquoq* nonnulli eum contemptui habue-
runt.Haec omnia,ac reliqua quoqa recfte, ac omnino ex fententia Caefaris a^

<fta efle, res ipfee oftendunt:nam neqj feditio ulterius progrefla eft,SC Anto
irius non modo eorum cauia mulcftatus non eft , fedConful quocp deinde
creatustquem magiftratum ut geflerit,agedum mccum confiderate. inuc-
Siietis enim, fi attente infpexeritis, eum urbi magnopere utile fuiffe . Quod
cum ipfe Cicero perfpetfum haberet, liuore uicftus, aufuscp eft ea repr^heii (
dere in Antonio,qute uellet a feipfo acfl:afuifle,itacp denudationenijuncftio i
nem, ac ueteres illas fabulas protulit, non quod nunc eorum ufum efle ali- findit.
quem putaret, fed ut externam reru uituperatione luminib.ipfius Confula
tus fcieter ac prseclare gefti obftrueret,eius uirfqui, proh Deum atQ horni
*iu fide, (altius enim cp tu exclamabo , aciuftiori de caufa eos obteffabor)
cum tyrannide captam urbem re lpfa efleuideret, quod 8£ exercitus Csefa-
ri parebant, dC S.Rcp.R. eidem cocedebant,itaut eiquandiuinuiuis eftet,

Dicaturam darent, utcp apparatu regio uti poflet permitterent, ipfe dC ma
snifeftifsime eam tyrannide detexit, & tutifsima ratione inhibuit,ita ut Ca:-
faruerecundia correptus, ac territus neq? nomen regis, neqj diadema (qua:
erat fibi ipfl nobis inuitis daturus ) acciperet, Si quis alius id feciflet, quod
tum Antonius fecit, iufliim fea Cadarehoc fecifle diceret, necefsitatemcp
$)ra:tenderet,& ueniamhaud dubie cofequeretur,fa<ftis iam tot noftris deb¬
eretis,^ in tanta militum potetiarfed Antonius,cui animus Csefaris expio-
fatus penitus eratquicp omnia que is parabat, cognita exacfte habebat, pru
dentifsime eum auertit ab inftituto, & retinuit . cuius fignum euidens eft,
quod Cteiar prorfus nihil deinde pro potetia egit, fed promifeue prceterca
ac fine fatellitio inter nos uerfatus eft, quo facftum eftpracipue, ut ea qute
pertulit,accidere ipfi poflenfcHaec ita egit, 6 Cicero, fiue tu Cicerculus, aut
Ciceracius,aut Cicerithus,aut Graeculus, aut quocuncp tande nomine gau
des, ille male inftitutus,nudus,&: undus, quorum nihil tu prxftitifti,qui di- Mollitiem ef¬
fertus, qui fapiens es, qui plus olei quam uini ufurpas, ueftemcp ufque ad ta ccroni obijeit ,
los dependentem trahis, no quidem hiftrionum more, qui fuis perfonis te
uarietate motuum animi docent, fed ut turpitudine tuorum crurum tegas. .

Neque enim id ftudiomodeftif a te fit, qui tam multa impudice deuita An ^
tonij dixeris.Quis enim non uidet tenues iftas tuas lacnulasr.Qiiis non caq/
norum tuoru pecftinibus comptoru odorem percipit c' Quis nefcit,quem-J^
admodum priore tua coniuge,qute duos tibi natos pepererat,eieda, aliam 0

uirginem duxeris, ipfe aetate decrepita, ut ex eius facultatibus aes alienu dif- )f
foluere poflesc* Sed ne eam quidem retinuifti, nimirum ut libere Cerelliam f«
liabere pofles, quam tanto te aetate fuperiorem, quanto inferior ea puelli- - . -

fuit quam duxeras, ftuprauifti, ad quam ipfam eiulniodi literas fcribis,qua- ccronc
les feribi par eft a fcurra,linguaecp incontinetis uiro, cum muliere feptuage mm'
naria decertante . Hxc ut dicerem R C. euagatus fum obiter,ne non hac c-
tiam in parte aequu auferret . Conuiuium etiam quoddam exprobrare An¬
tonio aufus fuit, ipfe aquam, ut quidem refert, bibens, ut fermones contra c icero filius u
nos elucubrare pofsit ; filium uero in tanta temuletia educat, ut fobrius ne- mulcatus v

q 4 que

que interdiu fit, neq* nodu vOs etiam Antoni) turpitudinis fnfimulare in*
ltituit,ipfeper omnem uitam tanta libidine ae impuritate ufus,utne apro'

. ^ pinquiisimis fibi abftinueriquxorem proftituerit, cum filia inceftum com-

A ntonij faftu, miferit.Sed his mifsis,adinftitutum reuertar. Antonius, quem ifte infeda-
quod Ctefdri tus(eft,cum uiderct Caefarem fefe fupra Rempublica efferre, ea re, qua ma*
diadema obtu- ximegratiam Csefaris captare uifus eff,effecitne is ea quae animo iam defli»
IcntMmt. nauerat, re perageret. Qui enim rem aliquam femelhaud rede expetitam
confequi omnino cupiunt, eos nihilmagis ab inftituto reuocat,quam fi hi,
qui aliquid mali ab rjs expedant, prae fe ferunt, fibi id uolentibus euen*
turum: quod etfi illi confcientiafuae iniufticiae nequaquam credunt, tamen
propofitum ftiuminnotuifTeopinantes,uerecundiametucp corripiuntur,
cumc^alioquinfermonem,tanquam adulationem quandam, nonnifi cum.
inquifitione accipiant,tamen ea quae euentura fint cum pudore conij ciunt.
Quae cum effent perfpeda Antonio, primum Lupercalia fibi delegit, ut
Caefar inter hilaritatem ac ludicram adionem abfque periculo poflet ca*
ftigarijdeinde forum, roftracp, ut ipfa loca pudorem Caefari obijcerettaffin-
xit etiam populi mandatum, ut Caefar eo audito reputaret non quid dixif
fet Antonius , fed quid populus Romanus eum dicere iuifurus fuiflet : qui
enim crederet populi hoc efle madatum, cum fciretneqp decretum fibi eile
tale qui equam, 8^ non acclamare populum fentiretfEnimuero debuithaec
audire Caefar inforoRomano,quoloco faepenumero pro libertate a nobis
deliberatum eft : apud roftra, propter quae infinitae pro ftatu populari funt
confultationes peradae:Lupercalibus, ut Romuli recordarctune Confule,
ut in memoriam prifeorum Confulum adarcuo caret: fub nomine populi,
ut ei in mentem uenireqnon in Afros lpfum, neque Gallos, Aegyptios' ue*
fed in Romanos tyrannidem moliri.Hadllum uoccs conuerterunt hx dei
iecerunt. Haec efi,o Cicero, Antoni) adio, cum neqj crus in fuga fregiflet,
utipfe effugere poflet, neq? manum exufsiflet,ut Porfenam terreret,fed Cg
faris tyrannidem lapientia atque calliditate compefcerer, artificio fupra ha-
fiam Deci), 8^ gladium Bruti laudando .Tu uero, Cicero, quid in tuo Con-
fu latu , non dico fapienter aut bene : fed quid egiftq quod non extremum
ConfuUtum d meruerit fupphciumcNonne tu urbem quietam ac unanimem perturbaui
ceronis imu~ fti 3 ac feditionibus agitauifti r forum & Capitolium cum alijs hominibus,
dit. tum feruis etiam euocatis refdeuifti rnonne Catilinam magiftratum tan-

tum ambiente, nihil praeterea mali agentem, impieperdidifttfnonneLen-
tulum eiuscp focios nullo ipforum facinore extante, neqj accufatos in iudi*
x V, cio,necp conuidos miferandamorte affecifti c' quanquam tam frequens u*
biquea te fiat legum aciudiciorum mentio, ut fi quis eam orationibus tuis
I Yub trahat, reliquum nihil fit futurum. Tu quidem Pompeiouitio dedifti,
.J*-. quod Milonis iudicium praeter inftituta maiorum feciffet, ipfe autem nihil
V; neminimum quidem eorum quae legibus confti tuta iunt in caufa Lentuli
‘ 1 adhibuifti,fed citra defenfionem ac iudiciu uirum bonum, aefenem in uin-
_ y cula condidifli,qui a maioribus fuis multa amoris in patriam pignora habe
Tat, neque ei uel per aetatem , uel permores licebat quicquam nouimoliru
Quod enim ei adfuitincommodum , quod rerum mutatione fanare cupe-
retfquae autem ei non adfuerunt bona^d e quibus omnibus fi quid noui ag
gredi uoluiffet, in periculum ei erat ueniendum . Quae arma parauit, quos
focios collegit : ut ita mifere ac impie homo Confulatis,Praetor, nullo nec^
dido, necp audito quod effet contra patriam, in carcerem poneretur, ibiqj

tanquam

r

tl BERJXtVl. lg

' tancIUa uagitiofifsimtrs aliquis capite plccftcremr c' Hoc enim nottfdm ,) m
egregius lite Tullius cxpcti)t,utiii TuU/ano, loco fibi cognc^^n^L^tuS TuUUnum

lus, q quonda princeps Senatus fuerat, nepote occideret. Quid uern 3 - - -

. ur 11 ^^e eum cenfemus, fi armata poteftate adeptus fuiifet qui h^r nJ
fa at<? huiiifinodi folo fermone perfeciVfolicet hasc tua funt fplendida^
iacinora,liae magna: illae tuae artes ac cofilia imperatoria, mpter que n <->n It
alijs tantu damnatus es,fed ipfe proprio fuffragio ita iudiciu de lisfcciih' r
ante de re cognofceret, profugeris. Quguero alia maior tui DarinVf«T^ „
teft adduci demoftratio, § quod fere ab his ipfis pereundu tibi fuit ' quor3
te cauia ea fecifte prae te tuleras : metuifticp iftos , quos beneficio ea r e affi>
ctos dicebasinec^ uel audire aliquid ex fjs, uel aliqd ipfis dicere fuftininftV
qui difertus,q animi bonis abundans, qui alioru adiutorhaberi uis fed fii^a

talia e° lmpudfentig procefsifti ju htec H&orim * Ci

!alia c°!«‘bereinfhcuens,qua:ne ab ullo alio memoria: traderentur in uo w. m conii
tis tibi habendu fuit, quo h9c falcem comodi ad te rediret, ut tecum res tu*
gefta; perirent, ne ue ulla eorum ad pofteritatem mentio tranfmittcretur ’

?5aut "deie polsias, attendite hopunfi fapientiam : Cum DroDofuiH>r fi’
o ! °mnut h»'us urbis rerum hiftoriam feribendam ( nam & difn uta torerr"

Poetam, & Philofophum, & Oratorem, & HiftoriciHeprofjteturTnoia
8D uroe condita initium duxit, quod ultj fecerunt, fed a Confulatufuo
tro pi ocedendo, mitium Commetari) fui Confulatum eum, finem uero re

umiRonmbfaaat.Agedurefpondemihi,quieafcribisacpra:cipis,qW

r ,ono ^ dlcendafmit, & facienda ( facilius enim aliis qua- reda funt

cmifulere quam ipfe ea agere potesifaciliusq, alios culpas?qu/m teiS

emendas) quanto pneftabat te tui ammicorporiscpmollicieniyeDonere
quam Antonio timiditatem obijeere: te neque infioiim quidfacere^neque

transfugam efTe, quam ei infidelitatem exprobrare : te bc/iefadores tuos
non afficere miuria, potius quam eum ingratitudinis accufare. Eft enim in
hoc homine mfitorum rutiorum id quoqj m numero,quod omnium maxfc r
me cos odit, a quibus beneficiu acccpit.cumcp ceterorum femper aliquos bcZ&7
demereatur his nunquam noninfidias ftruit.Nam,utc*tera tranfiliam, mi /«offcrt
fencordta : falutccp a Catfarc affedus.aOT, in patriciorum numerimi relatus AntcmL w.
eum occidit, no quidem fua manu ( qui enim id faceret homo meticulofus gwwirio.
oC effcKmmatusr' ) fed fubornatis qui id facerent : id autem me uere loqui u
pfi percuffores Carfaris declarauerut, cum m forum cum nudis gladiis pro-
currentes, Ciceronem uobis audientibus nominarim fubinde uocauerunt
tum igirur fuum b cnefacft orem necauit,ac praeterea Antonio, a quo 8c fa^
cerdos eft facftus.&: Brimdufij, cum ei periculum uitx a militibus impende if
ret,conferuatus,eam gratiam refert, ut haec qua; neq? ipfe, neque alius quifrj
quam ullo tempore culpauit, tanqua crimina ei obtretfet, eaq3 exprobret ^
qutem alfjs laudare folet. Etenim Caffarem, qui necp per Elatem adhuc ad ;/
magiitratum capeflendum, gerendam ue rem aliquam publicam aptus eft ll
neque ad id a nobis dclecftus;cum uideat copias contraxifte,bellum neque?
decretum a nobis, neque mandatum fibi fufeepifle, non modo no accufat **
uerum etiam laudatradeo neque iufticiaiii ad leges, necp utilitatem ad com
ni oaiim iveipublicx exigit, fed fua pro uoluntate omnia iudicat:& quar in
■ S Pra^*caMn al*js eadem repr^hendit,id% et mendacia de uobis confin
gendo^ uos prxterea quoc^ calumniando . Qua? enim poft obitum Cte-
laris acia funt ab Antonio,omnia inftiujeftro a(fta efte repedetis, Ac de pe

cunias

1/

V

t-

(M

tpo DIONIS ROE HIST,

cuniae quidem adminiftratione, deqj his quae ex libellis Casfaris acfla funt,
dicere fuperuacaneum exiftimo.Nam de priori eum potius inquirere con-
uenit, qui haeres eft Cadaris : in pofteriori autem fi quid omnino fuit|mala
fid^ adum, tuncftatim fuit impediendum.Non enimfub axilla, Cicero,
furum quicquam adum eft : fed te lpfo tefte, in tabulis omnia edita fuere#
Qiibd fi Antonius adeo palam acimpudenter, quod tu dicis,dolo malo
egit, ut praeter reliqua Cretam totam Reipublicae eripuerit, ac poft exi-
tum Bruti praefedurae liberam efie iu(Terit,tanquam ex Caelaris literis,cum
tamen Bruto eaprouincia poft morte demum Cadaris fuerit mandatarhgc
fi funt inquam, qui fiebatut tu taceres, acreliqui etiam id admitteret? Sed,
ut dixi,hxcrelinquam,quodminor pars eorum nominarim eft commemo
rata,quodcp Antonius abeft,qui accurate uos fingillatim de fuis adis doce
re poterit V erum de Macedonia,Gallia,reliquisc^ gentibus & exercitibus
et cx(Y' ueftra extant, P. C. S enatufcolulta, quibus cum alia alij s mandaueritis,Gal-

atw liam cum exercitibus Antonio dediftis,idc|3 Cicero etiam nouit : interfuit

tonio ejfe cent

enim cum haec decernerentur, faamqj uobiicum fententiam dixit At quan
mi»4' to melius fuiftet, tunc ipfum fi quid non rede ageretur, contradixifle, eacp
quamunc obtendit, uos docuifle, quam tum quidem filentem ad erratum
ueftrum coniuere, nunc autem uerbis quidem Antonium acculare, re ipfa
Senatum? Necp enim fanae mentis quifquam dicere poteft, Antonium uos
ut harc ftatueretis ui adegifle. nam neq* militib. tum erat inftrudus, ut uos
contra fententiam animi ueftri decernere quicquam cogere polfet, &C ipfa
res pro Republica ada eft. Quippe cum Caefar legiones praemifilTet, earcn
iam conueniflent,metus autem erat, ne audita Caefaris nece tumultuarent
tur, hominem cp aliquem nequam fibi ducem conftituentcs, bellum mone"

turamprorfus de Republica fuftuliftet: ei igiturproMacedonia Galliam-
buiftis,ut in Italia manens neq3 mala quid fide agere poflet, dC continuo ea
quae uos iufsifletis exequeretur.Hsec eo ad uos uerba feci, ut intelligeretis
rede uos tum rebus confuluifte. Ad Ciceronem autem hoc quocp fatis fue¬
rat dixifle, quod dC adfuerit his omnibus, 8C uobifcum ea decreuerit, cum
necp ullos haberet Antonius milites, neqj ullum nobis terrore offerre pof
fet,quo ad publicam utilitatem negligendam c6pelleremur.Atuero,quan
do tum filentiu tenuifti, uelnunc expone, quid faciedum nobis eo tempo¬
re, eo cp rerum ftatu fuit ? Exercitus ne fine duce dimittedi? qui uero noin-
^numerabilib.malis Macedonia,Italiamcp repleturi fiiifient? Atqui alij cui-
[:{dam comittendi fuerCit.Quem autem uel oportuit potius ijs proficere uel
, iquis fuit ad eam rem magis idoneus, q* Antonius?qui Conful erat, qui om-
v nes res urbis adminiftrabat,qui tanta cocordiain cuft odia habuerat, qui in
r finita fuae in Rempublica uoluntatis documeta dederat. Qiiem percuftbm
Cxfaris huic negocio prcpofuiftemus,cum efle eis ad urbe alioquin tutum
Vlo effet? Quem aduerfarioru? cum omnib. rj effient iufp edi ? Qiris pnetcr
Antonmautoritate tum,quisperitiaexcellebat?Sednimiru indigne fers,
q> non te delegimus . Quem uero tumagiftratu gerebas?Quiduero no e-
giifes, armis militibuscp afllimptis, qui in Confulatu tuo , fola dicendi arte,
ftudijscp tuis ( quae fola in tua erant poteftate) fretus, tantos motus conci-
taueris?Sed eo reuertor,unde digreffius fum. Adfuifti igitur, cumh^c An¬
tonio decernerentur , neqj contra quicquam dixifti , fed tanquam optimis

acne**

LIBER 'kl-Vf 1$t

kc neceftarrjs confilijs aftenfiftunecp uero libertae dicendi tibi deerat,folito
f^pius ab re oblatrare : necp metuebas etiam quenquam ♦ tu enim eum nu-
dum ut exhorruiflfcSj quem armatum no timesc' aut folum,quem nunc non
reformidas tot militibus cindfumfquanquamhocipfb teiacftas,quodmor
tem(itaenimrefers)cotemnas. Qug cum ad hunc modum fe habeant, t$er Oflcndit , neti
— i,« . . i. - r» Antonius,nm' rnnnc a irr\ Antonium, fed

Iterumm, Antonius 'ne, qui ad prouinciam Obi a uobis mandatam profe-
dius eft,autD.Brutus,qui eum ifta regione prohibet? Antonius ne,quifo
cios ueftros cogere uult,ut decretis ueftris obtemperent, aut illi,qui praefe-
di um a uobis milium non recipiunt , eum uero cui abrogatus eft magiftra-
tus,adiuuantc' Antoniuslie, qui milites ueftros retinet,aut milites,qui du^
cem fuum reliquerunt c* Antoniusbie , qui nullum ex his militibus , quos ei
nos dediftiSjin urbe adduxit i aut Cccfar,qui pecunia alleclis ueteranis,huc
nt uenirent perfuafit^Ego quidem ne uerbis quidem rem opus habere exi-
ftimo, quin ita iudicetis, Antonium omnia fibi a uobis impofitaredle admi
niftrare;illis uero alijs ftipplicium eflefub eundum eorum nomine, quae fuo
iudicio aggrefsi funt» Qua de caufa etiam praefidiummilitum accepiftis,ut
tuto de impendentibus negoctjs confultare pofsitis, non quidem Antoni]
caufa, qui necp priuato confiiio egit quicquam , necp ullum urbis terrorem
offendit, fed propter eum, qui contra Antonium exercitum conduxit, qui
aliquoties intra moenia ipfa fuos milites habuit* Haec propter Ciceronem a
me dicla furit, qui iniquis nos fermonibus prior inuafit, cum alias necp liti-
gatorfim,quemadmodumiffe, neque curfofas de alienis rebus, quofeifte
ftudio ufquequacp iacftatmunc quod uobis confilium denydcpnecp Anto
nt] gratia, neq* Caefaris aut Bruti obtredlandffed ( ficuti conuenit ) publi-
ci commodi ftudio motus, exponam * Ego ita iudico, neminem eorum qui $upj fententU
In armis nunc funt,hoft em a uobis efte iudicadum, netp accurate de eorum de mittendis ad
a<ftis inquirendum : ( nam necp praefens tempus id fert, &C cum ciues noft ri utrofy legatis,
illi omnes ex tequo fint,fiue quis eorum fuccumbet, is nobis peribit:fiue fu
perior euadet,aduerfum nos uires acquiret) fed efte eos ciuiliter ac man-
fuete tracfandos,mittendoscp ad unum quenqj eorum, qui ab armis eum di
fcedere,ac fefe militescp in noftra poteft ate efte iubeat ; bellum autem non¬
dum ulli eorum inferendum, fed refponfa expedi anda.tum demum eos qui
paruerint iufsis noftris, laudandos, non obedientes autem, bello perfeque-
dos nobis efte.Id enim & itiftum,&: conducibile uobis eff,nefeftinetis, aut
temere quicquam agatis : fed paulifper expedlantes tempus mutandi pro- f
pofiti ipfis , militibuscp concedatis : deinde bellum, fi eo opus fit futurum, V
Confulibus mandetis»Te autem, 6 Cicero, adhortor, ne mulieru more exa
fpereris,neue Bambalionem imiteris,neu bellum excites, ac priuati in An -
toniumodn caufapublice totam duitatem denuo in periculum adducas, j
Bene egeris, fi cum eo in gratiam redeas, cum quo multa amice ftepius egi-
fti:fin cum eo reconciliarinullomodo uis, at nobis tamen parcemeque cor» ^
cordiam eam, cuius nobis autor fuifti, conturba, fed reminifeere iftius diei,
orationiscp a te in Telluris templo habitaeraliquidqj concordig etiarn huic,
de qua nunc deliberamus, gratificare, ne iftius quoque prioris tuae oratio¬
nis exiftimationi detrahas, tanquam non ex redi a ratione, fed alio quodam
ab affedu profedl x:id dC duitati utile, 8C tibi gloriofum eft futurum * Ne(£
exiflimare debes, ferociam iftam aut laudabilem efte, aut tutam ; necp mor¬
tem a

)

'

V

\ r\

DIONIS ROM. HIST.

Contemptus tem a te contemni gloriari debes , aut laudem inde aliquam fperare : qui C'

mortisjtnn om nim uitam fuam proijciut, eos tancg ex[infania quada rem aliqua magnam
riH mddBRb. tentaturos,reliquiomnesfupe(ffos,odiocphabent: quosautemplurimam

falutis propriaerationem habere uident,eos laudant, dC praedicat, tanquam
nihil morte dignum commiffuros. Proinde tu etiam fi uere incolumitatem
patria curas, ea dic, eacp age, quibus tuamipfius quocpfalutem tuearis,no
ea qute nobis una tecum exitium afferant.

Haecpoftquam Calenus dixit,Cicero (qui ut libertate dicendi in omnes
intemperanti ac nimia uti coniueuerat,ita eandem aliorum aduerfum fe mi
nime ferre po terat )fe non continuit,quinomiffa confultatione de Repu-
blica,ad conuicia Fufio facienda prorueret, quae non minima.caufa fuiqcur
ea dies fruftra confumeretur . Poftridie eorum, qui Casfaris caufam agebat,
fa effio obtinuit : itaq* decretu eft, ut Caefari ftatua poneretur, ut inter Qiia>

H onores c eft ftorios effet Senator, ut petendi reliquos magiftratus maturius quam legi-
ricreiusmili - buspr£cipiebaturpetendiiushaberet:utpecunias quas militibus dederat,
tibus decreti, ex aerario ( quia pro republica eos, priuato licet coniilio, conduxiffet ) red

peret.Preterea decretum, utmilitibus qui a Cxfare conducffi fuerant, ac his
qui ab Antonio difcefferant, perfecffo hoc bello uacatio militiae daretur.

L egiti <td An - ftatimcp agri diuiderentur. Ad Antonium autem mifsi legati funt, qui eum
tonium mifii* iuberet Gallia, exercitibus^ dimifsis in Macedoniam proficifcfimilitibus

eius dicerent, ut ante certam diem domu difcederenttni feciflent, hoftium
loco futuros.Senatores etiam, quibus Antonius prouincias afsignarat, de-
pofiierunqreliquosqj eorumloco amandandos ftatuerut. Hxc tum decre¬
ta iunt: paulo poffipriufquam de Antoni) fententia fierent certiores,tumul
tum urbi impendere cenfuerunt,ueff em Senatoriam exuerunt, bellum co-
tra Antonium Confulibus, dC Ctefarficui Praetoriam poteftatem tribuerat.

Lepidus. miunxerunt,i)'s^ Lepidum,6£ L.Munacium Planciim, qui parti alicui Gal
LMunucius lix tranfalpinp pneerat,auxilio effe iufferunt.Ea ratione Antonio, iam tura
Vlancus. bellum expetenti, ab ipfo Senatu occafiohoftiliteragendi pnebitafuit. Is
enim laeto animo ea quae decreta effentarripuitrffatim^ legatis exprobra-
Antoni) refto uit,quod fecum refpecffu adolefcentis ( Caefarem notabat) necprecff e, necp
fum, cr condi- tequoiure egiffent, mifsiscp ipfe alrjs uicifsim legatis,qu6caufam belliin
dones abeo U S enatum reij ceret, eas conditiones obtulit,qugipfihoneftaah'quafpecierti
afferebat;fieri tame nullo modo poterat ut a Caefare ewscBadiutoribijsfia
retur ♦ Cum enim in animo haberet, nihil eoru quae ei Senatus praecipiebat
' facere, fatis compertum habens ne illos poftulatorum ipfius ulli fatisfaeffu

*os, pollicitus eft fe omnia qute decreuifient,facffurum,ut excufatione qua-
jjfi eorum autoritati paruiflet haberet:utcp illi cum conditiones ab ipfo latas
j/efpuerent,uiderentur caufam bello praebuiffe. Igitur pollicitus eft, Gallia
c v fe difceffurum,exercitumq3 dimiffuru, 0 Senatus fuis militibus eadem quas
c ^ Caefarianis effent decreta, praemia conferrenac fi Cafsius dC Brutus Confu
1 les(idenim eo petebat, ut uirosfibiiftos conciliaret, ne fuccenferentipfl
^ ^propter ea, quae contra D.Brutum coniuratu cum lpfis egerat) crearentur*

nim Caefar paffurus erat, ut uel patris fui paricidae Confules fierent, uel mili
tes Antoniani eadem cum fuis pramiia accipientes, Antonium adhuc ma¬
gis diligerent . Igitur neutra conditio approbata eft, fed b ellum potius ite¬
rum Antonioindicffum,milftesq$iufsieum deferere,aliaqj dies conftituta:
faga autem omnes Romaili, etiam hi qui non proficifcebanturin bellum,

fumpfe-

£

y

X~f '

liber’ xlvi. m

fumpferutiConfulibuscp cuftodia urbis mandata, ac Senatufconfultu pro
confuetudine additum, darent operam, ne quid Refpuplica detrimenti ca-
per et. Ac quoniam multa ad bellum gerendum pecunia opus habebant, u- gratus o«
nufquiicB uigefimam quintam fuorum bonorum partem in commune con U contra A nto
tulit:Senatores praeterea quaternos obolos in lingulas tegulas earum ac- tuum.
dium quas in urbe uel fuas,uel coducfticias habebant, perfoluerunt ad haec
inulta alia locupletifsimus quifcB fuppeditauerut,atma oralia adufumbelli
neceflaria.multae urbes, multi etiam priuati homines ultro donauerut (tan-
ta enim tum aerarium laborabatinopia, 1tcmP°^

Antonknoru
ditiones.

lioniDuscK lam aeratigau,iu u 7^r '~r t ^

certa partium uicft ori? certum erat ei qui uiciffet,feruiedum efle.Itacp com-
plures qui Antonio cupiebant, partim ad eum profetfi lunt : quo in nume^
ro etiam Tribuniplebisquidam,Praecorescp fuere:partim Romaj manen¬
tes, omnia quae poterant, uel clam uel aperte ea defendentes, pro Antonio
agebant, inter quos Fufius etiam Calenus unus fuit . Hi ueftem non ftatim
fnutauerunt,fed Senatui perfuaferunt, ut denuo ad Antonium legatos mit
teret, atque inter eos Ciceronem,uerbo quidem, ut eum ad pacificationem Cicero legatus
impelleret, re lpfa, ut eo liberarentur, fed Cicero re intelle<fta,ac ueritus fe ad Antonium
AntPnij armis permittere,legationem eam non obijtiquo facftum eft ut ne ddeitus.
reliqui etiam proficifceretur.lnterim prodigia non uilia urbi, ipficp Confu-
li Vibio Panfie euenerunt.In ultima enim concione, a quainbellum profe- Prodigia Pan¬
dius eft,uir quidam morbo comitiali laborans cocidit,orante ad populum fc et publice o*
Confule, eacp die,eacp ipfa hora qua is ad b ellum profetftus eft, ftatua aer ea blata,
in ueftibulo domus collocata,ipoteiuaeueria cfttaciniacris quae initio bel
lihaberi confiicuerant,extaab aruipicibus propter multitudinem fangui-
nis dijudicari nequiuere : interimep puniceam ei quidam ueftem afferens,
in effufo cruore lapfus, cafu fiib ueftem contaminauit . Haec ei oftenta acci¬
derunt, qug fi priuato oblata fuiffent, ad folum ipfum pertinuiffentiquiauc
' ro Confulatum eo tempore gerebat, ad omnes ex xquo pertinebant Jam
matris etiam deum ftmulacrum in Palatio, ciim antefolis ad ortum fpecftaff
fet tunc fponte fua in occafum conuerfum fuit.et Dianae fimulacrum,quod
Mutime ( apud quam urbem praecipue bellatum eft) colebatur, multu fan
guinis ac deinde lacftis effudit. Confulesquoque ante ferias Larinas urbe v

profe<fti funt. quod quotiefcuncp facftum fuit, pernicie ipforum ftetitificut
tum quoque ambo Confules, ac magna multitudo de plebe, ac poft paule/
multi cqueftris Senatoriaecp dignitatis uiri,potifsimumcp prf itantiisimi ir>
terieruttac partim praelijs, partim caedibus Syllano exemplo iterum editis, - .

omnis flos populi Romani, qui ad ea tempora fuperftes manferat,t)s qui j
eas peregerunt caedes exceptis, abfumptus eft. Eius fibi lpiis calamitatis au. /
tores ipfi Senatores fuerunt, qui cum unum aliquem qui optime de Repu- senatus fibi 1
blica fentiret,pr^ficere rebus,eumcp per omnia adiuuare deberent, contra fii£ culamitd -*
certos homines quofdafn ad opprimendos alios inftruxerunt, ac . deinde tisautor .
hos quocn euertere acgfefsi iuntiquo fadlum eft, ut amicum netmnem,ini* Beneficiorum.
micos omnes haberent. Diuerfo enimmodoa plerifcp mortalium iniuriat mmrqmm
atque beneficia accipiutur.nam ir? quidem uel inulti memoriam retinent, ■mtumrmu-
memoriam autem beneficioru ultro proqciunt, hoc quodij uideri nolunt,

)

4

, ' ' ' . \ . ^

C . . • • ' , \i5

\ r

DIONIS kOM. H I S T.

» qui tau quam imbecillioresab alijsfint adiutinllud, quiaftolut fufpicioneni
timiditatis dcfe praebere, fi quidem iniurias fibi illatas no ulcifcantur. Quae
_ ^ caufa Senatui Romano fuit, ut cum neminem unum fouerent, fed modo

hunc, modo alterum certis innegocijs adiuuaret, ac modo pro eo,moxad-
uerfus eum flatuta facerent, multa mala propter eos toleranda haberent,
inulta quoqj ab rjs ipfis paterentur. Erat enim iftis omnibus unus belli hic
jfcopus,ut populi poteflate deleta, regnu flabilirent.Ita dumutracp pars ar¬
mis de domino cui feruiat,difceptarct,utricp fuam incolumitatem perde¬
bant, & pro fortuna belli diuerfam exiftimationem adipifcebatur.Qliibus
enim profpene erant res,ij bene confuluiffe, ac ciuitatis amatores effe dice*
bantunquibus aduerfaeueniebant,t) patri£ hofles, & fcelerati nominaban
tur.Adeum flatum res tum Romanae deueneranq fed iam fingulautiadta
fuerint,explicabo:id enim ad inflituendam uitam apprime conducere iudi
co,ut adtiones cum cbnfilijs conferantur : & cum quales ex fint, ex his de¬
prehendatur, tum confiliaipfa ex euentu cuiufmodi fuerfpt exiflimetur.
Antonius Mutine D.Brutu obfidebat,quod is unus ex percuflbribus Cee
D.B rutm M m- fans efienhoc enim prtetexebat.uera autem caufa erat, quod Gallia Brutus
ab knto- {]k i cedere nolebat : fed quia eam caufam parum honefla effe intelligebat,
«io obfejjiiii uidebatcp in oculis populi effe Caelarem, quia eum ulturum caedem patris
fui fperabat, eum belli, quem dixi, praetextum obtendebat, cum obtinen¬
dae Galliae caufaid feegiffe fatis ipfe oflenderit, cum peteret, uti Cafsius
8C M. Brutus Confules defignarentur, fui commodi caufa res inter fe duas
diuerfifsimas fimulans. Cadar ante etiam, quam ei idbellum Senatus man¬
dato iniundlum effet, in armis fuerat, neque tamen ullam rem memoratu
dignam gefTerat. Vbi qux decreta effient, comperit, gauifus efl : id que eo
magis, quod cum habitum ac poteflatem praetoriam acciperet, facrifi-
canti, omnium hofliarum ( erant autem duodecim) iocinora geminainue-
niebantur. Id uero aegre ferebat, quod & legati Amandata ad Antonium
mittebantur; acnon potiusredla eibellum nulla per internuncios tentata
pacificatione indicebatunidep adhuc magis, quod animaduerterat Confli-
les feorfim ad Antonium de cocordia fcnpfiffe, literascp eius ad fenatores
quofdafcriptas,interceptascp,a Confulib.clam fe illis redditas effe, quodqj
hyemis praetextu bellum neque ferio, neq? flatim a Confulibus gerebatur.
Qiite proferendi cum nullam rationem haberent, quia neqj alienos eorum
a fe animos reddere uolebat, necperflraderceq.s autui adigere ad rem ge¬
rendam poterat, ipfe quocp Foro Corneltj in ocio hyematus efl, donec De
Vt clmo metLiens 5 ad flibueniendum ei proficifeeretur . Is Brutus, cum prius

\ Antonium ui repuliflet,pofl in fufpicionem uenit nonullos in urbem fub-
MrutUttP miffioseffie ad corrumpendos milites:eos ut dcprghenderetjconuocauito-
qUf intra muros aderanttpauciscp uerbis fadlis, locum commonflra-
' c uit: ad eius alteram partem milites , ad alteram oppidanos fecedcre iufsit,

, eacp ratione eos qui ab Antonio uenerant, dubios utram in partem fe reci-
pcrenqfoloscp in medio relidlos depraehendit, ac in uinculis habuit, fecun¬
dum hocfadtum undiquacp munitionibus circundatus ab Antonio fuit . I-
ta 9 metuens Ctefar,ne aut ui expugnaretur, aut penuria ad deditionem co
pelleretur, Hirtium ut fecum expeditionem adliberandu eum faceret, cohi
c4tr& Hir- pulit. ( Nam Vibius adhuc Romae deledlus habebat, & leges Antoni) an -
ti/wD.B ruto tiquabat. ) Itacp profecfli coniundlis cojpijs Caefar & Hirtius , Bononiam a
fuccumnt , pr^fidio deflitutam , citra certamen receperunt , equites^ obuiam fadlG$

m

i . V

c

in fugam dederunt : fed a fluuio,qui Mutinam praeterfluit, cuftodiamcp ad
cum pofitam, progredi ulterius prohibiti funt;ut tam e de prasfentia ilia De
cimum certiorem redderet, ne is padionem aliquam faceret, primum a cel
fifsimis arboribus ignes ediderunt«poftquamid Brutus no intellexit, in te-'
nuem cx plumbo dudam laminam quasdam uerbainfciipferunt, eam char
tae inftar conuolutam urinatori cuidam no du ad Decimum perferendam
tradiderunt.Ita Brutus prasfentia eorum, auxilijcp promifsione cognita, ad Bn^iw quo tr
eundem modum reicripfinac deinde continenter mutuis literis quae ex uiu tificio de eon *
cflentjfignificabant . Antonius cum deditionem a Bruto iam non amplius ductu certior
fperaret, relido in obfidione urbis curanda L. Antonio fratre fuo, in Caefa>
rem dC Hirtifi profedus eft. Cum caftra caftris eflent oppofita, p er aliquot
dies equeftria praelia leuia dC dubia uidoria commiua lunt, deinde Crer.
mani equites , quos cum elefantis Caeiar adeptus fuerat, it eium ad Anto* Germani equi*
nium defeceruuegrefsicp caftris cum reliquis Caefarianis, progrefsicp ante tes ad moniti
reliquos , tanquam foli cum hoftibus occurrentibus confliduri, mox con, defeifem .
uerfi in Qefarianos , qui nihil finiftri fufpicantes fubfequebantur eos , ma.
gnamftragem edideruntrpoft haec cum utriufcp partis pabulatores cogreft Antoni/ uifio*
fi eflent, ac auxilia fuis utrincp uenirent, acri coorto praelio Antonius ftipC' rw.
rior difcefsit. Quib.rebus elatus, cu appropinquare Panfam fentiret,hoftiu
caftra oppugnare aggreflus eft, fperas ferjs captis facilius deinbellum pof
fe ducere. Cum Cadar Hirtiuscp partim memoria acceptg cladis, partim ipe
auxilrj a Pania, caftris iuos continerent, eaqj cuftodirent, Antonius relida
ibi parte fuarum copiarum,qui caftra oppugnarent, ut 6C ipfe adefle omnft .
no crederetur, &C nemo eum a tergo adoriri poftet, clade node in Panfam
Bononia tum procedentem profedus eft, eumepinfidijs exceptum uulne> P 'flfd ab A nto
rauit,milites eius occi dit , reliquos intra uallum inclufit : cepifletcp , fi obfi- nio uittw,
dionem uel minimo temporis fpacio ducendam putaflet ; nunc poftquam
prima oppugnatio fruftra fuit,ueritus ne tepus traheret,atcp interim a Cae.
fare & reliquis aliquid detrimenti acciperet, aduerfum eos contendit. Qua
rem cum Ctefar Hirtiuscp intellexiflen.t,Hirtius exitincre utroqj, pugnaqj
defatigato Antonio occurrit, Caefare ad caftra defendenda relido , eumcp
fcifigni uidoria fup erauit . Antonio ui do , non Hirtius tantum , fed Pania Antonim cUdc
quocR,qui aduerfum praelium fecerat, bC Caefar,qui pugnae; non interfuerat, ab Hirtio affi «
a militibus Senatum Imperatores nominati funtrdecretumcp ut rj qui eo in citur .
prarho ex Confulum parte cecidiiTent,publicefepehrentur:liberism&pa' Vr<emti uitto-
r entibus eorum ea praemia darentur, quae ipfi fi uixiflent,accepturi fuerant. r%, t.
Eodem fere tempore T. Munatium Plancum Pontius Aquila, legatus D.^ontiut Aqui-
Bruti atm ipfe quocp unus ex occiforibus Caefaris,pr£lij s aliquot rndtjBn/ la T. M unatiti
tus Senatoris cuiufdam qui ad Antonium transfugerat non modo non eft p Uncti umcit .
ira profecutus facinus, fed omnem etiam ei fupelledilem quam Mutinae ,
reliquerat, emifit: quo fado animi militum Antonianoru a duce fuo abalief
nati funtiquidamcp e populo,qui cum Antonio prius fenferat,ab eo diflen-
tire ceperunt.His luccefsibus accefsit animus Cadari, Hirtio cp, ita ut ad ca*
ftra Antonij progrefsi eum ad pugnam prouocaret ; Antonius aliquandiu t ^ t
metuperculfus quieuiqfed copijs a Lepido fibiauxilio milsis, audus, ani. e-

mum recoli egit.Nam is quidem Lepidus Antonium neceflariu fuum ama. im> eX(^m
bat,a Senatu autem contra eum euocatus erat,itacp utreccptu adutramcp cum Antonia
partem fibi pararet, M. Silano tribuno militum exercitum fuum ducendum coniunftus ♦
dederat, ita ut exprefle ei no mandaret,utn parti eum adiungeret,necp ma- m .Silanus.

■ r a nifeftum

V

, /' ' '/>>V , ‘ •

W '

DIONIS ROM. HI ST.
nifeftum fecerat, utri auxilium id mitteretifed is Silanus fententiam Lepidi
f fatis exploratam habens, ad Antonium fuafpontefefeadiunxerat.Hisfup'

Antonm iteru petijsconfifus Antonius, cum fubito eruptionem feciffet, magna utrinque
edita caede, fuis fufis aufugit. Hactenus Caefar a populo Senatucp aucftus
C onfulum ohim f mqna ut cum aliqs fibi honores,tum Confulatum fperaret.nam Hirtius in
capiendis Antonij caftris,Panfanon multo poft ex uulneribus perierat, ita
ut com moras culpa Caefari tanquafucceftionis cupido impingeretur. Se*
liatuS cum nondu coftareqad utra parte uidoria effet inclinatura, omne po
teftate,quae fuperioribus temporibus certis quibufda hominibus erat prae^
ter maiora inftituta cocefla,antiquarat:quae etfi aducrfus utrofcp ftatuebari
tur,ut ukff oris cupiditas ea ratione anteuerteret, tamen in caufa ut haec de*
SmtufcotjJul- cerneret3is erat futurus, qui fuccubuiffet.Itacp edicfium fccera t,ne quis diu*
tm' tius anno cum imperio effenitemcp ne quis (olus annon£ procurator,reme

frumentaria praefectus ellct. Sed poftquam quaeres gefta eflet acceperat,
Antonij clade laeti, ueftemutauerut,fupplicationescp dieru Lxhabuerut:
omnes qui cum eo militaffent, hoftes iitdicarunt:tjscp, Ocut ipfi quocp Aiv
tonio. facultates ipforum adem erunt. Vtuero Caefari magnum aliquid iam
praeterea tribueret; tantum abfuit, ut conati fint etiam detrahere de eius du
D.BrHfo tribu gmtare,ornmacp que i°> fc acceptura fperauerat, Decimo tribuerint : cui no
ta (t Setuttu, facrificia tantum pro re bene geft a,fed triumphum etiam decreuerunt, eicp
belli reliquias mandaiierunt:militib.Decimi,qui cum eo in obfidione habi
ti fuerant, cum altas, tum Panfae legiones addiderunt: tjfdemcp Bruti militP
bits coliaudationes.&f ca praemia, quae ante Cadaris militibus promiiTa fue
rant, tribu erunt: cum tamen ij ad uicfloriam nihil contuliffent, fed praelium
Pontij Aquile de muro fpecfauifTent. Aquila qui in pugna perierat, ffatua honoraucrunt
obitu*, c r ho- pecuniamcp quam is etffuis bonis D. Bruti militibus impenderat coduccn*
noY' dis, haeredibus eius reddiderunt. Deniq* omnia quae prius contra Antoniu

Senatus m C<e- Caefari dederant, tunc aduerfus hunc ipfum dccreuerunt:acne is ulla ratio*
faran iniuri<e. ne ad aliquam pofiet penienirepotenriam,omneseius inimicos inftruxc*
Sex P ompciiu runt,re nauali Sexto Pompeio commifla,M,Bruto Macedonia.Cafsio Sy*
rcirtduaU pr<e- ria,& bello contra Dolobellam. Quod nifi militum erga Caefarem beneuo
lentiam cognitam habuilTent,haud dubie eos quoque ipfi ademiffent:quia
M. Bruto NU- tamen palam hoc decernere : non audebant, id tame conati funt efficere, ut
, &T inter feipfos diflentirent a C a? fare. Neque enim omnes laudibus ho

tjn!°n norl1°usq3 afFeceruntjUeriti ne animis magis adhuc erigcrentunneque nn>

|tTT|1 VolobeMa* ^lIS omnes pneterire,ac inhonoratos relinquere uoluere, ne eos a fe abalie-
cretum, * Ynaros ad m«ruam tnter ^concordiam compellerent . Itaq? mediam uiam
■ ingrefsfquofdam collaudarunt,quofdam praeterierunt, quibufdam oleagi
nam coronam coronam ludis geftandam dederunt, quibufdam negauerat:
f 1 altjs bis mille quingentos denarios, alijs neaereolum quidem dare decreue

. runtrea ratione ipfos inter fe commilTum iri,uim® fuam amifluros (peran*
res. Haec qui militibus annunciarenq non ad Caefarem, fed ad ipfos milites
miferunt . Caefar magno dolore ea ei re affectus, permifit quidem legatis,
ut fe abfente cum exercitu loquerentur ; praedixit tamen eos nullum prius
i efpofiim accepturos, prius quam ipfe quocp accerfitus effet:ita poftquam
ad exercitum uenit, ac una percepit quae Roma ad ipfos mandata mida
rant, longe adhuc andius fibi ex ljs militum (uorum animos deuinxit.Nam
quibus prae reliquis honor habebat, tj non tam praerogauiua ea gaudebat,
quam fufpicabantur quorfum id ageretur, Caefaris praefertim inftin&u:qij*

bus

' \ .

LIBER XLVI. i 97

bus nullus honor deferebatur,!) non fyis fibi praelatis fuccenfebant,fed
decreti fententiam calumniati, ignominiam eam ad uniuerfos pertinere o-
(lendebant, omnesqjad iram concitabant . Quod ubi Romae intelledtum H tinores Con-
eft, territus Senatus, ne fic quidem Confulem Caefarem defignauit ( id ue- friares C tfrri
rdpotifsimum expetebat) honorib. tame Confularibus ornauit,ut fenten- decreti »
ti^: etiam inter Confiilares dicendae ius haberet: quae cum is parui admodu
faceret, decreuerunt, ut proxime Praetor, ac deinde Cornui crearetur, exifli
mantes fe ad hunc modum cum Caefare adolelcete, aut puero etiam ( ita e-
nim uulgo uocabant) fapienter plane egiffe. Caeterum is cum alia indigne
ferens, tum id indignifsime,quod puer uocaretur, omni dilatione amputa-
ta,ad arma &C uim animu adiecit, clam cum Antonio per internuncios egit, Cefaris cu An
eos qui ex praelio profusiffent,ui<ftos afe,aca Senatu hoftesiud(catos,col- tomo* Lcpj
legit, apud eos frequenter Senatum populumcp accufauit . Qjiae Rom^ 0 coftiratio*
audita etfi aliquandiu negligebantur, tamen poffquam Antonium cum Le
pido focietatem coijffe fenatus fenfiqC^farem demereri item inftituerunt,
cicg bellum contra illos mandatierunt, ignari eorum, quae is cum Antonio
egerat. Id bellum Ctefar fufeepit, fpe Confulatus obtinendi : idcp omni ftu'
dio cum per alios agebat ut Confui defignaretur,tum per Cicerone, quem Cicero.
fibi collegam affampturu pollicebatunfed cum ne fic quidem Confui crea¬
retur, fe ad bellum, quod ei Senatus iniunxerat,gerendum parare fimulans,
interim effecit, ut milites inuicem fefe iuramento obftringerent, contra nui
Ium fe exercitum qui Caefaris fuiflet, pugnaturum ridueroadLepidi An- Militum C<efd-
tonijep exercitus pertinebat, qui maiori parte ex Caefarianis militibus con- ris coniuratio.
ftabant.Huius facramenti inter milites fuos dati caufa Caefar fufpenfo inte-
rim negocio legatos Romam quadringentos ex his ipfis militibus mi -
fit. Verum ea quidem fpecies erat legationis,re autem pecunia promiifam, Gcfdris teg t-
Confulatumcp Cariari ut pofcerent,adueniebant.Cum reiponfum dare,ut tl° Komamif -
in re deliberatione opus habente, Senatus differret, legati iuffii Caelaris im- f<W pojluld-
punitatem rjs qui Antoni) partes fecuti effenqpetiuerunt, quemadmodum ta-
confentaneum erat : ( quod faciebant, non quo d eam impetrare cuperent,
fed ut Senatorum animos explorarent, acirafcendi occafionem, fi negare¬
tur eam haberent ) cum non impetraffent, nemine quidem contradicente,
fedrita multis hoc idem alqs quocp poftulantibus,ut negandi honefhm ex-
fationem Senatus haberet, ibi aperte iratis legatis, unus eorum curia egref-
fus,crladiocB refumpto ( inermes enim ad Senatu introiuerant ) manu eum ™iutli dl*
tangens:Si uos, inquit, Caefari Confulatu non datis, atqui hic dabit, refpoa -v

ditrn ad ea uerba Cicero, Si adhunc modu pe tierint,fore ut Confulatu Ca?
far obtinearifedea quidem petitio Ciceroni ipfi exitiu attulit. Id militis di- r'
dium Ctefarno reprahendit.quod autem legati fui in Curiam introeuntes .
arma deponere iufsi funt,mterrogatiqj a quodam, ab exercitu ne an a Cae- ; *

fare mifs i effent,in eo fibi a Senatu fadlam iniuriam duxit, celeritercp iufsis

ad fe propius accedere Antonio,ac Lepido, que ipfum quocppro eius cum

Antonio necefsitudine fibi adiunxerat,ipfe coatfus a fuis militibus Roma G efctr cum ar-
cum ijs contendit . eodem tempore equitem quendam, quem exploratum matis Romant
res ipforumueniffe fufpicabant,interfecerunt:agros eorum, quorum diuer contendit .
fa erat fententia,infeftauerut, multa^ alia maleficia eo praetextu ediderut.

Senatores aduentu eorum intelledo, pecunias ipfis antequam urbi appro
pinquarent,miferunt,ijs acceptis eos receffuros fperantestcum uero ij nihi
lominus pergerent, Caefarem Conftilem defignauerut,Sedne hoc quidem

x s profuit,

t9$ DIONIS ROM. HIST.

profuit, quod quae no ultro, fedui coacfti faciebant, pro ijs gratias agendaS
V milites non putarent tfedafperos inde magis fe aduerfum hos, quibus ter^
rorem fe inieciife uidebant, exhibcrent/Senatus igitur eo ammaduerfo,fen
tentiam mutauit.ijscp interdixit,ne ad urbem accederet, fed ut ultra X C 1 1 1
miliapafluu ab ea abeifenttipfi uefte denuo mutauerut, Prstorib. cuftodiS
urbis pro more impofuerut,cuftodias certis locis urbis collocaucrut : lanb
culu militu prsfidio,quos ad urbe habebat, qscp qui ex Africa aduenerant,
Ctfar Ro- occupauerut.Hsc agebant, dum adhuc in itinere Cee far craf,unocp animo
mm occupat, omnes quotquot Roms erant, ijs intenti erant:quemadmodumfolentple
riqp antequam in confpecftum atqj experientiam periculi perueniant, auda
ccs eife . Poftquam autem in fuburbana Csfar aduenit, animos timori fub>
miferuntracprimo Senatorum nonnulli, deinde etiam complures expopu
lo ad eum tranfierunt. Itacp Praetores etiam a Ianiculo defcenderut, fecp dC
milites Csfari dediderunt. Ita Csfar Romam nullo certamine occupauitt
Comitia Co«- ac quia comittjs habendisinterrexintanta temporis anguftia, plerifqtie e*
fularia d Pro- tiam qui patricios magiftratus gerebant abfentibus, prodtno poterat,duo
confulibus ha- Proconfules ( confultius autem ipfis uifum,iitde his deligendis Praetor ur^
bita> banus decretu faceret, quam ut ipfe Confules crearet, quod hi duo tantum
comitia pcracfturi, ac nihilo potentiorem deinde magiftra tum habituri uri
debantur) qui comittjs prsefifent,delecfti funt,Csfarcp a populo Conful fa
cffus.Qiiod etfi metu armorum fiebat, tamen Csfar, ne uim intulifle popu>
Io exiftimaretur,comitqsnoninterfmt:quafi uero prsientia. eius aeno pO/’
Ccefar er Qi tentia reliquis terrori eflet:ita Conful creatus eft, collega ( fi quidem is cob
Vedius Confu- lega, ac non potius legatus dicendus eft ) addito Q*. Pedio, Magnos id (imi
fodefignati. tus Csfari addidit, qupd ea state, qua nemo unqua ante fernortaliu Coiv
fulatum cftetgefturus : prsterea quddjndma comitiorum die in Campum
Augurium. Martium progrelfus, fex uultures, ac poft concionem ad milites habens, a-
Iios duodecim uidiffet. id enim ad Romulum, augurium cp eidem oblatum
referens, regnum quocj cius fibi fperabat . Ac tamctfi iam ante Confulaiv
bus ornamentis decoratus fuerat , non tamen hunc fuum Confulatum fe^
eundum ntincupauitndcp in fimilirc ab omnibus deinceps ufqueadnoftra
tempora obferuatum eft. Primus enim omnium Seuerus Imperator cum
Plautianus. Plautiano honores Confulares tribtiiftet, eurnep deinde in Senatum adferi
p tum, cum Confiilem poftea facci et, item Conful em eile dixit t iden exenv
pium ah) deinde funt fecuti.C^far rebus urbanis fuo arbitrio conftitutis,mi
litibus pecunias diuifit,non ijs tantum quibus S matus dccreuerat,fcd relb
.i quis etiam ifingulis,ut ipfe quidem prarie ferebat, fuis ex facultatibus, re au
P tcunid militi tem ipfa ex publicis . Qiiam pectinis diftributiqncm alij deinde ita inter>
bus femd da - pretati funt,ut omnibus urbanis exercitibus qus cum armis Romam adue
u3 in confuetu niflent, ncceftario uiritim dena iftafeftcrtia diuidenda iudicarent. Igitur hf
dincmkpofle- quo q^ milites, quiadeuertedumlulianumciim Seuero in urbem uenerut,
ns rapiuntur. cas poftulantes, ingentem ei nobiscp terrorem mcuftenmtreascp Seuerus*
Seucri largi- ignorantibus reliquis quid peterent, millenis nummis placauit. Enimuero
tl°’ Csfar militibus eo dato congiario gratias egit, idcp ex animo, quippe cimi
fine eorii prsfidio ne in Curia ire auderet:Senatui autem gratiam fe habe>
re fimulauif,ac qus ijs ui adachs adeptus fuerat, ea quafi ab ipfrs ultro fibi
Senatus qu£ oblata, beneficium fe putare fingebat. Senatores uero gloriabantur, qUod
Ccfari dederit. caipfi fua fponte contuliflent:ac prsterea ipfi,quem paulo ante Confulatu
non dignabantur,td dederuat,utperado Confulatu, quotiefeunque apud

exercitum

»

Liber xlvi.

exercitum eflegConfulibus quoep tempore honore anteiret : ac cui' itfdicia
& poenam minati fuerant , quod priuato confilio copias ccntraxifiet, eum
alios etiam iam exercitus parare iufierunt: dC cuius ignominia afficiendi,
opprimendicpcaufabellumD.Bruto contra Antonium mandauerant, ei
Bruti quoq* legiones adiecerunt : deniq* urbis ei cuftodia commifla elt , ut
agere pro luo arbitrio etiam praeter legum praeferipta poffet omnia . Dein-
de fecundum inftituta maioru in Cofaris familiam adoptatus eft, nom encp Cxfar adopu-
mutauit, ( quanqua enim iam ante, ut fert quorundam fentetia,Caeiarjis no tus m familia
men fibi cum hereditate afliimpferat: tamen necp id nomen coflantciyiecp agnomen lulij
apud omnes gerebat,priufquam more Romano id confirmaiTet ) ac C. Iu- Cxfaris,
lius Cgfar Oetauianus dictus effi Sic enim infh tutum elf,ut qui adoptatur,
ab adoptante appellationem accipiattnomentameneorum qup prius gel-
fit aliquod, aliter paulo formatum leruet.Ego autem non Octauiariu eum,
fed Cofarem nominabo, quod ita ufus obtmmt,ut nomen id omnibus Ro
manorum fummislmperatoribus tribuatur» Cognomentum etiam Augir-
Ili adeptus eft idem , quo ipfo etiam pofteriores Imperatores utuntur» fed
de eo cognomine fuo loco dicamnnterim Csefarisnomen fatis fit de Oeta-
wiano hoc intellexifiDIs igitur Cofar, ut primum milites fibi deuinctos>Se-
natum, feruitute quadam oppreffum habuit , flatim ad ulcifcendam patris cofar uiniitk
eodem fecontuk't:ueritus<^ ne pGpulialicjuis inde tumultus exifleret, non dam patris ct
ante fuum confiliu patefecit, quam legata a patre ijs reddidiffet : ita demum dm 'wftituit.
plebe etiam pecunia (quanquam ea publica fuerat, ac belli nomine coge-
fla)fibi c5 ciliata, patris fui interfectores aggreffiis eft.Quainrene ui,fcd iu
re agere exiflimaretur, legem tulit de quofiionibtis in eois habendis , iudi-
eiaq3 de abfentibus conflituit: ( aberant enim plerique, eorumep nonnulli
prouinctjs praeerant: qui uero tum Romae erant, i\ metu indici) furtim urbe
difcedebant) damnaticp funt abfentes non hi modo qui Cofari manus attu Vercuffaribm
.lifTent, aut cum his coiuraflent, fed multi alifCofari non modo no infidiatq Cx farti aqua
fed ne eo quidem tempore Romouerfati. idautem praefertim in Sextum er igne inter di
Pompeium parabatur, qui facinoris illius minime omnm particeps, tamen, aum'-
‘ xpod hoflis eius erat, damnabatur . Damnatis autem aqua 8C igne interdi- Scxtu* Vom
cebatur, eorumffi bona publicabantur : omnes autem profecturae , non eo
modo quo tum ab illis tenebantur, fed reliquo etiam cuncto amicis Cofa
ris tradebant» Fuit inter ito s reos etia P.Seruilius CafcaTribunulplekis: P. Seruilius
iscp coniecturam de Cofaris animo mature faciens, ante aduentu cius Ro- Cafad‘
ma difceficrat . aduerfus eum P. Titius collega populo in unum congrega- ^uptw Xrfa
ro, magiffratu eum, quod contra leges urbe eXcefsiftet, dep cfuit, reumc^bUmJt>k^ ' ‘ *
peregit! Verum, is Titius haud multo poli diem fuutn obijt,idcg quod anti¬
quitus iam notatu fuerat, fuo exemplo firmauit. Animaduerliim enim eft
neminem ab initio urbis ad ea ufep tempora , qui collegam fuum nuJgiflra-
tiideieciflegipfum annufuperuixifle» fic Brutus cum Collatino Confulatu . collegam

abrogalTet, flatim occidit. Gracchus cum Octauium depofuifiegeofus eft, fuu dcicdjpt ,
Cinna Heluius cum Marullum Flauiumcp magillratu exturbafTet,moxi- annum nunqua
pfeinterijt» Porro qui Cofaris percuflbres poftularent multi fuerunt, par- fafawxit*
tim Cofaris fifij ftudio adducti, par tifn ab altfs eb permoti : promium enim
accufationis accipiebant, pecuniam exbonis,&honoremmagiflratum ue

(fi que is gerebat) accufatfuacationemqj a militia T &nepotib,.

fiils. Iudicu aut plericn reos fauoreac metu Cofaris impulfi damnauerunt,

*ure fe id facere aliqua ratione offendentes * eoru ait) fecundu lege de fup,

x 4 plicio

?

plicio hoc latam iudicabant, alrj armis Ctefaris fiiam fententia adfcribebat*
SicHius Coro- Inuentus efl etiam Sicilius Coronas Senator, qui M.Brutum aperte abfol'
m. b rutu uit3cocp indicio tum gloriatus eft, occulteq* ab alrjs laudatus, ac de Caefare
abfolrnt, opinioni clementiae occafionem prtebuit,qudd non flatim morte plecflere
tunfed is poft inter profcriptos necatus eft. His ita actis, Caefar expeditio^
nem tanquam contra Lepidum Antoniumcp fecit . Nam Antonius cum e
pugna profugiffet, eum cp neque Caefar, quippe Decimo bellum erat man*
datum, neque D.Brutus infequeretur, quod inimicum Cadaris delere nob
let, collectis rjs qui ex pugna iiipererant, ad Lepidum aduenerat, quiipfe
quocp cum fe parauiffet tanqua in Italiam exercitus ducturus, iuffus id Se>
natulconfulto iterum mandatum acceperat, ut eo in loco, in quo tum erat,
maneret ♦ Senatores enim cum audiuiffent Silanum Antonij rebus fauere,
Lepidum, ac L.Plancum timentes,ne hi quoqj fe Antonio adiungeret,mP
ferunt ad eos qui diceret, nihil iam eorum Rem publicam opus habere. Ac
ne quid finiftri fufjft carentur, facinusqj aliquod perpetraret, iufsi funt i Se^
Viennd, natu,tjs qui quondam Vienna, quod eftproumciaeNarbonefts oppidum,
ab Allobrogibus expulfi, ad colluentes Rhodani Arariscp flimiorum com
tugdunum federant, urbem condere.Itaque illifubfiftentcs,Lugdunu ( quod olimLn
0dificatm> gudunumuocatumfuit) tediiicauerunt, non quod, fi quidem uoluiflent,
non poffent cum exercitibus in Italiam proficifci, cum eo tempore nihil Se
natufconfultis tj tribuerent, qui exercitus habebant; fed exitum belli An^
toniani expectantes, interim Senatui obtemperates uideri, fuasqjres con^
firmare uolebant. Certe Silanum Lepidus ob initam cum Antonio fociet a
tem culpauit, necp eum ad fe uenicntem continuoad colloquiumadmifit
quinimo apud Senatum quocp per literas eum accufauit, ita urlaudatus ob
haec, bellumcp ei contra Silanum iniunctQ fit . Reliquo tempore, rjfdem de
caufis necp recepit Antonium, neque repulit;fed pafliis in uiciniaagere, ac
cum militibus fuis eum conueriari, ipfe tamen cum eo collocutus non eft:
ubi uerd eum cum Cadare pactionem feciffe percepit, ipfe quoqueutrifcn
HMimtij in - fefe adiunxit* M.Iuuentius autem, legatus Lepidi, primo eum conatus ab
teritns, |10C confilio auertere,cum nihil efficeret, in confpectu militum feipfum in*
terfecit ♦ Itaq* huic Senatus laudationem,ftatuam<fp &C publicum funus de^
creuit:Lepidi autem ftatuam in roftris pofitam remouerut,hoftemeumiu*
dicauerut, bellumqj rjs qui cum eo erant, minati funt, nifi intra di ct5 diem
* < ab eo difcefsiffent : propterea ueftem ( nam ConfulatuCtefaris eam quam
tti laeto rerum ftatu gerunt,refumpferant) mutauer unt, ac M.Brutum & Ca£
<ert'*v & pomP*lus fium,SextumcB Pompeium accerfierunt, qui bellum qsfacerennhiscjjcun*
tuocantur d Se ^cqantl}3lIS)Ctdari ( quem coniuraiTe cum ijs nefciebant) idbellum commi
mtl4, ferunt.Proinde Ctefar icfbellum,quanquam ea,qute fupra demonfiraui, ut

inter fibi facrameto cofirmarent milites effecerat, cum ger endu recepit
fet, nihil quod ad id pertineret egittneque id eo, quod pactionem cum An*
tonio, Lepido^ per eundem factam, magni faceret, fed quod potentia Aii
toni] Lepidicp uidebat,eosqj ob propinquitatem generis cofentire, necui
a ie poffe fuperari, quodcp fperabatfeeoru auxilio CafsiumBrutumcp, qui
iam ad magnam potentiam peruenerant, confecturum, ipfbscp deinde u*
num alterius opera poffe fe opprimere . His caufis etiam inuitus conuenti-
bus flabat, Antonioqj dC Lepiao ucniam a Senatu*populo<^ impetrarem*
tendebat.Ne uero fuipicioni alicui de his qutemter ipfos compofita erant*
locum daret, ipfe de uenia non retulit, fed cum exercituprofectus urbeefl,

tanquam

LIBER XLV1.#

eanquath bellam ipfis faturus. Q^autem Pedius quafi propria ex lententia Antonio er L&
retulit, utimpunitasijs redituscp concederetunneque tamen ante ea ijs da P^° tlcn^ cr
ta funt, quam Senatus cumCadare eamrem,tanquam infeio, communica- redltu* datlir*
«it, iscp inuitus, militum cp ( ut ferebat ) ui adacfhis aflenfit.Dum haec agun
cur, interim D. Brutus initidutbellumcontra Antonium Lepidumqj gere D.Bntfi interi
rctprofed;us,L.Plancum, qui cum Conful ad fequentem annum defigna- tus*
tus fuerat, focium Obi adfciuerat : fed ubi fe damnatum, eos interfe comun-
<ffosrefciuit,cum aduerfus Ctefarem uellet exertitum ducere,a Planco, qui
Lepidi &C Antonii partes praetulerat, deftitutus, reliaa Gallia, per Illyricu
cedeftri itinere in Macedonia proficifci ad M.Brutum mftituit: pj^mifitep
milites quofdam, dum ceteras res quas prae manibus habebat, coftitueret, •

Iis ad Ccefarem deficietibus, cum reliquos etiam Antonius Lepidusq* per
luos cbiecftati ad fe pertraxiflent,defertus a fuis, in manus inimici cuiuldam
peruenit:cumcp fam iugulandus iniquo animo fuum cafum ferret, ac deplo
raret, fuo eum exemplo Heluius Blalio quidam, qui propter comunem mi udum
litiam eum amore profequebatur,feipfum eo infpiciente interficiens, ad to B lajlo.
lerandam necem animauit . Ad huftc modu fublato D.Bruto, Antonius ac Antoni}, Lcpi*
Lepidus, reliefiis in Gallia legatis, in Italiam ad Ctefarem contenderunt, fe- cum

eum rriaxima atque optima exercitus parte abduefh : nam neque fatis fid£- rc aPud Bono “
bantCaefari,nqueciusbeneficiofuamimpunitatemacreditum debere, fed nJ4m co^rcf,B
ea per fe,fuiscp uiribus fibi parauifleuideri uolebannad htecfperabantpro- ' comr*
pter fuoru militum pr^fentiam Ccefarem reliquoscp Romanos omnia quee
ipfi uoluiifentfacfiuros.Eo animo per prouinciam tanqua amicam fibi pro-
fecfiifunt: quanquamob multitudinem ac ferociam militum ei non minus
quam in bello damni iniunefium fuit.His Caefar cum ualida militum manu
prope Bononiam occurrit, fatis paratus ad uitn propulfanda, fi quam ij in-
ferreuoluiifent.Sedarmis contrafeinuice tum quidem opus ipfis non fuit*

Etfi enim fummis mutuo fe odfis profequebantur, tamen quod aequis uiri¬
bus erant inftruch', quodep mutuis prius operis tilcifci fiios alios inimicos
nolebant, pacem ac concordiam fiftam compofuerunt. Congrefsi funt au¬
tem ad colloquium in infula quadam eius fluuij,qui praeter Bononiam labi
tur cum cequo numero militum, nemine praeterea praefente: proculq? ab ijs
quos fecum eo adduxerant digrcfsi,poftquam unus alterum excufsilfet,ne
quam fub alaficam portaret, fummifla quaedam uoce collocuti funt, quoru
fumma erat de dominatione fibi confirmanda, ac inimicis delendis, coniu- ’
ratio . Ne uero palam rerum fummam ad paucos fe omnem reducere uelle Co nuenti:. ^
uiderentur ideocn aliorum inuidiae,acfuorum ceptorum impugnationi lo P*faipforiL
cum darent, itainter eos conuenit, ut publice quidem ipfi tres conflituen- A rmrnmrn ,
dis adminiftrandisffi rebus praeficerentur, idcp no in perpetuu,led in qum-
quenhium:ita ut omnia ex animi fui fententia,etfi necp ad b enatum , neque
ad populum de his retuliffent, agere, magiftratus, alioscp honores, quibus
ipfi uellent, tribuere pofientipriuatim autem, ne ue uiderentur omnes pro-
uincias fibi ipfis arrogare uelle, Ctefari Africa utraqj, Sardinia dC bicilia:Le-
pido Hifpania omnis, ac Gallia Narbonenfis: Antonio reliqua omnis Gal-
ia quae cis ac trans Alpes iacet, tribueretur. Vocatur autem, uti fupra often GdiU Togata
dfialteraquide togata Gallia, quod reliquisuideature(fepacatior,quod% erCom«t4»
urbanum Romanorum ueftitumufurpetialtera comata, quod Galli ifti co¬
mam geruut promifsifsimam,e0q3 a reliquis dignofcuntur.Haec ita inter fe
fortiebantur,ut &C ipfi prouincias ualidifsimas haberet, dC alijs opinionem

\ | t\

202 DIONIS ROM. HIST.

de fe praeberent, quafi non onfaia appeterent. Praetera copipofitum inter
ipfos eft, ut inimicos fuos caederet, utcp Lepidus in locum D. Bruti Confal
fieret, Romamcp 5C totam Italia in cuftodia haberet: Antonius uero dC Cx'
far contra Brutum & Cafsium bellum mouerent.Htec cum iuramento fan*
xiftenqconuocaris militibus, utij dC confcij & tcftes pactorum ciTcnt, eam
ad ipfos orationem habuerunqqiuehoneftain ipeciem eifet, ac tuto habe*
Priuigndm An ri poterat.Eodem tempore milites Antonij,filiam Fui ui te, uxoris Antoni],
tonijCefar dn quam Cio dio pcpererat,Ccefari,inftm(tu haud dubie Antonij, in matrimo
rif. nium dedcrunt:quamuis is aliam iam tum duxerat.ne® id Cariar detrecta-

uit, quod arbitrabat eas nuptias nullo fibi obftaculo futuras in eare quam
* contra Antonium animo iam praeceperat : cum alioquin lulium Cariarem
patrem fuum cognouiflet nihil moratum affinitatem cum Pompeio initam
infuis contra eum actionibus fuifte.

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLV A D R A G E-S IMV SSEPTIMVS,
Cjuihelmo Xylandro ^Aupu^Uno

interprete.

I N DE X CAPITVM HVIVS LIBRI.

# <\
!, ■ . \

Quemadmodum Ccefar, Antonius Lepidus Romam reuerfi c#des fecerint ,

De Bruto Capone quee ante pugnam Philippenfem egerint,

Vt Brutus & Caftius d Ccefare uifti obierint,

H xcgftafunt reliquo tempore eiusanni.quo CXibius Panfa,et A.Hirtius Confutes fuerunt,#!*
noq; fequenti^quo ConfulatumgejJerunt?

Atf.V.C.712. M. Aemilius Lepidus, 1 1.

L. Munatius Plancus,

1 s ilhAd eum modum inter fecompofttfs, initaepeoniura-

tioneRomacontendcrut, cum ex ^quo omnes tres funv
me rerum praefaturi inderent, priuatim uero fibi unufquiif
que eam deftinaret animo . Euidetifsimeautem cum ante,
tum eo ipfb tempore eorum qu£ ipfis euentura eflent, indi
cia acceperunt . Serpens enim gladio Centurionis Lepidi

fuerat: lunusrij in radi-i ^nrnriumniT

Prodigia Lrp4 ^ ^ — - -.,*****, x - r . . . ^ -

jdfacta, cirucunuolutus fuerat : lupus® in caftra, tentorium® Lepidi ccenantis in

,- fVTrjiP1 rrfpfTiTCi mpnAm PUrrtPY^t' CUir, A/ r,r\tont-i^ T JjCTj _ 1^_^

>v : /

A "

grenus,menfam euerterat:quo oftento 8C potentiaLepido,et difficultates
Antonio. in ea fignificari uidebantur. Circum caftra Antonij lac circunfluxerat, con'
centuscp exauditus fuerat: quibus QC uoluptates,&:pernicies eas cofecutu-
raipfi portendebantJFftec ante cp in Italiam ij uenirent,euenerunt . Csefari
Ccfari. autem inter lpfam pactione aquila, quae tabernaculo eius infcderat,duoscp
coruos aduolantes, alas® fibi conuellere conatas occiderat,uictoriam de
utroq* eoru addicebat. Hiitacp eo modo, primo Ctefar, deinde reliqui duo,
Triumuiroru Roma feorfim unufquifq? cum fuis omnibus militibus ingrefsi, ftatim quse
R omamaducn coftituerant legib.operaTribunoru fanxerut.nam quae dolo acui fibi cofe
tus, quebantur,ea & legis nomen ferebant, 8C cofolationi erant Romanis, cum

eflentfummis precibus ad eafingula admittenda Trium uiri adigendi. Ita*
quc&iacrificia eorum nomine,tanquamfelici rerum conditione oblata,
decreta funt:& ueftis ea qua? laetis rebus geftari confueuit,refumpta,quan>
uis multu terroris cum ex ipfis qua? tum agebantur rebus, tumuero a pro-

digfjs

"‘‘C.

A

/

LIBER 'XL VI t ZOJ

digtjs etiam impenderet ♦ Signa enim eius quitirbe cuftodiebat exercitus, Prodigu.
araneis funt repleta:arma e terra coelum uerfus adfcendere uifa:eorum mul-
tus fonitus auditus : in culmen xdis Aefculapij multae apes confluxerant:

/ uultures complures in templo Genrj P.R.ac Concordig infederant.quibus
adhuc eodem in loco commorantibus^Ccedes ille, quales olim Sylla proferi
ptione ufus feceraq edita: funt, ac tota urbs cadaueribus impleta.Nam mul
ti intra domos , multi in compitis, in foris, in locis iacris pronrifcue necati
fiint, eorumqj capita pro roftris tum quoq? pofita: trunci abie<ffi,St a cani¬
bus uolucribuscp uorati, aut in fluuiu proieeffi funt, omniacp exemplo Syl- SyUatja er
lanx calamitatis aeff a,nifi quod dua: tabulae peculiares,una Senatorum, alia Tmmuirafc
reliquorum hominum propofi tae funt . Qiiod qua de caufa fit fadum, necp profcriptioms
ex alio difeere , neqj ipfe excogitare potui . falfum enim fuerit, fi quis ex eo, C0“M0>
quod numerus occrforum quam fub Sylla rriinor fuit, conrjcere uelit, unica
cantum tabulam profcriptioms editam fuifle : longe enim plures, quippe a
multis, mferipti funt, quanquam numerus caeforum priorem tamen no ex-
cefsit, quod nomina optimatium non promifeue inter uulgaresXed feorfim
relata, multum erroris circa eos , qui ob fimilitudinem nominis occidendi
fuiflent,attulerant:uerum in locum multitudinis peremptoru, alia non pau
ca acerbifsima tum fucceflerunt mala,quantumuis Syllana tanta fuifle uide
rentur,ut addi poflet nihil. V erum qui fub Sylla eas caedes peragebant, ex-
cufare fe aliquo modo praetextu audaciae, quam in nouo,ac no ante aut per-
petrato,aut praemeditato facinore adhibebant, poterant : ac pleracp minus
malitiofe ab his flebant, nimirum non tam confulto, quam fortuito agenti- •
bus: qui uero interficiebantur,!) repentinis ac inauditis miferijs obruti, tole
rabilioremaliquomodocalamitatemeamhabebant,quddexrnfperatoin-
cidiffet.Hocautetempore, cum Syllanaetemp effatis facinora alijipfi per¬
egi flent, ali) uidiflent,alij recens auditamemoriarepeterent,ae expeeffatio-
ne fimilium rerum eo quodinterceflerat tempore alij quae addituri eflent
prioribus illis cxcogitaflent, ali) nouorum malorum metum deueniflent,il
li quidem aemulatione fuperioris aetatis facinorum, ftudiocp eadem, nouita
ce quadam fuperandi, plurima foeda opera exercebantrhi autem cum repu-
taflent omnia quae fibi euenirepoflent, maximos animQ dolores, illaefls e-
tiamrtum corporibus , tanquam iam in rjs malis conftituti , percipiebant.

Jam id quoque praefentia mala augebat, quod fub Sylla nemo, nifl eo iu-

b ente caedebatur, folis ijs exceptis, qui maximas diuitias pofsidebant, ( ijs

enim in huiufinodi cafu nihil contra uim potentiorum tuti eft ) tum uero ,

non inimici modo , autdiuites , fed etiam amicifsimi praeter opinionem

peribant ; Quippe etfi perpauci priuatis de caufis Triumuiris inuifi erant,

ut ijs ea res necem afferret, tamen publicae res, &C dominationum per mu- A micietim

tationesin caufa uehementibus lffiscum amicitijs, tumodrjs erant: qui- Triumuiro-

cunqueenim unum ex his uel Audio , uel faeflo fuo adiuuiffet, flatim ini- rM^ pro-

mici loco reliquis habebatur, ita idem homo alicui ipforum amicus erat, & Icriptijtnt,

Inimicus omniu : effedf umep, ut dum quis fuos inimicos ulcifceretur, iuxta

Illis quocp fummos fuos amicos pefliindaret. Etenim cum propter ea, quas

Ipfi contra feinuicem egerant, cum eorum qui fuis rebus fauiflent, tum qui

repugnaflent,unufquifcp rationem aliquam haberet, nullus tame ipforum
aut poenas de inimico fuo, qui alij amicitia erat iundf us,fumere poterat, niff
de alio contra ei concefsiflfet,fed id facile fiebat, cum ira praeteritorum, ae fu
fpfdo futurorum efficeret, ut prae ulcifcendi cupiditate falus fo ciorum pror

204 DIONIS ROM. HI ST.

fus negl/geretur .Itac^ inter fe amicifsimos ftros pro ijs quorum odio flagra
bant, & fummos inimicos profocijs coniundlifsimiXmodoaequalinume'
ro,modo plures pro unOjUicifsimqjpermutaueruntjtiendenteSjaurtionan
tes q3 tanquami fub hafla pofitos;ficubi unus alij predo par effe exiflimare'
turjimplex fiebat permutatio: qui uero obuirtutem aliquam, autdignitay
tem, aut propinquitatem maioris prectj cenfebantur, eorum interitus plii'
rium nece compenfabatur.id enim quocp, nimirum in bellis ciuilibus, qux
longo tempore per uaria-s acfl iones fe extendi{Tent,euenerat,ut complures
etia inter genere proximos inuicem offenfae in factionibus incidiffent . Sic
L.Ctfjir. Antoni) L.Cadar auunculus eius, Lepidi frater L. Paulus hoftis fuerat. V &
rum hi quidem incolumes euaferut;reliquorum multi ab amicis fuis, ac ne>
ce (Tari) s necati funt,a quibus uel maximeferuari eos oportuerat *

depramiijs metuens, quddM.Cato Qiiadlor cum elfet, anonullis qui Syl
te caedes executifuerant,omniabona eorum repetrjflet. * cur eum
o caderent, prodixerunt, fe nullum eorum in publicas tabulas infcripfifle.
Propterea cum in alijs necandis fuerunt promptiores,tum uero in lo.cuple'
tibus,etfi nequaquam eos odiiTent.Quia enim mulneipfis admodum pecu
nite opus erant, nec^ aliter militum defideria explere ualebat, communiter
omnibus diuitibus inimicitiam indixerunt. Ea ratione inter multa alia con
Vucr uirili to- tra legum prtefcriptaacta, puerum etiam quendam togam fumereuirilem
gjfmptaocci iufleruntjutquafiuiriam dTetjinterficiabipfispoflet. Htec praecipue age'
ditur. bantur ab Antonio 8C Lepido,qui diutifsime a fuperiori Ctefare in honore

habiti,acinmultis magiftratibusprouincrjscp uerfatf, inimicos habebant
multos. Videbantur tamen pro communione dominationis etiam a Ctefa^
Ctferis in pro re agi, qui ipfe quidem fui caufa multos occidendos no exiftimabat homo
(criptionemo - naturancquaqua crudeli, ac patrios mores a puero edodhis, iuueniscp ad'
4ermcnZ CtC' huc>acrccens adres Ser^das progrefIus,neq$ opus habebat ut odiffetmul'
tos,& amari ipfe cupicbat.Id hinc conflat etiam, quodpoftquam eos colle
gashabere dominationis defijt,acfolusrerumfumma obtinuit, nihilinpo
flerum huiufmodi egit:qtiinimd eoipfo temporenonmodo paucos inter'
fedt,fedplurimos potius conferuauitrgrauifsirnein eos flatuens, qui domi
nos aut amicos prodidiifentfuosifumma autem benignitateutensinhos,
qui eofdcm adiuuiflent. Cuius exemplum euidens efl, quod adducam.Ta'
T. Vinius ATd nufia mulier llluflris f\ Vinium profcriptum,maritumfuum, primo in arca
ntifia coniuge quadam apud Philopoemene libertum depofuit occpltatum, ita ut fidem
fuuferudtus, fecerit, eum morte obfjfTejpofl obferuato tempore, quo ludi publici a quo'
damfuo cognato erant faciendi, opera Ocflauiae fororis Caefaris effecit, ut
ex triumuiris folus Caefarin theatrum iret,ed ipfainfiliens, rem eam Ctefar i
infdo eius aperuit,arcam inferri iufsit,uirumcp extraxitataque Caefar mira'
culo rem habens, omnibus ijs uenia dedit ( nam his quoq* qui occultaffent
aliquem profcriptu, mors propofita erat ) Philopoemene uero etiam inter
tepidi huma- equites retulit.Neqj tantum Cadar quam potuitmultos coferuauit, fedLc
nitM. pidus quocp fratri fuo Paulo concefsit,utMiletum aufugeret,6<: dereliqui*

A ntonij cr Fui non inexorabilem fefe praebuit.Sed Antonius crudeliter, ac citra omne mi
uU in pro feri' fericordiam non proferiptos modo,fed eos quoq?,qui opem ferre alicui ho
pt°s crudeli - rum aufi fuifrent,trucidauit:eorumcp inter cibum capiendum etiam capita
t4g* infpexit,ac fe diutifsime nefario iflo ac miferrimo fpedlaculo exatiauit. Fui

uia uero multos ipfa quoq* morte affecit,inimicitia alios impulfa, alios pro
pter pecunias, nonullos etiam uiro fuo nunquam cognitos:qui cum unius

aliquando

1

r*0 ■

LIBE XL VII, 205

aliquando eorum caput uidiflet,Hunc quidem, inquit, ego non noueram.

Cum tandem Ciceronis quocp allatu caput effet,is enim in fuga deprariien' Ciceronis cdpi
fus ac iugulatus fuerat, Antonius multis in eum atrocibus conuicijs inue<* ti ab Antonio
dius, caput pro roftrisponi iufsit, magis confpicuo quam ctetera loco, ut crFulm infui
quo de loco contra ipfum condonans Cicero auditus fuiftet, ibi caput e< cm

ius cum dextra ( nam haec quoque amputata fuit) confpiceretur * Fuluia
autem id caput arreptum, priufquam auferretur, infultans que amarulcn* r ^ J
tis uerbis,& confpuens, genibus fuis impoiuit:oriq3 eius aperto, lingua ex-*
tractam, acubus ( quales fecu comendi capitis cauia mulieres ferunt) com
punxit, additis crebris ac turpibus opprobrijs.Ea tamen, maritus cp eius,fa*
lutem no nullis dederunt, accepta maiori ab iplis pecunia, quam quantam
caefis ipfisreperturos fe fperauerat,in eorumcp locum, ne uacua nominum ,

horum ft>aciaeflent,aliosprofcripftrSt.Hocumcum ab Antomo eftbene

actum, quod auunculum iuum, matre fua lulia iummis id precibus efnagt*
tante, dimifit.Interimuarijs modis S^iugulati lunt multi, cl leruati : multi
ab amicis ctefi multi ab mimicis erepti: multi feipfos occiderunt, multos
percuflbres immifsi tan^ ocdfos, incolumes dimiferunt : qui prodidiflent
dominos aut amicos fuos, altj fupplicio, alij honoribus affecti, itemcp qui
falutis ijfdem autores fuiflent : uidelicet cum non unus aliquis, fed tres uiri
omnia, fua propria quilibet ex cupiditate, procp fuo commodo agerent, ac
nec amicos, nec inimicos hi eofdem haberent, ac faepenumerd eum faluum
cfie, quem alrj perire uellent,faepe eum perdere, quem fuperftitem effc
reliqui cupiebant, ficut uarie illiuelbene,uelmale certis hominibus uo^
lebant, ita uarios quocp cafus eorum euenire neceflfe fuit : quorum ego fin'
gulos accurate fcribendo perfequi omittam, rem 6 C operofam,& nihil ma^
gnopere huic hiftoriae conducentemiquae uero memoratu potifsimum di^
gna arbitror,ea recenfebo. Herum quidam fuam in cauernam abftruferat, F idesferuorn
quem cum indicio alieno iamiam periturum animaduerteret, ueftem cum in dominos.
eo fuam permutauit,herilicp cum habitu percuflforibus occurrit, ac pro fuo
ipfe hero occiilis efbherus autem diuerfis ijs, cum fe cum quem uoluiflent,
interfecifle crederent, alio effugit. Alius quidam fimiliter omni habitu cum
domino fuo permutato, ipfe in lecticam opertam fe coniecit, in eacp ab fuo
domino uectus efbinhos cum emiflarij incidiftenqferuus neuifus quidem
ab ijs iugulatus eft: dominus autem tanquam famulus alicjuis eflet, dimif
fusiHi duo benefactoribus fuis gratiam retulerunt. Caeterum quida feruus
ftigmaticus tantum a domino fuo prodendo, qui eum notis compuxerat,
abfuit ut eum paratifsimo potiusanimo periculo eripuerit. Cum enim eu
aliquo euehens eflet depraehenfus,perfequerenturcp eum ficartj,quendam
obuium flbi forte factum obtrucauit, amictuqj huius domino fuo tradito,
cadauer rogo impofuit : ipfe indutus ueftem annulumcp herile, perfecuta*
ribus obuiam dedit, commentuscp eft herum fugientem a fe occifum:credt
tumcp id ei ob exuuias & ftigmata eft , itacp QC hero uitam , cc libi honores
confecit.Sed horum quidem nomina non extant.Hofiaeum autem Getam viliorum irt ps
filius, funere eius tanquam defuncti parato , neri fubtraxit. Q. Ciceronem rentespietas .
Marci fratrem filiusocculuit:acquantuminipfofuit,feruauit:nam&:oc. Gcta Hojrtus.
cultauit patrem, neinueniri is poffet:&: cum in quaeftionem adductus onv Q.Cicerowi
nibus tormentis interrogaretur, nihil enunciauit : fed pater re cognita, mri 0 ltUi-
ratus fimul ac miferatus filium, ultro in publicum prodijt, ac fe occiforibus
exhibuit, H^cfunt uirtutis dC pietatis illuftria opera .Popilius contra Lae-

s nas

n.Cicero l P o nas M. Tullium Ciceronem occidit, quanquam eiusbefteficio caufam pto
pilio innate fe dicentis ufusascp ut Ciceronem occidiffeno cx Termone tantum, fedui-
c<efm> fili etiam aliqua re crederetur , Tuam lpfius imaginem prope caput Cicero'

nis coronata collocauit, inferipto Tuo nomine ac facinore * quod adeo gra-
tiam Antontj ei conciliauit , ut maiorem ab eo promiffa pecuniam accepe-
rit.M. Terentius Varro, tribunus plebis tum temporis, eandem cum quo¬
dam proferipto appellationem gerens, uno excepto cognomento, cum a-
lioquin nihil contra triumuiros deliquiffet , ueritus ne idem fibi quod Cin-
nx accideret, edito feripto eamren^ declarauiqhoc^ eo nadus eftiado,ut
"L.Vpuufcij at- iocis riTuoj agitaretur. Incertitudinem autem uitac humante L. Philufcius
fus’ demonftrauit, qui ante a Sylla proferip tus, cum periculum euafiffet,tum de

N-Valerius nuo proferiptus , &C occifus eft . At M. V alerius Meffala cum morti ipfum
Mcffuld. Antonius defiinaftet, non modo tuto fuperuixit, fed etiam in ipfius locum
uit£. poitmodum ConTul eft creatus . Adeo multi ex fummis periculis euadunt
inconjUntut. incoiumes,& no pauciores, cum maxime luo ftatui fidant, intereut:quam-
obrem confentaneum eft necj? ita ad fubitas nos calamitates animo corrue
re,ut onlnem Tpem proijciamus:necp lcetts inpr^fentiarum rebus ufep adeo
efferri, ut prouidentiam etiam perdamusffed (pem futuri in medio utriufcp
fortunae collocatam habere, & tuto in utram que partem confilium capere.
Praeterea uero multi eorum, qui proferipti no fuerunt, propter diuitias fuas
inimicitias ue perierunt : multi ex proferiptis non modo necem euitauere,
fed poft etiam in patriam reuerfi funt, ac nonnulli mdgiftratus quocp gefte-
Perfugiti pro- runt.Hi autem fe fere ad Brutum, Cafsiumqj aut ad Sextum Pompeium re-
Jcnptorm, riptebant,ad Sextum uero plericp: ei enim prius clafsis imperiu ftierat com
miffurn. cumcp aliquandiu mare obtinuifiet , etft pofta Carfare erat ea prse-
fedurafpoliatus, tamen proprias fibi uires parauerat : Siciliam occupata,
cum proferiptus ipfe quoque inter reliquos effet, caedescp ifteeherenr, mul¬
tum hominib. ciufdem fortunx profuit : quippe haud procul ab Italia claf-
fem tenens in ftatione, Romam, aliascp ad duitates mittebat, qui duplum
eius mercedis, quaerat occiforibuspropofita,ciquialiquem proferipto-
rum faluti afferuiffet,fuo nomine pollicerentur, hoipitiumcp profcriptis,au
xilium, pecuniam, & honores d fe promitterent. Itaqj multi ad cum omni¬
no pemenerunt, quorum ego numerum oniiii, ficut & proferiptorum , dC
ccciforiim,6f elapforummam multi primo inifto albo propofiti,deinde de
letiffunnrcliquorum complures mortem effugerunt, multi autem alrj etiam
occiderunt. Occifosnelugerequidemciiiquamlicebat,fedmultiob eam
rem quoc^ perierunt. Deniq* cumiam calamitatibus omnis fimulatio effet
wda, ac ne fortifsimi quidem iam ijs refifterepoftent,fed moefticiam iti
omnibus Termonibus adffonibuscp praeferret, initio anni, cum effet feftum
de more celebrandum, edidu eft5ut laeto effent omnes animotquicp id non
feciffet, ei mors fuppheium eft conftitutum : itaq? hi coadifunt communi¬
bus malis, quafi rebus in Icetis, gaudere. Quanquam quid hoc referre opor-
Triumuiris bo tuitfcumTriumuiris lftis alios honores dccreuerint,qui benefadoribus ac
nora decreti. feruatoribus urbis tribui (olebant, & coronas etiam ciuicaseneqj enim i) cui
pandi, quod interfeciflentaliquos, fed laudandi, quod non plures occidff
fent,fibiuidebantur:apertecp tum ad populum dicebant, feneq* Mari jSyl
l^cp crudelitatem imitari uoluiffe, ne odio haberentur, neque C affaris cle¬
mentiam , ne in contemplum addudi, exinde infidtjs peterentur. Hunc ad
modum peradis caedibus, multa etiam circa reliquorum facultates turpiter

ada

a#a fimt.Nam quamuis uxoribus interfeifforum dotem,liberis autem eo- toculttfctut 4
rummafculis decimam, uicefimam foemellis partem bonorum reddituros T riumuiris di -
promiferant, ut&C iufti & clementes uideripoflent, tamen neque hoc nifi repte, pecu-
paucisqu&ufdamrepraefentatumcft,&inreliquorum etiambonaimpe- c04<^4
tus impune facius.Primum eam mercedem domorum,quae inhabitationis /“ *
nomine annua pendebatur, ab rjs qui codu&icias aedes habitarent, totam;
ab ijs qui proprias pofsiderent, dimidiam, non Rome modo, fed per totam
Italiam cxegerunt.Deinde alteram partem redituum ijs, quibus prsedia ef-
fent,ademerunt:prxterea milites,ac alimenta ab ijs urbibus, in quibus hye
mabatur, fine precio fibi fuppeditari iufferunt.lam dimifsis Tuis per uniuer
lam regionem,qui bona aduerfariorum ( qui etiamnum fupererar, ac quod Militibus diri-
intra prediftum diem non deftitifient ab incepto, hoftes iudicati fuerant ) piendifecult#
tnuaderent, etiam reliqua direpta iiint ab ijsomma.buis enim, quo paratio data,
res ad omnia eos haberenqfi mercedem ante labores accepiffent, haec age¬
re permittebant r ijfdemqj urbes & agros fe daturos recepiebat:quicp agris
•diuidendis dC condendis urbibus praeeffentuiros conftituebant , earatio>
neuulgus militum ij fibi deuin ciebant* Cattemm primores partim poffef-
fionibus occiforu inefcabanqeas ueluili precio, uel gratis omnino tribuen-
ces^artim magiftratibus/acerdotrjsqj honorabant. Vt autem tuto praefta^
rifsimapratdiaatcpaedificiaipfi occupare, ac quibus uellent;, darepoffent,
cdixerimt ne quis eorum qui nihil empturus efiet,m forum ueniret ; qui fe-
cus fcciflet, morte muleffatum iri : qui uero ucniffent, eos ita trachuemt,ut
rum ea quae licitati eflfent , plurimi emere cogerentur, nano deinde emen-
dum fibi quicquatn ftatueret. Proinde interi etfi orum magiftratus ac face r- m tgijlrMm
dotia,non ex praeferipto legum, fedfiio arbitrio alijs tribuerunt: Caefar con caUdtio.
fulatu ( quem adeo appetitum, utbellum eius adipifeendi caufa fufeiperet, C*/*r ConfuU
ultro deponebat ) fefe cum ab dicaffet, eiuscp collega decdsift'et,P, V enti- tufc *bdic*t.
dium Practorefti, cum alio quodam Confulem crcauemt, Praeturam cp eius
Aedili cuidam tradidcrunttomnibuscp poil Praetoribus,magifbratfr, quem Conf^*
quinqj adhuc dies geflerat, abrogaucruntdjscp tn prouincias emifsis,alios
tn eorum locum fubftituerunt : leges alias antiquarunt,alias pro ijs ftatue-
runttut^ uno uerbo dicam, omnia ex fui animi fententia egerunt, adeo^p
omnia fuo pro arbitrio ac cupiditate adminifh arunt, ut regnu Caefaris ( cu
ius regni nomen inuidiae obnoxium, ac propter eam deletum non accipie¬
bant ) aureum fuiffe offenderint * Haec igitur eo anno gefierunt , ac praete¬
rea templum Serapidi Ifidicp dccreuerunt. M. Lepido iterum , L. Planco Atf.v.C.713,
Cofs* iterum tabulae proferiptionis propofitae funt, nemini mortem imp o-
nentes,feduiuis facultates adimentes. Cum enim opus haberent pecuntj s , 'Prof -.riptio
nimirummultum militibusdebentes,magnoscpfumptus ipfiinijs rebus [MyfpMbotu
quas agebant facientes, maiorescp adhuc impenias bella quae er&nt prae ma
nibus ?cquifitura exiftimantes,hac eas ratione cogebant. Enimuero uecli- Proicr£pfa
gaUa, quae partim prius abrogata, tum renouabantur, partim noua conffi-
tuebantur : penfionescp, quas multas de agris, mancipijs^ exigebant, me¬
diocrem tantum hominibus moleftiam afferebant , Id uero uehementer o-
mnes dolebant,eos qui diuites utcuncp effent,non Senatores tantum equi
tes' ue ,fed libertos etiam , ac tam mulieres quam uiros proferibi , ac nouas
quafdam decimas ijsimperaritnam uerbo quidem decima pars bonorum
ab uno quo q$ eoru exigebatur, cum reipfa neminine decima quidem pars
fuorum relinqueretur, cum noncerta quadam pecuniae fumma pro ratio-

ne facultatum pendi fubcre&ir,fed cuiuis fuarum ipfl arftiinandarum ncccfc
fitas incumberet, ac deinde quafi non nere fuum cenfum profefsi efleii<,'de>
lati, etiam reliquum perderent. Qiiod malum fi qui effugifTent,tamert rribit
tis his in arcium redadi , cum argenti magna eflet apud eos penuria, fi c e-
tiam quodammodo omnibus fuis rebusipoliabantur. Erat dC aliud quod'
dam, auditu difficile, difficilimum re lpfa inuentum : Concedebatur ei, qui
ultro bonis fuis omnibus cefsiflet, ut deinde eorum trientem repetere poP
fet,id uero erat, ncq3 accipere quicquam, 8C inane negociufufcipere : Qjj|
.enim ui apcrtebeiTe diorum bonorufpoliati erant, quo nam modo q trieh>
tcm recepiflent, praefertim tam nili precio cum ea uendeirentur C quod fle/
Jaatpamm ea ex caufa, quiamultorum facultatibus iimui uenum propoff
tis, acplerifcp auro argentoq? carentibus , cteteris emere nihil audentibus,
jae fi quia poisidere adhuc uiderentur,id quoqj amitterent, precia omnium
rerum imminuta erant : partim quod milites omnia quam maximo uende>*
bant . Itaqj nemo ciuis, qui a militia uacabat, quicqua alicuius preci} ex fuis
bonis retinere poterat, cum ad onera caeterahoc quocp accederet, quodfe?
xios ad claflem, etiam emptos fua pecunia, fi cui mancipia non effent, darej "
ac Senatores uias fuis fumptib.curare cogebant . Soli aut rj, qui arma geref
ftilitm dum kant,diuitijs abudabat.Hi neq^ ftipendiofuo, quatumuis plus tg fuffic reti;*
ck,etimpttdcn neq; aud&rrjs plurimis quanquaillis,cotenti,neq2 caediupraemrjs amplifsP
tu. rnisjnec^prtedusjqiiomipfispollefsiones gratuitoprope modum obtfge-*
rantdnfuper atrj bona defundom omnia petierat atep impetrarut, alrj uiW
fenum, quibuscp liberi non effent, genera fefe intulerat, adcoqj auaridcC im
litkmtcr pu dehtteqj progrefsi iam erant, ut quidem Attiay quse Ctefans mater turrf
?*f#$ diem dauierat, publicacp fepultura honorata;fuerat, ab ipfo Cztfarc bona ;
pofceret, Praeter has adiones Triuuhi Csefare quoqp fuperiore fummisho
noribiis affecerunt. Nam ipfl quoque ad regnum afpirantcs,percuflbres e- '
ius ( ut impunitatem fibi ipfls quoque pararent ) reliquos ufcifcebantnr,Sd
quacad eius honorem fpedarent, prompte admodum agebant, fperjfderh*
quocp olim fe dignos iudicatum iri ; itaque non modo decretis honoribus'
eum adornauerunt,fed alia ipfl quoque adiecerunt. Igitur Calendis Ianua/
Triuuiri quos rtjs iuramento fefe. alioscp obltn'nxerunt,omnes eius afliones (e ratas Irabi -
honores Ge/k- turos ( noftro temporede pro omnibus fummis Imperatorib* flue uniis, fi-
iri fuper tori de- ue iam defundis, ac noivper ignominiam eo fafligio deturbatis) facellfr ei’
tulerint, m foro, eo in loco, ubi crematus fuit, erexerunt : ftatuam eius in equeftri-
bus certaminibus quandam cum alia Veneris ftatua inuexerunt:Si qua eO
fetuidoria annuciata, fupplicationes feorfim pro uidore, feorfim ipfiiam
mortuo decreuerimttimperauerunt, ut natalis ab omnibus animo laeto, latt 1
rocp coronatis celebraretur: qui id ne^lexiflent,!) exeerationibus lotus Cee
farisen ipfius haberetur obnoxtj,ac fi Senator, aut nlius Senatoris in eo de-
liquitietjis multam decies feftertmm penderet . Ac quonia die Cxfaris na-
&<ttdicu Ct- tali Apollinares ludi jiebant, pridie eius diei Natalicia Cadaris peragi iufle-
runt,quod Sibyllino oraculo interdidum effet, ne ea dies alij cuidam deo
praeter Apollinefefta effet.His ei honoribus tributis, diem caedis eius, qua !
ftatutum erat ut femper Senatus ageretur, atram effe pronundarunt, do^
CurUiulU. mumepin qua cadus fuerat, ftatim obflruxerunt: Curiam Iuliamabeo di¬
dam, ex decreto prius fado aedificaucrunt propter Comitium» Edixerunt
porro ne in funeribus eorum qui Cadari fanguineiundi fuiffent, Carfaris,
nimirum qui uere deus eflet, ulla imago (ficut tum adhuc pro antiquifsima

confuemdine

J

LIBER XLVU

confuetudine fiebat) geftaretunac ile quis impunitatis caufa in eius facel-
lum confugiens, inde erj ceretur aut abriperetur, quod nemini ne deo qui¬
dem tribuerant antea, tjs quaefub Romulo acftafunt, exceptis, quanquam
id Romuli Afylum etiam, poftquam is multitudinem uirorum eius nomi- Afyliim.
ne collegit, deinde titulum tantum loci fantfti inuiolaticp habuit, non rem,
ita obfeptum,ut nemo omnino in id poffet intrare . Virginibus porro V e- Veftdiumli
ftalibus dederunt, ut lingulis licft oribus uterentur^eo quod quaedam ex ijs flores.
a coenaiub uefperam domureueiit.ens, cum quae enet ignoraretur, uim pafi
fa fuerat . Magiftratus autem urbanos iiji multos annos iam tum ante defi-
gnaueruntjiitrjs 6C neceffarios fuos honoraret, &C iucceisione magiftratuu
eorum adiuti, rerum ipfi quam diutifsime potirentur.His ita confe effis, Le-
pidus Romae permanfit, urbem (ficuti fupra demonltrauimus ) Italiamqj
omnem gubernaturus, Caelar autem Antonius ad bellum profecti funt*

Brutus enim & Cafsius, primo fecundum pacff ionem cum Antonio ac reli Bruti cr CaJSif
quiscompofitam inforumprodierant,eodemcpquo prius ordinePnetu- rcsgefafecun
ras fuas gelTerant . Poftquam uero nonnulli mertem Cadaris indigne ferre necem C*
cepiffent,profe<fti urbe, in prouindas fibi mandatas properates, ( erat qui-
dem tum Pr^tor urbanus Cafsius, nec dum Apollinares ludos curauerat,
nerum eos per collegam Antonium abfens etiam iplendidifsime peregit)
ac non ftatim Italia relicfta in Campahiafubfiftcntes,obferuarant qux age¬
rentur, Romam interim aliquoties ad populum tanquam Praeturam adhuc
adminiftrantes mifsis literis. Caeterum ubi Ctefar Ocftauianus ad res geren
das acceisiqplebemcp fibideuincireinftitit,ibifimul ipe popularis Reipu-
bhoeftatus tenendi abiecfta, fimul CaTaremmetuetes, exltalia foluerant;

Athcnascp delati, magnifice accepti, ac cum edent etiam fere ubique loco¬
rum propter facftum fuum honorati, ab Athcnienfibus etiam aereae ftatuae AtheniefesBm
eis iuxta Harmodium ac Ariftogitone, tanquam horum imitatoribus, po- to cr Cafiiofti,
ni iuffae fuerant . Interim Brutus ac Cafsius, cum audirent Caefarem augeri, tuu ponunt.
Creta ac Bithynia (eo enimmifsi erant) neglecfta,qu6d eas fibi prouincias
non magnopere profuturas iudicarent,ad occupandas Syriam ac Macedo
niam animum adiecemt, nihil quidem ad eos pertinentes eas, ftd quod eo
tempore pecunia copijscp florebant.Itaque Cafsius ad Syros, notos fibi, &C
amicos a Crafsi expeditione,contendit:Brutus Graeciam, Macedoniam^
fibi adiunxit. Id quo facilius poffet, eo fiebat, quod alioquin ob gloriam rei Zrutusquctd-
cefta: fpemen fimilisfacfti ab ijs populis colebatur* quodqj multos fecumi- modum Gr*-
iites habebat, quos partim etiam tunc a Pharfalica pugna ibi uagantes, par- cimcrMtce-
tim cum Dolobella ex Italia profecftos, ac uelobmorburelicftos,uelabor- donlm infui
dinibus dilapfos, adfe receperat, accepta etiam ex Afia a Trebonio pecu- potcjtyemrc*
nia . His inftrucftus, nullo omnino labore Grseciamfin qua nihil admodum
militum erat, occupautt* In Macedonia autem uenit eo ipfo tempore, quo
C. Antonius eodem peruenerat, ac CLHortenfius, qui ante profuerat ei re Ckntonim *
gioni,difceffum parabat : necp tame laboris quicquam ibi fuftinuiq cum dC Q.-H ortenjiuii
Hortenfius ftatim fe cum eo coniungeret,& Antonius prohibitus,Romae
tum reru potiente Caefare,quic^eoruqutefummi eff ent magiftratus age¬
re, nihil uirium habebat* V atinius autem, qui Illyrrjs finitimis praeerat, inde Vatinius.
profecftus, Dyrrhachiu occupauit, Bruto in tota diffenfione ciuili aduerfa-
riustueruntamen ei nihil detrimenti ualuit iniungere, cum a militibus in o-
dio haberetur, ac proptermorbum contemptus, ad Brutum ijs cranfeunti-
bus defereretur. His quoq$ affumptis3Brutus adDyrrhachiu aduerfus An*

s 3 tonium

m DIONIS KOM. HIST,

tbniu profedtus,obuia flbi euntes milites ad fe ut transferrent figna effecit,
ciitncp intra muros confugiente obfedit,per proditione aut in fua potefta^
temredacfopepercinHis rebus geftis cum totam Macedoniam Epirumcp
cepifletjlitens ad Senatum datis, ei quae gefsiflfet expofuit,feq3 QC milites ac
Bruto M icedo prouincias in cius potcftate tradidit.Senatus,quod iam tum lufpetftu habe
«idcer batCariarc,ftimrnoperecum laudatu, omnibus illis regionibus praceffeiub

frtjiaurd* finQuo Senatufconfulto conHrmato Obi imperio Brutus maiora iam cona
Srrutu manda Mcepit)fubditisfibi ad hoc per omnia iamiobtemperantibus:acCrefari per
epiftolas, ut Antonio (adhuc eninteum a Cacare oppugnari putabat ) reft
fieret, ac fecum in gratiam rediret, fuaflt : ipfe autem fe ita comparabat, ut fi
Senatus euocaret, m Italiam trarjceret» Sed pofteaquam Cadar rerum R.O'
ma: protinus potitus,apertede fuipatris interfectoribus fupplicium fta*
tuit: Brutus iuo loco r eminens , id confiderate intendit , quomodo adue-
nientem eum profligare poflet.His intentusjcum alia per Macedoniam ne
gocia optime ctfrauit, tum exercitum ad fcditionem a C. Antonio concita.'
C Antonius in* tum pacauit.Is Antonius, quanquam pn£torijs quidem etiam ornamentis
ter milites Bru d Bruto ipfl relictis , tamen non contentus ocio cum incolumitate^, adeocp
ti [editionem honore frui, ad dcfecHon em Bruti milites iolicitabat : fed mature deprae>
mifcet. henfus , priufquam aliquod malum dare poflfet , infignibus praetorijs prb

uatus:ac in liberam cuftodiam,ne quid noui mouere polfet, traditus, ne fle
quidem quieuit,fed magis etiam quam ante nouas res molinis eft: ita ut mi
lites inter fe quoc^ ad dimicarionemuenirent, ac nonnulli ad eripiendum
B rutus ut tu ' pfum Apolloniam contenderent. Brutus re per interceptas quafdam eoru
tnultum militu Iit cras praecognita, eorum conatum irritum fecit, Antonio tanquam a?gro>
compofuerit. to in currum opertum coniecffo,atcp ex urbe elato : igiturmilites cum neqj
inuenire Antonium poflent, & Brutum metuerent, collem quendam urbi
imminentem occupauemt.EosBrutus ad deditionem perduxittpaucosqj
audacifsimorum uel interficiens,uel ab exercitu remonens, ita animos mili
tum mouitjiitrele^atos tanquam caufam praecipuam feditionis apprariien
derint, necaucrintcp : Qy&ftorem aute,& legatos Antoni) dedi flbi adne^
truti cUmeti- cem poftulariiit, Sed Brutus neque eos dedidit ipfis,fediniecftos in naues,
tu. tanquam fubmerfurus , in tuta loca amandauit . dC ueritus ne fi ea quae Ro'

mseadafuiffent, terribilius quam res ferret annunciata audiuiflent, iterum
a fe defecflionem cogitarent : relicfto Apolloniae Antonio , eiuscp cuftodia
C. cuida Clodio mandata, ipfe cum maxima acualidiisima exercitus parte
BrutimAfixm mfupcriorem Macedonia abijt:ac deinde hincin Afiamtranfmifit,utfuos
profcftio. milites quam longdsime ab Italia fedutftos , ibi ex fubditorum opibus ale^

Dciotam . ret JJ[i Alia cum alios auxiliarios flbi parauit, tum Deiotarum, quanqua &C
extrema fenecftute uirum,&qui prius auxilium Cafsio denegauerat* Dum
in Afia Brutus agit, Gellius ei Poplicola infidiatur: Antonium autem M»
■C Antonius frater mifsis ad hoc negociu nonnullis eripere conatur.Itacp C* Antonium
necatur. Clodius cum faluuni retinere nequiret, necauit, flue proprio ufus confiiio,
Gellius Popli - f]lie Bruti iuftu; fertur enim Brutum, cum prius fummam falutis C.Antonrj
coU infidiM curam habuiflet,pbfl: inrellecfta D.Bruti nece, eam abiecifle. Gellius autem
bruto c r c af- {nfidiarum couicftus, nullo fupplicio cft affecfhis : nam cum cum femperiiv
JwJtmttdm]i ter pn'mos amicum flbi Brutus duxiffet, ac M. Meflalam fratrem eius Cafl
hojfibusfecon fioconiundHfsimum uideret , miffum fecit . Sed idem Gellius poft Cafsio
iungiL quocp perniciem machinatus eft , iterum quidem impune , cum mater eius
PxtU, Palla mature cognitis infidrjs , Cafsio metuens ncijs opprimeretur (uehe^

aientej?

LIBER XL VU» llt

Silenter autem eum diligebat ) lilio uero , ne deprehenderetur , tpfa ultro
infidias Cafsio detexiflct: ac filtjfalutemprstniium habuit, nejficquideni
meliorem facium, quin a fuis benefa&orib . ad Caefarem &C Antoniu tranf
fugerct.Brutus ubi primum M. Antoni) conatu, ac mortem C* Antoni) ccv-
gnouitjUeritus ne qui etiam ali) (eabfente noui motus in Macedonia cxiife
jrentjin Europam feftinato ferecepinregioneqj Sadali, qui line liberis dece Brutus inEu-

dens, eam P^Rueliqueratjreceptapn Bellorum mgiciws legionem, eo ani ropam redit,

mo,ut dC in eorum maleficia uindicaretySf nomen Obi Impei atoris ( quo fa- B efjos uintit,
cilius contra Carfarem & Antonium bellum gerere poliet ) adipifceretur, imperator dici
utrunqj Rhafcy polide regulo magnopere adiuuante p eri eat. Hinc lirMa-
cedoniam progrelTus,omnibuscpfuam mpoteftatemredadlisun Afiam re
uecriis eft.Hax Brutus egit: qui etiam numifmati quod raciebat,fuam ima- Bruti numi -
gmcm cum pileo ac duobus pugionibus incidiqeo, oC lnknptionc decla- fma.
rans,Patriam a fc& Cafsio effe in libertatem umdicatarn.Liodcm tempore
Cafsius in Ahain anteuerfo Dolobella ad Tiebomum tiaiecittacceptacp C aftijresin
ab eo pecunia, ocrmultos fibi equites, ex his quu Dolobella in Syria pi a*- A (Ugefa,
mifsi fuerant, mulcoscp item alios Syrios ac Cilices adiunxit : tum Tarcon-
dmo tum ac Tarfenfes ad focietatem fecum ineundam compulit ; hos qui¬
dem inuitos. nam adeo Cafari priori , ac eius gratia etiam pofteriorifaue-
bant, ut urbem fuam pro Tarfo iuliopolin uocauerint ♦ his a di is in Syriam
uem' tpbicp & populum dC exercitus omnes nullo certamine fuos fccit.Erat
tum is ftatus Syrig.Cacilius Balfus equeftris ordinis uir,cum fub Pompeio Gecttij B«$ in
militalTetjTyrum deindefe receperatabicp in eo loco, ubi mercatorum ne- Syria ..da,
gociationes cxercerifolent,latitarat*NamtuSyria Sextuslulius praeerat, Sextus Ms*
quem Qiiaftorcm ac propinquum fuum Cafar in fua ex Aegypto contra
Pharnacem expeditione omnibus ijs regionibus praefecerat. Bafliis igitur
primum uitae ufuram admodumXatis habens quieuerat : poft fui fimilibus
nonullis ad fe receptis, fibicp militibus Sexti diuerfis temporibus, aliquib.
ad cuftodit urbis uenientibus,codliatis,cum mulne res aduer% Cefaris ex
Africa nunciarentur,non contentus iam priori forte, hue ut Scipionem, Ca
tonem cn & Pompeios adamaret, flue ut fibijpfi potentiam aliquam para¬
ret, ad nouas res confurrexittdepraehenfusep in hoc a Sexto >antequam fefe
parauilfet, auxilium fe Mithridati Pergameno ad occupandum Bofporum
parare dixit,habitacpfibifidedimi(rus driDeinde ex lit eris, quas a Scipio¬
ne flbi m illas fingebat,retulit,Cffarem in Africa mtfum interijlle,fibicpim
perium Syriae mandatuitaqj cum ijs quos ad hoc infh uxei at miiitiDUs fy
rum occupauitihinccp ad Sexti copias procedens, ab ob uio libi fatfo eo ui
dhis uulnus accepit.Secundum id acceptum incommodu, ui quidem age¬
re quico? in poftera no conatus clbfcd mifsis fuis ad milites, qui certas fpes
lpus proponeret, adeo eorii quofda flbi adfociauit,itt SextS lpfi trucidaret.

Sexto mortud,Baniis omne exercitUjpraeter paucos qui //pameariiyema- sexti i ulij inte

uerat,quos inde ajnte fuu aduentu egreilos in Ciliciaufcp iniecutus rrultra ritus .

fuit, ad fe pertraxit:reuerfus9 in Syria, Praetor nominatus eit, Apameamqj Apamea.

' occupauit,ut eam domicilium quali belli haberet : omnes qui ualida eilent
aetate, no liberos tantu,fedfcruos etimad militia delegit, pecunia cofeciqar
ina fab ricatri t.Har c cum agentem, C. Antillius quidam obudione circuchi- c. Antiflij cor*
fit: ac cum aliquandiu sequis uiribus certaflent, neuterqs praruaicre alteri tra Baffm 4-
polfeg indueris nullo padlo firmatis, ad auxiliaparandabellumfufpende- Cia,
runt, Antdlio finitimi qui Cefaris rebus ftudebant,mifsiq$ Roma milites a

s 4 Ca-fare

DIONIS ROM. HI ST.

Csefare acceffierut,Baffio autem Alchaudonius Arabs * Is cum ( ut fuprare'
tuli) ante cum Lucullo padftm ici{fet,deinde uero Parthis contra Craffium
(lippetias tulfflet,tum ab utroq?aduocatus,cum in medium intra urbem ac
cailra locum aduenilfiet,ac prius quam alterutri quicquam refponderet, au
xilium fuum uenale propofuiflet, Baflo plura danti ie coniunxit, ac in pU'
gna fagittis longe fuperior hoftib. fuit. Parthi quocp a BafTo euocati, adue-
nerant, fed ob hyemem non diu adfuerunt, neq* memorabile quicquam e-
VLCrifcus. gerunt. Bafliis uero cum aliquandiu praeualuiflet, poftea a M.Crifpo,^ U
L.StatiusMur Statio Murco iteru efl inoblidione habitus. Ad hunc flatum rebus Syriae
cus. pcrdu(flis5Cafsius fuperuenit,ac cotinuo omnes urbes gloria rcru in Qlie*

Cafiius Syrti , ftura a fe geflaru, reliquocp eius nomine adducflas in fuam poteftate, exer-
. er omnes in ect QtuscBitem Bafsi ac caeteroru fine ullo labore redegit. Cum uno loco cum
exercitusy in orfinibus cailra Cafsius locaflet, repente magna uis aquae de coelo deci-

fudm p Ote fa- dit^pricn omnibus portis fimulin cailra irruetes, omnia quae inipfis erant,
tcm fclplt\ confuderunt ac conturbarunt, adeo ut quidam exijs potentia eius moxfu-
UC p lodidum turam, ac Paul° P°ft ^tentum aduenturum prxkgierint . Syria occupata
* ’ Cafsius in ludaram contendit, quod eo progredi CaTarianos milites in Ae

gypto relidos audiret : eosjudaeoscp nullo cum negocio fui iuris fecit: fe¬
cundum haecBaflum,8£ Crifpum,reliquoscp qui fub fe militare nollet, nui-
Statius Mur- iniuria affedos dimifittStatio autem &C eam dignitate cum qua ad fe ue-

cus Cafiij claf- nerat,integram reliquit, 8C clafTem praeterea commiflt. Sic utres paruo tem
fisprxfettus- p0ns fpacio Cafsius natius, Caefari de reditu in gratiam, Senatui de praefen
ti ftatu rerum eadem que Brutus fcripfit, eicp his de caufis Senatus imperia
jyolobcUa T re Syriae confirmauit,acb ellum contra Dolobellam decreuit. Dolobellae Sy-
bonio Smyrnae ria prouincia fuerat decreta, ConfulcpRomaad eam capeflendamprofe-
per fraude ne- tfus, in itinere per Macedoniam ac Thraciam anno fere circumado in A-
cato,hofti$ iu- fiamuemt. Ibi commoratus, ut de Senatufconfulto ei annunciatu efl, in Sy-
dicatur, rlam progrediendunon exillimans,in Afiaremanfit: ac Trebonio itaufus
eft, ut is fummam fibi Dolobellaebeneuolentia polliceretur, eius militibus
alimenta ultro daret, ac cum eo citraomnem metum conuicflum haberet*
Quam ad confidentia poflquam Trebonius deuenit, ac nulla fui ipfius cu-
ftodia ufus efl, Smyrna ( ibi enim degebant ) repente nodu Dolobella oc-
TrcbonijintC' cupauit, Trebonium interfecit, eiuscp caput ad Caefaris flatuam proiecit,
ritus . omni ipfe Afia deinde potitus eft. Hiec cum Romani in urbe audiuiffent,

Dolobella hoftem iudicauerut ( nondum enimCaefar neque Antonium
uicerat, neq$ res urbis fine poteflatis fecerat) ljs qui cum eo erant, diem no-
minauerunt,ante quam diem ab eius amicitia difcederent, aut tpfi quoque
hoflium loco effient : bellum contra eum Confulibus omnino,fi prarfentia
negocia confeciffient,mandauerunt,( neque enim fciebantiam a Cafsio Sy
riam obtineri ) ac ne interim Dolobellae uires augerentur, finitimarum na¬
tionum prafedis negocium dederuntrpofl de Cafstj rebus certiores fadr,
ei bellum id mandauerunt,cum nihildum a praefedis lftis adum effiet. Pro-
T)ohbeU<c a- inde Dolobella ad hunc modum Afia occupata, in Cilicia uenit, (erat tum
fiam, Cilicia, fn Paljeftma Cafsius) Tarfocp per fpontanea deditionem recepta, quaedam
praefidia Cafsij quae Aegis erant, uicit, ac in Syriam inuafit,reieduscpab
Antiochia,pnefidio urbem defendente,Laodiceam abficp omni oppugna¬
tione cepit, oppidanis fe ob fauorem quo priorem Caefarem profecuti fue¬
rant dedetibus.Ibi locoru cum aliquot dies potentia obtinuiffiet,praefertim
claffie eum fua celeriter ex Afia fubfecuta, ad Aradum traiecit, ab his quocp

pecuniam

IU

in

a- A. O flanti 'm -

UBfiR XLV1I,

pecuniam & naues accepturus ; quo m loco depraeh enflis cum paucis, ac in
periculo coftitutus, fuga elapfus, Cafsio iam exercitum adducenti ohiiiam C ufiiut D oh-
qeditjUidtuscp ab eo pugna, ac Laodicea? circumfeffus, oppugnatus® efl. bdlu,fl

'A terra quidem omnino excludebatur, cum Cafsius 6^ali)s,6(: Parthorum Lxo^cca objl
auxilijsuterct,nauibus tam e AOanis, Aegy p tijstp, a Cleopatra,peamia® det’ ^admor
quam eadem miferat, ualebat. Verum pouquam Statius claffe collecffa, in tem
Laodicerifem portum nauibus ingrefitrs, occurrentes fibi prtelio nauali lu Smimiulis
perauiqac mare etiam ei obftruxiqibi tandem utracp ex parte fubuecTione '

necefiariarum rerum interclufus, cum ob penuriam excurfione tentata, i
urbem flarim compulfus effetpiidcns fe defhtutum, metuens® ne uiuus i
boflium manus perueniret, feipfum interfecit, idemcp M. Octauius Lega¬
tus eitisfecit.Eos,quanqiiamTrebomummhumatum proieciffent, tamen terit**-
fepultura dignatus eftCafsius:quiq3 eorum caflra fecuti fupercrant, quan*
quam erant abijs qui Roma? erant, hoftes iudfcati, nihilominus falute eos
dpfiauit, impunitate^.neqj Laodicenfes pra?ter impofitam penfionem iiL
ia muldta affecit, ate^ idem compluribus poflea ipfi perniciem finientibus

^lamfUppltciaremffitJnterimTarfenfesTulliumCimbrum^uiBithyme

^iidebat,tpfc quocp unus ex Cae&ris perculToribus, ad opem Cafsio fe*
i endam properantem conari tranfitu Tauri prohibere iWmox eius clau- Cfo*

cum Cimbro cfle copias puta- bc *

fcant, paeonem cum eo fecerutrpoffmtelleda militu eius paucitate ne®
i Kumr ^ccperunt^€%co^me^um ei fuppeditarunt. Ita® Cimber au {w
f^aaTl 5?"5 “P«$n»eporius e*lWns,caftello
nrnm f T S/mm abi)t. Farfenfes eo cum armatis profe<fli,caflello co

occupato^aducrfumurbcm Adana(qr - — -- - - n r

ucrll 3 m rnm _ .

1 9 — *■ qua? uibs uicinaipfis, femper contro-

ueiiiam cunupfis habuerat) quam Cafstj partibus faucre dicebant, arma
u er terunt. ^a*s,us de hoc certior factus, dum adhuc umeret DolobellaX.

Rutum cotra Tarfcnfes mifit: deinde uerd ipfe qiioqp aduenipac cum Tar- L-Rufa>
f^nfes iam Rufo deditionem feciffent, omni eos publica priuata® pecunia
mulcatos, fupplicio nullo alio affecit. Tarfenfes autem I Triumuiris ( o iri

. iam Romae rerum potiebantur )laudatiTunt,fpescp eis fa<fla,foreut pro

que amiferant, aliquid reciperentdidemTriumuiri Cleopatra? propter au. cleopatr* fi
xiliumDolobcllac fubminiftratum dederunt, ut eius filius Ptolemaeus, cui <i Trium

tanquam ex Ca?fare nato Caefarionis cognomentum dederat,rex Aegypti ™ Ae&
diceretur. Cafsius rebus in Syria ac Cilicia conftitutis,.in Afiam ad Brutum Plfia“s-
profeclus efl Ed enim conucniebant, cum iam deconiuratione trium uiro c*iari°'
rum compcriiTent,ac de his qua? contra fe ab fjs a (fla effent, ardiorem® ad- c^ijc?Bru
buc rerum omnium focietateminibanttita® eandem caufam belli haben- AJiac°8r'
^s,idemq? periculum timentes, fententiaixKR de tuenda populi Rom.liber ^i4C<iellbci
tate adhuc in animis fuis retinentes, ifloscp Triumiriros, quorum huius mo
di effent fa dia, tollere, ficut ante Cariarem, cupientes, (limma cum alacritate
in medium confulebant, eandemcp caufam agebant.Conuenit autem inter
cos, ut in Macedoniam fe conferrent, ac uel eo tranfire hoflerri prohiberet,

1 Rp in traijcere occuparent. Verum poflea quam eos adhuc re-
bus Roma componeridis intentos effe acceperunt, Sexto etiam in propin.
quo aduerfum eos flationcmferuante, occupatosfore iudicantes, id quri
dem iuuni propofitum diflulerut : ipfi uero circum euntes, atit legatos fuos
emittentes^eos qui nondum fecum amicitiam iunxiffent,fuiiuris fecerunt,
peciimam cC milites cotraxerunt, Hoc agentibus alij omnes qui in iflis par

tibus

. AJatu.

tibus terr x agebant, ac prius de focietate compellari nonfiierant,ftarim ac-
ceflerunt. Ariobarzanes tantum, & Rhodq,Lyd]cp etfi nonrefiftebant,fo
cieratem tamen detrecftauere.Eos Brutus ac Cafsius fufpicari aduerfac par-
ti cup ere, quod eflfent benefici) s a fuperiore Cxfere affedri, ueririq&ne quid
fe abfenribus mouerent,ac reliquos etiam ad mutandam fidem concitaret,,
primo omniumfibi aggrediendos effe ftatuerunt: fperantes fe eos,quibus
Parmis longe efTent fuperiores, &beneficialtberaliter conferrent, facile
Cdfiius Rhodu autfuadendo, aut ui ad Tuam amicitiam perducturos . Cafsius igitur Rho-
capit' dios nauali pugna ( quanquam fj tantum re nautica fidebat, ut ad Cafsium

in continentem quocp adnauigauerinqeicp compedes oftenderint,quasfe
cum attulcrantjtanquam multos hoftium uiuos capturi ) primo apud Myn¬
dum, deinde Stati) opera ad ipfam infulam Rhodum fuperauit7magriitudi>
ne acnumero nauium,ipforum peritiam uinccs : ab his pugnis ipfein Rho
dum aduectuSjCum necp refifterent iam,& ipfe infu!am,in ea difciplin^ cau
fa aliquando uerfatus, diligeret, nauibus Rhodios, St pecunia ipoliatos,{a-
cra etiam, St donarijs omnibus prxter currum Solis, caetera indemnes reli-
Ariobarzanis quit, Ariobarzanem deinde comprghenfum occidit.Brutus autem Lycio-
interitus . rilm exercitum in finibus eius regionis fibi oblatum praelio uicit, ac cum
thoVtfdris^t ^uSienribus in caftra irrumpens, eodem momento ijs potitus eftiurbes ple-'
Myris captis, deditione accepit* Xanthum oppugnans, oppidanisrepente cxcur-
I vciasCubigit. facientibus, ignem^ in machinas itiij cientibus, fimul4 tela St fag it

tas lapulantibus , in fummum diferimen adductus eft : acfhiinfo omnino de
ipib fuiffet, nifi milites per ipfum ignem impetum inhoftem FeciiTent* Hi
Xanthms nudos de improuifo adorri,in urbem repulerunt: unam irruen¬
tes intro, ignem domibus nonullis immiferunt. id incendium & perterrui!
proximos^ eis qui longius aberant, captae prorfusurbis opinionempri
buit.itacp uicini fuis quoq? ultro reliquis domibus inflammatis, maior para
feinuiceminterfecerunt.Xantho adhunemodum capta, Brutus adPatara
venit: ciuibuscp ad amicitiam uocatis, cum non parerent ( ferui enim liber¬
tatem, pauperes liberi nouas tabulas nuper confecuti, pacificationi obfta-
bant ) captiuos Xanthios,qu6d plerifcp horum cum Patarenfibus affinitas
intercedebat , qs mifit , fperans horum opera fe eos ad amicitiam addutfhi-
ros:cum nihilo magis a propoflto deducerentur, quamuis unicuicp eorum
fuos neceflarios dono dediflet,cataftam fub ipfo muro, in tuto loco confla
tuit, primoresep fingillatim produeftos uen didit, fi forte hoc Patarefes per-
mouere poflet*cum ne fic fe dederent, paucis uen diris, exteros miflbs fecit*
Eo uifo oppidani, mirarim hominis uirtutem,deditioncm tandem fecerut,
acprxter pecuniam exactamnihildamni pafsifunt JdemMyrrj fecerunt*
cum eorum Prxtorem in nauali captum Brutus dimififlet. eodemcp modo
reliqua etiam parito temporisfpacio confecit. Hxcpoftquam Brutus, SC
Brwti er Cafij Cafsius peregerunt , in Aliam reuerfi funt : omnibuscp fufpicionibus quas
pcrAjidin E u ex aliorum calumnqs alter contra alterum conceperat (quod in huiufmodi
ropamiter. rebus fieri frequens eft) priuato colloquio propofiris,acfublatis,in Mace-

y.. doniafeftinauere. Iam C. Norbanus , ac Deciditis Saxa ante quam Statius

L TzTmt CUm claiTeadueniirct > Ionium mare tranfmiferat , ac ante Bruti Cafsqm ad-
g llLj " uentum in Macedoniam , omni regione ea ufep ad Pang^um occupata, a-

fhilipporm Pud PlllllPP0S caftra pofuerant.Philippi oppidum eft Pangxo &Symbo-
fitus. io adiacens: Symbolum autem uocaturifte locus a Grxcis, quia is mons a-
lij in mediam terram fe extendenti committitur : eftcp is locus intra Neapo

lim

LIBER. XtVlt t\$

Philippos, quorum opipidoruUlud quidem ad mare eregioue Tha-
fi fitum eft, hocuero in campo inter montes .Quamobrern, cum compen-
diofiisimos eorum montiu faltus Saxa bC Norbanus antecepiflent, ea tran-
fire ne conati quidem Brutus QC Cafsius , ad alium traniitum iuxta Creni-
das longiorem circumierunt :ibicp etiam pr^fidio inuento, pulftj eo, intra
inontes peruenerunttac locis cditisadurbeaccedentes, caftiametati fiunt:

fieorfim quidem,utuidebatur,utercp,fiedreipia coniun<ftim.Erant enim ca-
ftra, quo facilius in officio retineri milites ponent , inter le diuifa, fied inter- Caftra Cafiif
tiallumfoffio erat uallocn muni tu,acutracp cafira uno ambitu compraehen- n Bruti adBhi
d eb an tur, cuius munitionibus ex sequo utracp detendebatur. Erant autem lippos,
a copiis longe quam hi qui tum aderanthoftes,paratiores:ideocp eis Sym¬
bolo deiecftisJpfi locum occupauerunt * iamcp cx. facilius a mari commea¬
tus ipfis fiubuehebantur, 5C ex campis, facfta decurfione, petebantur. Nor¬
banus autem, &C Saxa, non aufi in dificrimen pugng r errtad d ucer e, fied emifi
fis quoties uidebatur commodum equitibus , cum nihil pi oheerent, ac cu-
ftodite magis, quam pugna: milites adhiberent, Gadarem, Antonium 9 ut;
celeriter ucnirenhortabantur.Eli enim, quandiu Brutum &C Cafisium Rho-
dqsLycrjscp fiubigendis occupatos audiebant, fore ut bellum id extrahere¬
tur in multum tempus crediderant : ideocp nihil fcftinantes,Norbanu cum
Saxa in Macedoniam praemiferant . C se terum audito RhodiosacLycios
in poteflatem hoftium uenifte, ijs collaudatis, muneribuscp promifisis, ipfi
ftatim urbe egrefisi funtaterumcj* Antonius Brudufij a Statio inclufius, C ac
far aut Rhegij a Sexto Pompeio impeditus, q Sicilia ob tinens, Italia quo qj
attentabat, moras traxerut. Sed cum Sextus haud facile uinci pofTeuidere-
tiTqCafli] autem dC Bruti bellumagis eos urgeret, parte exercitus ad cufto-
dienda Italia relicta, maiori parte loniu traiecerunCefarecp aegrotante Dyr
rhachi) Antoni” relicfIo,adPhilippos acccfisit.Ibi cujftatim firoru animos au ctfar Dyrrhs
xiflet, hoftiu quofida frumetatores ex infidi] s adorture infeliciter gefta,ipfe chij tgrotaK
quoc^ animu demifit. Caefar hoc audito,acutrumf^uentus,neleabficnte Antonius &
aut uinceret Antonius, aut uincerenquoru alteru fi eucmfiet,Cafsiu & Bru Ccpr ad exet
tum contra fie uiribus aucftu iri , fin alteru, Antoniu cotra fie inualituru certo citum ucniunt
putabat:ctfi nondum alleuato corporc,tamenfeftinato4d Antonium per¬
rexit, Antonianiscp animum reddidit. Ac quoniam diuerfis locis habere ca
ftra parum uidebat tutum, uno in loco, ac intra unas munitiones tres exer¬
citus coduxerunt . Cum cafira caftris iam effient oppofiita, quanqiia excur-
fiones utrincp & lcuia certamina promifeue fiebant, tame nonnihil tempo¬
ris confnmptum efi ita, ut nunquam collatis fignis acie decertaretur: quan-
quamCtefar pugnam, Antoniuscp magnopere expetebant, coptjs quam
hofies robuftioribus inftrucfti, ac no tam explicatis commeatibus utentes*
quod clafie ipfiorum Sextum oppugnante, mare in fiua poteftate non habe-
bant.His de caufiis,ac quia Sextus Siciliam tenes, Italiam altcctabat, metus
erat ne fie cunctantibus Italia ille occupata in Macedoniam adueniret,pra>
lium committere quam primum cupiebant. Contra Cafsius ac Brutus, etfi
ne ipfi quidem dimicationem reformidabant, ut qui uirtutem hoftilis exer
citusfuorum militum multitudine aequarent : tamen &C hoftium, & fiuis oc-
cafionibus confideratis, cum auxilia fibi lingulis diebus affluerent, ac a na-
uibus alimenta abunde fupportarentur, id agebant, ut .fine periculo &inte-
ritu hominum uteftoriam cofequerentur. Quippe uiri fummo populi amo-
.. rc afFecfRac contra cines bellum gerentcsjiio minus pro aduerfarijs ,quam

il6 DIONIS ROM. H rS T. ‘V

pro fuisfolfiriti erant, ac utrorum cp & falutem, &C libertatem pariter quaert
bant. Igitur aliquantu hi teritporis, nemanum confererent, fe cotinuerunt,
Brutus crCdf- Verum ubi exercitus, cuius maiorpars ex Romanorumfubditis coflabat,
fi usadcommit & moram tegre ferre, & hoflemcontemnere, quodluflrationem exercitus
tendum prtliu ( qUa> ant£ q^m praelium committatur, fieri folet ) intra caflra, metu uidell
minis [norunt cet acjdud i, feciflent, 8C pugnam p ofcere , ac fi res diutius extraheretur , fe
ex cafiris alium alio difceffuros minitari cepitrinuiti etiam ad te ntandapu-
gnte fortunam Cafsfiis Brutuscp compulfi funt.Omnium quae ciuilibus bel
hs depugnata fint, praeliorum, id prolium decertatum fuifie maximu, haud
iniuria dicere quifpiam poterit : non quod omnia aliauel multitudine, uel
E xiggcnt uirtute etiam pugnantium exceflerit,(faepe enim QC a pluribus, & a melio-
prceliu vhilip - nbus conflidlufuit) fed quodnon ullo magis prglio,quam iflo,deliberta-
pcnfedfinc. te &flatuReip. populari acflu efl. Nam etfiante, dC poflhancpugna,ciui'
libus bellis etiam acie dimicatu efi:: tam en ijs pugnis quaefitum efir,cui'nam
Populus Romanus pareret, hicuero alteri populuRomanu fubijcerefuae
dominationi, alteri libertati cum aflerere conabantur, Itacp ab hoc praelio
nunquam adlibertatem P,R. oculos fuftulit,quanqua a nullo extero hofle
(uperatus ( quippe fubditoru, acfocioru quae aderat manus, quafi audlaria
tantum Romanorum exercituum erant) fed ipfe &fui ipfius uicfior,^ afe
ipfo fuperatuSjfibi ipfi 5C cladem attulit, QC accepit:extin<ftocp populi prin¬
cipatu, regia poteftas uires aflufnpfit . Necp ego hoc dico, non fuifie tum in
rem ipforum, ut fuccumberent, ( quid enim aliud dici potefl de his qui ex
utraque parte tum bello congrefsi funt, quam uicfios efle Romanos, uicific
Caefarem C' ) cum in eo Reipublicg ftatu, qui tum Romae erat,diutius ipfos
Ostendit, Mo- in concordia perfiftere fuerit impofsibile . Neque enim fieri potefl,ut in eo
rurcbid ex ufu Reipublicae flatu, ubi penes populum efi imperium, fi is ad fiimmum fafli-
Jxomcefuijje* gium, ac tantam, quanta fuit tum Romanorum, potentiam, eredus fuerit,
animis iuis ciucs moderari queant: ita euenturum erat, ut multa multis de
caufisalia huiufmodibellacontrafeinuicem ineuntes, omnino aut in fer-
uitutem ad extremum redigerentur, aut penitus excinderentur,Etiam ex
oflentis, quae tum temporis uifa ab eis funt, colligere licet ad maximu pro-
culdubio id certamen ipfos defcendifie, cum diuinitus ( quemadmodum
res maxime omnium admirandas dij praedicere fere folent ) omnia quae id
certamen fecutura efiTent,diligentifsime fint Romae, &rin Macedonia
Vrodigtipu- praedidla, Romae enim fol aliquando diminutus,&minimus uifu appa-
%nd p bilippen ruit, aliquando maximus, cum duobus ali)s confpecflus efi:, aliquando e-
(cmprtceden - tiam notflu effulfit: fulminibus cum aliamulta hinc inde loca, tum ara Io-
tti. uis Vidi oris tacfia efi : faces multis locis accenfae, clangor tubarum, flrepf

tus armorum, clamores exercituum fab nocflem exCaefaris Antoni)' que
hortis, qui ad Tiberim fitijinterquefeuicini erant, exauditi funt: canis ca¬
ninum cadauer ad Cereris proripuit, terracp pedibuseffoffa, ibi fepelijt: in¬
fans denos in utracp manu digitos habens, natus efbmulamonflrum bifor¬
me peperit, anteriori parte equi,pofl eriori mulo fimile:currus Mineruae ad
Capitolium ex equeflri quodam certamincreuecflus, confracflus eff:fimu-
lacrum Iouis quod Albae luit, ipfis ferijs ex dextro humero, 8C dextra manu
fanguinem flillauinquidam fluuij in agro Romano aut plane defecerut,aut
retro fluere ceperunt.His deorum oflentis didentur haec quocp adiungen-
da, quae fortuito homines prodigtj uim habentia fecerunt. Nam cum eflent
Feriae, praefeCtus urbis Ioui Latiali folenne facrum fecit, cum nequefui mu¬
neris

neris id effiet, neque eo tempore fieri confueu^rit : Aediles plebis Cereri lo

carent.In Macedonia uero ( Macedonig epim Pangaeum etiam cum circum
iacente regione adicribitur ) apes multae Calsij caftra circundederuntfin lu
ftralibus eius (acrificijs coronam ei quidam inueriam impoluit:puer uicfto-
riam in pompa, quales a militibus ducuntur, geftans concidit:^ ( quod ma
xime pernicie eis fignificauit, ita ut hoftes quoqud animaduerterent ) mul
ti uultures aliae cp aues quae cadaueribus pafcuntur,luper lolos ipfos uolaue
re:in eos intuitifunt,terribilemcp clangorem oC ftridorem ediderunt. Ab al
tera parte prodigia nulla euenerut,quod quidemnos idamus:iniomnia au infomnU*
temhuiulmodi. Vir quidaTheflalus uilus eft in lbmnis rubere fibilulium
Caffiarem, diceret Caffiari Odauiario, fore eam pugna omnino ipfi profpe-
ram, tuberetcR aliquid eorum ad fe accipere, quae iple Dictator geftalfet:
igitur ilatim annulum patris Caffiar induit, ac poli: etiam frequenter ge-
ftauit * Medicus autem Calaris imaginatus eft per quietem libi a Minerua
mandari ut Caelarem quantumuis atflida adhuc ualetudine, educeret ten¬
torio, ac in acie collo caret, attulitcp ea res Caefari falutem.Quod enim alij in
caftris ac intra munitiones remanentes feruantur, ad arma & praelium eun-
tes in periculum falutis ueniunt, id in Caelare permutatum eft, qui euiden-
tifsime eo incolumis euafit, quod ualloegreuus, cum pugnantibus quan>
quam difficulter, idcp inermis, propter imbecillitatem, in acie tamen ftetit*

Res ita gefta eft.Diem praritj inter fe nullam certam dixerant, nihilominus
tanquam ex compofito omnesfub auroram fuos armatos maciem eduxe-
runt.Ordinibus inftrucftis,ad exercitu utriufcp partis cohortationes,aliaecp
ad fingulos milites habitaeluntab ipfis imperatoribus,alegatis,a centurio-
nibus, quales de inftanti pugnae diferimine, decp pugnam lubfecuturis re-
bus dici ab tj s par eft, qui iam cafum dimicationis fubituri funt, quicp de fu¬
turis laborant.Erant pleracp apud utram qj fimilima qua: dicebantur, quo¬
niam utrorirmep copiae ex Romanis,^ focijs Romanorum erant conflatg:
ncrumtame hoc inter eas orationes intercrat,quodBrutus iliis libertatem,
ReipubliCce adminiftrationem popularem, uitam tyranno dominocp nulli
addicftam proponebat,c6memoratatisq$ ijs qua: in xqualitatebona, in ty¬
rannide mala contingerent, qua: uelipfi experti effient, uel ex alijs audiuffi
fent,finmiliscB his expofitis,ad appetendabona,declinanda autem fugiet*
dacp maTa eos fumma cum obteftatione hortabantur.Diuerfae partis duces
mifites fuos ad exigendum de paricidis fupplicium, ad occupanda aduer-
fariorum bona, ad imperium in omnes fuos gentiles parandum, uerbis exci
tabant:& ( quod maxime militibus animu addebat )uiritimuicena fefter-
tia daturos fe promittebant. Teffiera deinde militaris ( ea Bruto erat liber-
tas.nam de alterius partis ligno non conftat)data eft*Secundum haec unus
utrinc^buccinator clafsicumintonuit,deindereliqui etiam concinuerunt:
priores quidem rj qui loco in rotundo quodam conftituti, certu genus mo
dulationis tuba canebant, quo ut in ordine flarent, & arma expedirent mili
tes monebantur: deinde autem reliqui, qui animos militum concitarent, &C

ad congreflum inftigarent.Deinde fubito altum eft coortum filentiu, pau-
lifpercp eo feruato,ipfi mox alta uoce cecinerunt fimul clafsicum,ac clamor
utriuf^ exercitus eft fublatus.Tum uero legionarij milites pila fcutis colli
dere, eademcg in hoftem conij cere, funditores, ac fagAttarq, lapides ac tela

Medici Cfjrf*
r is [omnium*
quod falutent
C epiri attulit.

D efcriptiovhi
hppenjh pr<e -
lij inter Bruti %
Cafiiumq; , CT
Ce f ars ac An*
tonium .

Cohorti -
tiones .

CUfici unenm
di apud Ram
nos mos ^

DIONIS RQM. HIS?.

mnfttere,tum fqu/tfcs cofliget&ac loricati milites cos (ubfeOlri manus eofi
fercre.Primo res multa corporurn iadatioi|e, multa gladiorum dimicatio*,,
ne agi, dum unus quilibet alterum uulnerandi,fibi uero ab idu cauendi, ac
iuxta hoftem feriendi, &C fui protegendi curam gereret : deinde ubi f eruor
animorum creuit, ac ira exarfit, mconfiderate iam cum hofte hoftis con*
gredi, nullam fibi cauendi rationem habere, fed cupiditatefternendi ho*
itis ufque ad fui quoque corporis negledum efferri ( Ibi ali) fcutis proie*
dis eum qui cum congrefsi fuiflent amp ere,& uel galea tradi tergum feri*
re,uel armis nudatum p edus percutere: alijgladtjs aduerfariom comprae>
henfis,eos tanquam inermes confodere,alrj partem corporis uulneri hoftis ,
exponerent reliquo in eum expeditius uti poflent : nec deerant qui fe mu*
tuo complexi, interendi uulneris adempta facultate, gladioru ac corporum
fuorum cofradu perirent:alij unico uulncre,aljj multis cocidebant : acnec
fenfum uulncrum,nec lamentandi fui interitus (parium erat, morte utrunqi
pr£ueniente:quiqj alios caedebant, gaudio elati fimilem perniciem no pro*
4iidebant:& qui cadebant, fenfu priuati miferiam fuam non intelligebant.
Vtraqj autem acies fuum locum omnino tuebatur, & ex eo neqj pedem re*
ferendo, neqj hoftem infequendo excedebatiuerumubi quifep conftiterat,
ibi aut uulnerabat hoftem , aut fauciabatur , aut fternebat, aut cadebat, pu*
gnamq* in multam diem hoc modQ protrahebant* Qpod fi aut omnes u*
trincp copiae fimul conflixifient, quemadmodum inhuiufmodi cafu eueni-»
re foict,autBrutus Antonio,Cafsius Caefari oppofitus fuiflet,aequo Marte
apugnadifceftiim profeddeadie fuiftet.NuncS£ Brutus Caefarem infir*
ViZoYh.zr mum loco expulit , & Cafsium Antonius re bellica fibi nequaquam parem
tUdes utriufy uicit,ac eo fadum eft,utno tota alterutra pars uel uinceret, uel mneeretur,
purtiu fed propemodum eadem utrinque fortuna eftet , utrifep & fuperioribus fa*

dis,& fup eratis, pulfo utrinqj hofte, utrinq? fuga,utrin<£ infecutione fada,
irtrorunque caftris captis. Campus enim pugnantium multitudinemaiore
fui parte repletus, profpedumutrifc^ adimebat,nifi quantum praelio quiP
que circa fe cernebatrigitur fuga inita,utri(^ contrario curfu adlua caftra c5
tinenter contenderunnatqj hanc ob caufam, tum propter fmmenfum pul*
nerem exitum pugnae non cognouerut/ed qui uiciftentfibi oppofitos-, to*
tam diorum efte uidoriam,qui fugiftent, omnes fuos uidos putauerc . Ne*
que prius res ipfa ut haberet cognitum cft, quam caftra direpta, uidorescp
tn fua utriqj caftra redeuntes, obuiam fibi inuicem fadi funt. Itaqj quod ad
pugnam attinet,utraque pars & uirit,&uida eft . nccp enim praeterea tum
ad manus uenerunt , fed cum in difceflu fe mutuo uidiftent, ac quid adum
eftet, fenfi(Tent,nihil amplius conati inuicem fibi uia exceflerunt. Quod ait
cem dixijUtrmqp & uidoriam partam fuifte, 8>C cladem acceptam, fic patet*
Caftra Caefaris,Antontjcp prorfus cum omnibus quae in qs erant, capta fue
runt, quo maxime fomnium uerum efte comprobatum fuit ♦ Si enim in ca*
ftris Caefar manfiftetjhaud dubie cum reliquis perierat.Cafsius autem prae*
lio fuperftes, caftris fuis exutus, cum alio diffugiftet, Brutum quocp fiiccu*
buifle,uidores^ iam adfe tendere fufpicatus, Centurionem quendam (uu
emiftt,qui exploraret rem, ac nunciarct,ubi'nam Brutus eftet, quidcp is age
C tfiiis fud cta retiis Centurio in equites a Bruto , ut Cafsium quaererent, emiflos incidit,
dc deceptu*, proindequafinemineurgente, ac nullo periculo impendente, cumrjslen*
tnortefibicon t0 grefturedift: eoscp Cafsius procul conipedos cum hoftes efte opinare*
feifeit* tur,Pindaro liberto rixo interficiendum fe praebuit . Centurio, cum fe ei (ua

tarditate

tarditate caufam mortis dedifle tMelligeresdpfe quotp fibimortem confci-
uic. Brutus Cafsij corpus ftatim clam in Thafum mifit, ucritus id co in loco
fepelire,ne ea res militibus lu«um affetf ^animos® deqccret.Rdiquis au
tem militum adfe receptiSj£S$ uerbis coiyolatus eit : donataq; pecunialo- 'Brutus ut r -
co eorum quae amiferaht refecit : aqincaftra Cafsiana, quod opportuniora lUtmccpui-

. fuis'eflent,commfgratut.Exi)scafirfe^luiSaiuorumanu, hoftibus cialia ™B!‘ H

damna intuliqi&ladteorumcaftranodluaccefsiqpugnp committere rem in rWr
pofterumnolensmiasna® fpeduaus,poffe eos temporetpfo citra pericu-
lum a (e confici* Ita® eos cum alijs, tum nocturnis terroribus agitare cona*
tus, aliquando etiam flumine extra alueum fuum auerfo, magnam partan
caftrorum hoftiliuminundatione perdidit * Ctefai dC Antonius non modo
uidlusacpecuniac defeflulaborabant, ideoq, fuis miliubus mhilpro atwC
fis rebus reddiderant: fcd copias etiam eorum a Brundufio traqaentes na-
uibus onerariis Statius deleuerat. neq? tamen tuto aut alium locum quem' Statium hojliu
piam petere aut in Italiam reuehi poterant : ftdin folis armis fpem non ui* capistrande
diorise tantum.fed falutis etiam fuse collo cabairticupiebantcp praelio decer tmcsperdit ,
tare, priufquam incommodum quo® mari acceptum fu^hoftesqjrefdret*

Cum Brutus pradium detredaret, libellos in caftra eius furtim infecerunt,
quibus milites hortabant ut aut ad fe tranfirent ( erant enim adiuncff ac pol*
licitationes ) aut fecum ad certamen deuenirent , fi uel minimum haberent
uirium. In hac mora nonnulli Germanorum ad Brutum ab rjs perfugerunt,
uicifsimqj ad eos tranfijt a Bruto Amyntas Deiotari dux, dC Rhaicipolis: Amyntti.
quanquam eum domum abi} (Te quidam autores funt.Hacc pauorem maio*
ris defecffioms Bruto dbiecerunt , ltaq* committere praelium cum ipfis fta*
tuit.Cum autem in fiiis caftris multos captiuos haberer, ac neque quonam
modo eos praeli} tempore cuftodiret, necp quarationefidem ipfis adhibe*
ret, nullum eos maleficium efle perpetraturos, inueniret, maiori eos ex par*
te interemit, necefsitati etiam praeter animi fententia feruiens : eoqj id faci*
iius,quia captiui exfuo exercitu ab hoftibus erant occifi . His fublatis, in a*
dem fuos eduxittiamcp ordinibus infirudis^quilx duae, ex utracp parte u* Xrutiinftiix
na, fuperuolantes, inter fe certauere ; ac praeli} quae eflet finis futura, often* prxlmm.
dere.Qiiemadmodum enim aquila quae a parte Bruti eraquifla fugit: itale
giones eius cum diu admodum anticipiti euentu pugnaifent, tandem fupe
ratx funt : multis® occifis, equitatus etiam, quanquam fortiter eo u% pu'
enans concefsit.Eos fugientes in diuerias partes ui&ores infecuti,necj3 oc*
ciderunt quenquam,neqj ceperunnfed tantum circumfefsis, ut finguli fe fu
ga in aliaatcp alia Joca proripuerant, iterum coeundi inter fe facultatem eis
ademerunt. Brutus inlocum quendam natura tutum effugerat : conatus^
in caftra peruenirc , cum nulla ratione id efficere ualeret, audito etiam mili*
tum nonnullos uiefiofibus fe dedidiffe, rebus omnibus falutecg defperata,
uiuum autem in hoftium peruenire potefiatem fe indignum ludicans, ipfe

etiamadmortemconfugit.altaqpuocerecitatoHerculisiftodi^OjO infe* Herculiidcm

lix uinus,ita ne, cum nihil quam nome effes,ego te tanqua rem aliqua exer tutcdittunu
cui, cum tu fominte feruieriscfuorum quendam fibi manus afferre iuls it. E*
ius corpus Antonius humandum tradidit :caput autem Romam miflum, B ruti mors»
in tranfrnifsione a Dyrrhachio tempcftate coorta, in mare abieefium eft.

Mortuo Bruto, exercitus impunitate fibi propofita,figna ad uieffores tran*

ftulit ♦ Porcia autem, pruna ardenti deglutita mortem fibi confduit* Viro* Vorci* obitui.

rum autem primariorum, qui uel aliquem magiftratu ^efliffent, uel ex p er*

![ 2 cufforibus *

IV

(

A

r

• A

fduontj interi*

tm*

aia DIONIS RO M. h I S %

culforibus C^faris , aut profe^tptorum mnum ero erant , pier/ ex confeftim
manus fibi lpfis attulerunt: aut capti ( intenquos Fauonius fuit ) perieruntr
reliqui ad mare profugerunt, ac deinde Sexso fe Pompeio coniunxerunt*
t "" h». ,

ROMANAE HISTORIAE

aVAD RAlTfc SIMVSOCTAVVS,
Cjuilulmo Xyhndro ^AuguHm» \
inter frete.4

DIONIS

LIBER

INDEX CAPITVM HVlVS LIBR»

Sellum^uod contra Fi iluiam &L. Antonium C tfargefiit.

Vt Sextus Pompeius Siciliam occupauerit*

'Quemadmodum Parthi omnem regionem ad Hellejjpontumufy obtinuerint
X)epace,quam cum Sexto Pompeio ptffar & Antonius fecerunt.

Quomodo P. Ventidius Parthis uiftis A fiam recuperauerit »

Vt Gf far bellum contra Sextum Pompeium moliri inceperit*

'DeBdqs*

Annis haec aPxa funt quinfaquibus Confules hi fuerunt;

'AtuftCfty L, Antonius M.F,

P.SemliusPJ.lfauricus
y\jp* Cn.Domitius M.KCaluinus i u
C.Afinius Pollio,

7l>* t Marcius.

C .Sabinus.

Ap. Claudius CP. Pulcher.

CMorbanus C. F. F laccus.

7 '7' M.VipftniusLP. Agrippa.

I. Caninius L, F. Gallus*

d hunc igitur modum Brutus 81 Cafsius oppetierunt,
ijs quibus C^farem interfecerantgladijs confoisirqui ue
ro ali) earum infidiarum participes fu erunt, aut ante, aut
tum, aut poftea temporis, paucis quibufdam exceptis pe
rierunt.Ita nimirum 8C iufticia pofiulabat,& Deus uole-
bateosinterire,quiuirumadid ufrtutisac fortunsepro-
greflum,ac infuper b enefadForem fuum occidiflent.Cse^
far autem & Antonius ftatim a uidloria Lepidum, qui eius ui&oriat focius
non fuerat, antccelluerunt,ipfi quoq* paulo pdftfefeinuiceaggrcirun.Dif-
ficiie enim erat tres, aut etia duos uiros aquali digmtatefubh'mes,cumbcl-
lo tantas res adepti findent, concordiam feruarc Jtacp quae hactenus in ad-
uerfarijs euertendis unanimi confilio cofecuti fuerant, ea tum prxmia fua-
rum inuicem cotentionumfacere ceperunt. Sta tim enim imperium Cxfar
Antonius qj inter fe partiti funt:ac Carfari quide Hifpania & Numidia, An¬
tonio Gallia atque Africa adfignat* funt:ea conditione, ut fi id animo ini-
Clarii et An - quo Lepidus ferret, Africa ei co cederet . Has tantum regiones fortiti funt,
tonijpattio. quod Sardiniam Siciliamcp Sextus adhuc tenebatrreliqu# extra Italia/ pro-
uinciae pacatae nondum erant , Italiam autem eximiam fempermhuiufino-
di rerum ftatufirifle, dicere nihil attinet, cum non de ea, fed pro eius falute
certare fe tj pra: fe titofnt JBa igitur in medio religa, Antonius id fibi nego

r. ■ [■' Mr

? cij (limpfitjUt rebellia omnia pacaret, & pecuniam, quae militibus promifta

fuerat, conficeret.Cofaruerb,utL’epidum,ffquidismoueret, opprimeret,

contra Sextum Pompeium bellim gereret, ueterams qui fua figna eflent fe
cuti, agros quos polliciti fuerant, diuideret, qui &ftatim dimifsi fant. Ad
haec conuenit, ut duas legiones Cafflar Antonio fecum abducendas daret,
ipfe uicifsim ab eo duas alias tu in Itaijia morantes acciperet.Hec ita inter fe
compofita, cofcriptacp 8fconfignata1fo£$rab altero accepit, ut uter eorum
conuentisnon ftet|let, is ex fyngrapha conuinci pofflet:his^ a<ftis,AntO'
nius in Afiam, Cadar in Italiam curfum conuertit. In itinere ac nauigatione
Cadarem morbus tanta ui afflixit, ut ijs qui Rom£ erant, mortis quocp fuse
opinionem praeberet : fed exiftimantes if, non tam infirmitate detentum,
quam mali aliquid molientem moras necftere,fibi omnia quae poftent acci^
deremala,praeiagiebant:quamuis ei cum alios,quifolent ukftoribus,hono
res decreuiflent (eft enim in huiuftnodi rebus receptum ufu,ut ij qui perie-
runt,in repraehenfionibtis omnium fint : qui uicerunt, honoribus afficiant
tur) tum ut quotannnis fupplicationes eius noffline haberentunatque hoc
quidem uel inulti . Ipfe enim Cadar aperte iufflefat, ut id fupplicio de parris
eidis exacfto fieret. Aduen tum igitur fuum proferente Cadare,uarrj fermo-
nes uulgo iacftati, uariecp homines inde affedi funt . Inter alios rumores is
quocp Ipargcbatjdiem eum fuum obq fte,eratq5 id multis uoluptati : ali) ma
lum aliquod ipfummachinari ferebant, multiscp metum inijeiebant, ita ut
alij res fuas abfeonderet, fuicp cuftodiam agerenttalij de loco in quem pro^
fugerent, fibi profpiciebant : plericp in tantum pauorem deuenerat,ut cum
nullas inire fu£ falutis rationes poftent, interitui feie omnino pararent:pau
cifsimi erant, qui animo efflent bono. Nam cum prius tanta SC tam uaria fa*
cultatu iacftura efflet facfta, tot homines perijftent:iam,ut qui prorius in po>
teftatem Cadaris ueniflent,nihil fibi leuius,omnia grauiora pollicebantur.

Quare Cadar metuens ne qui noui tumultus concitarentur, Lepido praeci
pue pradente, literis ad Senatum datis bono eum efle animo hortatus eft,
pollicituscp,fe omnia in praderitiarum clementer humanitercp acfturum.

Anno fequenti P. Seruilius dC L. Antonius nome Coniulum, Conftilatum An. V.C.715
autem hic 5C Fuluia gefterunt.Hoc Cadaris focrus,ac M. Antoni) uxor,Le* F uiuia uirite
pido propter ignauiam contempto, ipfa Rempublicam adminiftrauit : ita animi mulier .
utneqj Senatus, necp populus quicquam praeter eius fententiam ftatueret.

Ipfe UAntonius cum de quibufdam Inalpinis a fe uicftis triumphare uellet, T)e l. Antonij

quandiu Fuluia contradixit,ei is triumphus a nemine concefflus: ubi ea de^ triumpho .

mulfa cortcefsit, ab omnibus decretus eft. itauerbo quidem L* Antonius

de his quos uiciffe aiebat ( neque enim aut triumpho aliquid dignum ege*-

rat, aut omnino cum magiftratu ullo ibi locorum fuerat ) triumphauit: re

autem, & triumphus ifte,& honor Fuluiae fuit. Proinde^ magis eo, &C ue-

rius illa (uperbij t:eft enim maius,triumphandi poteftatealicui cocedere,cp

eum concefflum ab alio duccre:ac cum habitu triumphale induifflet Lucius,

currum confcendifflet, reliqua pro more fecifflet, ipia Fuluia eos ludos hoc

uia adminiftro uiia eft exhibere.Triumphauit autem Calendis Ianiiarijsjac

feineo Mario parem iacftabat, quod qua die magiftratum initurus eflet,

triumphafflet.imo QC proferebat fe Mario, fe uolentem triumphi ornamen>

tis depofitis, ac togatum, Senatum couocafle dicftans: Marium id coatfhrm

fecifle.prseterea Mario aut nullam, aut unicam omnino coronam datam:fi>

bi nero & alias, dC tributim a populo ( quod ante ipfum obtigiffletnemini )

t s oblatas:

/4

4 mt<k

/

>

c

, (

(XK

an dionis roi. Hi st. y»

oblatas:id uero fadum erat propter Fuluiam, $C pecunias clam certis lidffll •
C4»U Roma nibus diuifas.Eo anno Caefar Romam ucninperadiscp ijs, que ex inftituto
rcditutycr ori - maiorum pro uidoria fieri folcnt , ad res conftituendas expediendas^ fe
go bctti eim contulit.Nam Lepidus quidem partim meri Csefaris, partim animi infirmi
contra b. An- tate a nouis rebus agitandis detentus fuit.CafitainiL. Antonius & Fuluia,
tonim er F ul qU1*a ^ pr0pinqiu' erant eius, & confu tes principatus , etfi primo quieue^
mnh rant, tamen pdft progreffu temp^&difsidium inter eps coortum eft , An¬

tonio & Fuluia id praecedentibus, quod in partem diuilonis agrorum eam
quae ad Antonium pertinebat,recepti non fuiffenr, Caefare, quod legiones
fibi ab ijs redditae no effent.Hoc difsidio SC affinitas dirempta eft,& ad beb
lum apertum res producfta. Caefar enim cum infolentiam focrus fuae no fer^
ret ( malebat autem uideri cum hac, quam cum Antonio Obi non conucnb
Cafar Fuluia re ) cum filia eius , quam adhuc uirginem effe facramcnto contendebat, dfi
filia repudiat, uortium fecit, nihil curans fidesme Obi non haberetur, tanto eum h anet em
pore fecum illibatam habmffejan nero exiftimaretur hoc diu ante fecum ita
ftatuiffe, cum fe ad futura praepararet* Secundum hoc repudium nihil inter
eos amice acfttim eft : fed L . Antonius caufae focietate cum Fuluia contra^
da, ac fi id fratris fui Marci caufa faceret, ( nam Pij quoque cognomen fibi
propter fuam in fratrem pietatem fumpferat) ftrenue eam agebat.CgfarM.
Antonium nihd culpans, ne eum populos Afianos fub fe habentem, hofte
fibi redderet , Lucium &C Fuluiam incufabat , ac repugnabat ijs , non ea ex
Marci eos fententiaagere,fcd peculiare fibi dominatione quaerere iadans.
Erat autem utriq^ parti magna potentiae Ipes in diuifione agrorum pofita,
ideoq* dc ea primum inter fe contenderunt, Caefar fecundum id, quod cum
Antonio poft uidoriam fecerat, padum , omnibus iliis Antonijqj niilitib^
agros diuidereuolebat,uteorumfibi animosbeneuolentia obftringeret:
Antonius & Fuluia iuis militibus copetentem partem ipfi afsignare,ipficp
colonias deducere uolebant, ut eorum uires finiaris efficerent: uidebatur
enim utrifque expeditifsima ea ratio, bona inermium fuis militibus largiri
Poftquam igitur praeter ipforum opinionem magnus tumultus extitit,8<!
res ad bellum fpedauit , ac Caefar, cum initio omnes per tota Italiam agros
( nili fi quem miles aliquis dono acceperat , aut ex publicis agris partem e*
inerat, ) una cum mancipijs 5C inftrumento reliquo , dominis adimere, &
militibus dareftatuerat, eorum qui iuis bonis fpoliabantur, uehementiain
fe cocitauiffet odia, mutare fententia Fuluia & Antonius ceperut.Exiftima
bant enim plus fibi praffidij intjs,quos Caefar ea imurialaefiffet, eginijs qui
agros effent accepturi, futura.igit his omifsis,ad illos, quorii dC numerus z*
rat maior, & iuftaira^pter res ademptas fibi coceperant, fe couerterutreos
fibi fingillatim coniunxerunt, eos adiuuerunt, ac inter fe focietate copula>
uerunt,ita ut qui ante Caefarem metuiffent, iam patronos adepti animure^
fumerent, ac de fuis facultatibus nemini cederent, cum M. etiam Antonio
hoc ita uideri iudicarent. Hos igitur Conful dC Fuluia adfuamcaufamita
adiunxerunt,utinterim in nullam Caefarianorum militum offenfam incw>
rerent. Offendebant enim ijs agroru diuifione nulla opus efie, fedhoftium
fuperatorum bonaftiffedura eis indicabant, praefertim cum praedia, ac fu-
pellex extarent,uendita partim, partim nonuendita: ea igitur, aut precium
pro ijs folutum dari eis iubebant,ac fi ne hxc fatis foret, ad fpem pi aedae A-
fianae animos eorum erigebant.Ita moxfadum eft, ut Caefar; qui poffeftb-
nbusfua ui adimebat, laboremcp & pericuia omnibus exaequo de rjs pa-

rabat

4.

U'-'*

w

m: .

^A

» -

i® ' ■

■ * * L I B X L V 1 II. 223

■V rabat, & dominis bonorum, 8C militibus in£>ffenfa e flet. Ifbi neto, quia nc<p
' ^ucnqiiamfuorpoiiabant^prqmiflarere^^rentaturosfineullo certami
ne ex partis bonis offendebant ■ utrofcpfuos habuerunt. His rebus, acfame
( qua iumma premebatur, manySiculum Sexto Pompeiojonium Cn.Do-
mitio Aenobarbo obtmetC,qui dC i|te unus gk Caefaris interfectoribus ex
Philippenfi pugna effugerat, paratafp clafle aliqua, Ionium mare aliquam*
diu iam tenebat, ac mlilta rebus hoftitmVdamna inferebat ) effectum efflit
Casfar infummis difficultatibus haereret. Accedebat ad eas, quod in c5ten-
tionibusquaemilitibus cum Senatoribus, tfut reliquos qui agros pofside-
rent, intercedebant, ( cuiufmodiin certamine de re maxinji momenti acci
debant plurimae ) neutris tuto poterat aflripularhnam utrifqj iuxta gratifica
ri, erat quidem id impofsMe,cum alteri iniuriam inferre, alteri eam defen¬
dere, alteri aliorum res inuadere, alteri fuas retinere cuperent. Quoties igi¬
tur m odo huic, modo illi parti, quemadmodfi id necefsitas poflulabat,ac-
cederet,in odia alterius flarim incurrebat : neque tantum gratias ab his, qui
bus officium fuum exhibuiffet, quantu odi} ab ms quibus negaffet aliquid,
confequcbatur ♦ Alteri enim ita accipientes quse defiderauerant, tanquam
debitum fibi fi exolutu eflet, nullum id beneficium putabant : alteri fuis fe
fpoliari segre ferebant. Sic Casfar identidem alterutram partem offendens,
ac modo ob populifludiunij modo ob militum male audies, nihil proficie¬
bat, experiebatur^Npfa re, armis eorum beneuolentiam, quos iniuria affe-
ciflet, pararefefibi non poffe : fedpofle quidem omnes quinon obtempe-
raflfent ipfi, armis ad interitum adigi, cogi uero armis, ut eum quem nollet,
amaret, neminem pofle.Igitur muittis etiam fe fubduxit, ac necp iam Sena¬
toribus abff ulit quicquam ( primo enim horum quoque agros omnes mili
tibus diuidere decreucrat, interrogans eos: Vnde enim alias militibus pras-
mia perfoluemus^Quafi uero aut belligerari eum quifqiTam,aut tanta ipfis
promittere iufsiflet ) &£ tjs quoqj agris aSftinuit, qui uel a mulieribus dotis
nomine,uel ab alijs pofsidebantur, minores quam ut promiflk in fingulos
rnilites quantitatifatisfaceret.Hocfacfl o S£ Senatus,ac quibus praeterea ni¬
hil eripiebatur, melius de Casfare iam fentire ccperut.Milites autem, quan¬
tum iffis Ctefar pepercifleqaut honorem habuiffet, tantum fibi ignominiae
ac detrimenti accidiffe, fecp minus fpe fibi faefia accepturos putantes, indi-
o-nabantur,multoscp centuriones,alioscp Casfaris familiares,qui eos ne tu-
multuarenf inhibebat, complures interficiebattparumcp abfuit quinipfum
quoque necarennac quam cunqj arreptam occafionenyullam fuas irae cau
Tam faciebant. Nec ante finem indignandi fecerunt, quam impetrauerunt*
ut cognatis fuis, & eorum qui in praslijs cecidiffent paretibus ac liberis om
nes agri quos nonnulli ad eos pertinentes pofsidebant,pcrmitterent. Hoc
rurfuin milites Cxfari cdniunxit,plebis autem iram cocitauit, ita ut ad ma¬
nus quoq^ deuentum fiqconflictumcp continenter, ita ut utrincp multi fau- Conflifius ple
ciarentur, perirentep, militibus armorum genere, ac bellorum ufu, plebe nu bis cum militi
inero ac iactilatione de tecftis prarualente.ltaque SC domuspermultasyom- bus,
buflte fiint,S£ annua habitatio, fjs qui Romae erant, ad mille numos tuq$ in
continuum, qui uero alibi in Italia habitarent,quarto quolibet anno remik
fa efl.Pugnabatur enim in omnibus urbibus fimiliter,ubicunque milites in
plebem incidiffent. His malis, ac eo prasterea quod milites a GaefareinHi^
fpaniam prsemifsi, tumultum Placentias quendam edidiflent, ac non ante,
quam ab incolis eius regionis pecunias acciperctjconquieffent, eofdemcp

4 Calenus*

Calenus & V entidius, qui Gallfae tranfalpin^ praeerant, Alpium tranfitum ,
prohibuiffent, territus Caefar ht* quid gratmis pateretur, cum Coiiile 8C Fui
uia pacem componere fiatuit; & quiaipfeper fepriuatimnihil efficiebat,
ad ueteranos confugit,ac per eos de pacifkatione egit. At Lucio Fuluiaecp
animus aucfius his euentis erat,adiunierantcg adJjjam caufam eos quibus
agri adimebantur:eos Lucius uhdfqufiqp circumiens^ C affare abalienatos
in unum cogebat.Fuluia autenvB^^fte occupato, as£ ad Tuam focietatem
pertra<ffo, Senatores &C equites a fua parte ftanteshab' ibat, cum rjs de onv
nibus negocijs cofiliainibat : identidemq* edicfia,ut exfufa uidebatur,prO'

F ulmgUdio ponebat.Id quidem mirandum adeo non efi, cum gladio etiam feaccinxe^
fe attingit; rit ipfa,tefferam militibus dederit, faepenumero concione apud eos habue*

rit.Caefar, hoc fibi uidens ad cetera mali accedere, necp opprimere eos ua*
lens, non modo a potetia, fed a ffudijs etiam hominum longe fpiis inferior
(multos enim ludebat lpfe, illi uero bonam omnibus ipem faciebant) cum
aliquoties per amicos priuatim compofitionem apud eos fruftra tentaffet,
tandem legatos ex ueteranis ad eos mifit,in eum praecipue fine, ut paceim
petratares coftituere,ac deinde ipfis refiftere pollet: quod fi eam noeffet
coniecutus,at certe caufam difcordiae no fibi, fed ipfis imputatum iri exiftfi
mansmeq^ falfus efi: fua opinione.Cum enimnemilitu quidem atftioneim
terpofitaresfuccederet, fenatores adL. &C Fuluiammifit, qui &pa<fia fibi
cum Antonio facfia eis exponerent, &C de controuerfia efognofcerent ♦ ubi
ne iic quidem effecfium quicqua efi: ( nam 8C multas conditiones ferebant,
quibus fiaturus Caefar no eflet,&!! omnia fe iufiu Marci Antoni) agere pen»
Veterani con- hibebat ) ibi demu Caefar ad ueteranos fe iteru co tulit. Veterani Roma fie
trouerfa inter quetes,tan$ cum populo acSenatu aliquid aefiuri, aduenere:acin Capito-
Ctfarem&h. lium cogregati,omifsis iftis,couentus Antoni) ac C affaris recitari fibi iuffe
Antonium ar- r%t: eos approbauere,fecp arbitros litis eoru coftituere, eacp aefia in tabulas
relata obfignataqj Veftalibus uirginibus adferuada dederut:Caffaricppr$>
(entijL.aute Antonio dC Fuluiae per legatos die dixerut,ad qua difceptadg
rei caufa Gabios ueniret.Caefare fe promptu ad iudicanda lite exhibete, ijs
autem pollicitis quidem feadfuturos,no tamen uenientibus (incertume»
tu ne, aut contemptu potius id ab ipfis faefium, certe enim iudicium uerbis
exagitabant,ac inter alia Senatum Caligam ab uiu militaris ueftimenti no*
minabant) iniuriarum Lucium 8C Fuluiam ueterani damnauere, Caelaris
caufam fu/cepere : ac faepius deinde confultatione habita, bellum contra L.
dC Fuluiam inftituerunt , atq? ad id gnauiter fe parauerunt, pecunia urndicp
contracfia, atq* etiam ex facris rebus conflata, ( omnia enim ornamenta per
totam Italiam, qua in fua eam poteftate habebattac Romae etiam, qu^ qufi
dem pecunia commmutari poffent, ex templis abftulerat) ex Gallia etiam
T ogata , quae tum Italiae legibus ac inftitutis formata fuerat, ne in cifalpina
regione eius gubernandae caufa effent exercitus alendi, pecunia ipfis, mili-
tescp adducebantur. Dum Caefar haec adornat, Fuluia etiam ac Luciusfjs
quaevri fuam rem effent, parandis, exercituicp cogendo intenti eranttutriqj
autep • legatos fuos,ac milites,' Tribunoscp, hac illae circummittebant:^ cu
~ uitates alias fibi adiungebant, ab altjs non recipiebantur.quorum ego ple^
racp, ubi nihil memoratu magnopere dignum aefium fuit, praeteribo : qua:
autem referre operaeprecium effe exiftimo, eabrCuiterrecenfebo.Nurfia
Sabinorum oppidum efi, eo Cgfar primum cum exercitu accefsttffugatocp
quod ibi ftationes agebat praefidio , ab oppido aTitifieno Gallo repulfus.

bitri.

Nurfia*

_ . ■■=>. -f

.... V'

• **> ,TC ^ •’ N .

XTVII I. ) { J

- \ in Vmbriam digreflus, S cntinat^o^piigimiit * Intetfm Antonius mifsis

v

y j , 3 r - ■

_______ /Antonijurbisdefenfore _

tur, urbem cep-ftrneqj L<*gTao,cui eiijp erat mandata cuftodia,quicqua refF
ftente ( erat enim ho$o natura ignaW<)neq5 Seruiiio Confuie, ipfo quo-
que nimis quietiS'ftv|iiofo. Eo cognito Car^r, relicto ad oppugnationem
'Sentinatium Q^Saluadieno Rufo, Romam ipfe cotendit. Antonius autem
ante eius aduentum urbe exiuit, cum efleciflet, ut decreto tanquam ad bcl-
lum proficifci iuberctur,concionatuscj3 edet militari habitu indutus, quod
facium ab alio nemine unquam fuerarlta Capiar in urbem citra omne certa
roen receptus, Antoniumqj fruftrainfecutus,reuerfus Romam accuratiori
cuftodia firmauir. Caefare a Sentinatibus difcedente, ut dixi, acC. Furnio,

(qui ei oppido preeerat) eius iniequedicauia ab oppido longius progref*
FojSaluidienus ex improuifo oppidum aggreftisfe cepit, diripuit, incedit^.

Ceterum Nurfinis fefe dedentibus nullum eft d%nnum iniuncftu: poft au¬
tem cum eos qui in preelio ( conflixerant enim cum Caefare") ceciderant fe<-
pelientes, eorum monumentis infcriberent,pugnates eos pro libertate oc*
cubuifle, tanta ab eis muleflg nomine exacfta eft pecunia,ut urbe agrocp om
ni ceflermt.L. Antonius Roma profecftus, in Galliam ire intendit : fed nine
5*e prohibitus , Peruflam ( urbs eft Hetrurice ) fc conuertit : ibi eum de pree-
henfum primum legati CaTaris,deindeipfe Ccefar oppugnauerunt.Duran
te obfidionc ( nam dC natura munitus eft is locus , SC fatis inftrucftus erat o^
nibus rebus ad defendendum neceflarijs, &C emifsi ab Antonio, antequam
operibus urbs onmino clauderetur,equites, multum Ccefarianis damni in¬
ferebant, ac multi ali) diuerfls ex locis uenientes enixe Antonium defende¬
bant ) multa utrinqs a (fla funt, in quibus cum pleruncp Antonius priores tu L.Antonij dt'
3ifict,tamenfames tandem ei deditionem extorfit:uenia ipfl,alijsqg nonnul ditio,
lis data^pleriqj Senatores, equitescp,qui cum Antonio fuerant, necati funt,
nec^ id communi more ( fiquidem uerum eft, quod fertur) fed c c cc.equt-
t e s , S enato res qj cumali) , tum T. e tiam Camiutius , qui olim Tribunus ple¬
bis multitudinem Ccefari Ocftauiano conuocauerat , ad aram Ccefari fupe-
norifacratamadducftijibi^.madatifunt: Perufini, alijcp ibi tum capti, ple^
licp trucidati, urbs ipfa tota combufta,fano folum Vulcani feruato;fimula-
crum Iunonis cafuab incendio fiiperftes, Romam aduecftum eft propter
fomnium Ccefaris quoddam,coccflumcp ab eo, ut qui uellent, eam urbem
reficerent, ac habitarent, ager tamen urbi datus no totum milliare explens. '

Perufia capta ( quod fuit Cn. Domitio Caluino iterum , Afinio Pollione An.V.Cyi^
Cofs.) reliqua etiam Italice oppida partim ui, partim deditione recepit Cee
far. Itacp Fuluia cum liberis ad uirtrm aufugit , ac ex primoribus etiam conv Fugct ex Uniti
plures partim ad Antonium , partim ad Sextum Pompeium in $icih'amA Fuluti*
bierut, inter quos Iulia etiam Antoniorum mater ad Sextum uenit, ab q$ udix.
amicifsime excepta, dC ad filium Marcum mifla eft, ut de amicitia c sggjgrj a‘-
geret. Inter eos qui ex Italia tunc a,d Antoniu profecfti funt, Tiberius enanf^ c/^ 3
Claudius Nero,prcefidio in Campanice quoda oppido prafecftus, cum Cee Eronis.

Eris res obtinerent, cum uxore fua Liuia Drufilla, &C filio T iberio Claudio l iuti Dr«-»
Nerone, eodem abijt : fed pofted temporis res quam maxime admirabilis, file. >
ac preeter omnium opinionemeuenit,utLiuia,qucetum Caefarem fugie¬
bat, ei nuberet, atq$ is Tiberius, qui cum parentibus tiAc fuis folum uerte-

bat3

■

3 24

\

DIONIS' R M. H I S T.

bat, Iinpefaforpoft Caefare fiditEciflejT» tempore in urbe togae (easenfm,
etfi decretum facftum non fuerat, a pebe^oacfh' pofuerant ) refumpta? , ff
fticp dies adi funt. Caefar habitu trwmph&i in urbem addu&us, ferto cp lau
reo honoratus: & decretum, ut quoVes triumphans aliquis eo uteretur,Cac

Cefir de conci
liando Sexto
Pompeio agit.

Muti 4 mater
SextiPompeij .
Sextus Pompe
m ut Sicilite
compos fit fi,-
ttus\

Pompeius "Bi¬
thynicus.

Saluidienus *
Sexto Pompe¬
io uittus*

far quoqj eodem decoraretur, Caclaittalico rfSg&cio confedo,cum mare
Ionium etiam liberatum iam eflet/.p^.m Domitius £Vis uiribus ad id tenen-
dum diffidens, ad Antomum&de&us erat ) ad bellufh Sexto Pompeio in-
ferendu fe parauitifed cum de potentia eius effetfacftl^s certior,eumq3 cum
Antonio per matre legatoscp agere audiffet, ueritus ne contra utruncp fibi
bellum fimuleifct gerendum, Sextum QC fidei & uirium plus quam AntO'
nium habentem ut fibi conciliaret, matrem ei Mutiam mifit : fororemcp L»
Scriboni) Libonis(foceris Sexti erat ) ipfe duxit, fperans QC beneficioS:
affinitatefeamicumfibiPompeium redditurum. Is Pompeius cum fecun-
dum pada cum Lepido inita ex Hifpania difcefsiifet,ac no multo poft daf
fi effet praefecftus, cum C^Pareieampraefecfturam ademiflet, nihilominus
naues retinens, aufus fuerit in Italiam nauigare : mox cum eam iam Catfar
occupaifet, fe autem inter fuperioris Cadaris occifores damnatum eife au¬
diret, a continenti abftinens,& circum infulas nauigans, euentum expe-
darat, uidumcp citra ullius iniuriam fibi pararat : fore fperans, ut ejuoniam
caedis particeps non fuiflet, ab eius filio ipfo reduceretur :uerum cum
fc quoque proferiptum effe intellexiflet, defperato in patriam reditu, ad
bellum feinftruxit, triremes fabricatus eft, profugos ad fe recepit, praedo-
nes maritimos focios fibi adfeiuit, eiedoscp patria fufeepit. Itaparuo tem-
pore uiribus acquifitis, mariqj Italiae uicino potitus, in portus eiusfubue-
dus, naues abripuit, ac praedas exercuit : rebus fuccedentibus, ita ut iam &
milites dC pecuniam haberet, in Siciliam nauigauit,Mylascp dC Tyndari
dem citra etiam pugnam cepit : a Meflana autem eum Pompeius Bithyni¬
cus, Siciliae ea tempcftatcpraefedus, repulit, quanquam ne fic quidem Se¬
xtus omnino eam miffam fecit : fed in agrii eius incurfiones faciendo, com¬
meatus intercludendo, fubuenietes Meflanac partim metu eiufdcm incom
modi obiedo, partim per infidias damno dato, prohibendo,Quteftorent
cum pecunijs,ac tandem &C MeiFanam,& Bithynicum,cum conueni(Tet,ut
infulam aquata poteftate regeret, in iuam poteftatem redegit.ac tum qui¬
dem Bithynico nihil mali exhibuit:Meffanenfibus autem arma & pecunia
ademit.dein Syracuias,& alias nonnullas urbes fubegit, ac milites ab ijs ac
cepit, mittente etiam ei milites ex Africa Q,. Cornificio.Pompeij ita auge-
fcentis aliquandiu Cadar nullam curam habuerat, quod & cotemnebafho
minem, dC alijs negoctjs diftinebatur : fed cum fame multi in urbe perirent,
acltaliam quoque Sextus attentaret, ita demum clafle parata Saluidienum
cum magnis copijs Rhegium praemifit.lsPompeiu ab Italia reiecit:regref-
cp eo in Siciliam, naues ex pellibus ad imitatione eorum qui Oceani na-
uLant facere inftituit, intus baculis leuibus conferens, foris autem pel-
lemjbpps crudam in formamrotundi clypeiobducens.Verum rifui habi¬
ture peri^^^ is transfretare conaretur, ueritus, pelliceis nauigrjs iftis
omifsis,claiIe,qu^ iam inftrucffa aduenerat,tratj cere aggreffus eft:fruftra id
quidem, cum dC multitudo 8£magnitudonauium eius multum peritia:
audaciae hoftium concederet. Haec gerebantur eo tempore, quo in Mace¬
doniam Cadar expeditionem faciebat : isqp infpecftor huius naualis pradtj,
segre admodum (e primo hoc cogreflu uinciaacnon aufus u i tranimif-

fionem

~j . ' . tlBEF>XtVIIt , Mjr

fortem pofthac tentare,quamuis BkVifque i^niibus fins (aluis, (ed fopenu>
lilcro clanculum facfto periculo, quod mtique fi in infulam perueniftet, pe-
deftribus copijs uicfiuru fc facile !t>erare|,cum nihil proficeret, ualida ubicp
infulam cuftodia obferuantc^s-iiftitu^s alijs quibuidam, qui Sicilia inten¬
ti elfent,ipfe BriindufiimlaSAntonii/in perrexit, auxiliocp nauiu, Ionium
«nare traiecit, His acfii|7totam infulabW^-qeius occupauit,Bithynicu inffi Bithynici inter
diari fibi praetendens ''occiditrfpecfiaculajqu^ia uicftores folent, edidit: ca# ritu*.
ptiuoru n analem in freto, prope Rhegiu, ita ut hoftium in cofpecffri eilet,
pugna exhibuit, commifsis inter fe ligneis, &C pelliceis ad deridendu Salui#
dienu nauiculis : deinde naues plures extruxit, mare circu ;infula obtinuit,
aucfius ca etiam gloria atque faftu, quafi Neptuni filius eifet : nam & pater
quondam eius imperiu mari uniuerfo habuerat . Haec a Sexto Pompeio ge
fta funt,Cafstj adhucBruticp rebus faiuis.Secundu eoru interitum, cum alff
ad eum, [tum Statius etiam Murcus fefereceperut:Statiu Pompeius] liben *
ter accepit (nimiru ut copias,quib.illepr^erat,a4fe traduceret) deinde aut
ftrenuum & magnanimum efleuidens,interfecit;Woditionis etfm infimu-
lans ♦ Deinde eius claflem, ac multitudinem feruorqp qui ex Italia aduene-
*ant,ad fe recipiens, magnopere creuit: tantus enim fuit fugitiuoru nume¬
rus, ut Vefiales etiam cum rem facram facerent, uota conceperint fi finis au
fugiendifacfrusfuifiet.Hisdecaufis, aepotiisimum quod exules recipie¬
bat, & cum Antonio dc iungenda amicitia agebat, Cgfar cum eo pacem in¬
ire cupiens, ubi id non fucce(sit,M* Vipfanio Agrippae bellum contra eum Agripp* pr&
gerendu iniunxit,ipfe uero in Galliam profecfius eft. Qua re cognita Pom- tur.u
peius, obferuato eo tempore, quo Apollinaribus ludis exhibendis occupa
tus Agrippa erat, ( Praeturam enim tum gerens, ac praecipuus amicus Cx-
faris fplendide omnia agebat, ludoscp inter extera equeftres biduo prxbe-
bat, 8C Troiam uo catum ludum pernobiles pueros magnifice exercebat).
in Italiam tranfinifir,ac tandiu in ca prgdas agendo commoratus eft,donec
Agrippa adueniret: fub eius aduenturehefio in qufbufdam locis prxfidio,

(h Siciliam reuedus eft. Cxfar primo per alios Galliam occupare conatus,

cum Fufius hatftenus , &C ali) Antoni j rebus fauentesid impediuiflent, eo CrfarGattiam

tempore obtinuit,cum morbo abfumptum Fufium inueniflet, eiuscp exer- occupat.

citum nullo labore ad fe tranftuliftet:Lepidum molefte ferentem fe fua inv

peri) parte fpoliari,in Africam mifiqutfibi eum eo amiciore haberet, quod

i fe folo,ac non etiam Antonio eam prouinciam accepiflet.Erant in Africa

dux Romanorum, Uti fupra demonftratum eft, prouinciptprxerant autem

ante Triumuiratum, NumidixT.Seftius, alteri Cornificius acD.Lxlius,il VtSeftimAfri

le quidem Antoni)$hi Cxfaris rebus ftudentes.Seftius primo cum eos(lon ca poti -

ge enim paratiores a copijs erant) in fuam prouinciam irrupturos putaret, Corniji

ad propulfandam eorum uim fe parauerat;poft eos ob cuneationem defm cl0 €rL^°

ciens, elatus prxfertim prodigio , quod bos humana uoce (ut fi^tur ) eijt 1"%***?

ageret qux infti t uiftet, iufter a t,infomniocp, quo- taurum quendattain ofrpi-

do T uca fepultum, imaginatus fuerat fibi dicere, ut caput eius

ticxcp impofitum circumferret, ita enim fore ut uinceret.his animo con&Bfe^ - :

•mato,prxcipue cum taurum eo inloco quem ei fomnium demonftrauerat,

inueniflet, omni moraprxcifafin Africam profectus., Adrumetum Qc alias

quafda urbes inopinantes aggreffus cepit . Poftea hocfucceflu elatus, cum

minus accurata uteretur cuftodia, a Qugftore infidi) s petitus,magna parte

exercitus amifla in Numidiam abijt: eamqj cladem e6Aferens?quod tauri

'{ caput

aiS . ' 'r DIONIS Wt/M, H I S T,

caput fecum rionhabuiffet,deku6 fe4&expeditionem parauit, Interim ad> Y/
uerfarij occupauerant in Numidia/n intfare,acalrjs Cirtam oppugnant
bus?Qiiaeftor cum equitatu aduerf^rs ipfldVi Seftium tendens, eum eqiieftri
bus aliquot pradrjs uicit, ac collega CVuxitV:. fibi adiunxit. Seftius autem
nouis fubfidijs aucftus, denuo rem iq^periculifpu^sa^ adduxit : fupcratocp
uicifsim Qiiarif ore, Laelium a^^^ipulantem in cAtra copulit,obfeditcp:
Ltlij & Cor- Cornificium autem eifubuementem opinioneLadfjiam capti deceptu, a*
nijicij Interi - nimocp confternatum, uicit, in praelio occidinac L§elium quocp, qui ut a
tus. tergo adoriretur hoftes,caftris exiuerat.His a(ftis,tuto deinceps utriqj pro*

uincie prgfuit, donec Caefare ex pacfto cum Antonio Lepidocp inito,impe
rium in eas na<fto,ac C. Fuficium Phangonem eis praeficiente, ultro cefsit.
Poft pugnam Philippenfem,cum Caefar 8C Antonius inter alia Africa quo*
Sefiiut ut Afri que diuififTent,itautNumidiamCaefar,Antonius Africam acciperet(Le*
cm omi ferit* pidus enim nomine tantum imperabat, acidipfum quoq? fiepein literis o*
iterumq. ; recc- mittebatur ) Fuluia SeftiAfuafit, ut Africam occuparet: ( commorabatur
perit. enim adhuc in Africa Senius :uerbo quidem, propter hyemem:re autem,

quod fore fperabat, utaliquinoui motus ibi exifterent) is cum Phangoni
Vhmgo^m <t- non perfuaderet,ut fibi prouincia cederet, prouincialcs, qui Phangonis im
ficter mteri- perium iniquo animo ferebant ( nancpis Phango ex milite mercenario Se*
tws' nator facftus, quod multis eius fimilibus obtigiife fupra demonftraui, male

regebat prouincia) focios fibi adfciuit. Igitur Phango in Numidiam abijt:
Cirtenfibusq* ipfum fpernetibus, damno graui impofito,Arabionem, qui
A rabio ditione in barbaros uicinos imperiu habebat, ac prius Larlio, deinde Seftio opem
fuapulfutpc- tulerat, propterea cpiod fibi opitulari nollet, ditione eiecit,iscB ad Seftium
rit- confugit. Phango a Seftio Arabionem poftulauittcumcp n5 dederetur, ira*

tus in Africam irruit,ac nonnihil maleficij regioni intulicjfed a Seftio obuia
fibi cum exercitu profe&o pr£lqsaliquotnonmagnisfuperatus,inNumi*
diam recefsit,infequente Seftio, qui equitatu potifsimum Arabionis confio
dens,fperabatfebreuiterui&oriamabaduerfario reportatutum.Sedpoft*
quam Arabionem fuipicionis cuiufdam caufa Seftius per fraudem interfe*
cit, indigne eam necem equitibus ferentibus, eumcp deferentibus,ac plerifi
que Phangoni fe adiungentibus, nihil efficere potuit. Proinde quafi caufa
belli e medio fublata,Phaneo dC Seftius amicitiam iniuere, qua fretum Se*
ftium cum animaduerteret Phango fecure agere, in Africa inuafit:pr£lioq$
commiffo,uterq? dC uidus & uicftor difcefsit.nam Phango equitatu Nunn
dico, legionibus Romanis Seftius pr£ualebat;igituritautrincp caftraab ho
ftibus direpta funt,ut neutri quid focijsfuis fadum effiet, fcirent. Cum fefe
recepiffent a pugna, dC quid euenifTet,refciuifTent, denuo cogrefsi funt. ibi
fufis Numidis Phango in montes confugit.no <ftu aut cum bubali ibi tranf
curreret, equitatum hoftium adeffe opinatus,feipfum interfecit. Ita Seftius
rihquam prouinciam abfcp labore ullo recepit, Zonam autem diu admo*

l rvidiu Afri -

cdm outtp.U ‘Yiue quod longe maiores fecum is copias habebar, non repugnauitSeftius:

fed id quod neceftarid faciebat,gratificari fe Lepido fimulans, quieuit. Le*
Antonij in A- pidus utramcp prouinciam in fuam poteftatem accepit.Eodem ferme tenv
fu «tu, er 4- pore,M. Antonius a pugna Philippenfi in continente Afiam uenitribi par*
morClcopa- timipfe circum iens, par tim alios emittens, pecunias ab urbibus exegit, ac
ditiones uendidic' ‘'iterim Cleopatra: in Cilicia uifie amore correptus, nui*

Mm

.. v _ _ _ . 4 22 p

lamdeinde honeftatis cura gerxm, Aegyptiae mulieri feruiuit, eiuscp amo
>:ii uacans cum alia turpia multa redfliV, ac fratres eiusEphefi a templo Dia
nae abreptos necafler, tande PMnco iA Afia,Saxa in Syria relicfto in Aegy¬
ptum profectus eft. PradauAta res^Tultis motibus occafione. Nam St qui
Aradum infulam incol^Sanc, eis qiit ad fe pecuniae exigedae caufa mifsi ef
fent,non obtemperabant, nonnulliik*$gm eoru occifis, St Parthi cum iam
antefe comouifienrvcummagis adhuc cotr^Romanos infurrexerut, duci-
bus Labieno St Pacoro: quoru hic Orodis regis Parthoru filius erat, llleT.
Labieni,qui qua ratione ad Parthos uencrit, ac cum Pacoro rem iftam gef
ferit, iam explicabo^Cafsij St Bruti commilito fuerat Labienus hic,de quo
nobisfermo eft:mifl'uscp adpetedum auxilium ad Orodem, ante pugnam
Philippcnfem, aliquandiu apud eum commoratus eft, cum nulla iiii habe¬
retur ratio, quod St. adiuuare eos Regi in animo 'non erat, St negare auxL
lium uerebatur * Poft clade annunciata Labienus,cumaduerfariorunemi-
ni ueniam daturos uicftores putaret,potius fibrum barbaris uiuendum ra-
tus, quam in patria percudtim, apud Parthos jrb^dnfiuac ubi primum An¬
toni) defidiam,amoremcp, St profecftionein Aegyptum intellexit, Parthis
inferendi Romanis belli autor fuit, quorum exercitus partim perijflent,
partim damnum accepiflent, reliqui autem inter fe difsiderent,ac denuo ad
bellum deuenturi inteftinum eflent: quare Regi iuafit,ut dum in Italia Cae
far Sexti Pompei) cauia detineret, Antonius autem in Aegypto amori in-
dulgeret,ipfe Syriam St uicinas ei regiones fubigeret:fe autem ducem bel-
li futurum, ac ita multos populos, qui Romanis propter damna quibus ab
tjs continuis affligebantur, infenfi erant, ad defecfhonem permoturum pol
licitus eft.Hoc fermone cum Regem ad bellum geredum adduxiflet, acce¬
ptis ab eo magnis coprjs,filiocp regis Pacoro, in Phoenicem irruit, ac Apa¬
meam aggrdlu»,a muro reiedus, deditione uoluntaria praefidia quae erant
in ea regione pofita accepit. Ea ex militibus Caisianis ac Brutianis confta-
banqquos Antonius in fixum exercitum allecfi:os,Syriae tum, regionis nimi
rumeius peritos, cuftodiendsereliquerat Jgitur Labienus eos facile, tan-
quam familiariter fibi notos, fui luris fecit, Saxa qui tum ijs prxerat, exce¬
pto qui frater prsefccfti exercitus, ac Quaeftor, folus Labieno fe non adiun-
xi t. Hunc Saxam Labienus praelio congr ellum, multitudine ac uirtute fuo-
rum equitum uiciqac nocftu ex caftris aufugientem infecutus eft, laculatus
etiam ante libellos in eius caftra, ad perducendos ad fuamfocietatem eius
milites : quod ne fieret ueritus Saxa, fugae fe dedit, aflecutuscp eum Labie¬
nus, plero% qui cum eo erant, interfeciuSaxa autem Antiochia cum perfu
gifTetflpfe Apameam, iam non amplius repugnante, quod opinio de mor¬
te Saxa: infinuauerat, accepit, ac poft Antiochiam etiam, a Saxa defertam:
denique ipfum etiam Saxam in Ciliciam fugientem cofeCtatus,occidit.Sa-
xamortuo, SyriaPacorus fubegituniuerfam, Tyro excepta: cmm urjiem
Romani reliqui,ac qui cum his fentiebantSyri anteceperant,a(,heqq Tua-
fionibus,nequeui (nam claflem Parthi nullam fecum habebant^^^efta
tem eius redigi potuerunt. Syria reliqua omni Pacorus accepta, in Palagi
nam profecftus, Hyrcanum, qui tum prgpofitus a Romanis ei regioni impe
rabat,depofuit, fratrem cp eius ^riftobulum prsefecit.Eodem tempore La¬
bienus Ciliciam, & Afite urbes in continenti fitas ( eius enimmetu in infu¬
las traiecerat Plancus) praeter Stratoniceam omnes, plerafque fine bello:
Mylafla autem St Alabanda ui occupauit, Has urbes - praefidium a La¬

ii bieno

Aradiorum re
beUio .

P acom.
Parthicum bel
lum .

'Labienus quo'
modo dux Par
thorufattus.

■T

Phoenicen "La¬
bienus fubigit ,
Saxam uincit ,
CT interficit.

Saxa uhicitur,
er per it-

Tym Parthis
rejijlit.

Hyrcanus .
Ariftobulus.

Stratonicea *

t?'

■JT

1]

> ■

T \ ■

, '^-/DIONIS iC&jf HIST. U

a bfeno accepiflettt, tjs die fello quodar/a nebatis defecerunt Jgitur Labfe- - ^ .<

nus Alabandis captis, ciues fupplicio/affecft, Mylaffa autem reli <fta ab in- f
colis diruit: Stratoniceam cum diu olfrfedifErt, nullo tamen modo potiri ur
tat/iem 1 m* be ea potuit . Proinde pecunia confe&a, ac lpTiatis fanis, Parthicum fefe
peratorVur - imperatore nominauir, ratione a moreptomano diiietfifsfma. Quos enim
thicut. aduerfam Romanos ducebat, ab p^7>nen fibi fumelwt, quafi uero eos, ac

Antonij luxu - non ciues fuos uiciflet Antonia cum St ha?c,& quas iMtalia agebantur, au
m zrdefidid* diret ( nihil enim omnino ignorabat ) neutris rebus in kmpore confuluit:

fed amore, temulentiacp detentus, necp fociorum neque hoftium ullam cu-
3> ram gefsit * Etenim quantifper humili loco conffitutus , fummum gradum
57 affe<ffaret,fummo fludio rebus intentus fuerat: poftquam autem potitus et
5> faftigio effet, nihiliam diligenter curabat, fed cum Cleopatra St Aegyptijs
luxurias deditus u % ad perniciem extremam fuam defidebat. Vix tandem
coacftus confurgere, ad Tyrum nauigauit, tanquam auxilium urbi laturus:
fed occupatam iam ab hqfle bmnem circum regionem cernens, praetendes
Pompeq b ellum, eam defedit : contra quod eam rem non maturaflet, Par^ |

" thos fibi in mora fuiffe c^ufabatur. ita euenit, utnecp focrjs auxilio ueniret,
propter Pompeium, ( hoc enim praetexebat ) neque Italiae, propter focios.
Proinde continentem prd?teruecfhis ad Afiam ufqj,.in Graeciam tranfmifit:
ibi cum majtre St coniuge fua congreflus , Caelarem hoftem fuum fecit , St
Antonini tum cum Pompeio amicitiam iunxit : deinde in Italiam tranfuecflus , Sipuntem
Sexto Vompe- Cepit:Brundufium, quia dedc^e fc nolebat, oppugnauit ; Iam ex Gallia Ca>
io amicitia ju- far redierattis audito quas ageret Antonius, contra diis coptjs,P. Seruilium
cit,er m Italia j^uHuni Brundufio tuendo, Agrippam Sipuntirecipiendomifit. Agrippa
c* aitur ^ Sipuntem ui recepit. Seruilium autem Antonius fubito adortus, multos c-
p.Seruilius lus miiltes interfecit, multos ad fe p traxit . Ad hunc modum commiflb in-
Rulliu. ter Gaefarem ac Antonium bello, cum uterq* urbes, ueteranoscp , unde fibi
Agrippa, aliquid auxilt) fperabat , circummiisis fuis adminiflris folicitaret , alrjcp iam
tum alterutri accederent, alij differrent, noui per Italiam, ac Roma? podfs i-
mum, coorti funt tumultus * Sufpenfis St ducum St auxiliariorum animis,

F ulutimors. Fuluia Sicyone,ubimorbo correpta decumbebat, moritur:effecit autem et
amor Cleopatra?, St petulantia ipfius Fuluia?, ut Antonius caufam ei mortis
attuliffe uideretur.Enimuero Fuluia mortua, flatim utercp armis pofitis, in
P dxinter C£- gratiam redierunt, fiuequod reuera ad bellum ipfos Fuluia incitafTef,fiue
furem er Anto hac pra?fcriptione utentes,cum alter alterum metueret, St uterqa sequis uiri
nim. bus St fpe uteretur » Tum Ca?fari Sardinia St Dalmatia, Hifpaniaq; St Gal¬

lia, Antonio reliquae omnes trans loniummare regiones adferipta? funt
nam Africas prouincias Lepidus habebat, Siciliam Sextusdiec tum denuo
imperij diuifio fadla,bellicp cotra Sextu Pompciu focietas inter CaTare St
Antonij perfi - /Antonium inita,quanquam Antonius per internuncios facramento fe ob-
diuin Vompe - ftd^ixeratPompeio ad confortiumbelli contraCaefarem. Qua? caufa pra?-
ium. cipije fuerit Ca?fari , cur impunitate propofita omnes ad fe reciperet eos,

6 ^V"‘ Werufino contra fefletiffent, ac nonnullos etiam ex patris per cuf-

bonitU /fg ribuSjintercp eos Domitium, omnes item proferiptos, ac qui Cafsrj Bru-
furignofeit . ti<^caftrafecutifuiTent,uelAntoniumpoftmodo adiuuiffent. Adeo in fe-
» ditionibus St b ellis omnia pra?ter rationem eueniunt, ubi non iure, fed uti-
55 litate fua ac necefsitate amicos mimicoscp fuos hi qui rerum potiunturaefli
55 mant,acpro opportunitate temporis eofdem St hofles, Sdneceflarios fuos '
iudicant ♦ His ita lf Vaftris adBrundufium compofitis , conuiuio fe mutuo

acceperunt

w

r - , LIBER., «bCL VI II. . ^

acceperunt, quod Caefar more militat ae Romano, Antomus Afiatico Ae
• gyptiocp inftruxit.Cum in gratiam recfijifent ( ut quidem fibiuidebantur)

caufa m Afiam minaverat, ac uim A intuliflent, nili eos fpe inieda Cadar
inhibuiflet. Poflea exieritis in colon^^umfsis ne ulterius tumultibus ex¬
citandis progrederemur, Cadar SC Antonius^d bellum contra Pompeium
terendum fe contulerunt.Pompeius enim fecundum fccdus cum Antonio
patratu in Italiam uenerat, eius auxilio contra CariaremLelligeraturus; fed
certior factus de eorum padione, in Siciliam reuerfus, Mense liberto fuo, Mendt Se .<•
quem plurimi faciebat, imperauit, ut cum clafsisparte circumuedusho- Pompeii Uber
ditione infcftaret » Menas Hetruria haud leniter uexata, M.Titium, tiu quz egerit .
Titij filium eius, qui profcriptus,ad Sextum Pompeium cofugerat, ac cum M.Titij ingri-
co erat,claflem fibi peculiaris potentia obtinendg caufa parante, QC in Nar Mndo.
bonenfi proumcia (lationem habentem, uiuurri^ejrit. Huic Titio propter
patrem fuum, ac quod nome Pompei) milites eiriufuis fcutis inferiptum fe¬
rebant, uenia data efl : fed is malam fuo benefad%i gratiam retulit, quem
& debellauit,& occidit:quse res inter fimilia exempla maxime commemo- Sardinia a Me
ratur. Menas his adis in Sardiniam nauiVauit, ibiqj cum cum M. Lurio in tut capitur* J
fulae prariedo confligens, primo pulfus eft; deinde inopinato conuerfus in MX urius.
faoflem inconfiderate infequentem, uidoriam recuperauit, infulam^ Lu¬
rio cedete occupauit,deditione caetera, Aradin autem ( quo ex pugna com
plures cofugerant) expu^natione.Captiuos cum alios, tum Helenum Cse Helenus.
faris libertum, eicp maxime charum, fine precio redemptionis dimifit,bene
ficium hoc multo ante apud Caefarem depones, 8C perfugium fibi, fi res ita
ferret,apud eum prjeparans.Rome, Sardinia amifla,cum ora maritima po¬
pulationibus uexarctur,annonas commeatus interclufus cflet,fames,uedi
galia multa & omnis generis, penfionesqjijs qui mancipia haberent impo
litse,cummoleilahsecomniaadmodum eflent, ciues non amplius fe conti CtfarrrA
nuerunt, fed quantum laeticig Caelaris ac Antoni) pacificationeacceperant niusad faden
( fibi enim pacem ex eorum concordia fperabant) tantum, aut plus etiam famem Pom
indignationisintereospropterbellum eorum contra Pompeium eilcoor P'i<> pacem adi
lum.Itaque qui modo Cadar em Antoniumcp equitates tanquam in trium Z^twr.
pho quodam in urbem adduxerant, uefleqj triumphali eos exornauerat,lu
dos uc feli is curulibus fedentes fpedarent, iufferant, Odauiam Caelaris fo o (tauU Anta
rorem, marito eius defundo, praegnantem tum, Antonio coniugem conci nio nuptu fa.
liauerant,i)adcbmutatifunt,utuel coitionibusfadis,uelad fpedaculum u'
congregati,eos ad pacem cum Pompeio componendam hortati fint, mul¬
to eam rem clamoreagentesXum nihil efficeret, abalienati animis ab ipfis
ad Pompeium inclinauerunt,ac cum alios (ludio eius fermones fparferuit,
tumludis equeflribus illatum Neptuni fimulacrum multo plai{tffi honora-
uerunt,eocp magnopere deledati funtreumep id per aliquot diA noi;|nfer
retur, lapidatione in magiflratus fada,eos foro eiecerunt,C^far0^^^nto
ni) flatuas deiecerunt,ac tandem cum nihil confequerentur, impetu ^ -

necis inferendae caufa fecerunt.Ibi C^far, fuorum nonnullis uulneratis,ue-
fte laniata fe ad deprecandum multitudinem conuertit:Antonio autem a-
fperius cum ipfis agente, magiscp adhuc ira plebis auda,ita utgraue ali¬
quod ab ea facinus expedandum eflet, ita demum ad Pompeium de pace
ineunda mittere coadi funt, Interea temporis, etfi iaVn exitu erat annus,

ju z abrogato

(

h

C?

>7

2$z DIONI? RjQH, HI ST»

mgiftutM abrogato Praetoribus SC Confulibus mag*ftratu, alios tjs fuffecerat, nihil ctj
pr£tcr confut* rantes,qubdij paucos dies eflent cufn ea dignitate futuri* Fuit inter eos qui 4
tudinem F. R. tum Coniules facffi funt,L.Corneliin Balbus, Gadibus natus, tantu lug aeta
coliti. tls |10mines diuitrjs &C magnificetia fqp eras^ufik^ri es populo Romano in
Cor;7C'”f lingula capita uicenofquinos denariSs legaueririAfdili quodam extrema
~us C0lllu" amn' die mortuo, alius qui da ipr. cnquas horas fuffeCus eft.Eode tempore
Aciu<£luli<e. aqu^,quas Iulias nominat, in urbe canalibus dudae fFit, ludoscp quos pro
1 * bello contra Cadaris percuflbres uouerat,Confules exhibuerut:ac quia fe-

ptem uirino aderat, eoru munus Pontifices obierut, quod alias etiafxpefa
Sphtrus- cft.Harc eo anno a (fla* Sphanu etia Gaefar, paedagogu & liberta fuu,

1 pubitcefepel!]t,acSaluidienu,qu6dab eo infidijs peteret, necauit.Ei Salui

ato> pafceti gregem flamma e capite emicuit.

Sduidienifir- dteno, oblcurifsimo genere nato . _
tm>& interi* eumqj Cafar ad id dignitatiseuexerat, ut Conful, cum Senator nunquam
tus, fmffct,deugnarctur, utcpffater eius, qui prior uita abierat, ponte inTiberi

facfla,fupcr eum efferretur! Sed, ut nihil cfl: in rebus humanis perpetuum, l-
dem in Senatu ab ipfo C^ifare accufatus,ac tanquam Csefaris,& populi to¬
tius h ollis, iugulatus efJ, lupplicationesqj eius rei ergo decreta, ac Trium-
uiris cuftodia urbis mandata, addito pro more, Curarent , ne quid ea detri-
meti caperet . Priore anno uiri equeftris ordinis feras e queftri ludorum A-
intercaUtic. pollinariumcertamineconfccerunt, diesqj una intercalata praeter confue-
Rundin*. tudinem, ne Calendis Ianttarrj infequentis anni nundinse eflent ( id enim
antiquitus diligejitifsime curatum cfl: ) ac deinde alia exempta dies, ut tcm
pus ad Iulrj Cadaris ordinationem competeret. Caftori etiam cuidam Atta
t ex? Acidi*. Ii & Deiotari in Gallograecia defunctorum ditio tradita eft, &MexFalcidja
a P.Falcidio Tribunolplebis lata, qua nunc quocp plurimum ualetin hare
altaribus adeundisreaautem permittit, uthares, fi adire hareditatem gra-
uetur, quadrante accepto, reliquum dimittat*Haceobiennio acfla.Qiil
'Att.V-C-7‘5* proximus fiutpoT id annus, L.Marcio, C. Sabino Coffieo Triumuiri quae
T riumuiroru ab inito eo Magiftratu egiflent, omnia rata efle Senatus iufsit,cum uecfliga
atta rata cjjc lianouaiam anteinftituilfent, quod longe maiores fump tus cp quos Cadar
iubentur . fupcrior ftatuerat, fiebant : cum enim immodicam pecuniam impenderent
militibuSjturpe fibi putabant/i praeftitutum fumptibus modum ipfi fcrua-
rent. Etenim Cadar tum primum barbam radens, ipfe fplendide diem eum
feftum egit, dC publicum epulum dedit: ab eo tempore genas laues ferua-
Cefar Scribo - uit,ficut alij folebant, iam enim Liuiam amare ceperat, ideo q$ Scriboniam,
niam repudiat, cum filiolam fibi peperiflet^adem die repudiauerat * Enfmudro quia fum-
ptus longe fiebant quam ante maioles, ac reditus alioquinno fumdentes,
minores etiam tum eflent propter ciuiliabella, nouauecfligalia quada ex¬
cogitata ab tjs funt: in Senatum etiam adferipti permulti no modo e focijs.
Serui in Sena- Militibus 'ue dC lib ertinis : fed ferui etia. Sane Maximum quendam Quaflu
tumaUetti . ambdntem dominus fuus cognouit, & abduxit, idcp impune faeflu ei,

quT ifififcfle t m agiftr atum petere:alius quidam feruus inter milites deprg
ic: ^^iiv^tfsjde rupe Capitolina deieeflus eft,prius manumiflus, ut cum dignita¬

te fupplicium in eum ftatueretur » Anfam autem multitudini eorum, qui in
Senatum allegerentur, expeditio Antoni), quam in Parthos parabat, prae-
buit,unde&magiftratus aitjinaliquot annos, &Confules in oeflo totos
annos tum ordinauerut,partim gratiam tjs referentes , quibus ufi erant ad-
ConfuUtus no tutoribus, partimafios ijs honoribus demerentes * Confules autem eleefli
*:rat, duo , qui annuum eummagiftratum gererent, fed

ipfis

fun^non, ut mori

'f-quoq* nonnulli ali]s in Confulalu fuqflituti fuerant, neq? mortuis, necp per
ignominiam aut alias eo depostis, uuum hi tamen ipfi ex arbitrio eorum,
quibus Coniulatus in totumaiinumJiandatus fuerat, conflitututum uero
annuus Confulnulli^SJn^featuSjYvJdali^adalias partes temporis eius de-
fignati,quorumprifii nomen Con-CuJ^m. per totum annum gerebant, ut
nunc quocpfit, relictos rj qui Romx autu^talia erant, fui quemquemagi
ftratus tempore Ccriifulem nominabant , ( quod ipfum hodie etiam obfer-
natur ) reliqui aut omnes iflos, aut plerofcp ignorabant, iccircocp eos Con
fules minores appellabant. Caeterum cum Sexto Pompeio primum de con
ditionibus pacis futurae per focios acflum efl : deinde uero apud Mifenum Pax apud M/*
C^efar 8C Antonius cum eo ad colloquium uen erunt, cum ipfi in continen- fenum cum Se-
ti flarent, Pompeius autem in aggere quodam circumfluo in mari ad hoc i- xto Pompeio
pfum congeflo , quo tutior eflet . aderat autem ipfi uniuerfa fua clafsis, illis
autem pedeflres omnes copi£ rita quidem,ut h| in terra, Pompeiani autem
in nauibus armati aflarenut uel ex hocperfpiciWft omnibus eflet, eos me¬
tu aduerfx partis uiriurn, ac coactos illos quidert^ populo, Pompeium ue¬
ro ab his quos fecum habebat,pacem compofuifiel Eius uero pacis hx fue¬
runt conditionesrfugitiuis dari libertatem, exulibus omnibus, CaTaris per- Conditiones
cuflbribus exceptis, reditum (hi autem excipiebantur,quamuis horu etiam
quidam reflitutifurit, ac ipfe etiam Sextus inter eos numeratus fuerat) cum
tmpunitate,&quadrantebonorumfuorum,quaepublicatafuerant,atq*ho
rum quibufdam Tribunatus plebis,Praeturas,& facerdotia tribuiripfum ue
to Pompeium Confulem creari , &£ augurem, ac ex facultatibus paternis ei
reddi feptingenties feflertium: quinquennale ei efle imperium in Siciliam,
Sardiniam,^ Achaiam, ita ut neque fugitiuos reciperet,neque naues alias
pararet, neqj caflella in Italia obtineret, fed pacem eius in mari ipfe tueret,
ac certam fiimmam frumenti ad urbem mitteret ( id uero tempus ei prarferi
ptum fuit, quod ipfi etiam uolebantuideri,nonperpetua,fed certo tempo¬
re definitam potentiam habere.) His copofitis,ac confcriptis, literas huius
pacflionis apudVeflales uirgines depoflierunt, ac deinde dextras mutuo
iunxerunt,fecp ofculati inuice funt. Quo facflo, immenfus clam or & in ter- vmj affrfius
ra,& in mari fublatus efl .Nam multi milites,multi inermes aderat frequen hominum pace
tes, qui bellum exofi,ac magnoperepacem expetentes, cum repente fe ma copofita noti .
lis bellorum liberatos uiderent,adeo exclamauerunt,utfonitumontes red
diderint,horrorc|$ & terror ingens coortus fit, quo ipfo multi flatim exani¬
mati funt, multi coculcati dC fuffocati perierunt. Qui in nauibus erant, non
cxpecflatodum terrae naues appellerent, in mare profiluerunt, uicifsimqj
alteri a terra in mare decurreruntribi fimul natantes, fefe mutuo faturabant,
amplecfiebanturcp : eratqj ea res QC uifu &C auditu mirabilis . Nam alij (lrps
cognatos aut amicos fuperflites uidentes,ac praefentes,explenuolupt^e,
quam inde capiebat, non poterat : alij quos perijffe exiftimaue,kt,eo jium
praeter fua opinione faluos cernetes,dubij fecu, ambigentes cpE^eJ;^t ne¬
que fide oculis fuis h ab entes, & id maxime optates, ne ij falleretme^j^)'^^^^^-
fiios agnofeebat, quam eos nominarim uocaflent, ac uocem eoru exaudif
fent.ibi uero tantu erat gaudiu,quantfi fler i par erat, fi i) mortui iam ante tu
ab inferis extitiflentrcum^cumulatifsima delecflationem ex eo caperet, ea
abfqp lachrymis flui nequibat.Gontra alrj cum de eorum, quos charifsimos
habuerat, interitu no cognouiflent,eosq3 in uiuis et

J?

\ -

putarent, ctmfibJt eoS quseretes,ac i numquemlib et, in que incidifCcnt,de
i]s percontabantur:^ quandiu nihil ferti tognofeerent, mente captonur'
fimiles dubtj haerebant, inuentur^s fe ipTos iperantes,et mortuos eflfe ue
rentes,neq$ eos uel dcfperare cupidas, ucllfecuro animo elfe fpes linebat,
Vbiucrb rem ipfam comp eriffent, tiiih crines f^&ianiabant,ueftemrum^
pebant, nominarim eos iiuiocabajc\t5perinde ac fi (i'^udire illi pollent,
quafi eo in loco mortuos aciy&iffes complorabant. Cs^jjod fi quis fui ipfius
caufa nihil huiufinodi patiebatur, attamen aliorum euji afFedus perturba¬
bant, & uel focius alicui laetici^, uel lugenti doloris fiebat Jtacp etii maxime
per fe animo non commouebatur, tamen propter aliorum praefentia quie-
Icere nequibat .Ita dC dies et noctis pars maior ab eis exada efi,cum neque
fatietate,neque pudore, nimirum inter fui fimiles uerfantes, afficeretur. Sc-
eundum ha:c conuiurjs fefe mutuo 5£airj,&ipfi principes exceperunt* Se*
actus Pompeius eopijs erat inftrudior : is itacp non ante in terram egrefius
elt, quam Caefar 8c Antonius in nauem ad ipfum uenifient : ac poterat fane
texti Vompelj utrumqj in naui cump^uns quibufdamhabensinterficere,quod ei confi-
fides, er fcom- lium Menas tum dedit, l$f id quidem noluit: ac quamuis Antonia fcitifsi-
m* in A nto- mo elicio falfe notauit,t£me nihil prteterea egit, quo fe memorem accepta-
tuum. rum iniuri arum oftenderct ♦ Caeterum id didum tale fuit : Carinae loci no-

Ctm* Pom mea ^ qU0 jn ioco Pompeius Magnus aedes habuerat, quas tum

temporis Antonius pofsidebat:porro autem nauis quoque aliqua pars,ca
rina dicitunea ambiguitate ludens Sextus, conuiuium aiebat fe ipfis in Ca>
Affinitas Sexti rinisfuis pracbere.Poftridieipfecouiuio exceptus, filiam fuam M.Marceb
fompeif cum lo, cuius auunculus erat Caefar, defpondit * Id igitur bellu ad hunemodum
Ctfare. {n aliud tempus reiedum cft : bellum uero Labieni ac Parthorum, in hunc

Antonius B 40 modum confedum. Antonius in Graeciam ex Italia reuerfus, permultu ibi
cbumfe ttout. temporis exegit, fimul ut fux cupiditati fatisfaceret, fimul ut quam maxi¬
me debilis prouincia Pompeio traderetur, urbes affligens*ibi inter alia que
contra patrium morem agebat* Bacchum fe alterum nominauit, idcp nomi
nis fibi tribui ab alfjs uoluit.cumcp Atheniefes inter reliquos honores ei e-
tiam Mineruam delpondiflent, probare fe id matrimonium dixit : dotiscp
nomine quadragies feftertium exegit * his rebus ipfe occupatus,?. Venti-
P.Vcntidij de dium in A fiam prremifk. Ventidius ante ad Labienuperuenit, quam is id
Parthis er La futurum cognofcereqterritumcp repentino aduentu,exercituq^ luo (fblus
bieno uittoria, emm tum cum coli edis ex Afia militibus Labienus ibi agebat, abfque Par
this ) inde ne aufum quidem congredi profligauit, fugientem^ inbyriam
infecutus ell cum expedirifsimis fui exercitus m ili tib us : depr^h enfum cp a-
pud Taurum monte, ulterius progrediprohibuit.Eo loco complures a/es
oppofitis inuiccm caftris quieuerunt, Labieno Parthos, Ventidio legio¬
nes expedante. Cum tjfdem diebus utrique id quod operiebatur adire-
n&tjVenudius, quia equitatum Parthoru metuebat, infublimi loco (ibi
enwi cafh-ppofuerat) perftitit : Parthi uerd fua multitudine fretqhoffemcp
/ olinOfe#- peratum contemnentes, ante quam fe Labieno eonfimgerenr,
^ mane ad tumulum accefTerunt:ac nemine contra excute, fubire ad

ipfum collem intenderunt. Cum iaminfublime euafilTent,Romani decur¬
rentes, haud magno labore eos per decliue praecipites egeruilt: ita Parthi
pars a Romanis trucidati, maior pars in reeep tu fe inuice perdiderut, cum
alteri iam fugerent, alteri tum prim um colli fuccedcret* V entidius Parthos
non ad Labienum^ d in Ciliciam fugam conuertentes ufque ad caflra in-
I 1 fecutusa

LIBER ,,X2> VI U

ur

m

^ JeaituSjUifo ib i Lab ieil o fub ftiti iSlain Labienus cum fe ad pugnam com
j?ofuiffet,uidens militum fuorum animos fuga barbarorum confternatos^
non aufus confligere, fob noctem aufugere aliquo inftituit * V entidius re e
fugis praecognita, multos^nipfo cjriceffu per infidias interfecit, reliquos
omnes a Labieno def^tSffibi adiunxit.Labienus uefte mutata effugit, ac

:io dttgrt o _

aliquandiu in Ciliciafftim latuiflet, a Demetrio ( fuerat hic fuperioris Ca> D emetrius.
faris libertus, ac tuir *<£yprum,ab Antonio^epofitus ei infula?, regebat)
poftmodb,qui ubi eielitefceret cognouerat,inuagatus ac captus efc^His ita
geftis,V entidius Ciliciam recepit, ac conftituit : V pedium autem Silonem Vpediw Silo,
eum equitibus ad Amanu pracmifit. Amanus mons efl in cofinio Cilicig 5C Amani poru,
Syria:: tantsecp funt in eius tranfitu anguffe, ut quonda portae fuerint inrjs
cum muro extru<flae,acloconomeindeinditum. Eas Silo obtinere non ua
luit : quinimo a Pharnapate Pacori legato, qai eum tranfitu cuft odiebat, in P harnapates 4
fummum diferimen coiecffus perrjflet, nifi forte^Fortuna Ventidius pugna- Ventidio dic¬
tibus fuperueniens,fuos coriferuaifet.is Partho^ dCAx improuifo,& nume- xcrcitufufia,
ro Obi impares adortus, Pharnapate cum multis cado, Syriam a Parthis

reiida,iam citra prseliu recepit, Arado tantum exapta, ac deinde Palsefti-
nam etiam, Antigono eius rege perterrefacio * Quibus perfedtis, pecunia
multam a fingulis alrjs, multam uero in primis ab Antigono, Antiochocp,

&Malcho Nabataeo exegit, quodij Pacorum auxilio iuuiflent. Haec ob fa
<ia nullum ei a Senatu praemium datum efi:,quia non imperator ipfe,fed a-
lienis auipicrfs rem gefsiflet: Antonius autem laudatus, fupplicationesq} c-
tus nomine decreta: funt. Aradi) autem metuentes ne eorum quae contra Aratio™ per-
Antonium aufi fuerant, p cenas dare cogerentur, Ventidio fe non dedide- tinacia,
runt, quanquamaiiquadiuab eo oppugnati,acuixtandem poiea tempo¬
ris ab alijs expugnati funt . Eodem tempore etiam apud Epidaurios ( Par¬
thinorum urbs eft Epidaurus ) tumultum coortu Pollio faeffis aliquot prp- P oUionUrcs
lijs compeicuit* Cerctani quoqiieinHiipaniarebellioncm fecerunt, eoscp
Domitius Caluinus iubegit,non ante tamen,quam legatus eius rem &C bc' CcreJ*w>s re¬
ne gefsiflet contra eos, &C infeliciter, a barbaris infidrjs dr<mrentus,& a mi b&fas Vomi-
litibus defertus . Itaque Domitius hoftem non nifi fumpto prius de militi- tm CaluimK
bus fupplicio aggreflurus,conuocatis quafi aliam ob caufam fontibus,reli- C^et' , ' .
quum eis exercitum circunfudit,ac e duabus centurtjs dec(mu quemqj fup cilTimBo'
plicio forte delegit,in Centuriones etiam complures, &C primi pili quoque mit^u
Ceturionem exemplo ftatuto.His adis, ita ut propter punitum exercitum
etiam M. Ciafsi nomen muenerit, in hoftem duxit., eumcp baud difficul¬
ter debellauit.Triumpho autem ftbi coceflfo ( quamuis enim Hifpania Cte- Vomit ij trium
faris imperio fuberat,tamen honores legatis tribui folebantex fententia
eorum qui fummam imperij tenerent) aurum, quodin triumphum con¬
ferri ab urbibus folet, a folis Hifpaniae ciuitatib. accepit, atq? eius aliquaqi
partem in triumphi apparatum infiimpfit , maiorem ucro in PaJfttium r m' ^Utium refe-
cfendumffd enim incendio abfumptum inft aurauit, ac dedicauivlcum^ jujs cr orna-

rebus (plendide ornatum, tum imaginibus, quas a Ca?faremututnfe.:^jas tm • t

cum deinderepofceretur,no reddidit, facete elufo Caefare : nam perindc^c^*^^^
fi ipfe famulorum non haberet faris, mitte ( refpondit Caefari ) qui eas e Pa¬
latio domum tuam deferant: Cadar autem locum facru defpoliareueritus, A«.v.C. y\6,
eas reliquit.Haec eo tempore geffa funt. Appio Claudio,C.Norbano Con Motus plebis
fulibus, qui primi binos Qiiacftores habuerunt, plebs feditionem contra mira public\
publicanos,qui eam grauifsime urgebant, mouit, ita ut^W ijs, acminiftris nos<

u j* militibuscg

.. -J

v

P rodigia.

GepwerLr-
uu nuptu .

Cl.Drufus Nc-

Bogud regno
fuo excidit ,
cicfc Bocchus
fubftituitur.

Tingitanis citti

Occafienesbel
li inter Ce far e
er Pompeium.
Menas ad Ce f a
rem transfugit.

Z1& f""\y e.- DIONIS ^ O M. H I S T. ' V

militibuscp quos ij feum in exigenda pecunia habebant, manus ccnferu^
ti{it:eodem anno lxvi i .Praetores fuerunt, alijs fubinde in aliorum locur -
fub rogatis, quidam puer Qjiaeftor fa(ftus,poftridieuirilcm togam fumpfit:
alius in Senatum adfcriptus,gladiatbps loco dimicare uoluit,fedis quidem
hoc facere prohibitus eft : edicftocp praeterea caufeii fuit , ne quis Senator
dimicaret ludis gladiatorijs,ne'u£ quis feruus li<ftoiGffet,acne mortui intra
duo millia pafluum ab urbe/^m arentur. Multa anthid tempus euenerant
prodigia,idcp inter alia,quf)d oleum apud Tiberim flfemen fcaturierat, mul
ta tunc quocp uifa funr.Cella enim Romuli,cum in ea Pontifices facrum fe'
ciifent, incendio inde abiumpta eft. ftatua Virtutis qu£ artte portam quam
dam ftabatjin faciem decidinac quidam furore matris deum correpti,irafci
populo diuam dixerunt.Eiusrei caufa libri Sibyllini funtinipecfti * ac exijs
rcfpondere x v\uiri,fuccefere deam populo,fimulacrumcp eius efte ad ma*
redeportandum, ibicp aqua luftrandum * id cum fieret, dea cum adhuc Ion*
ge a mari ab effet,a ter’;ja inid progrefla eft:ac aliquandiu ibi morata,uix tan
dem redijt.Id prodigiu m Romanis metum haud exiguum iniecit, neqj an¬
te animum receperunt,*quam palmse quatuor ad delubrum eius deae, acin
foro enatae ftmt. Eodem tempore Caefar Liuiam duxit. Filia erathaecLiuij
Drufi ( qui ex profcriptisunus,feipfumpoft pugnam in Macedonia uita
exuerat) coniuxuero Neronis,cum quo,ficuti fupra oftenium eft, aufuge*
rat,actum forte fextum iam menfem ex eo grauida uterum ferebat. Ambi*
genti autem Cadari , ac feifeitanti a Pontificibus , fas ne eflet fibi eam prae*
gnantem ducere:refponftim eft, fi quidem ex quo mulier concepiflet, dubi
taretur, opus efte ut nuptiae differrentur, quia uero de eo conftaret, nihil im
pedire, quin ftatim fierent.id quidem ut in iure a maioribus tradito inuene

rint,fortafsisfieripotuit:fedprofe<ft6ficrefponfurifuere,utmaximenoni*

ta inueniflent.Elocabatautem Liuiamipfemaritus,patrislaco. In couiiiio
forte puellus quidam, quales garrulitate amabiles matronae nudos delecfta
tionis caufa aliquos alere folent,cum diuerfo loco Liuiam cum Ctefare,di*
uerfo autem Neronem cum alio quodam accumbentem uideret,accedes:
Qpid hic, inquit, agis domina^maritustuus (monftrabat Neronem) ifthic
accumbit.Liuia cum Caefare agens, Claudium Drufum Neronem peperit:
eumq? Caefar tollens, patri fuomifit, acidipfiiminfua commentaria fic in*
fcriplit : Caefar filiolum,quem fua coniunx Liuia peperit,Neroni patri red*
didit. Qiii Nero paulo poft monens , Caefarem tutorem huiefuo filio,
Tiberio reliquit.De haere uulgo multa dicftafercbantur,idcp etiam, fortU'
natis etiam trimeftres nafei liberos,quod deinde in prouerbium abijr.Haec
Romaejacfta. Sub idem tempus Bogud Mauritaniae rexinHifpaniam,fl'
ue Antonij iuftu,fiue fuapte uoluntate,nauigauit, ei'que dC dedit mul*

Snali, bC uicifsim accepitiinteriWque deficientibus ab eo Tingitanis,
Hifp*.nia recefsit, necpfuum regna recepit . Qiiippe qui inHifpania
rifapebant,ij Bocchiauxilio Bogudemuicerunt, Bogud ad Antonia
^•4'Bo echus regnum eius occupauit, idcp Caefar ei confirmauit , ac
: * vngitanis ciuitas data eft.Hoc ipfo tempore, ac paulo faperius, bellum in*
ter Caefarem dC Pompeium exortum eft. Quia enim no fpontefua,fed eoa
ch' pacem iniuerant, haud diu eius conditiones feruauere, fed ftatim ijs ne*
gledis addifsidium redierunt, haud dubie bellum moturi, etiamfipraetex*
tum eius nullum inueniflent. Caufae autem belli ipfis hae fuerunt. Menas
cum adhuc in Sarcjiqua Praetoris loco eflet , in fufpicionem Pompeio uene*

w

(%

r

K

HBE-R./XL 7II I.

«i- -Wf-r»-.4v

ProPtCfea cjuod Helenum dimififfet , aecum Cee fare colloquutus fuiG
ct : hucJ accedebant eiufdem conditionis hominum calumniae, quiMeme
po tentiam inuideb ant.Is igitur cum eum Pompeius, ut de admimitratione
f UImef^tI acPccunie QH^dncs rcdderet,euocaret,dido audiens no fuit:
ea milios ad fe necau?^rannilsisqj ad Cseiarem qui de pace agerent fe &
imulam, cum claiTe dfdixercitu ei tradidit.’^far Menam libentiisime acce-
jm (nam. Sextum qi ocp neglectis pacis conationibus fugitiuos recipere
triremes ftruere , caftella in Italia obtinere diceoat ) neqj dedidit Pompeio
poltulanti,&: magno infuper in honore habuit, annuliscp aureis decorauit
«m equeftrem ordinem adfcripfit.Nam apud antiquos Romanos no mo Amuli dilati
d0 bbertOjied ne ingenuo quidem ulli aureo annulo ( ficiiti iupra offendi) di honor
hcebat uti, nifi Senator e flet, aut equeftris ordinis. Proinde is qui fummse
rcrum pra? erat, libertis quibus uolebat,etfi aurum alioquin geftarent rh ta¬
men honoris caufa, ut libertis prajilantiorcs uiaferentur,&: equeftris digni-

*atis,annuiorum ufumlargiebatur.SextusPompe/Jsnonhocrnodonorm

Ca^farem accufabat,fed Achaiam quocj uexaitfta,ac non reprtefentatas
3]s quireftituti erant promifsiones : igitur Menecmem,libertu hunc quo- Menacrates
qire, in Italiam mifit,eiuscp opera cum aha Campani* oppida,tum Vultur Campanum

miminfcfl:auit.HoccognitoCxrar,padorumliterasaVefl:alibusreDenit unat.

Antonium ac Lepidum accerfij t: quorum hic quide non ftatkn paruit An-
tpniustmrem cum Brunduflu u % accefsilTet ex Gnecia,ante quam adC*-

iarem (is tuminHetrum erat)perueniret,territusprodigib,quddlupusin

potorium fuum .intrahet, Qc milites akquot laniafTet, fpccie Parthicibelli rcinfra* ’rZ
urgentis ufus,tn Gr^ciam reuedus eft.C£far,etfi omnino ideo exiftimabat dit.
cldertum le ab Antonio elTe, ut iolus bellum hociiiftinendum haberet, ta- Prodigium.
meniram palarn non tulit;Pompeius uero rumores ipargens,Antoniu C*
laris caufamno probare, maiori etiam conatu in rem propofitamincubuit
ac tandem ad Italiam quoq* adnauigaiiit,ingreffusqp in continentem dam’
na multa aduerfarqs imunxit, multa ipfe recepit. Eodem tempore naualc
praelium apud Cumas inter Menecratem dC Caluifium Sabinum commih N auateprtUZ
Lim eltan eo eth a parte Cadaris plures naues amiflee fuerant(nam cum ho Menecrati
minibus mare femperexercetibus res erat ) tamen Menecrates cum Mena Cduifij.
que maxime oderat cogreflus,atcp interfedus, pare calamitatem Pompeii
effecit, ita ut neqj hic uidoria fibi uendicaret, 5C Cadar cladis fu* folatiil ha
beret.Is tum Rhegtj erat, itacp Pompeiam & morte Menecratis pcrculfi,&:
ueriti ne C*farin Sicilia transfretaret, Cumis difceflerunt. Sabinus-eos in -
fecuttis,ufqj adScylkeu (Italitehoceftpromontoriu) tuto perueriit,ibi aut
cum flederet curium, uentus eum uehemes adortus, nauiu magna partem
pr omotorio allifit,alias in alto fubmerfit,reliquas difiecit.Pompeius eo au-
<lito, Apollophanem in eas cum clafleemifitrqui cum eo loco circumn; !iii-
gantem C*jfare cum Sabino in Siciliam trafjciendi confllio ofi'^derq%cL
iierfus eum fe conuertit.Cadar naues in ordinem collocas, & a^Vutqimili- Claris erA-
tes ad cas defendedas fiatues, primo hoffes fortiter omnino repu ^^^^opoilqphatt^ ~
naues eius proris aduerfus hoftem diredis,no concedebat,ut is tuto ldum %'kmhia,
ijs inferre pollet, fed cum §C crafsiores &C celfiores eflent, maius damntr ac¬
cedenti hoftili naui inferebant : adh*c milites cum hofte manus conferent
^l°nge fuperiores fiebat ) fed cum Apollophanes fe recipiens faudos ac
lellqs fubinde in alias naues ad hoc deftinatas expoperet, alioscp integros
pro ijsrecipereqac crebro naues ad hpftem appeller Ligniferis etiap}iacu

/ . Us 'i

rv

M

A -f |

f

•S

*38; ' DION Vi ROM. H I S T.

lis uteretur : tandem Cadar pulfus ad terram confugit,et in ftatiotie ftjb du¬
xit. Cum etiamnum initaret hoftes,quidamrepente anchoris abfeiisis oK-
uiam ijs ex improuiTo prouecfti funt;id, ac nox fuperueniens effecit, quo mi
nus omnes naues Apollophanes accenderet,^?r^bduceret.Poftridieuen'
uis aduerfus Caefarem ac Sabinum (uno enim inTSta ftationem habebat)
ita afflixit, ut prius incommodam exiguum iam uideetur . Ac Sabini qui'
Ge/Vra cUfiis dem clafsis minus laefa elt . laenas enim rei maritimaeSiulto ufu peritus, cu
tempejldteaf / tempeftatem prguidiflet,naues in altum deduxit,ancliorisq5 laxioribus, ne
fligitur . funes inter tendendu rumperentur, fixit, eocp modo uento reftitit,cum ne/

que funes ulli intenderent,^ femper eodem in loco ipfe cum nauibus pcr>
filteret, naues in eum locum, unde eas uentus propuli(Tet,remigando redu
cens . Reliqui uero, qui &C pridiemagno efflent periculo conflictati, neque
nauticas artes fatis tum calleret, ad terram propinquam allifi, multas naues
perdiderunt:acnox,cu£ praecedenti die haud minimo /pfis auxilid fuerat,
tum fummum eis detrimentum attulit.Nam uentus fub noctem ualidior fa
(tus,naues ab anchoris! 'fuulfas in fcopulos impuliqet cum ipfis focij naua
les etiam, ac clafsici mibies,quia et tenebrae profpectu omnem adimebant,
&C propter tumultum, ac fonum a montibus redditu, uentumcp obftrepcn-
tem exaudire nihil poterat, una perierunt.Hac accepta clade Cafflar, Sicilias
p oriundae fp e abiecta, contentus fuit continentis oram maritimam tueri,
Sextus P ompe Pompeius autem magis tum elatus animo, uere Neptuni filius efle credi'
ius Neptuni fl~ tus eft, ueftemcp caeruleam induit,'8£( ut quidam referunt) equos uiroscp
UuSt uiuos in fretum coniecitfftaliam poftea ipfeuaftans, Apollophanem in A-

fricam mifit,quem confecutus Menas, damno affecit ♦ Ceterum incolis ea-
^ rum quae funt circum Siciliam infularum ad Pompeiu deficientibus, Lipa-
t ipdrenfesd renfes Caffar anteuertit,&: ex infula in Campaniam translatos,Neapoliha-
Cajare in cm bitare ufque ad finem belli coegit. Interim per uniuerfam ferme Italiam na-
pamam tranf- ues aedificabat, remiges primum ab amicis, tanquam ultro conferentibus,
ldtl' deinde a reliquis etiam S enatoribus, equitibus^ &plebeiorum locupleti-

rdiTddbeUU ^us accipiebat,clafsiariorum^lele<ffus agebat, pecuniam ab omnibus ciui-
Vompcmmu bus,focijs,fubditiscp 6C intra & extraltaliam contrahebat. Nauibus paran-
' k ’ dis, &C colligedis exercediscp remigibus totus is cum fequeti annus eft con
fumptus:Cafflar haec dC reliqua omnia que dC in Italia, 6C in Galliafiebat,in-
An.V.Cyty* ipeiebat, atep uti fieret mandabat, Agrippae rei naualis apparadte negocio
dato:Nam in Galiiaquoqj rebellio fada erat, & Agrippa (Conful is tum e-
rat cum L,. Gallo) cotra eos qui defecerat, bellu gerent eccuius cauiaetiaie-
eundus ipfe inter Romanos Rhenu trafiuit, tum C affar cuocatu, & triuphi
honore affecftu,clafsi fabricadae,exercediscb naualib.focijs militibus^ pne
fecerat. Igitur Agrippa triupho omifflo (turpe enim putabat effle, fi re a Cee
fj);e mfelifjiter gefta ipfe exultaret ) omni ftudio in mandatu fibi munus in¬
acuit : proinde in uniuerfa ora maritima Italiae naues conficiebantur. Sed
quvi’ii|.h:)TUS nullu erat, quo tuto illae in ftationelocari pofflent ( eo em tem
w eius cotinentis partes portu nyllu habebant) opus praeclaru

'&C excogitauit Agrippa, & perfecit, quod ego copiofius expona,ut &C qua-
SitusUcuum le fueritjintelligi pofsit,& quae praeterea fit eius loci natura. Cumae urbs eft
AuernijLucri- Campaniae , ibicp locus quidam in lunae formam curuatus , inter Mifenum
nijitcmq ; E m g^Puteolos : is enim fere totus montibusparuis acnudis circundatur, ha-
r» de[cribitnr, betep tres finus maris, quorum unus extra', prope ipfas urbes eft, Tyrrhenu
uo nt, quod ad nf reTyrrhenum pertinet ; fecundus exigua intercapedi-

• ■

' M

L I B E Rv L # I 1 1,

?£apriore dirirnitur,Lucrino nomei/ eft: tectius in ipfe feceffo interiori fta

^o.m morem extat , Auerni nomine . Proinde Agrippam ea maris parte, Porto; ad B^-
propter jplam continetem, id interftitium, quod Lucrinum lacum utrinq^ m ab. Agrippa
a mari dirimebat, anguftis faucibus,per quas naues introire pollent, apertis
perfodit , effecit^ portm^^ium ftatiom' aptifsimos . Cum id opus fieret, Prodigium.
iupraAiiemumlacumci5rnulacrum quoddam (fiueidCalypfiis fuit, cui' fa- C rfypfo,
erum cum locum efle cfcunt,qua etiam Vlyf&m naui intratfe perhibent, fi-
ue alius cuiufdam her Mnae) fudore tanquam fi^nanum quoddam corpus
repletu efhfd quomodo fadum fit, non habeo quod dicam, reliqua autem,
quae eo inloco commemoratione digna uidi,exponam.Montes illi, qui ad
interiores finus extant , fontes habent ignis multi cum aqua commixti, ac
nequaquam uel ignis uel aqua feorfim repentur, uerum ex eorum inter fe E aurum natu
coitu & aqua calefcit,& ignis fluidus fit: atep ea quidem aqua per montium ram explicat.
procurrentes ad mare extremitates in ciftern as dy fer turmap orem autem in
^des fublimiores canalibus fubducunt, ac eo calefiunt, nam quae longius a
terra & aqua furfum fe attollunt, ea ficciorareddunlir . Igitur utercplocus
preciofahabetaedificia,eftcp & ad delectationem ad medendum a*

ptifsimus.Haec is m os habet.praeterea uero terra ibrliac natura eft,ut (quo*
niam ignis uim comburendi propter aquae coniundionem omnem amife-
nt, nihilominus tamen diuidere ac colliquare obiedam materiam pofsit)
terrx ed loci pinguedine omni confumpta, tantum dure cius & quafi oflcg
partes relinquantur, igitur glebx neceffarid funt cauernofie,&: fi arifuofo in
iQco ponantur, in puluerem abeunt:fin aqua admifeeatur, ita coharrent, ut
quandiuhumedae fint,condenfataeinlapidis modum confiftant, cuius rei
caufa eft,quod eius terrae friabilis per fe, ariditatem ignis cognatus auget at
que eam comminuit : idem admixtione humoris cum refrigeretur,interio-
res huius terrae partes humor coftipat, ita ut diflolui inuicem haud polsint.
HaeceftBaiaium (id enim ciloco nomen) natura.Porrd Agrippa cum pri
mum iftum locum ita fabricatus eflet,ut naues eo fubire pollent naues con
duxit, eascp intexit, remigesep congregatos remos ducere in tranftris do-
cuit.Romae autem hominum animi prodigtjs turbati funt: inter qux multa
annunciata, etiam id relatum eft, Delphines apud Clypeam Africae urbem Prodigia.
inter fe dcpugnaffc,acperi)fle:praeterea ad lpfam Urbem fanguis e ccelo de¬
fluxerat, eumcp aues in uarialoca diftulerantdudis quoq* Romanis nullum
Senatorem in Capitolio epulatu efle, quod alias more receptu erat, in pro¬
digium tradu fuit. Liuiae autem huiufmodi prodigium euenit,quod eiuo- Li»w? ojlctum
luptatem , ali) s metum attulit : Aquila gallina albam in gremium eius abie-
cit,quae ramum lauri frudum fuum ferentis gefiabat . Liuia,qudd id often-
tum haud exiguum duceret, gallinam adferuauit diligenter : laureum au¬
tem ramumfeuit, atq3 is radicibus adis adoluit, ita ut poftea temporis fron

>s

Ai

M

■ c

- - - -

des triumphantibus diu admodum fuppeditauerit: ac futurum erat, utUt-
uia luo in finu potentiam Caelaris, lpfumqj omnibus in rebus p AentepMbi
haberet. Ad prodigiorum terrorem accelsit etiam magiftrafuu|WreUra co

mutatio , qua: Romanorum animos haud mediocriter mouebatjc&g
Confulcs modo BC Pr^tores, fed Quaeftores etiam alij alijs identidem lutti
cerentur. In caufa autem fuit, quod unufquifq? id expetebat, non tam ut do
mi aliquadiu cum magiflratu elfet, quam ut inter, eos quimagiftratum gefi
fifient relatus, honorem inde,acprouinciam aliquam acciperet.itaquenon
ad certum qiioddam tempus maglftratus dabantur, M pro arbitrio eorum

* ] ^nes

‘

y > ,

i. j

m

r

- 3

•I

5

r

f s

penes quo^ ffipremaaratpotefias, i<3em &C accipiebat nome alicuius ma^f y
ftratus,& deponebat,id quod multi iitriinq* eadem diefeceruncnec def ^
runt,qui propter fuam paupertatem omnino magiftratus non adierunt.im
ter quos ( praetereo enim eos, qui cum Sexto Pompeio fuerant, ac ignomb
M. Oppium nia quadam tanqnam damnati afficiebantur )M^ Oppius cum aedilitatem
quanto fiudio omittere paupertatis caufa ( hic enim, 8C pater quef^fue eius, in profcripto<
populus profe* nim nunlero fuerant) ftaturffe, plebs id non p ermr it, fed ftip em ei contU'
cuius, lerunt cum ad fuftentandatCrem familiarem, turri aefimpenfas muneris a^

dilicij, ferturcp quofdam fiagitidfos perfonatos pro hiftrionibus in theatru
ingreffbs pecuniam prabuiffe.Non uiuus modo ifte Oppius ita gratus ple
bi fuit,fed defuntffum etiam ijdem paulo poft in campum Martium extule
runt, crematum cp ibi humarunt:quod plebis ftudium erga Oppium omne
indigne ferens Senatus, offa eius monitu Pontificum tanquam loco facro
non rite pofita,mu£ remouit, quanuis &ante, &C poff: multos eodem lo'
Antonius In co fepelierint. Circafohoc tempus Antonius ex Syria in Italiam uenit: ac
I talimuenit, prafeferebat,uenirehi\ad belli focietatem contra Sextum Pompeium gc'
ct inde abit rur rencJi, aduerfa fortu/r.^Ciafaris permotum:fed quia re ipfa magis fpeculaiv
funu ~ ‘ ' ■ ' ~ ~ ~ . .

tendens. Antequam difcederet ex Italia Antonius,ipfe 8C Cafar mutuo pri
mum per amicos, poff: coram expoftulauerunt : ac, quia nonuacabat ipfis
bellum mouere, in gratiam redierunt, Ocffauia pracipue opera. Ac quo ar
Noucedffinita- <ffiori necefsitudinis uinculo continerentur , Cafar Antyllo Antoni) filio
tes contracta, filiam fuam defpondit, ac contra Antonius ilram ex Ocffauiafiliam Domi
tio ( quanqua is &C ex percufloribus Cafaris unus eflet, & proferiptus fuif-
fet ) defponderunt:hac Uero ita ab tjs fingebantur, quafaefiuri haudquaq^
erant, fed tantum fimulabant, quia prafentianegocia id pofcebant ( Ocffa-
uiam quidem Antonius ftatim a Corcyra in Italiam remifit, ne iui in Parthi
co bello periculiconlbrs ea foret. ) Praeterea uero Sexto Pompeio Coniis
latum dC facerdotium,qua ei deftinata fuerant, ademerut illi, ac in aliud fibi
quinquenniu ( iam enim exierat prius ) principatu prorogauerunt:deinde
Antonius in Syriam profecffus eft, Cafar bellum incepit, in quo cx fenten^
McnMddVom tia ei omnia fucceflerunt,nifi quod Menas homo natura fidei ambigua, ac
peium rurfum femper felicioris partes potiores habens, cum praterea indigne ferret nuP
tranfit* iUm fibi proprium effe imperium, fed Sabino fe effe fubiecffum, iterum ad
Sextum Pompeium transfugit.Hac hyeme gefta,L, Gellio, Cocceio Ner^
uaConfulibus,

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLVADRAGESIMVSNONVS,
p (fuihelmo Xylandro ^Auvuftano

Syu tnterprete,

INDEX CAPITVM HVlVS LIBRI.

Quomodo C ce far Sextum Pompeium uicerit tepidum de fua dignitate deiecerit
Vt Ventidius P acorum fuperauerit, ac occiderit,®* Parthos trans Euphraten compuli rit ,
Quemadmodum Antonius d Parthis fuperatus fit , 1

Cee far quomodo Pannonis fuhegerit.

Afl.VX.71B*

7l9*

710.

721.

,> «.X

Vt Antonws Artduafdem Armenia regem in fraudem mduftwn ceperit*

&Pe dedicatione porticus Pauli *

Quomodo Mauritaniarfuceeft circa Ccefareamjn Romanorum poteftatem uenerit*

H acgefta funt amis quatuor, quorum Co nfules: '

L. GelliusLI. Poplicola.

M. CocciHsNerM<r.

L. Comifi'ciusLF. f

Sex.Pompeius Sex.F* \

M. Antonius M.H.u.
t.ScriboniusLXXibo ♦

Ccefar 11.

VolcaciHsL&TuUus . _

Sifll lasse p arata, Caefar initio ueris,Bar)s naues foluit, ac
SW*“A| prxter Italiam prouetff us efi, magr>4 cum ipe Sicilia un- CrfarinbeUu
dique circundandi * nam & naue,fplurimas fecum habe- contr« s'*m
bat,&miflj£ ab Antonio iam fr/fo Siculo appulerant, ac Pompeium it.
Lepidus auxilium uelinuitus ^Oitnferat. Fidebat etiam
plurimum altitudini nauium, lignorumcp ex quibus esc
compaeffae erant crafsiciei, qua: modum utracg excede¬
bant, efficiebant^ ut maximus clafsicoru militum numerus recipi poffet:
erantep eae naues turritae, ut ex editiore hi locotanquam de muro pugna¬
rent, ipfecp naues ad hoftiliu conflicffum facile refifterent , harumcp roftra,
fiuiolentiusalliderentur,auerterent. His cogitationibus addueffum Caefa- Cefar incom-
rem, ac iam Palinurum promontorium praeteruccff u ingens tempeftas in- modii patitur.
uafiqac multas naues perdidit : reliquas diflecfi a? Menas adortus, complu¬
res ex f)s uel combuisitjUel fecum abripuit.Quod nifi Menas iterum uenia
&C alqs pollicitationibus quibufdam addueffus ad Caeiarem deiciuiflet,rece Mertat rurfum
ptiscpeiustriremibLis,qugfea Caeiare ad ipilimtranfirefimulabat, omnem ad Csfarc rc-
cui pneerat claflem prodidiflet, fruftra uticp tunc etiam Carfar eam nauiga- dit*
tionem inftituerat:Menae autem ut deficeret a Pompeio caufa fuit, quod is
cum neqj ad bellum contra Lepidum gerendum adhiberet, QC in omnibus
ncgocijs fufpedum haberet.C^far Menam denuo lubentifsime recepit,ita
tamen, ut nullam ei deinceps fidem haberettipfe refecffis nauibus qua: laefbc
fuerat, libertatecp donatis triremium i emigibus, aerjs qui fuis nauibus iam
inftru&is fupererant ( multi enim naufragio perditis nauibus enatauerat )
in Antoni) claffem,quae paucitate hominum lab orabayollo catis, in infula
Liparam aduecff us eftubi Agrippa cum claflereli(ffo,cotinentem petijt,ut
peroccafionem pedeftres quocp copias in SiciliatraijceretPompeius eo
cognito,Meflanx in ftatione cladem habens, eius transfretationem operic
batur, Damochare qui Mylis cum claffe fubfiftens Agrippam obferuar ft,
conftituto.Effluxit permultum temporis,dum hi leuibus,ut res^fijbind^Jfe
rebat,pradi)s alter alterius uirium periculum facerent, in difcrim^ri aut^Aa-
ualis pugnae totam claffem deducere nollent, quia 5C copias aL-i^^ius
quanta: effent ignorabat,^ omnia utrincp inflatius ac terribilius quam
rei ueritate referebantur. Tandem Agrippa cuneationem fibi non condu
cereintelligens ( Pompeianis enim, qui in fua regione ftationem agebant j
nihil cauik erat cur feftinaret) optimis nauium acceptis, Mylas curium in¬
fimat ad explorandam hofiium multitudinem : dC quianeepuniuerfos eos
uidere poterat, nccp quifquam aduerfus ipfum exibat, fmtempto hofte Li

* v jL&m »,

*,r<~

1

3-

c

" , DIONIS. ROM. HI ST.

param reue&fi^itafe parauit, ta/iquani poflridie totam cladem Mylas adf^ 3
ducflurus. Idem hoc Damochari cotigitris eas tantum naues Agrippam hf
bere exiflimans,quteMylas adueniffengeasq* propter molem fuarn tardifi
fimas efle confpicatus,no<flu ad fe uocato Pompeio, omnia ad hunc modu
topolwtjUt qui ad Liparam accedere ftatuiffetfeE^; taluce, uterq* aduerfus
alterum tanquam minoribus copijs inflrucdu prouevlus efb Vbi uerd clafi
fes inuicem fibi appropinquande, dC utercp hoftium^pnge maiore fua opi'
nfone numerum confpexitJfeor utrifcp pariter incidit, ne!c£ defuerunt qui
retrorfum naues fuas ager£tSed poflfugam magis quam pugnam metueii
tes, cum in hac ipes uiAoriaj edet repofita, in illa autem extremae omnium
perniciei metus, ad confligendum nauali praelio progrefsi funt. Erant mub
N aude prdiu titudinenauium alteri, alteri peritia rei nauticae fiiperiores : ato* alteris m*
apud M ylarin uium altitudo, cta&icies eporidum,turresq$ proderant, alteros facultas ena
ter Agrippam uigandi adiuuabat,^ contra robur cl a fs 1 ari orum Caefaris, audacia Pompe
er Democha- ianorum ( quippe plemqj e"x Italia cum perfugiflent, exdefperatione falu'
Km‘ tis ad furore uerrebanttq*) fufficiebat *Itaq$ cum utriqj in quo hoflibus prae*

flarent fuis haberenw^tiirfi aequatis uiribus congrefsi funt,diucp aequo mar
te pugnatum cfl.Pompeiani enim aduerfarios fuosimpetu terrebant, na*
iiesqj nonnullas uehementius incitatis fuis inuadentes,ita ut earum remos
quocp exteriores detergerent, uulnerabant : fed de turribus in conflidhria>
culis periri, maniciscp ferreis iniecflis affixi hoflium nauibus,no minus dam
ni recipiebant.Cefariani etfi hoflem comminus pugnates,8C in eius nauim
tranfeunteSjfliperabant, tamen hoc uicifsim Pompeiani praedabant, quod
nauibus fuis fubfidentibus,facile in mare exiliebant, QC in alias naues fe re^
cipiebant:ad quam rem &C natandi ufiis,& leuis habitus eis conferebat* Na
uium etiam ab altera parte agilitatem, ab altera moles 8t firmitas adtequa^
bat Sero admodum, &iam inflante nocle Caefariam fiiperiores euaferunt:
necp tamen hi hoflem infecuti funt, quod ( ut mea quidefert opinio, &ucri
fi mile efl ) neq* affequi eos poffent,&: uerebantur ad terram fuas naues ap*
pellere, uadoru ( quae ante eam erat ) imperiti.Sunt qui dicat Agrippa quia
non fui ipfius, fed Caefaris caufa pugnabat, fatis habuiffe fugaris a fe hoftri
bus/olitumcp dicere ad amidfsimos fuos, effe hunc more plerifcp principi>
Agrippa: diftu Bus,ut nolint qucnqj ipfis prgflantiore haberi, ideoq* eos plerafq3 res ipfos
dePrinciptim gercre,ubiuideIiccthaudmagno labo re fit flatura uidloria, conrradifficfi
ingenijtfUtq; j/ora mcertiorarp negocia altjs eos miungere:ac fi cogant aliquado his rem
eorum admini' aifqliam minus incommodam mandare, tum gloriam eos horum iniquifsri
Unie gerere m0 am'm0 ferre:at<^ ut aduerfam eis fortunam effe non cupiunt, ita titulum
c m * rei alicuius feliciter geflae nolle tjs adferibi . proinde duo hsec eum, qui fute
ipfius incolumitatis curam gereret, obferuareiubebat : unum , ut nego cio
praefedus, difficultatem eius a fefe remoueret:alterum,ut rei bene geflte no

§[]Tdei]|i refcruaret.Ego autem uera quidem haec effe,& Agrippa cordi
confertum habeo:quod autem non infequerctur hoflem, has ei cau
iffeyt tn arbitror, ut quem fi uel maxime uoluiffet, confedlari non po-
aualis huius pugnae tempore, cum primum Caefar Sextum Mefla»
meniutraijcit , na abqffe, fretum cp praefidio nudatu intellexit,ea occafione belli haudqua*
er cladem pa- quam neglecfla,confeflim confcenfis Antonianis nauibus, Tauromenium
titur , tranfinifitrueriim hoc ei fadlum fecus cecidit.Nauiganti quidem ei,acin ter

ram egredienri,adeocp caflra etiam ponenti nemo impedimento fu it : fed
peradonauahpraebo, Pompeius cum MefTanam feflinato redijffet, ac de
t : 1 praefentiai

V

r

V LIBER" X1IX 24.5

^raefentia Cadaris cognouiffet, celeriter integros in naues fuos eorum loco
qui in pugna fuerant impofuit : atque ita St nauibus Caefarem mari, &C terra
militibus armatis aggreilus eft.Cgfar contra pedcftres copias pugnandum
fibi non fatus, nauibusb>ifium contemptis,quia SC pauca: erant, dC iam an
te uicta:,prouectus elatra eas, maiorem fua: clafsis partem amifit:ipfe pro.
pemodum una cum 4'errj iTet, ad fuos qui u^§icilia erant perfugere non po.
tuit;ied cuaiiile in continentem optime coril^ntus fuit.lbi quamuis in tuto
erat, tamen exercitum in infula deitatum aegrJfercbatmecp prius animum
recepit, quam pifeis quidam fponte fua, ex mari profiliens ad pedes eius fe
proiecit.id cum arufpices imperium ipfi maris portendere dicerent, confir.
mato animo Agrippam uocauit,ad opem eis ferendam . Obfidebantur au.
tem iam in Sicilia Caelaris copiae:cumq3 iam dC commeatus eos deficeret, &C
auxilium nullum appareret, ueritus Cornificium ( narUls exercituipraeerat}
ne fi eo inloco maneret, tandem fame expugnkretuidecumqj reputans, ne
minem hoftium, ( erat enim a militibus i'pfe inftruMior ) pugn£ facultatem
facturum, fiquidem ibi perftitifletffin alio fe cofevkjfore ut uel ad pugnam
euocatum hoftem uincerettuel pugnam detrectante eu, in lo cum fe tutu re.
cipere, & cibarijs potiri poifet , ac uel a Ca:fare , uel ab Agrippa fubfidium
acciperet.his motus, naues qua: a pugna fupererant,& ad caftra delata: fue.
rantjcombufsit; caftriscp relictis,Mylas iter conucrtit. Q110 in itinere emi.
hus ab equitibus dC lcuis armature peditibus infeftati Ca:fariani,in fummis
difficultatibus uerfati funt . Nam Pompeiani &C ingruebant, quoties id op.
portunum uidebatur , & fe ftatim recipiebant : contra Cadariani grauis ar.
matura: ufu ab infectandis hoftibus detinebantur , pra:terea etiam inermi
bus,qui ex dafTe fupefftites erant, defendendis occupati:itaq$ ulcifci nullo
modo poterant damna q ug ab hoftibus accipiebant. Ac fi quando fe in eos
'contiertiffenqin fugam eos tantum dcdertinqinfequi ultra non potuerunt;
quinimo hi reuertentibus, ac facta excurfione ^ iuis diuulfis, uehementius
molefti erant ♦ C ceterum 111 tranfeundis prariertim fluminibus fummopere
affligebant, cikumfufis tum potifsimum hoftibus, ac (ut ratio itineris exi¬
gebat) paucos fimul properato & fine ordine euntes, nudatoscp qua uul.
neribus maxime expofiti erant, in limocp detentos, aut rapidiore fluminis
curfu labantes, eminus uulnerantibus.Itatribus cotinuis diebusuexati Cg.
fariani , nouifsima autem extremis malis affecti , cum Pompeius ipfe cum
grauis armatura: militibus fuperucniret.Itacp iam eorum qui peribant,nul»
Iam habebant rationem:ac potius bene cum ijs actum effe cenfebant, qui.
bus nullum praeterea accidere incommodum poffet ; ipfi^ fuperftites de.
iperationefalutis,corum fibi conditionem optabant» Saucij autem, quoru
quam mortuorum maior erat numerus, ( quippe lapidibus liaculis emi.
nus impetiti , nullumcp comminus ictum ferentes, uaria, nec letalia uulgera
accipiebant) non ipfi modo in fummis erant miferijs, fed rMiquis yiam
plus quam hoftes laboris exhibebat, nam fiue portabantur, ftis eti'm qui
ferebant, fecum perdebant: flue relinquebantur,lamentando fotui^^j.
citum in moerorem conrj ciebant . Actum omnino fuiflet de toto exercitu^
ni Pompeiani quantumuis inuiti ab eo difcedere opus habuiflqnr. Agrip.
pa enim uictor a nauali praelio Liparam repetierat : ibi audito Pompeium
Meflanam confugifle, Democharem alio difcefsifle, in Siciliam tranfmifit:
Myliscp 8d Tyndaride occupatis,Cornificiano exerntui frumetum & mili.
tcsmifft.Pompeius igituripfum quoepad eos aduei urum putans, tritus

x % tanta

PifciudCfa
ris pedes (e
proijcit.

Cornificius
quomodo C<e fi
rianum exerci
tum ebfidioni
exemerit.

\

t

tm*-’ *

Agrippa in Si-
cilUresgcfi

*4* DIONIS Ruw. H I s 'I',

tanta celeritate chTcefsit, ut uafa quoqj hi cibaria nonnulla in caffris fuis rei!
querit ; ita Cornificius cum fuis copia alimentorum potitus, ad Agrippani
euafit. Hunc exercitum Caefar laudatum donis etiam refecit, quoinfolem
ter admodum poft naualem Agrippa uidioriaiu^q^afi iam confecffo bello,
ufus fuerat . Ipfe Cornificius tantum fibi ob feruatoi^ ^fe milites tribuit , ut

Latiniuocant)Sextus Pofcpeius caftraoppofuit:ibi comifsis leuibusa*
liquot equitum pugnis, aliquandiu a iufto praelio temperatu efbinterimqs
GjUm Tifte - Gallus Tifienus Pompeio,Cariari Lepidus cum coptjs accefsit.Lepidus e*
nw>. nim ea, quam commemoraui,tempeftate, hi a Damochare etiam uexatus,

amiflTo nauium magno numero, non flatim ad Caefarem perrexeratifed Lri
lybaro appulerat, fiuqob acceptum damnum, fiue ut folus Caefar belli labo *
re detineretur, fiue ut .Pompeium ab eo reuelleret.Eo ad bellum cotra eum
gerendum miffus fueral*.Gallus:& cum nihil efficeretur, uter <£ inde ad Ar^
temifiumuenerunt.G^js Pompei] uires auxit: Lepidus autem, diisidio
Lepidus cum inter ipfum ac Caefs/e oborto, ( quia ipfe ut collega Caefaris, omnia aequa*
Sexto P orope- to imperio adminiftrare , Caefar aute Lepido in omnibus rebus tantum le*
io occultu con gati loco uti uolebat) ad Sextum Pompeium inclinauit, ac occulte cum co
filti trattut* confilia agitauit.Ceeiar cum id quod res erat,fufpicaretur,S£neq5 aperire a*
nimum fuum auderet, ne eum palam hoftem fibi redderet, necp tuto occul*
tarepofTet(iufpicioni cnimoccafionem praebebat, fi qua de renoncom*
' municaffet cum eo:porro autem incommodum uidebatur, omnia ei confi*
iia referre ) ftatuit quam primum prarlio decernere , priufquam noui aliqui
motus exifterent:quanquam aliam feftinadi caufam habebat nullam. Nam
hi alimentis di pecunia Sextus deibituebatur,itaut fpes effet, pofle pro*
pediem citra prolium eumeuerti. Proinde Cadar pedeftres copias in as¬
ciem ante caftra eduxit. Agrippa naues in mari conftituit: idquealiquot
continuis diebus facium, ita ut Pompeius neutris copijs congrederetune*
rat enim multo imparatior . Poftremo Pompeius metuens ne contemptus
ob haec,afocijs defereretur,nauibus (hac enim parte magis confidebat)oc
Nuua!epr<e~ currerehofti fuosiufsit. Signo propofito, poiiquam clafsicum concinuik
lium^uo p om fct.omnes naues iuxta terra cogreffe funt:fimulcp pedeftres copig in acie
peius ab kgrip in ipfo littore collocatf ,fane quam memorabili ipedaculo. Omne enim c*
pauiftuseft. ius loci mare nauibus, quae multae admodum cum efTent,maximdfpacium
occupabannterra mari uicina, armatis militibustproxima deinde, turba re^
liquorum hominum repleta erat. Itacp ipium certamen quanqua naualium
tantum copiaru futuru uidebat,tame re lpfa ad alios etiam pertinebat. Ala*
criores enim clafsiartj pugnam obibant, ut fuis infpedantibus fefc oftenta
reqt: contracp illi etfi non confligebant inter fe, tamen ipfe pugnae conipe*
dfur^fuum /fuoddam apud eos certamen excitabat. Quandiu enim aequis
uirilus utr ^cp certatum eft ( erat autem haec naualis pugna prioris fimili*
mai j Gfcrium quocp fpedantium animi in neutram partem commouebari^
^^D'f(Sfperabant quidem omnino eam pugnam bello finem impofituram:
fin minus, at certe Caefarianffi hanc quocp uidoriam obtinuifTcnt,nullum
fibi deinde magnum laborem reliquu fore:Pompeiani,(i nunc iiiperarent,
poftea nunquam faccubiturosfe effe.Hacipe animos utricp confirmabant
fuosudeocp filentium tenebat, quo melius pugnam fpe&are pollent, neue
eos^oui decrtabant,^:ontentione auerterent. Clamore autem exili uteban

u

V

i** ,?

f i*?''

LIBER X. XIX. _T7

% tutjficubi pugnantibus acclamarent, aut deos inuocarent, uicfiores laudas
^'ent,,m(flos conuicrjs exagitarent.Multis autem dC fuos uicifsim hortaban
tur,& mutuo alteri contra alteros uociferabantur, ut 8C fui facilius exaudi-
rent,& hoftes fuom uocem minus perciperent. Haec utrincp fiebant, quan-
diu dubia uidoria png^atum eft, quinetiam motu corporis ligna litis da¬
bant, quafi aut uidere\a illi,aut intelligere poffent* Sed poftqua Pompeia-
ni in fugam compulfi funt, tum confertim, t^que uno impetu & Caefariani
laetum clamorem, QC Pompeiani ululatu fuftul?sint:atque hi quidem, quafi
una cum fiiis uicfifftatim Mefianam petierut. Caefar autem eos qui uiefii ad
terram efferebantur, excepit: ac ipfe in mare progrefliis, omnes naues quae
in paludes eiecfiae erant, combufsit, ut iam neque nauigantibus fecuritas ef-
fet,hos enim Agrippa cadebat, neque ad terram appellentibus, quos Ca>
far interficiebat;ita perpauci Poompeiani fuga elapfi,Meflanam fefe corri-
puerunt.In hoc praelio captus Demochares feipfum^nterfedt, Apollopha- Democharis
nes naui fua integra etiamnum cum pofifet effuger# ad Caelarem fe cotulit, mors .
quodidem cum alij non pauci, tum Gallus etiam, -Wiescp eius equites,& Apottophanes
pedites aliquot fecerunt * quas nonminima cau& fui^Pempeio, ut defpe- cr Gallus ci¬
tatis rebus defuga cogitaret. Itaquefilia, amicisqj SC pecunijs,caeteriscR re- faifcconm-
buspreciofis innauesluperfiites,quaeefifentquammaximeagiles,colloca %unt'
tis, nocfiu abr^t, nemine infequente: quia 5C clanculum difcedebat, Caefa- ^Z^ompeij*
tem continuo ingens tumultus exccperat*Lepidus enim Meffanam profe- lepidi er Ce-
<fius,receptuscp, incendio ac direptione urbem uaftauerat* quo cum Caefar
celeriter inhibedi eius caufa adueniffet, urbereliefia propter metum, in coi
le quodam munito cafiris faefiis, Caelarem culpauerat,* ecenfitis omnibus
cius iniurq s,rep ofeens cp ea omnia, quae a coniuratione prima fibi data fue¬
rant,^ Siciliam quoque fua opera fubaefiam fibi uendicas. hsec Caelari ob-
iecerat,8£ mifsis firorum nonnullis, eum ad difccptationeprouocabat. Ha¬
bebat autem fecum eas copias, quas ex Africa adduxerat, omnescp eos qui
Meffan^ remanferat : hi enim fimul atq? Lepidus Mefianam uenit,&: fpem
nouarum remm offendit, fefe ei adiunxerat.Caefar ad obieefia nihil refpon-
dens,acomne ius in fearmiscp,quibusLepidopraeftabat,ponens,ftatim
cum paucis quibufdam in Lepidi caftra aduenit, fperans fe eum repentino
aduentu, hominem alioquin parum ftrenuum,perterrefadurum,eiuscp mi
lites fibi adiunefiurum. Admifius autem, quod propter luorum paucitatem
uidebatur pacificum aliquodaefiurus, cum no exfententia Lepidtmilitum
cffetlocutus,ad iram hi concitati,impetu in eum fecerunt, CaefarianiscK ali¬
quot caefis, ipfe Caefar fuis properato fubuenietibus periculu euafit. Qua'
propter poft cum uniuerfo fuo exercitu aduerfum eos profecflus, in cafiris
obfeditrmilites Lepidi cum metueret ne ui caperentur, etfi Lepidum reue-
rentes publice nihil mouebant, tamen priuatim ab eo fenfim ad Caefare de-

f

i.

fupplicio affe<fii? paucis exceptis* Legionarios milites ingenuos Caefaniv^
fuas legiones adfcripfit,feruos dominis reddidit,utpoenas darenttqui non
inueniebant dominos fuos, in crucem acfifiVrbcs quae ultro deditionemfa
ciebant, ueniam inuenerunt:in eas quae refiftebant, uindicatum eft.Haec a- .

gentem Cacarem, m ilitum fuorum fedi tio excepit * Hi multitudine fua eia-
ti, pericula &lpes fibi propofitas reputantes, praemia{ ^modica petebajit,

* > “ i

'f

%

'C

V

£46 DIONIS ROM. HI ST. x

ac colloquefes inter fepofcebant finguli ea que animo deftinauerafitcut^'
cos Termones fruftra ferere fe uideret, ( Caefar enim cos nihil iam curabat,
quia nullus fupcrerat hoftis ) tumultuati funt,ac ipfi Caefari a fe exan elatas
aerumnas recenfuerunt, promiftacp eius commemorauerunt:rninis crebro
adie<ftis,uei inuitum eum fperantes in ipforum pote^tefuturum.Cum ni-
hil obtinerent, cum ira atque clamore immoderatis ntifsionem poftulaue-
re, non quod eam cuperenqCsTant enim plerique integra adhuc aetate) fed
quod iam bellum contra At^onium futurum praeuidentes,exiftimamabat
ufe a lignis eius difcefluros minitarentur,forc ut ea impetrarent, qutc :ali o>
quim fruftra popofeerant. Sed ne hac quidem uiafiiccefsit.Nam Caefar, et'
fi fatis compertum fibi erat debello futuro, &C eorum confiiia intelligebat,
tamen non concefsit cisrita iudicans, non debere principem praeter animt
fui fcntentiam quic^uam agere coadum a militibus : quibus ii femel mo-
rem gefsiftet,ftatim alia que poftuiarent inuenturos:proinde fimulans

fe eorum petitionem ituam iudicare 6C humanam, primum eos exautora
uit, quibus bello Muti^ftfi contra Antonium ufus erat:dcinde inftatibus
reliquiSjOmnes qpq^alios decennio meruiifent : adinhibedos autem
caeferos dixit fe nullo eorum quos miftosfeciflet,pofthacufurum,uelma-
xime id flagitante, neq* i} s omnibus ea quae promiferatrepraefentaturum,
aut agros daturuqs:fed his tantum, quos primo dimifillet>& reliquorum di
gnifsimo cuique, quo dido affecit, ut nihil praeterea milites diccrent,fed i-
pfum ftudiofe obferuarent.- Itaque fingulis quingentos denarios nauali
praelio nidoribus etiam coconam ex olea dedit, fpem quoque fecit cum
altjsjtum centurionibus, quifieos inter Senatores in fuaqucnque patria
'A grippdcoro* adfcnpttirus : inter alios honores legatis fuis exhibitos, Agrippam aurea
pa nctuali dona corona roftrata donauit, qudd neque ante, neque poft eum contigitulli;
tus* eftcp deinde Senatufconfulto ftatutum , ut quoties triumphans aliquis co¬
ronam lauream ferret, fpfe nauah' hac uteretur .Ita militibus fuis placatis, pe
cuniam {fatim, agros paulo poftid tempus Caefar dedit, aecum ager publi
cus non fufficcret, alios etiam cocmittmultos uero a Campanis ijs, qui Ca¬
puam colebat, quorum urbs colonis multis indigebatnjscp aquam luliam^
8C Cnofiam ( regionis hoc nomen eft) preci] loco dedit, quibus ij maxime
laetantur. Sed hoc poftea' temporis fadum cft:tuncuer6 Sicilia conflivuta,
Ofitr Africa per Statilium Taurum utramcp Africam citra negociu recepit, Antoniocp
potitur . aqualem nauium numerum pro amifsis remifit.fcodem temporefeditio in

Seditio in Hc- Hetruria coorta,ftatim hac audita eius uidoria,fcdata eft.Romae aute Cae-
trumr fan' laiIdatio unanimi confenfu5ftatuae<^,prirn\is locus in confeffu,arcus tro

phaeo ornatus, utcp eques in urbem intraret , femper lauro coronaretur, ac
die ea qua uicifTet,qua feriae anniuerfariae effent, in aede Iouis Capitolini cu
coniugibus & liberis epularetur, ftatim poft uidoriam decretum eft. (Eam
uic priam primus annunciauit miles quidam exi]S quitum ad urbem erat,
furone deuin alicuius correptus ea ipfa die , iscp multis alijs St didis &t fa-
dis,tande^i in Capitolium fe proripuingladiumcp, quafi eo pofthac opus
ab i turus,ad pedes Iouis depofuit. Deinde altj quoqj qui prelio inter¬
fuerant, mifsi ad hoc a Caelare ) pofteaquam uero ipfe Caefar aduenit, aduo
CefarKonim cato in concionem extra pomoerium populo,ficut moris erat Romani, res
rcucrfus qu<e geftas a fe expofuit, eorum quae decreta erant , quaedam recufauit : penfio-
egerit. nem quae ex profefsione cenfas impofita fuerat, ac fi qua alia m publicum

i

conferri ante tempuf:c>elli ciuilis huius xuflTa, adhuc debebantur, remifitxue'
'f ctigalia

^cfHgalfa nonnulla abrogairit: Pontificatu Lepidi fibi -oblatum non accepit,

\ neq* enim licebat eum uiuo alicui adimi) tum uero longe plura in eius ho
norem decreta fatfta funt.Iam enim non deerant, qui hunc (ermonem dide-
minarent, Ctefar em ea pppterea magnificentia tunc, ufum e fle, quo Anto-
nium ac Lepidum in^mte hominum obi) ceret, & cauiam eorum quae iniu'

Le prius acta fuerant, in eos folos conferret:afi) dieftitabat, quia (atisfa&urn
in libi de his debitis nullo modo fciret, uolui&eum^ex inopia ciuium gra¬
tiam fibibonam fineullodamno fuo captare.' Porro autem decretum luit
CaefariVuti in publico habitaret, ( Aream enim in Palatino emptam afedo- Domi pulli-
mus fibi tedificande cau(a,qubd eflet de ccelo ta&a,confecrauerat,& Apol ct Cajari ae¬
lini dcdicauerat )ut necp uerbo eum quifquam, necp rclaederenqui laefitfet, ”cta>
obnoxius eipoenxeireqqu^TribtiniiplebisuioIanti dicfla eft,utin fubfcl-
tij s Tribunorum plebis Cadar adfiderct. Haec Sena w tum CadaritribuiL
Valeria ucro Metfalam, quem ante inter profcripto^Antonius morti defti Valeria* Mcf*
JtiaueraqCefar inter augures, numerum etiam corium augens, adfcripfit.V^ J‘ l* AuZw fit*
ticenfibus duitatem dedit: edixitep ne quifquam nfe^nator qui cum ma- Vu«w/?Iks ti-
giftratu eflet, purpura gcfhret,quam iamuulgo fumi uiciSat. Eodem tem
porenecp Aedilis quifqua fuit » nam quibus conferri is magiflratus debe- ‘ h Ul m
bat, r\ paupertate ab eo detinebaturfldeocg rmmera Aedilium Praetores 5C Hxpfirdtus
Tribuni plebis obiuere : neque praefectus urbis ad ferias creatus fuit, fed inter
Praetores quidam eius officium peregerunt : reliquas res no Roma: modo,
fed per totam Italiam iifo, ac diu etiam fequeti tempore C.Maecenas eque- Maceiiis*
fes dignitatis uir adminiftrauit . Caeterum Scx.Pomp eius Mcflana profe- Sexti Pompcif
dtus , infeclationem metuens , proditionis^uefuos comites fulpcrtos ha- fehcrttw/^
bens, cum eis dixiflet, feper altum uela daturum, extindio igne, quo naucs Li4,
prsetoria: reliquis praelucere folent, ut fubfequi certius pofsint, oram Italia:
legitrhinc ad Corcyram, ac deinde in Cephalleniam traiecif, ibicp alios ad
Se recepit, forte eo tempeftatis ui cie<flos:qiiibus conuocatis,habitudepo-
lito rn /litari, expediit fore,ut fi una omnes manerent, neq3 (atis mutuo fibi
pro defle, nccp latere po flent: fin difsipati hinc inde eflent, facilius diffugitu
rosddeocp monuit, ut quifcp feorfim fuse (alutis rationes iniret . Cui admo-
nitioni cum pleric» obtemperantes, ali) alio difcefsiflent, ipfe cum reliquis
in Afiam tranfmiTit co aniAio, ut feftatim Antonio adiungeret. Sed cum
Lesbum ucniflct, ibiq? audiret Antonium in Medos expeditionem fecif-
fe, inter Cadarem autem &C Lepidum bellum extitifle,in ea infula hyeman-.
dum fibi ftatuit,Lesbijs eum propter patris memorialibentifsimc&reci-
pietibus, et detinetibus. V erum cum percepiflet Antoniu in Media aduer ,

fam fortunam fenfifle, C.uero Furnium Afiae eo temporeprade&u parum
amice erga fe affedum expertus eflet, fp e concepta in Antoni) imperiu fuc
cededi. cum QC ex Sicilia &C aliunde. multi ad fe uenireqpartim paterng gljL
rise opmione,partimin'cIusinopia exciti,his permotus, imperatorio habi¬
tu refumpto ad occupandam continentem oppofitamfe accinx£\ Interim
Antonius cum in focionjm euStfiffet terram, adis Pompei) cognitis,ei
armis difcefsiiTet, uenia ac amicitia promifit . Pompeius cum ita facff urum fe Jcxt0 Pom'
fe eflfe rcfcripfiiTet, Antonio propter accepta calamitate, & quod is (fatim Pao t?rahue~
in Aegyptum abiret, contempto, in mftkuto fuo perrexit, & cum Parthis rlt'
defodetate perinternfidos egit . Qjia re cognita Antonius ab itinere fuo
quidem no reflexit : M;uerb Titium, qui quondam ad C a Sexto Pompeio hi.Titm,
defeiuerat, cum clafle contra ipfqm mifit;qui cumfutu jm hoc anima AVr
^ . - r . ! jx 4 titiet,

,K

‘AfV

iit

A

u

p -A

7* *

<-x J

\

w

■•■ii'-''

ca

^48

DIONIS ROM. HI ST.

tiflet,fibiq$'metuerct ( neque enim paratus adhuc (atis’crat ) ealoca petfjt
qua maxime effugere pollet. Verum Nicomediae depraehenfus, pacem per

legatos petijt, fpem eius impetrandae inbeneficio quo Titiumipfequon-'
dam affecerat, pofitamh^bensrTitius pacem fe eqjiifi nauibus et copijs om

nibus fibi traditis,cocelfiurum negauit.Proinde Pontius defperata a ma¬
ri falute, apparatu grauiori in naues coiedo,tjs<^accenfis,inmediterranea
Sextus Vompe contenditiqueminfecutiTit^lsacFurnius, Midaij(Phrygiae oppiduhoc
m capitur, cr eft ) depraehenderuntjrircAlfiidatumqfi n fuam poteftatem uiuum redege-
necatur, runt.Antonius certior eadere fadus, irapermotus, confeftim eis perlite*
ras mandauiqut interficerent Pompeium:paulo poli: poenitentia captus, fa
lute eum donari iufsit. At qui cum priorem tabellarium pofterior praeuenif
(et, Titio pofteriores eaeliterae funt redditae, quibus necare Pompeium iu'
bebatur, easq
reiueritate.

l,

ascp uel ftWptas omnino poflerius efferatus, aut cognita quide
:, fidem tamFn habere nolens, ordinem literarum ut fibi redditae
erant, non fcnfijm fecutfis eft Jta Sextus Pompeius mortuus eft, L. Cornifi
cio,& Sexto alio quqd^Pompeio Confiilibus,eiuscp mortis caufa Cgfar lu
Antoniobono - dos equeftres ex&Ptiit, Antoniocp curru apud roftra, & ftatuas in templo
resaCtfarc tri Concordiae pofuit,poteftatemcp dedit ibi cum coniuge &C liberis couiuan*
hut1, di, fi eu t ante fibi decretum fuerat . Nam adhuc fingebat fe eius effe amicu,

eumcp de Parthica clade cofolatus eft,inuidiamcp aduerfiisfeuidoriseftiae,
&C honorum ob eam decretorum nomine obortam expofiiit.Porroautem
Vetidij in Var- Antonij Sdbarbarorumresitahabet.P.Ventidius cumPacorum exercitu
thos ftratege- colligere,etinSyriam ^ficifci audiffet,inmetupcruemt,cumnecRurbes efi
tna. fent adhuc coftitutae,& exercitus in hybernis etianum difperfi:utcR &mo-
ram Pacoro inij ceret, & tarditati fuam copiarumederetur, re<nilfr quendai
Cbmm. Chaunarum notum quidem fibi familiariter,fed quem certo fidebat Parthis
magis cupere,cum alioquin taquam fidifsimum fibi in honore habuit, tum
confilium quo que nonnullis inrebus abeo petijtjitautcitrafuumtamen
detrimentum ei hanc de fe opinionem praeberet , quafi confcium eum fuo-
rum arcanifsimorum confiliorum faceret.eo re deduda, fimulauit metuere
fe, ne Barbari confueto fuo Euphratis tranfitu, qui eft apud urbem Zeug*
ma>omifto, alia uia infra eum locum flumen tranfirent, quod hic campi Par
this, ibi uero colles fibi commodi efTent : idq* & perfuafit Chaun^o,&: per
eum etiam Pacorum decepit, ita ut campeftri itinere ( qua Ventidius finxe
rat feeum nolleuenire)prolixiori deledo, ipacium copias (uas cogendi
V entidio daret . Porro Ventidius ita paratus, Pacorum in Syria Cyrrheftfi
yentidim p xr ca praelio uicit. Nam cum SC paffus effiet Parthos fluuiu tranfire, necp fecun-
thos mneit, dum tranfitum eos adortus effiet, in eam ipfos opinionem adduxerat, ut ef>
foeminatps ac imbecilles effie Romanosiudicantes , caftra quoque eorum
quanuis edito loco pofitaaggrederentur,fpe ea primo impetu capienditue
runv a Roifianis repentina eruptione fada , non magno labore per decliue
depulfi ( equites enim erant ) deinde fortiter quidem pugnantes ( & erant
- . grauis armaturae ) tam e improuifo hoftium incurfu p erturbati, ac fu

* 'perati a legionibus Romanis funt, maxime funditoribus uidoriam adiu-
uantibus , qui eminus uiolentis idibus Barbaros impetentes fummopere

pacorn cadit, affiligebant. Pacorus quoepin ca pugna cadus, maximum attulit fuis dam¬
num, quem fimul atep Parthi cecidiffie uiderunt,pauci pro eius cadauere ala

criter certauere: quibus ipfis quocp concitis, reliqui omnes ceffierunt,acpar
rpontem doi °jm cofugere conati, prcuenti ab hoftibus perierunt,

partim

(a -

m

>• *

a

Ca

V?:

LIBER ±1 IX.

‘ripartim in Gommagcnem ad Antiochum profugerunt V entidius Syriam, Syriam Venti'
quae fufpenfo animo euentum belli expecftabat, ( nam iufticrie ac clemen- dius recipit,
tiae nomine Pacorum Syri fummo amore profequebantur,ita ut maiori nui
jum unquam regem ) ci^um urbes miflb Pacori'capite cum facile pacauif-
fet, contra Antio churf§3uxit, eo obtento,quod is ei feruos no dedidiffet:re
autem uera, pecunia:, quam plurimam Antiochus pofsidebat, fpepotiudp.

Hoc agenti ei Antonius fubitofuperueninafegonmodonongauifuseft, Antonii huti -
fedinuidit etiam ob rem proprio duefiu pracclart^cftam : $£ quamuis fibi dia inVenti -
propter utrunc^ fadum Vcntidrj 8C fupplicationes Sc erant de- dium,
freti, tamen eum & officio fuo detrufit, &C neque tum, neque deinceps ulla
in re opera eius ufus eff.Romg autem Antonio htec decreta funt tum ob e-
ius eminentia,tum fecundum leges, quia ea prouinciaipiiusfueratrnihilo-
minus tamen Ventidio quoqj eadem concella funt, cWa indebatur Crafsi Ventidi j trium
calamitatem Pacorus abunde eompenfafTe^rscfertij^cum eadem anni die phus de p*r-
utracp res eueniffet.Sed ut Ventidius folus uicerat, Jta folus quoque trium- this,
phauit de Parthis, ( Antonius enim ante ^ trium pfeg pofiet, perijt) eacp
res,& fortuna: opus mirum, auxere gloria Ventidi) : quipp€ olim in trium¬
pho Pompeij.Strabonis cum alrjs captiuis du&us, primus poflea temporis
de Parthis inter Romanos triumphum duxit. Antonius porro tunc Antio Antonij cum
chum aggrcfius,Samofatiscp obfeffum oppiignauit:fcd cum nihil profice- Antiocho pA-
*et,& tempus fruflracofumeretur,fufpicareturcp milites ob affecfluigno- fUtm*
minia Ventidium animo afe effe alieno, clanculu dc pace cum Antiocho
cgit, ut recedere honeffepoffet: nimirum ipfe non plures duobus obfides,
sene hos quidem illuftres, necp eam quam popofccrat pecuniam accepit:

Antiocho conccfsitjtit Alexandrum necaret, qui prius ab eo ad Romanos A leundri
transfugerat. His aeffis Antonius in Italiam curfiim inftituit. C. autem Sof- nwrs-
fius Syria: 6C Ciliciae ab Antonio praefectus, Aradios hactenus oppugna- Sofiiut An-
tionem perpeffos,famcq5 S^morbo confectos fubegit: Antigpnum, qui dioscriudaos
praefidium Romanum quod apud feerat, occiderat,pra:Jio melum, Hic- fubigit.
rofolymis ( eo enim confugerat)ui expugnauit Jud^fiitefigens ea irae,
fi femel ea correpta fuerit, acerbifsimae, multa ac grauia mala quidem tj
Romanis intulerunt, longe tamen plura pafsi funt: capti enim ab his funt
priores quidem iUi,qui pro templo Dei fui propugnabanupoft reliqui etia
Saturni die, quam tanta religione feftam agunt, ut hi qui prius cum templo
erant capti a Sofsio, inflante die ea a Sofsio ueniam exorauerint, ac iii tem¬
plum adfcendentes,cum reliquis rem facram pro more peregerint.Sofsius
Herodi regno Iudaeorum concefib, Antigonum cruci alligatu (quo fuppli Herodes regno
cio nullus unquam rexa Romanis erat affedlus) flagris cccidk, ac deinde i udwruprafi
iugulauit.Idfadum Claudio & Norbano Confulibus.Annoinfcqucnti,ni fas.
hil memoratu dignum a Romanis in Syria aefiu efl . Nam Antonius in Ira- ^iwjtsfup
iiam eundo,acindereuertendo totum annum exegit:Sofsius Ar tonij,r;On Pllcloafpciten
fuam gloriam au<flurus,metu inuidia: iraecp eius, lta-id tempus cc-nfampfit,
ut non quomodo re aliqua egregie gcfta Antoniu offenderet, fed quom^.. ^

do ociatus eius oratiam iniret, cogitauerit. At Parthi ipfi nemine laceffente
nouum bellum ingens mouerunt,idcp hac occafione . Orodes rex Partho- P hrdatcsre-
rum cum &fenedus cum, 5£ Pacori hidus coficeret, uiuusadhucregnum gnoVarthU
Phraati filiorum xtate maximo tradidit:is regno accepto, omnium fe mor- potitus quam
talium fceleratifsimum gefsit.Nam&fratres fuos ex Antiochi filianatos, impiefcgcjfc-
fe 6^ uirtute,6^ materno genere prarilantiores, dolon iauit; &CQxo d ",«'>1- m*

* ‘ pfum 4

I<y0 DIONIS ROM. HIST.

pfum indigne id ferentem occ'idit:aC poft etiam nobilifsimum quenque, ac
prxterea tam multa flagitiofe egit , ut primoru permulti ab eo partim alio,
Monafes dd partim ad Antonium, in quibus etiam fuit Monxfes, concelferint * Euenit
Antonium con hoc Agrippa &C Gallo Cofs. Reliqua hy emis parted^rcllio &NeruaConfu
;f* libus, P.Canidius CrafTus inlberos exercitu duxiuurtftumcp pugnaregem

p .CanidijCraf eorum Pharnabazum ad focjftatcm belli compulit; ac cum eo in Albania
* ~ 1 ^ progrefliis, uicftam eam g.^item ,&C regem eorum Z^oberemfimiliterfibi
m er &x 'W0S ac^llinxlt* His, & Mp^teii ndens Antonius, ( is enim fe ducem belli futuru,
® * ac fine ullo labore plerafque Parthie partes occupaturum promiferat ) beP

lum Parthicum Monxfi gerendum iniunxit : atque inter alia praemia ei
trium Romanis fubditarumurbiumreditus fruendos ufquead finem bel'
li concefsitjregnuiTjCp Parthip promifit.Phraates cum eius rei cauiafibi me
tueret, prxfertim qiio fugafii Monxfis Parthi molefte ferebant, legatos ad
Monxfem mifit depa^e/ummiscp pollicationibus ut retro cederet perfua'
fit.Qiiod cognitu etfi,p:par erat,ltomachum Antonio mouit.tameMonx
fem,queinfua oteftate habebat, no occidit: (quiaflidfeciflet, ne^

minem Barbarum deinceps adfuam amicitiam accefiurum putabat) fed
fraudem contra hoftem ftruens, eum dimifit, tanquam eius opera cum Par
Antonius fatla this amicitiam fa<fturus;mifitq3 cum eo legatos ad Phraatem, qui uerbis pa
cum Parthis ccm componerent, fiquidem rexfigna QC captiuos , qux Crafsi calamitate
firrif. Parthi ceperant, Romanis reddidiftet.Sperabatautefe regi ipe pacis impa

rato iuperuenturum.Ipfe interim ad bellum fe comparans, tifqj adEuphra
ten procefsit,exiftimans eum nullo praefidio teneri.quod ubi eo loco uidit
Antonius db diligctifsime pofitum,auerfo inde itinere, in Armeniam ftatim ire inftituif
Armcnue rege acj bellum Artauafdi Medorum regifaciendu,ab Artauafde Armenix ma*
tnduftusibcliu Iorls regc, inimico eius,impulfus : cum ^intelligeret rege Medix ad opem
Medueinpr . part]lls ferendam procul domo abrjfie, impedimentis acparte exercitus
Oppius Statia- cum Oppio Statiano relidis, {ubfequiqj fe iufsis, ipfe cum equitibus ac pe*
nus. dicatus optima parte feftinato profedus eft,fperas fe primo impetu omne

prddjporum Mediam fubadurum : cumcp ad Praaipa( regia hxceft Medix) uenifiet,
obfidio. aggereiacfto ea oppugnare cepit. Sed Parthus ac Medus cuid cognouib
fent, laborare eum fruftra in oppugnanda urbe ualidis muris, ac multis de'
R omini cum fenforibus munita pafsi funtapfi uero Statianu in itinere fatigatu improuft
Statiano d Par fo adorti, ad unu omnes qui cum eo erat, conciderut,folo Polemone Ponti
this c<eji. rege capto, ac pecunia data dimiflo.Fuit aut hoc barbaris fadu facile, quia
Volemo eu- Armenix rex ei pugne non intererat:qui cum, ut autores funt quidam, pof
ptus. Romams fabuenire, non modo id fecit,fed ne ad Antoniu quidem, ue*

in Ro minos r^m in reSnum ^iurn difcefsif* Antonius etfi ad primum Statiani nuncium
m feftinarat,utfuisauxiliuferret,tamentardius uenit, ac prxter mortuos ne^

p ' 9 minem inueriit Jtacp tamefi clade hac terrebatur, tamen c[uia nemo barba¬

rorum fibi occurrebat, cenfens eos propter metum aliquo abrjfie, animum
refumpfitiac non multo poft cum eis congreftus, funditorum opera ( quo^
e. magnus erat numerus, iaculacp ipforum fagittis hoftium longius pro^

cedebant, ita ut armaturae quocp grauis miles ab rjs tutus non efiet ) in fu'
gam eos coniecir.fed propter celeritatem equitandi barbarorum, non ma^
In Prdd/poro- gnamftragem eorum edidit. Porro iterum Praafporum oppugnationem
rum oppugna aggreftiis, hoftibus quidem. ( cum & prxfidium eum magna ui repelleret,
tione Antonius &qui foris erant teftes, cogrediendi facultatem non darent ) damni nihil
egeri . aUuiodum intulit iorum autem permultos in quxrendis aefupportandis

commeatibus

r.'fr. UBER^LIX.

V co meatibus amifit, multos ipfc fupplido affecit. Nam initio quidem, cum
.^ibaria ex uicinia Romani haberent, bC obfidioni urbis, bC comeatibus pa*
raridis facilefuffccerant: poffqua autem propinquis omnibus abfumptis,
milites frumentatum longius abire opus habuerunt , eueniebat ut fi pauci
emitterentur, non mod^nihil apportarent, fedipfi quocp perirennfin mub
ti, oppugnatoribus n^Sabantur Praafpa, ac barbaris erumpentibus multi
milites, multa? machina? Romanoru perdcbant.Igitur Antonius omnibus
fes militibus hordeu pro frumeto dedit, bC d^uibufda decimu quenq? ad
Supplicium forte leginomnino autem cum uideraa&glios in obfidione ha^ Supplicium mi
here, ea patiebatur qua: obfefsis ufu uenire folent, Nkhr & i^idani dilb litare.
genter tempus eruptionibus idoneum obferuabant:& qui foris erant, Ro>

' manos, ficubi difpcrfos intelligerent,cderiter eos adoriendo,ac ftatim fe re
cipiendo, plurimum uexabant : frumentatores uero in pagos exire ilkefos
linentes, in reditu palantes fubito inuadebant ».*Cum ranilominus obfiduv
nem Antonius produceret , ueritus Phraates ne fi e^aiutius cotinuarctur,

Antonius uel per fe, uel auxilio etiam -aliquo aiiitus, eam incommodo Antonini fae
• aliquo afficeret, fubornatis qui eum ad pacem a fd^^endanj fpe eius fa> P*™ *
cile impetrandte permouerent, cum Antonius perfuaS® id fibi paffiis, tc^rc^tm\
legatos eius rei caufa ad ipfufl» mififfet, aurea fella fedens, ac neruum arcus oblJcimcmlo1
puifans,multiscpuerbisin-Romanos inueefius, tandem pacem eacoditio^ Ult'
ne promifit,ut continuo exercitum abduceret. Hoc audito Antonius cum
& faftum regis metueret : bC fi difcefsiffiet aliquo, pacem fe habiturum cre^
deret,a Praaipis recefsit,operibus,qua? ad oppugnanda urbem fecerat, tan
quam in fociorum terra iam uerfans, integris relidas. Sed enim dum pacis
compofmonem expedat, interim Medi opera incendunt* ac aggeres dif
qciunt : Parthi autem pacis mentione omifla, eum iiibito adorti,multis ac
magnis incommodis afficiunt.Itacp fe deceptum intelligens.no auius pra>
tcrealegatos mittere, cum necp tolerabilesiam pacis conditiones latum iri
putaret, & in moerorem contjcere milites fruftra tentata pacificatione nob
. let,properadum in Armeniam, quoniafemel caffrarnouifie^ fibi ftatuens,
aliamcp uia ( qua enim ueneraqeam fibi omnino intcrclufam opinabatur)
mgrefuiSjCum exercitu extrema mala pertulit.Nam bC regionft imprudeiv Romanorum
tia ipfis oberat,& barbari anguftijs pra?occupatis,fofsis>operibuscj3 tranfi> ^ Armeniam
tum obftruebant,aquationcm ubicp difficilem reddebant, pabulatione ar^ r“edemim
cebant:ac fi quando eratforte per commodiorem aliquem loeu iter facien mi\cri£*
dum, falfis nuncijs fummifsis eos ab his deterrebant, tanquam ab hoffibus
tnfiderenturrinloca autem qua luas ipfi infidias collocaffent, auertebat.his
incommodis, ac fame multi perierunt, iamcp ad hoftem perfugere ceptum
effiacnifi perfugas Parthi in reliquorum confpedu fagittis c6nfecifTent,ui .
debantur omnes ad barbaros tranfituri, fedParthorum crudelitas eam de>
iedionem inhibuit* Hoc quocp ipfis fortuna interitus fui effugium dedit:

Cum aliquando in infidias incidiftent, ac frequentibus fagittis.peterentur, Tejludo milita*
repente clypeis conftipatis teftudine effecfia,finiftrogenuinterram procu w, Romanos
buerunt.Barbari autem, qui nihil unqua huiufmodi ui derant, putantes
propter uulnera concidiffc,ac iam fimul omnes poffe concidi, proiecfi*s ar- ptfwtieilefin-
cubus ab equis defiluerunt,acinacibusq$ nudatis ad caedendum eosr accura lt'
rerunt.Tum Romani confurgentes,figno dato,phalagemcp una explicaiv
tes, finguliqj proximuhoftem a fronte adorti,armatiinermes,inopinahtes \ ^
parati, fagittarios legionarij,barbaros Romani,tanfca dade affecerut, ut re^

j

T e&udims mi -

litaris defert

ptio acufus.

Antonius i n
Armeniam ue~
nit,utq; regem
dcmuljerit.

Militibus pecu
nkmdiuidit.

Antonius ut
proumcias Ro
manas re^
firibdtiw

liqui ftatim €H*Lfierint,neq3 unquam poftea infequuti lpfos fint. Porro te* 1
ftudo talis eft,& hoc modo fit.Impedimentis, &leuis armaturae militibus*
equ^abuscp in medio exercitus collocatis , grauis armaturae pedites , hi qui
oblongis clypeis cauis,ac in more tubi incuruatis utuntur, in extremis par'
tibus quafi tegularum loco ponuntur, ita ut foras plauerfi cum armis fuisre
liquos ambiant . Caeteri qui lata geftant fcuta in rneciio conferti, ea fupra fe
& reliquos omnes tollunt, ita ut nihil aliud quam clypei a tota phalange c5
fpiciantur, omnesep propte^benfitatem ordinum a telis protecti finneft e'
nim haec clypeorum dep&no adeo firma, ut &C fuper ea ingredi aliquot ho*
mines pofsfp* J^Sar^-cfis eadem , uehiculiscp ferendis eft, fi in cauo ac angu*
flo loco conftipetur. Haec figura eft illius ordinis, nomencp teftudinis pro*
pter firmitatem, ac quod tam egregie exercitu cotegit,inuenit* Vfus porro
eius duplex eft.Nam aut in oppugnando aliquo loco facftateftudine ilicee
dunt ad murum, ac^ep enumero ad lpfum murum quofdam ea attollut,auC
a fagittarijs cijrcunda1*, omnes genu nituntur fimul, equi etiam (nam hos
quofep fein genua incEnare adfuefaciunt) opinioneqj de fetanquam con*
fe<flis prsebita hoftilwPacccdentibus eis, repente, nec fine terrore coru, in"
ftirgunt. Anton^&fioftibus prartereanon urgentibus, frigore magnopere
conflidlatus eft Jam enim hyems inierat,6fmontes Armeniae ( per quos (b
los facere iter tuto poterat ) nunquam non glacie integuntunac tum maxi
me eos uulnera,quaj multa acceperant, moleftabat.Idcirco multis mortuis,
multis ad bellu inutilibus redditis, Antonius quia no ferebat b gc fingula au
dire, interdixit ne quis tale fibi quiccp annunciarct:regi aut Armenig,quan
quam ei quod fe defcruiftet,fucceferet,ac ulcifci eum in animo haberet, ab*
blanditus eft, ac demeruit, ut ab eo pecuniam acalimenta acciperetrdeniq»
cum nccp ulterius ferre iter milites, praefertim hyberno tempore,poflent,<x
alioquin fruftra eftent hacipfis miferiae tolerandae, cum ftatiiiftet ipfe pania
interiecfla mora in Armenia redire, rege adulado acpollicitado identidem
permouitjUt fibiinfuo regno hyemadipoteftatefaceret, uere iterum cotra
Parthos ducfluro exercitu. Allatae funt ei etia a Cleopatra pecunite, ex qufr
bus centenos quadragenosfeftertiosfingulislegionartjs,acreliquis ratam
portione diuifit:^ cum eae pecunia: no fuifi'ceret,ex fuis facultatib.reliquu
addidit,Cleopatrae fuos etiam fumptus acceptos referens.multu enim ei c*
tiam amici contulerut pecuniae,multum a focijs exegit.His aflis Antonius
in Aegyptum abrjt . Roma: etfi nihil horum quae a fla fuerant, ignotu cftet
( non quod ipfe ueritatem perfcripfi{fet,folitus omnes acceptas clades oc*
cultare,aut deijs contrarium,quafi re feliciter gcfta,icrib ere, fed quia fama
rem,ficuthabebat,tplam annuciabat,Cariarcp 8C qui cum eo erant, diligens
ter 8C explorabant omnia,8f diuulgabant ) tamen publice ea non fnnt indi
catatquinimo facrificatum etiam eft,& dies fefti afli.Qiiia enim adhuc Cse
far contra Pompeium bellum gerebat, neque conuenienter, neqj opportu*
ne ea palam proponipoterant. Antonius his itaaflis, Amyntam,qui feriba
Deiotari fuerat, Galatiae principem coftituit, Lycaoniae, Pamphylitecp par ’
lifrus quibufdaadieflis : Cappadociae eieflo Ariarathe, Archelaum, cuius
genus paternum deducebatur ab Archelais, qui contra Romanos belliger
rauerat,matcr au* ei eratfeortu Glaphyra.Hxc tamen ciucs eo minus uitio
dederunt Antonio, quod de alieno liberalis fuerat.Cleopatrae autem nomi
ne magnopere culpatus eft, quod Sfliberos exeaiufcepiftet, prius gemeb
los Alexandrum QC Cleopatram: deinde Ptolem;eu, Philadelphum cogno
k' mine

ilBER XLIX 4 »55

mineiquodc^ multas Arabie, Nabate^, Iturae cp (Lyfamam enim quem re
»>. ge™ eorum fecerat, infimulatum quodftuderet Pacoro,necauer;at) Phoeni
xesq$,& Pal;eftince,ac Cretae partes, dC Cyrenen quoqs ac Cyprum fpAis do
nauiflet. Anno fubfequete, Pompeio 5>C Cornificio Confulibus, bellum re- A n.V.C.719^
gi Armeniae facere inftuuit, haud parum fpei in rege Mediae ponens, qui a ntonmbedu,

' Phraati fuccenfens, tjirodnecpprada: magna parte, necp aliohonoreeilet contra Arme -
praeditus ab ed, cupiens® Armeniae regem uiciici propter inductos Obi ab ni£ reZem m0'
eo Romanos, Polemone ad fe miflo, amicitiinac focietatem fuam ambie-
rattquare adeo delecftatus eft Antonius, utimife^Medo pace, praemiu c“’n M°m
legationis Polemoni Armeniam minorem poftea detovto%oinde Ar- gl *
meniaeregem primo in Aegyptum tanquam amicum cuocauit, ut ibi de-
praehenfum fine labore occideret. Cum autem is dolum fufpicatus non ue-
niffet, rationes cum aliter decipiendi iniuit. neque emm iram contra eum
palam ferebat, ne eum ad bellum excitaret . Igitur dh quam iterum con¬
tra Parthos profectorus , quo imparatum Armenipi inueniret, ex Aegy¬
pto abijt. In itinere autem cognito OcftauiamR 6maaduenire,in Aegy- otfauiaAnto*
ptum reuerfus eft, ftatim eam domum redire cufe^tofet, ac dona cius niodonaad-
cum alia, tum milites, quos in hunc finem ea a fratre iuoffetierat, accepif- Frt*
fet : atque ita deinde magis adhuc amori & impofturg Cleopatrae feruiuit.

Interim Csefar Pompeio mortuo cum tes Africae compofitione indige¬
tent, in Siciliam uenit, inde in Africam tranfmifturus:fed ibi tempeftate de¬
tentus, quo minus deinde trarjceret, hanccaufam habuit. Salafsi& Tauri- Gentium qua-*
fc i, Liburnicp dC lapudes, cum iam ante in Romanos haud mediocriter in- eundam P ano*
i'unjfuifTent,acftipcndio quod pendere debebant, non foluto, etiam in fi- ni£cjiUyrico
nitima inuafiflent, ea® maleficrjsinfeftaffent, tum aperte propter Caefaris
abfentiarcbellaucrat ♦ Ea propter Caefar ex Siciliareuerfus, ad bellu contra c l0'
cos fe parauit.In co apparatu cum nonnulli quibus mifsio militiae facfta fue- Milites turbu-
rat,tumultuarentur,ac quia nulla praemia accepiftent, iterum ftipendia me * cntos ut com~
rere uellent, omnes in unam legionem eos eonicripfit, ut a ca? teris ftgrega Pluerit Crfir.
ti, ne® corrumpere alios, & fi quid mouere noui inftituifTent,ftatim deprse
hcndfpofienncumcp ne fic moderate fe gererent, paucos ex ip fis, qui natu
crantmaximi, in Galliam in colonias dimifit, fpefans reliquos etiam idem *

fperantes quieturos : 5 i cum nihilominus fremerent, in quofdam eorum e-
xemplum ftatuit : irritatos reliquos eo facto quafi alius rei caufa conuoca-
uit,circumfufocp exercitu, arma eis ademit, & exautorauit. Hi cura fimul &
quam parum ipfi po fient, & Caefaris magnanimitatem cognouiftent,muta
tauerefententia, multis precibus a Cadareimpetrauerunt, ut inter milites
denuo reciperentur. Ctefar , quod 6C militibus indigebat , &; metuebat
ne eos Antonius fibi adiungeret, ueniam dedit, eorumcp deinceps opera
ufus eft in omnibus rebus optima . His a<fh's, alqscp ad alios populos fubi-
gendos mifsis, lapydas ipfe bello pedjt : quorum eos, qui citra moteshaud CtfarutUpu-
procul a mari habitabat, non omnino difficulter in fuam poteftatem rede- desfubegrit.
git, qui uero montes, & ultra eos incolebant, eos non fine maximo labore
perdomuit. Hi Metulo maxima fua urbe occupata, Romanos oppugnatv^/Aw,
tes multotiesrepulerunt,machinas multas combuflerunt. Caelarem _ipfum
a lignea turri quadam murum confcendere conatu graufter fauciauerunt:
tandem cum nihilominus propofitum urgeret, copiascp euocaret, fimulan
tes fe pacem facfturos,pr^fidium in arcem acceptum nocftu interfecerut, ae¬
des fuas incenderunt, feipfos, ac quidam etiam uxores.^ liberos fimul occi

1 y doSk,

)

^ a** DIONIS ROM. HIS T.

deruntjtta ut.f 'htl praedae inde ad Catfarem redierit, cum captfui etia pauld
pqft nece fibi lpfis cSfciuerint. Cum ad huncmodu hi peri) flent, reliqui in
G efaris in V an poteftatem eius nulla re memorabili gefta ueniflent, in Pannonios exercri
nonios expedi - tum duxit, necp larius quidem ab ijs unquam, necp ullum crimen obijciens,
tio, zrgtftd m fed militum exercendorum fimul, dC alienis bonis alendorum caufa, omne
id iuftum efle cenfens, quod armis potentior conti ^infirmiorem decerne*
p annonUde- ret, Pannoni) habitant ad Iftrum fluuium a Norico ufqjadMyfiamEuro*
[criptio, paeam, Dalmatis uicini : tolepant autem omnium hominum uitam durifsri
lUaminam neq$ terram aerem felicem habent ; necp apud eos oleum,

aut uinum,nih nai//v^imum,nafcitur:nec^ ertim hsec colunt, cum maiorem
partem aerrima in hyeme uiuant:fed hordeum &C milium 6c edunt, &C po*
tum ex eis conficiunncaeterum omnium,quos nos quidem nouerimus,ho*
milium fortiisimifunt, nimirum cum nihil uitahonefta dignum habeant,
ad iram dC ctedes pi^penfifsimi. Quod ego non auditu tantum, autlecflio*
ne fed reipia cognitip, cum praeeflem uidelicet ei nationi, feribo . Nam
Dio Africte, pofl Africte praefecturam , Dalmatiae , quam oliift pater quoque meus
£himti<e,zr ahquandiuadminiflraiUq&Pannoniaefupcrioripratpofitus fui: unde haec
Pannoni* pro* qUg ferib o , exp&s&a mihi funt, Nomen autem Pannonibus inditum eft ex
hincijs prtfuit. eo > quod tunicas manicatas ex pannis morefuo concifis ac confutis confio
ciunnuerum fiuc ea nominis efl: ratio, flue alia, certe quidam Graeci uerita*
p tones qui tis ignari, Pceones eos uocarunt, quodipfum quidem etiam nomeantiquu
fwt. efl, non tameniftius populi,fed eius quiadRhodopem montem, &Mace*

doniarii maritimam ( fic enim noftro tempore uocatur ) habitant: quapro*
pter ego hos Paeonas,iftos Pannonios nominabo,ficuti &C ipfi fefe, dC Ro*
mani eosappellant.Enimucro Caefar in Pannonios profectus , primum a
rapinis fe continuit,quamii's r\ pagos in campeftribus fitos deferuerant, q>
fp erabatfe eos citra uim fibi adiungere pofle:fed cum ad Sifciam accedem
tem cum laefiflcnt, ira correptus agrum eorum ufsit, praedasqj quas potuit
SifcidurhVm maximas egit. Cum urbiappropinquaflet,incol£ a primoribus perfuafffta
tionkcdpuk tim ei fe dediderunt, &C obfides praebuerunt : poflea autem portas cum oc*
Cefare. clufiflent, in obfidione habiti funt, cum 6c muris ualidis,^ duobus nauiga^

Colops. bilibus fluuijs confideret.Fluuius enimColops ipfa moenia alluens-in Sauu
Sanus, defluit, qui &C ipfe tum haud procul ab urbe meabat, &C nunc totam urbem
Tiberi] opus, circumambit , a Tiberio magna fofla eo adductus, per quam rurfus in antri
quum alueum exit: eo autem tempore cum Colops lpfis moenibus allabere
tur, &Sauus haud magno inde fpacio praeterflueret, interuallum uacuum
relinquebatur, quod fofsis &C palis actis munitum erat.C^faritacpnauibus,
quas foci) ijs in locis parauerant,acceptis,rjs per Iftrum in Sauum,atcp inde
in Colopem fubductis,urbem terra fimulfluuioqj aggreflus efl,ibiq3 naua*
lia nonnulla pradfa fecit. Barbari enim lintribus paratis, ad pugnam exibat:
Merus occidit, incpfluuio inter alios Menam etiam Sex, Pompeij occiderunt, ac in terra
Fufi G "ri tlIO<? Catfarem fortiterpropulfarunt,doncctandemaudito quofdamfo*
nus ^ ~ clorum flioru infidi) s exceptos perijfle, animi collapfl deditionem fecerut*
yonorestiuia *ta ^ls ,n poteftatem Cacfaris receptis, reliqua etiam Pannonia pacis condi
er Qctduucti tio nes accepit.Ibi Cariar cum exercitus parte Fufio Gemino relicto,Roma
ti, redijt : triumphumqj fibi decretum in aliud tempus retjcicns , Octauiac, &C
C <cfdr in Bri- Liuiae ftatuas dedit , utcp fine tutore fuis ipfarum facultatibus uterentur, fa*
tinniam ire in- crofancfecp eodem iure quo TribunipJebis eflent. Cum autem in Britan*
ftituit. niam etiam expeditionem,patrem aemulatus, intenderet, iamcp in Galliam

'<r

*? . -P& .

■ % :j4/

£>*

LIBER X ,L I X. 255

*flq? eius rei caufa progreflus eflet eahyeme, quaConfulafttm Antonius i-
-teram, SCL.Libo gerebant, Pannomorumrecens fubadonim, &C cum eis
Dalmatarum rebellio exorta efriet Pannonios quidem Geminus,quamuis
T ufeia ab tjs eiedus, tamen praelqs aliquot fuperatos recepit.Salaflos aute,
& qui eorum rebellionis foci j fuerant, Valerius Meflala domuit, in Dalma
tas autem Agrippa priifs, deinde Cariaripfe exercitum duxit, eoscp pleroP
que hi multis ac magnis tamen acceptis incommodis ( nam &C Caeiar uulne
tatus cft,& militibus propter delidum quibiridam hordeum pro tritico da
tum cft,& ali) qui ordines d eferui flent, d e ci m u^iiifqs forte ad poenam de-
ledus ) fiibiugauerut. contra reliquos Statilius T aur^b cllumgefsit. Hoc
tempore Antonius eadem die 8>C inijt Coniulatum, &£ depoitu^ iixbftituto
in ilium locum L. Sempronio Atratino : itaqj hunc nonnuhi,non Antoni u
in enumeratione Coniulum recenfent. porro autem quaeres rationem, qua
minimo labore regem Armeniae ulcifci poflet,miflb adorum Q^quoda Del
lio exoleto fuo , filiam eius , fuo filio Alexandro eam^idelicet matrimonio
coniundurus, multis pollicitationibus interpofitis popofeit. poftremo re¬
pente fub initiumueris NicopolinPompeij uenit^oepeum adfeexciuit,
fcilicet ut opera dC cofilio eius in bello Parthico utcreVrgum Artauafdes
infidias efle iufpicatus non ueniret, iterum Dellium ad eum mifit colloqui)
caufa:ipfe interim celeriter ad Artaxata progreflus eft.fic eum partim focio
tum opera perfuaden.do, partim copijs terrendo, cum &£ feriptis 5 i adis e*
lus fe amicum omnino oftendiflet , eo uix tandem adduxit , ut in caftra fua
ueniret ♦ Tum compraehenfam , primum abfque uin culis circum caftella in
quibus thefauri erant repofiti, circumduxit , fpe eorum fine certamine po-
tiundi,fimulans fe eum non alia de caufa captiuum habere, quam ut ab Ar-
menijs pro liberatione ac regno eius pecunia colligeret . poftquam autem
cuftodes gazae ei non obtemperarunt, & quiin armis erat, Artaxam maxi-
mura natuinter filios eius regem eius lcfeo conftituerunt , argenteis Arta¬
bazum catenis uinxit, quia nimirum turpe erat regem ferreis in catenis ha-
beri.Poft haec uniucrfam Armenia partim ui, partim deditione in fiiam po>
teftatem accepitmam Artaxes praslio cogrefliis, 8C uidus, ad Parthos con-
ceflerat.His perfedis, Medisecp regis filia ardioris amicitiae caufa filio fuo
in matrimoniu impetrata, relido in Armenia exercitu, magnam pnedam,
Artauafdemq* cum coiuge & liberis fecum abducens, in Aegyptum reucr-
fus efljCOscp inter alios captiuos ante fe in triumpho Alexandriam intro du
xit, curru ipfe inuedus.In Cleopatrae autem gratiam dC caetcra egit;8<: Arta
uafdam cum fuis, aureis in uinculis ad eam in medio populi, tribunali argen
to obdudo,aurataq$ fella fedentem,adduxit.Barbari autem neque fuppli-
ces ei fadi funt, neque in genua conciderunt(quanqua dC minis 6C promit
fis hoc crebro iuberentur) fed nomine eam fuo compellauerunt : atq; ideo
magnos quide habere fpiritus exifttmati, durius autem propterca tradati
funt. Deinde Antonius Alexandrinis epulum, praebuit,ac in concilio popu
li Cleopatrae eiirscp liberis propterfefedem dedit, habitacp ad populu qua¬
dam oratione,Cleopatram reginam regum, Ptolemaeum, Caefarionem Cq,
gnominc,regcm regum appellari iufsit : ijscp Aegyptum &C Cyprum, alia a
priore diuifione inftituta, addixit. Dicebat autem iUamucre CaTaris fupe-
rioris coiugem fuifle, hunc eiufdem legitimum filium mngebatcp fe fludio
eius Carfaris addudum hate facere, quo Odauianum non natum eius, fed
adoptatum filium in inuidiam adduceret. Suis tiero ex Cleopatra fibi natis

| y 2 liberis,

Rebellio D al-.
mataru et Pan
nonum .

An.V.C.yiQ,

Antonius que -
admodum per
fraudem cepe¬
rit rege Armo-
nU,utq;eum
tradant.

Ar taxes rex
Armenie.

Armenia occu*
pota ab Anto¬
nio.

Antonius Ale*
xadrie que in
gratiam C leo-
patre egent.

Cleopatra rc+
gina regum."
Ce fariar ex ra
gum.

Roma

narum pro ut n
ciarum infam
liam Cleopa-
tr 4k

)

DIONIS ROM. HI ST.

liberis, Ptolemaep Syriam, QC omnes cis Euphratem ufquead Hellefpoft'
tum regiones : Cleopatne autem Africam Cyrenaicam ; Alexandro fra-
tri eorum Armeniam, Salias trans Euphratem ufque ad Indiam, quaO
uero iam eas occupaffct, largitus efLNeque uero Alexandriemodo hxc e-
git,fed Romam quoque perfcripfit, ut ibi rata effeiuberentur ; quae tamen
literx publice recitata: non {imtjDomitiOjSofsio^qui tum Confules An¬
tonio quam maxime fauebant, etfi maxime ut id neret Cacfar efflagitabat,"
obftantibus.Contra Caefar hoc obtinuit,ne quid eorum qu£ cum Artauaf-
de Antonius egeratyih pi|hheum efferretur: quia etregem,cum quo occule
te aduerfus Antoj^&rfZonulia ipfe agitarat, miferabatur,3£ triumphu An¬
tonio inuidruZc. Antonius his adis, tamen aufus fuit ad Senatum feribere,
uelle iemagiffratu abire, omnesqj res S.P.Ci.R.poteftatipermittere:non
quod ita facere inftituiffet, fed ut fpe de fe hac exhibita e fn ceret, ut Cacfar,
qui ad urbem erat, a$tt cogeretur fe prior ab armis difcederc : aut fi id r ecu-
failet, in inuidia dletxprum. Ludos prarterea V eneri genitrici Confules fe-
cerunt, &C ad ferias praefedi urbis a Carfare coftituti funt pueri impuberes,
Pnrtirn VmU. equeffri,no patricio genere nati .Porticum, qu£ Pauli dicitur, Aemilius Le
pidus Paulus prp&j^ impefis perfecit, & in Confulatu fuo ( gerebat enim
eum in parte iffius anni ) dedicauit. Agrippa aquam Marciam,qu£propter
corruptos canales defecerat, fuisfumptibusreparauit, ac per multas urbis
partes deduxit.Hi quide omnes cu de fuis facultatib.liberaies fuiffenr,fum-
rniffetame fe ac moderate gefferutreontra altj quidam riiinimu etiam magi
Agrippx kcdi ftratu alique obtinetes, triumphu fibi uel a Cariareuel ab Antonio concedi
Ikm et magni- impetrauerut,eiusqj nomine multu aur u a populis coronariu exegerut. An
ficcntu. no fequeti Agrippa ultro Aedilis fodus eft,omniacp aedificia publica, ora/
nes uias priuatis impendijs refecit, cloacas expurgauit, aeper eas in Tibe¬
rim fubuedus cft.In Circo cum uideret errare homines propter multitudi¬
nem metaru, Delpbinas,& ouata opera pofuit, quibus curfuu circuitiones
& epuerfiones oftederentioleuetia&falepopulo diffribuit,acbalnea pu/
blice dC tonfores uiris ac mulieribus gratis toto anno praebuitdudis autem,
quos multos dC omnis generis exhibuit,tantaufus eft munificentia, ut pue¬
ros etiam qui Troia cqueftri certamine ludcrent,precio coduxerit, ne quis
fumptum faciendum haberet : deniqjtcfleras in theatrum de fublimi loco
proiecit,quibus argentum, ueftis,uel aliae quaedam res offerebantur: alias i-
tem multas res uenales in medium propofitas,diripiedasuulgo concefsit:
praeterea autAftrologos & praeftigiatores urbeeiecit.Iifdefere diebus Se-
jAtrocinioru natufconfultu fadu eft, ne quis Senatorfj ordinis latro cinfj caufa in ius uo-
queflio. caretur: eo dC rei huius criminis impunitatem funt cofecuti, QC in pofierum

eoru maleficiorum licetia permiffa efLCefar Confulatum,quem fecundum
Afj.VX.721. collega L. Tullo gerebat, ftatim prima die, exemplum Antoni] fecutus, de-
pofuit, inter patricios plebeios aliquot adfcripfit, Senatuid decernente. dC
cum L. quidam Aiyllius Pretura propter diuturnum morbum fe abdicarer,
Bocchi, nors. ^lum dus d fuffecit , in alius Praetorislocum extrema magiftratus diede-
MmriunUCe fondi, alium ad reliquas horas ordinauit.Boccho quocp ( fuit is rex Mauri- ,
fariefis proum tanix Caefarienfis ) uita fundo , regnum eius nemini alij tradidit, fed inter
ciafxttu. prouincias Romanas retulit . Ex manubijs porro Dalmataru protinus fub-
Bibliotheca adora, fornices , ce. 'bibliothecas, a fororis nomine Odauianas didas , ex- ‘
Antonij cum truxit. Antonius hoc tempore ufcp ad Araxem profedus, quafi Parthis bel
Mcdopaftum, lum illaturus, fatis habuit cum Medorum regefo aetatem iunxiffc, cuius ra

tionc

L I B E R • L» 2^7

tionemutua fibi auxilia , Antonius Medo cotra Parthos, Medus Antonio
adueriiis Caeiarem fpoponderunt,militescpnonullos eius rei caufapermu-
tauerurit,& Antonius Medo parte Armeniae recens occupatae tradita, filia
eius Iotapen,ut Alexandri coniugem futuram, &C figna militaria, que in Sta
tiani pugna amiferat, recepit* Secundum haec Polemonem Armenia ( ut fu
pra oftendi) minore donauit,Confalatumq3 fimul 8C dedit L. Clauuio,que
fecum habebat, & ademit : deinde in Ioniam,ac in Graeciam inde belli con-
tra Caefarem adornandi caufa properaiiit.Mediae rex initio uius Romano-
rum auxilio, Parthos 6>C Artaxam contra fe profe^*^ uicit : deinde autem
cum Antonius &£ fuos milites euocaflet, Suillius qub^g^^nonreddi-
diilet, uicifsim fuperatus in poteftatem hoftiumuenit.Ad hunc modum Ar
menia fimul cum Media amifta cft.

DIONIS ROMANAE Hl/TORIAE

LIBER CL V I N Q,V A G E S I M V S,

C fmlielmo XyUndro
interprete .

INDEX CAPITVM HVIVS LIBRI,

Quomodo inter Ccefarem & Antonium bellum coortum fit ,

De uiftoria O faris contra Antonium Aftiaca.

Afta funt biennio >Confuhbus
Cn. Domitio Aenobarbo ♦

C.S oj?/o.

C.Ca-fare Ociauiano m*

M .Valerio M efjala CoruinoJA.7.

o p v i ,vs Romanus amiifoiam principatu, nondum ta-
men fub unius poteftatem deuenerat, fed Antonius ac Cse
far aequata potentiarerum potiebantur,plcraqj inter fe for¬
te partithcaetera cum maxime communia inter fe fateretur,
|i tameiTuterq? ficubi licentiam confequebatur, alteri praui-
_ _ j piebat . Poftea uero quam Sextus Pompeius obrjt, Arme¬
nia rex captus, gentes quae bellum contra Caefarem mouerat, domita funt,
Parthicp quieuerunt, ipfi quoqp bellum inuicem fofceperunt, populuscp o-
nino eft in feruitutem redadus . Belfi inter Caefarem dC Antonium hae fue¬
runt caufae, ac praetextus . Accufab at Antonius Caefarem «, qU^d Lepidum
magiftratu detrufilfet,prouincias & exercitum, cum Lepidi, tum Sexti fibi
uendicaflet,qux debuerant comunia ambobus efle:horum dimidiam par¬
tem poftulabat, ac militum etiam, quos ex Italia utriqp communi Caeiar de¬
legerat. Ctefar Antonio inter alia obij ciebat, quod Aegyptum forte fibi no
datam obtineret , quod Pompeium a fe ultro dimiflum ( fic enim ferebat)
occidiiTet , quod Artauafda per fraudem capto, incp uincula coniedo infa¬
miam magnam populo Romano conciliaftetrmanubiarum etiapartem dt-
midiapofcebat, ac omniumaxime Cleopatra efliberoscp ex ea fufceptos,
ac donatas his regiones exprobrabat, idq* praecipue, qu^4C^farionis no¬
men filio Cleopatrae indidiffet,&: eum in Cadaris genus retuliftet.Hpc mu¬
tuo criminabantur, ac excufabat etiam per literas inuice miflas,& apud Se*
natum Caefar coram, Antonius per epiftolas fe defendebat : haccp occafio-

i y

lotapc.

Polemo.

An.V.C.yn,

Ccefatris c?Ait
tonij mutua
obieftiones ,

J

^ 258 DIONIS ROM. HIST.

ne alter ad alterum crebro legatos mittebat, quo & fuam caufam quam ma
ximeniftam efic oftenderet,6f aduerfarij res explorarctrinterim pecuniam
quafi in alium qucndam finem contrahebant, & ad bellum fefetanqua con
C onfules C n, tra alios quofdamhoftes parabant, donec Cn.Domitius, ac C.Sofsius, An-
t>omitius}C. tonianarum utercp partium, Confiilatum occeperuiitttum enim demum pa
SofiiusAnto- lamadbellumciuiledcfcenderunt.Earesitaacfira cfi. Domino, quia mul'
niofauent. ' ^ ^ ~

Occupones bel
U cmilis inter
C.efiire cr An¬
tonium.

Nonius
B albus.

tas ante calamitates expertus effet, nihil nouiagitate,Sofsius homo aduci>
fx fortunae rudis , ipfis Calendis Ianuartjs multa uerba in Antoni) laudem,
uituperationern CgfifriS lecinac ediefium contra hunc facfi urus cofeftim
erat, mu MiBus Tribunufplebis intercefsifict:CaTar aute cum con

iecfiura prcecepilTet quid aefiurus effet Sofsius,quia neque conniuere ad id,
necp fi repugnafiet, bellum incepifte prior uideri confulttr putabar, necp in
Senatum ucnerat,n^cp omnino m urbe eo tempore manferat : fed cum hm
i us rei caufa,tum ut p.?r ocium deannundatis fibi adKonibus eo certius co^
filium capere poflet,caufam quandam con1metus,percgre abierat. Poftue^
10 reuerfus Romafti, Senatum conuocauit: praTidiocp militum, dC amico'
rum pugiones oocub : geflantium feptus, fella curuli m medio Cofulum fe
dens, multa in aelenfionefui ipllus inde mediocria locutus cft, multis Scfi
fium dC Antonium accufauitjac cum neq* alij,necp Confules ipfi quicquam
dicere auderent, conuenire eos ad certam diem iuisit, feripto ipfis Antoni)
Confules dd tum ini unas demonftraturus. Confules necp contradicere aufi, neq; tacere
Antonium ab* fuftinentes, clanculum ante eam diem urbe profecfi/, ad Antonium fe con'
eunt. tulern t, eoscp reliquorum Senatorum multi fecuti funt. Eo cognito Ctrfar,

cum eos a fe ultro emifibs dixilfet, ne propter aliquam iniunam fuam ab ijs
defertus nideretur,reliquis etiam qui uellent ad Antonium abire, ut tuto id
facerent permifit . Compcnfauerunt hoccorum faefium ali) ab Antonio ad
Titius crFlan Cufare fugientes, interep cos Titius etia, Plaiicuscp, quos Antonius &prze
cus ad ' <efure |.^gUis omnib.in honore habuerat, SC fecretoru fuo ru confcios fecerat. Hi
deficiunt. cum poft difceffum Confirlum C at far Senatu congregato recitafiet defcrE
pto ac perorafiet qup uoluiflet, Anroniuscp ijs auditis, Senatu prafentium
O fctuiam An- habito, multis cotra dictis bellum fufcepilTet, ac Odtauiam repudiaflet, o£*
tomusrepu- fenfi eius aefiionibus nonnihil, ac Cleopatra* confuetudinem molefte fe^
dkt. l entes, ad Cafare perfugerunt, qui eos lihentifsirnerecepinSf ab ijs cum

omnia alia adia ac confilia Antonij didicit, tum tefiamento eius qrar efient
ftatuta,ac apud quem id effet, rcfciuit.nam id Titius ac Plancus obfignaue'
Tcjlmentum rant.Carfar uero de tefiamento Antoni) certior fadhis, ingenti dolore cor-*
Antonij publi- reptus, fiatimScqu^fiuitid , ^inuentum in Senatum, ac deinde etiam in
ce Ctfur reci- concionem attulit,recitauitcp.quod faefium ctfi erat iiiiufiifsimum rame ea
tat' quaj tefiamento continebantur, huiufmodi erant, ut omnem Cat faris faefii

intuidiam tollerent.Nam Antonius eo tefiamento Ctefaponitefiimonium
ferebat, quod effer uere Catfaris filiirsifuis autem ex Cleopatra filijs immen
fa.fnunera dabat, fuum mortui corpus Alexandriar cum Cleopatra fepelin
iubebat. Elaee rantam indignationem apud omnes excitarunt, ut reliqua C'
tiam quas uulgo iaefiabantur, uera effe crederent, nempe Antoniu fi rerum
potitus foret, Romam Cleopatre dono daturu, ac imperium in Aegyptum
rranslatutu: p: ^vde uehem enti ira correpti omnes eum no inimici modo,
aut qui neutri parti ftudebant,fed hi quoque iam qui fumma ei iun dii fue¬
rant amicitia, fammopere cui parunt; quippe hi tefiamento recitato territi,
ac exinde fufpicion/, in qua CaTarem habuerat, repugnantes, cum reliquis
j fentiebant.

Antonij er
C leopatr# ui~
u turpis ratio
Alexandri#,

L I B E JEC E, 259

fentlebant .Itaque unanimi confenlii Antonio Confolatus (erat enim Con
foliam defignatus ) adeptus, acrcliqua etiam poteftas omnis abrogata eft;
ac tametfi hoftis appellatus non eft (metuebat enim cos qui cum eo erant:
qui ipfi quoque, nili ab eo diTcefsiflent, hoftiu numero habendi erant ) ni-
hilominus re ipfa hoftis palam declaratus eft : na & impunitas, ac laudatio
i}s proponebantur, qui Antonium deferuiflent, 6c Cleopatra bellum ma-
nifefto indicebatunac quafi id iam gereretur, faga ipfi fumpferunt, & ad a-
dem Bellona progreisi fo.nt, lbicp Calar tanqqam Fecialis omnia qua an-
te quam bellum iniretur,fieri Romano more coluei^anyuilu eorum per*
egit. Qiiaetfi omnia uerbo contra Cleopatra fiebant, ipfa ad An

toniu pertinebant. Adeo enim huncmancipaueratfibi Cleopatra, ut eum
Gymnafiarcha Alexandrinorum effecerit, ab co regina aodomina appella
ta fit, milites in fuo fatellitio Romanos habuerit, omnpscp i) in fuis clypeis
nomen Cleopatra infcripferint : ipfa cum Aritonio forum prodibat, lu¬
dos cum eo curabat, cum eo iudicia obibat, cum 'eo Equitabat, in urbib. ipfa
curru uehebatur. Antonius pedefter cum eunuchis eam fequebaturrprato
rium fuum, regiam nominabat : aliquando acinace fo^epngcbat, peregri-
nocp ucftitu utebatunin fedili S>C curru aureis in publico uerfabatur : Ofiri>
dem fe&Dionyfum, ipiafeLunam et Ifidemfcribebantacfingebannquo
magis praftigrjs quibufda ad infsfhiam ab ea adactus uidebatur . Ipfa enim
non Antonium modo,fed omnes etiam qui in aliqua apud eum eflent exi*
ffirnatione,huiufmodi incantatione quafi ufa conftrinxeraqutfibiipfa im>
perium in Romanos aufa fit iperare : ac fi quid iureiurando affirmaret, ius
quod effetipfa datura in CapitoIio,iuramentum fecerit. Enimuero bellum
contra Cleopatram his de caufis decretum fuit, contra Antonium nequa-
quam. Satis enim fciebant alioquin eum fehoftemhabituros,nunquam
Cleopatra proieda Cgfaris rebus accefturumruolebantcp hoc ipfom ei eri-
menobijei poffe, quod contra patriam nihil a fuis lafos,ipfe ultro bellum
pro Aegyptia muliere fufcepiftct. Proinde iuuentus ab utrifep magno ftu-
dio ad arma conuocabatuftpecunia coficiebantunomnia qua bello creren
do funtneceflaria,feftinat6 coparabantunfuitcp eiusbelli apparatus longe
prioribus omnibus maior, multis utriq} ad hoc bellu gentibus auxilia fub-
mmifirantibus.Cafaremltaliaomnis (quos enim Antonius in colonias
deduxerat, cos Cafar partim metu, pauci enim erant, partim beneficio li¬
bi adiecerat: cuius rei caufa inter alia Bononiam quoque dentio coloniam
militibus conffituerat, ut a fe id beneficium rj habere uiderentur) Gallia,
Hifpania,Il)yricu,Africa cum ea qua antiquitus fob Romanis fuerat, exce¬
pta Cyrenaica, tum ea qua Bogudi prius acBoccho paruerat, Sardinia, Si¬
cilia, ac reliqua infula pradictis terris continentibus uicina adiuuarunt,
Antonio regiones Afia continentis Romanis parentes, Thraciacp, Gra-
cia, Macedonia, Aegyptus, Cyrenaica cum finitimis, infula etiam propin-
qua, regesa? SC principes fere omnes, quotam cp tum Romani imperij fi¬
nes attingeffanr,alrj ipfi, alrj per fuos opitulabantur. Tanta autem conten- J

tfone utercp utebatur, ut fociorum auxilia etiam facrameto rogauerint. An
tonius fe quocy? fuis militibus uicifsim iuramento obftrinxit, bellum fe non
denuriciatumgefturum,acimperiumintra fecundua IfaT^lerfedto men-
fem d e p o fi tur um , i d cp omne S. P.cp R.rcdditurum : acuix tandem perfoa-
deri libi pafTus,ut fexto demum menfe id faceret, quo redius per ocium res )

conffxtuere poffet,ita fa durum fe pollicitus eft, etfi n^quaqua ita in animo j

|y 4 halr&ig '

ContrdAntoe
nium decreta.

Apparatus ad
bellum,

Bononia,

itfo DIONIS ftOM. H I $ T.

haberet. Victoriam quidem fibi certam promiferat, quod & longe maiore
flbi quam aduerfario adefte multitudinem uidebat,&lftius copias felargfi
largitiones tionibus corrupturum fperabat,ideoq3 omnia ad defedione a Ctefare folli
Antoni I* citandijfibicp adiungendi caufa aurum identidem in Italiam,ac in urbem i'
pfam fummittebat:qu£e Caefari caufa fuit, ut &C attentiores ubiqj cuftodias
inftitueret, pecuniam fuis militibus diuideret* Hasc Capfare Antonio qj
agitantibus,ac parantibus,uarij ac multiplices rumores uulgo ferebantur,
Vrodigia . multa etiam diuinitus euidentia figna o (tendebantur. Sacrificio quodam fi
mius in fanum Cereris ^^clius, omnia quae intus erant confudit : Bubo in
templum pr^^ wPfioncordiae, deinde in reliqua etiam fere omnia quae fan
difsimahabebantur delubra, deuolauit ; ac cum undicp exigcretur,in aede
Geni) populi cofediqacnecp captus eft, 8l' tarde omnino auolauit ; Currus
Iouis equeftrib.ludis Romanis fradus eft:fax multas dies (upramare Grae
cum fuipefa,in ccelu uiolauin: multa tempeftate afflida iiint, inter qu£ trc>
pheeum quodda in Auentino pofitu cocidit, Vidoriaecp fimulacru a fcena
theatri deiedu eft, ponscp ligneus totus corruit : multa ignis abfumpfit, ac
ab Aetna qtioq3 is plprimus exundauit, damnum^ urbibus Pagris dedit.
HgcRomanis pSmtti uifa,partim audita.Dracone quocp in memoriareuo
caueruntjipfum etia eis portendere aliquid in praefentia exiftimantes:nam
paulo fuperiorib.diebus in Hetruria draco biceps, logus pedes l XXXV.
(ubito apparuerat , acmultis editis maleficijs fulmine idus conflagrauerat.
Hax: prodigia ad umuerfum populum (pedabant;nam dC Romani utrincp
erat qui pugnaturi e{fenr,&: futurum, ut ab utraqj parte multis perditis, relf
qui omnes inpoteftateuidoris forent* Antonio autem clades a pueris Ro
m~ praedida eft, qui nullius iufluin duas partes diuifi,quarum altera Ctefa
riani, altera Antoniani uo carentur, biduum conflixerunt, ac fuccubuerunt
Antoniani.Statua quoque Antonij in Albano iuxta Iouem pofitalapidea,
multum fanguinis effudit, quo ei interitus portendebatunSuipenfisiam o-
mnitim ex aequo animis,eo tamen anno nihil amplius adum eft. Nam Cx*
farrebus in Italia conftitutis?eocpmagis, quod eo ab Antonio mifippecu'
niae adueniftent,antchyemem occurrere ei nequiuit: Antonius cum adlta^
liam curftim mtendjflet, ibi bellum inopinatibus aduerfarijs gefturus, cum
Corcyram ueniens audiffet C^faris naues, quae ad (peculandum prarmilfte
fuerant, apud motes Ceraunios ftare,fufpicatus eo Caelarem cum tota claft
fe uenifie,in Peloponnefum ( iam enim (iib finem antumni erat ) reuedus,
Patris hyemauit,dimifsis in omnia loca militibus,ut 8C cuftodirent ea, SC fa
cilius alimenta eis (uppeterent. Interim (ponte fua utrmq3 ab altero ad al
terum quidam Senatores, ac nonnulli alij uenerunt:& explorator quidam
L.M epM fte* L.Mefius a Carfare depraehenfus eft, eum Caefar etfi ante Perufiae quoque
' culator . ceperat, omnibus ei priusftiis coprjs monftratis dimifit,Antonioq3 fcripfit,

uel recederet a mari tanto (pacio, quantum una die equus conficere poteft,
ita fe ad eum fide interp ofita adnauigaturu , ut nimirum intra quintu diem
congrederentunuelipfe eadem conditioneinltalianr traijceret. non quod
putaret hoc futurum, (Nam Antonius quidem Caefarem huius poftularf
nomine derifit omnino,ac dixit:Quis ergo nofter erit iudex, fi quid contra
quam conuey x;,/-ageturc' ) fed quia hoc modo fuismilitibus audaciam, ho
ftibus terrorem feiniedurum cenfebat.Anno fequenti,cum eftent Confu-
les ad eum defignati Caefar dC Antonius, idcp iam olim, cum in odo conti'
nuos ( ex quibus hic ultimus erat) annos magiftratus ordinaftent, Anto^

MBfeR^fc. ' *6t

nio dcpofito^curia me demonftratutn cfl, Valerius Meflala, quondam ah
his proferiptus, cum Caefare Conful fuit. Eo tempore quida mente captus
cum ludi effent, m theatrum infiluit, coronamcp fuperioris Csefaris rapuit,
ac fibi impofuit, effq* a circunffantibus difeerptus. Lupus in aedem Fortu»
nae ingreflus, depraehenfus occifusqj eft. Canis canem in Circo cum rna»
xime equeftre certamen fieret, laniauit ac deuorauit. ignis cum alia multa,
tum magna ipfius Circi partem, templaqj Cereris 6C Spei abfumpfir.ld in-
cedium liberti uidebant excitaile, quibus cum imperatu eflet,ut quotquot
in Italia degentes ducenta feffertia aut amplius p o ijV^rc n t,o Cf au a m parte
hiarum facultatum conferrent in publicum^turbas, caedes, aC-ivItsendia edi»
derant multarneq? prius finem fecerant,quam armis effent domiti . Horum
' clades liberos compefcuir, ne quidipfi etiam tumultus cocitarent, fed fine
praelio uei inuiti quadrantem annui reditus fui ( nam is exigebatur ab om^
nibus ingenuis:, qui in Italia praediu haberent) penderent . bnimuero id in¬
cendii* edi uidebat infidijs libertoru euenifle, tamerrppter multitudinem
eoru quae conflagrarunt, inter pdigiaetia maxima adfcriptudf. Nequeta»
iften iitos ea terruerat, aut eo remifsius ab fjs bellugefl.^rn eft. Totahyems
tyeculado,uicifsimcp obiter damna iniungedo exadfa eftTNam Csefar currt
^tundufio foluiflet, ac Corcyra ufq;, prouecffus eflet, hoft es apud ACtium
‘hffatipne morantes inopinato aggreflunis,tcmpcftate coorta afflictus, re
infera reuerterat. Vere inito Antonius nufquam progrefius eff : nam foci)
nauales quos ad triremes fuas remiges habebat, promifeue ex uarijs natio>
nibus coilecfi, cum procul ab ipfo hyemaflent, neque exercuerant fefe, $£
niorbo infuper,ac perfugiedo diminuti erant. Et Agrippa Methona expu>
gnata, ibiq? occifo Bogude,obferuans naues onerariae quibus locis appelli
commode pollent, diuerfis fubmde locisinGrajciamegreffus, magnopere
cum perturbabat. Caefar his animo audfus, cupiensep quam primum alacri»
tate exercitus egregie exercitati uti, ac bellum in Grxcia^Antonijqj regio»
nibus potius quam in Italia prope Romam gerere, Brundufium ornnes mi
lites qui alicuius effent precij, omnescp Senatori* equitumcp primores con
duxit:alteros,utcorumopcrainagcndo uteretur: alteros, ne folirelicf i ad
nouas res confurgerent:potiTsimiim uero,ut offenderet hominibus, maxi»
mam ac optimam Romanorum partem fecum fentire Jbi cum iufsifret, ut
certum numerum feruorum finguli adduceret, alimentacp ( excepti tamen
Wc funt milites) fecum afferrent, Ionium mare cum omnibus copijs tra»
fccit.ducebat autem noninPeloponnefum, aut contra Antonium, fed ad
ACtium, ubi clafsis Antonianae maor pars ffationem habebat, quam fe uei
deditione, uei ui capturam Cadar fperabat : ldeoq? pedeffres copias infra
niontes Ceraunios expofitas eo mittens, ipfe Corcyram a praefidio deffitu
tam nauibus occupauitrijscp in portum dulcem (fic dicitur, quia a fluuio eo
effluente dulcis eius aqua redditur ) fubducff is, ffationem ibi fecit. Inde ad
Accium cum claffe profectus, cum ncc£ exiret ad pugnam quifquam, neq*
ad colloquium ( nam Antoniani uei ad deditionem^uel ad pugnam prouo
cati, alterum fidei, alterum metus caufa detrecffabant)locum eum occupa»
u‘ft, in quo nunc Nicopolisfitaefliibiq^infublimfiunde uniuerfum mare
quod eff ad Paxos, interiuscp Onus Ambracius, SC mare iiTU. ; -)£ns,in quo
funt portus adNicopolim, cofpici poterat, caffra pofuiglocumcp rijuniuit:
ac muros ab eo ad portum exteriorem, Comarum nomine, perduxit, ac de
inceps &C terra &mari Adfium obferuauit» Accepi etiam eum triremes ex

Valerius TStef*
fala Conful .
Prodigia*

Libertorum

penfio*

Bellum ciuile
inter Antonia
a Cajare mit*

Bogudis interi
tuu

Cafar Attium
tranfmttitco-
pias*

Corcyram ca -
P*-

N

mari exteriore per muro in finum Ambracium tranftulifle, loco (ulconim
per quas eae educerentur, tergoribus animalium recens direptis, oleocp in/
undis ufas.fed quia nihil adu in finu eo iftis nauigijs inuenio, fabulae quo/
que huicfidem adhibere nequeo. Necp enim parui res erat laboris, per tam
anguftum locum, tarnep inaequalem triremes ftip^r pellibus tranfportare.
Attium deferi Caeterum Adium, Apollinis templum eft eregione portuum qui funt a/
bitur, pud Nicopolim, ante fauces finus Ambracij fitum:qui finus per anguftias
longe fefe effundens, lpfe, dC qui ante eum pofiti funtloci, appellendis na
uibus,ftationi'que fu^^dmmodifsimi.Qiios Antoniani cumpraeoccu/
paflent, ex ?-^iq3t?iaucium parte turribus aedificatis, ac medio inter has
tnteruallo nauibus munito , ita ut intrare ac exire nauibus tuto poffent,
ipfi in altera finus parte iuxta templum caftra habuerunt, loco aquali ac
lato,& ad pugnam quam caftra habenda aptiori, qua: ipfa haud minima
caufa fuit, cur &hyeme &C affate morbo magis affligerentur* Antonius
fimulatque deaduentu Caefaris cognouit,nihil cundatus, cum ijsquos
Antonius A- fecum habebat, Adium haud multo poft uenit.& quanquam Caefar iden^
fiiumperuc* tidem pedeftres copias ante caftra inacieconftituebat, acnauibus faepe*
mt* numero ad hoftes aduehebatur , eorumqj onerarias abducebat , ut cum
his folis ante quam omnes eorum copiae conuenifient , decertaret: tamen
Antonius hanc ipfam caufam habuit,curnonpericlitandampugnaefortu-
nam cogitaret, leuibuscp certaminibus tantum uires hoftiu exploraret, do/
nec fixus exercitus,alioquiniam minus inftante Caefare,transffetauit.Eore
cepto, caftra haud procul a Caefareipiepofirit,&! utraqj ex parte finus equi¬
tatum etiam fubfidio collocauit.Igitur Caefar quiefeens ip fe, ac nullum pre*
lium ultro fufeipiens , in Graeciam ac Macedoniam quofdam mifit, qui eo
Agrippa res Antonium auocarent.Eo tempore Agrippa Leucadem repente aduedus,
geficc. infulam & naues qua: in ea erat, cepinae Patras deinde, uido nauali pugna

Q.A fidm. CLAfidio.poft Corinthum quoque recepit. Qii£ cum eueniffent,ac praete/
M.Titm. rea M.Titius& Statilius Tauras fiibiro adorti equitatu Antonrj fudiffent,
Philadelphus fociumcp fibi Philadelphuregem Paphlagoniae adfciuiifent, 5C Cn. etiam
rcxPdphlago- Domitius infenfus Cleopatra redditus ad Caefare tranfiuilTet (qui etfi Ca>
m£.\ far i nihil profuit, nam paulo poft morbo decefsit, tameuifus ftiit propterea
CC ab Antonio profugifle,qudd de rebus eius dcfperaflet ) eiuscp fadum mul
' l° * ors ° 11 e^nt ftcuti, Antonius audacia perdita, omnes fuos in fuipicione habere
m° Itonii in cePic ’ cx *)s9 allos 5 tum femblichUm Arabiae cuiufdam partis regem

fuos crudelitas. intcr tormeta occiditrquibufdamcp negocium dedit, ut QPoftumium Se*
Iamblichus, natorem difeerperent* V critus deinde, ne Q.etia Dellius, QC Amyntas Ga*
qjp oftumius. lata, quos ad conducendos ftipendariosmilitesinMacedoniam&Thra'
QpeUiits. ciam miferat, res Caefaris praeferrent , ad eos contendit , ut fi qui hoftes eos
Amyntas. inuafifTent, auxilium fuis oftenderet.Interim naualis pugna huiulmodi inci
fJauali pugna dit.Sofsius fperans fe,fi L. T aurefium,qui paucis cum nauibus ftatione ad*
& Tar uerfus Antonianos ferua^at, ante reditum Agrippae (cui uniuerfa Cxfaris
eondmotm ciafsl*s commiffa erat) aggrederetur, pofle rem aliquam memorandam g e*
pereunt. rere,fub auroram reperite contra eum euedus eft, obferuata denfa nebula,
neTaurefius nauium fuarum multitudine praeuifa fugeret : ac eum primo
confkdu fuvf,; ichXum infequeretur, obuiam fado forte fortuna Agrippa
non modo non aflecutus eft Taurefium, aut uidorhe frudum aliquem per*
cepit, fedipfe cum Tarcondimoto,alrjscp multis interijt.Hoc Antonium, ct
q uia ipfe r euer t ens equeftri praelio ab excubijs Caefaris fuperatus fuiffet , a

confilio

LlBf.R. L. 263

confilio caftra caftris hoftiutn oppofita habendi detraxit, itaq* fjs nodu re-
lidiSjad alteram ftnus partem difcefsit, ubi caftra copiae eius ampliores ha-
bebant.Et cum iam commeatibus etiam interclufum alimenta deficere inci A ntonij dclibe
perent, deliberationem propoiuit , an ibi manentes praelio decertarent, an ratio»

.liero alio digrefsi,bellum tempore traherent ♦ ibi cum effet fententrjs uaria-
tum,Cleopa ti*ae confilirihi uicit,quae faadebat ut opportuniisima loca prae*
ftdijs firmarentur, ac fecum 6 C cum Antonio reliqui in Aegyptum abirent*

Prodigia autem eam ut ita fenriret impulerant . Nam hirundines circa eius prodigia*
tentorium , ac in praetoria naui ipfius nidificau^rant, ex cera lac fanguisqj
profluxerant: ftatuce eius St Antonrj, quas Athenit^e^ d.eojum forma fa-
<ftas in arce pofaerant, fulmine in theatrum deiedae fuerat* 'fVis^gnis,exer-
citusepprarterea mcefticia acinfirmitate Cleopatra territa, Antonio quoqj
timorem iniecerat.Neqj uerp aut furtim,aut palam fugientium more auehi Jcugam Anto -
ftatuerunt,ne fo cif s quo cr m etum incutereris fed tanquam ad nauale prar- nim influuit.
lium inftrudi, ut etiam fi quis obftareuellet,ui diceffum flbi conficerent* I-
gitur primum optimis quibufep nauibus delecris (nam St militum nume¬
rus cladibus ac fugis diminutusfuerat) caeteras combufferunt : deinde no-
du preciofifsimis quibufep rebus in eas coportatis, cutCv^ftnt omnia iam
inftruda, Antonius conuocatos milites ita eft allocutus.

Qute ame,milites,ad hocbellum comparari debuerant,confeda omnia A ntonijadmi-
fatis funt. Eft enim ueftrum multitudo ingens, ex omni flore fociorum ac lites fuos ora-
fubditorum deleda,& ad omne genus pugnae compofita,quod quidem in
tifu apud nos fit:deinde tot opifices, ita ut fingulae noftrarum copiarum par copias^

tes feorfim hoftibus formidini efte pofsit* Videtis enim ipfl5quot St quies l*u dat>hoftiit
fociosnauales, milites^ clafsicos habeamus, quot legionarios, quot equi- cxx2>ltxt'
tes, funditores, quot cetratos, fagittarios pedites, equitesqj, quoru plera cp
tnilitu genera uel defunt hoftibus, uel certe multo St pauciora infirmioracp
noftris adfiint* Iam pecuniae etiam ipfis St paucae fiint, St ete lpfle penfioni-
busuiolentis coacfhe,utneq3 fufficere diu eae pofsint,&T eos qui contulerut,
nobis quam eis propenfiores effecerint : qui cum alioquin eis non optime
cuperent, etiam aperte nunefeditiones mouebunt* Contra nobis pecunia
funt St ex abundatibus diuittjs colledae,neq} cum ullius partte iniuria,pro-
futur tecp omnibus.Qiiae cum tot tantacp nobis adfint commoda, nihil qui¬
dem ftatueram de me ipfo magnifice loquhfed tamc quoniam ad fummam
hoc quoqj facit,ac apud omnes homines maximi ponderis exiftimatur, ni- D cfcipfo,
mirum ut qui bellum feliciter fint gefturi, optimum habeant imperatorem:
tpfa res hoc ita fert,utneceftari6 omnino mihi deme ipfo fit dicedum, quo
intelligatis , St uos tales efte , qui etiam fine bono duce uincerc pofsitis : St
me eum effe,qui uel malis cum militibus uidoria potiri queam* Eam enim
nunc tetatem ago, qua hominu St corpora St animi quam maxime uigent,
acnecp iuuentutis temeritas, neq* fenedutis debilitas eis officit, fed medio Aetat,
inter utrunq* loco conftituti plurimum ualent. Deinde hac ego & natura Natura»
fum, & ita inftitutus, ut St intelligere quae in rer&pno quocp tempore fint, Vfaphr-y
St efferre eadem facilime pofsim:experientiam qu^q (que ftupidis etiam, Critia,

St difciplinae expertibus aliquid exiftimationis conciliat) rerum St ciuiiiu,
Sabellicarum mihi paraui,ab ineunte tetate ad hunc ufqu&d^m in utrifque
exercitatus.S^penumerd parui aliorumimperrjs, ftepenmricVb altjs impe-.
rauiatac^&quid imperare, & quidfubditum obtemperantem agerecon-
Ucniat,noui.Timui,audaxfui, eocp SC timoris St audaciae rnodu calleoffor-

,^N

DIONlSvROH. HI ST.

tuna &C fecunda 'QC aduerfaufusfum, utneq3 delperaiidum quicquam, ncqs
contemnendum fciam.EIasc apud confcios uos laquor, uoscp teftes facio
eorum qua? dixi, non ut me ab re uobis iacftarem (mihi enim ad gloriam fa-
tis eft, mearum uos elfalaudum cofcios) fed ut hoc ipfo quoq; intelligere-
tis, quanto hoftibus paratiores fimus. Qiii etfi nqbis multitudine militum
ac pecunix, ac multiplici apparatus uarietate cedunt, tameiyiulla aliares
Ctfdrcm con- magis eos inferiores nobis efficit, quam aetas 8>C imperitia ducis, cuius fin-
temfiitsar ucr' gillatim omnia uitia recenfere opus ego non habeo; id fummatim dicam,
ba obterit . quod uos quoqj comptum habetis.Nimirum igitur dC corpore eft infif'

mifsimo,n£g^iki0Agni aut terreftri autnatiali pugnaipfe uitftoriam para
"ecto '

uit. Profe df o enim apud Philippos in ipfo praelio uicftus ille eft, ego uici.Ha
betis quanto fim Caeface praeftantior. Enimuero fere penes eos uicftoriafo
let efte,quiinftrucftioresfun^Qj.iod fi igitur & hoftium aliquod eft robur,
certe id in legionibus, 6^ in terra efteinuenietis :nauibus autem ne cogredi
quidem omnino nobifcu poterunt. Videtis enim ipfi molem ac crafsiciem
noftrarum nauium, ut fi etiam numero nos hoftium nauibus aequales efte'
mus, tamen rj necp roftris impellendo, neque oppugnando laedere pofsint
noftras, quas efisufi defenforibus uacuas, craisicies tamen lignorum, &C alti
tudo ipfa facile tutas praeftiterint. At uero cum noftris nauibus tantus fagic
' tariorum acfunditorum uehatur numerus, tjcp etiam de turribus defiiper ia

culentur, audebit qutfquam ijs hoftis appropinquareCautfiappropinqua-
rit,qui tandem non a multitudine ipfa remorum noftrorum eius nauis fub-
uertatur? qui non undique noftris a tabulatis nauiu ac turribus iacula con-
Vitiorum Ge ijcieritibus, nauis eius obruta fubfidatC Neque uero quiaui<ftorianaualia-
faris sicilien- pud Siciliam potitus eft Agrippa, ideo eos claffe aliquid pofte exiftimarc
jcmclcuat . debetis. Neque enim tum cum Pompeio ipfo, fed cum fanis eius depuana

uerunt, ac cotra eos7 qui multo imparatiores nobis erantraut fi quis omni¬
no eam uicftoriam magni facit, merito is cladem qua ipfe Ctefar a Sexto af>
fccftus eft, ei oppofuerinac fic etiam nequaqua pares Cadaris noftris uircs,
fed longe omnibus partibus noftras &C maiores & prteftantiores inueniet*
Denique,quanta tandem portio Sicilia eft noftri imperij ? aut quam ratio¬
nem Sexti copiae ad noftras habuerunt f quae caufa eft, cur fi Cafiar maxi¬
me eafdem quas tum habuif,copias habeat, neque augmentum, necp detri
mentum pafias,pdtius propter fecundam quam fenfit fortunam, is metueii
dus,quam propter cladem acceptam contemnendus fit C Qiiibus egome-
- cum cogitatis,nolui pedeftribus primum coptjs fortunam pugna; tentare.

Cur claffe po > 0 , . , — rrr- - - -

tius, quam acie quibus eum aliquantum poiie opinio eft, ne fi quid ea nobis incomodi ac-
pcdcjlri uolue cidiftet, animo quifquam nbftuni caderet: fed nauibus, quibus &plurimu
rit decertare, ualemus, 6l longe maiorem hoftilibus numeru habemus, pugnam inire fta
tui, utfi his uicifiemus, etiam pedeftres deinde eius copias defpiceremus.
Nam hoc quocp fatis notum nobis eft, quod in claffe utricp noftrum totius
belli omne momentum politum, qua fi nos ftiperiores euaferimus,nihil

Qni ttitiis ti - reliquos deindonoftes metuamus, quos-tanquam in exigua info’

menda effent la circufeflbs, cum om?Cia circumcirca in noftra fint poteftate, nullo nego-
propomt, Ge- cio, ac fi nulla alia re, fi me certe expugnabimus . Porro autem certamen no
faris iniurijsac bis futurun^t?^-^. /rebus exiguis autuilibus, fed pugnantibus acriter, tria

fYuthti Vim O IO • { onn iVfiv o ntPtYi PYrfPm-1 fi.-.-. . ..

crudelitate in ximapr2cmia:Segniter autem,extrema pericula propofitaefte, uerbis indi-
alios t r* emt gere no arbitror . Quid enim uicftores ifti fi fiant, audelitatis in nos fibi re-
we*$\ liquum faciet? qui fere omnes uiros illuftres quotquot cum Scx(PompeiO

fuerant

LIBER L* 2 6$

fuerant, interfecerint?’ multos qui eis cum Lepido auxilium tui erant, neca*
uerint c' Imo autem qufllepidum nulla eis iniuria, ac fubfidio etiam exhibi
to, principatu prorfus fpoliauerint,ac tanquam captiuu in cuftodia teneatc*
Quilibertis omnibuspertotamltaliam, omnibuscpalqs qui praedia pofsi*
derent,ita penfionem lmperauerint, ut quofdam eorum ad arma capien»
da adegerint, eaque occafione permultos occiderint ? fcilicet hi nobis
parcent, qui ne a focrjs fibi temperarunt 'abftinebunt rebus noftris, qui
fuis etiam tributum impofuerunt f Clementia ores utentur, qui etiam

ante uidoriam tales fe exhibuerunt^Acne quas iri a^xti feeere iniurias o*
mnes enumerando prolixior fim, h xc potius quae contra funt,refe

ram.Qiiis enim nefeit, me participem rerum ac collegam Caelaris conftitu*
tum, curam cp Reibublicx cum eo aequalem fortitum , qfdemcp honoribus
SCmagiftratibus ornatu , tantumcp hactenus lemporis.in ljs uerfatu, nunc,
quantum quidem penes Csefarem eft,t)'s omnibus fpoliatum,eximperato*
re priuatu,ex Confule honoribus exutu effici, non quide iuflu populi,Sena
tus ue ( qui enim lfthuc r cum palam ex urbe profugerint Confules, &C alij
nonnulli, ne quidhuiufmodi decernere opus habercnt^fed Caefaris ipfius
opera, eorumqj qui eum fedantur,necp fentiunt fe ei regnum in feipfos pri¬
mum ufurpandum parare. Nam qui aufus eft mei uiuentis, tantis copijs in*
fttudi, Armeniae uidoris, teftamentum quaerere, id habentibus ui eripere,
reOgnare,publicecp legere, quomodo hic uobis,aut ulli alrj parcat? Qiii ta*
lis in me amicum, conuidorem, cognatum fuum fuit, qua nam humanitate
hic in eos, quibus cum ei nihil intercedit iuris,uteturr Qiiod fi eius rei con*
ieduram fumere libet ex his quae ifte dccreuit, uos quidem hoftes plerofqj
Uidicauitj&manifefto uobis minatur: mihi uero nihilhuiufmodi indixit,
cum &C bellum contrame gerat, &C omnia non quafi meuiciiTet, fed quafi e*
tiam interfecillet, iam nunc agat. Qyo modo fi me tradat, quem nondum
hoftisfeloco habere fimulat, minimequidern a uobis fe continebit, contra
quos bellum fe fufcepiffepalam fatetur. Quid autem fibi uult,qui cum arma
contra omnes nos ferat, in decreto tamen alrjs fc bellum facere, alijs non fa*
cereafferit?nonprofed6,n6 eo animo, quod difcrimenaliquod internos
ftatuat,aut fi uicerit, diuerfis alios atq* alios modis tradare ftatuerit : fed ut
feditionem inter nos mifceat, inuicemcp comiifos, infirmiores reddat. Ne*
que enim ignorat, fe nobis, fi concordiaferuatauno omnia animo agamus,
fuperiorem nequaquam futurum: diflentientes autem nos, ac in diuerfaftu
dia fciflbsjfpem fibi uincendi efie , ideocp ad hunc modum nobifeum agit.
Proinde quemadmodum ego, &C qui mecumfunt Romani, periculum no*
ftrum prxuidimus,quantumuis decreto nobis fecuritas promittitur,eiuscp
infidias intelleximus,ac quemadmodum necp uos deftituimus,necp priua*
tim noftrum commodum profpicimus : fic uos etiam, quos lpfe non negat
fe hoftium,ac quidem fummorum hoftium numero cenfere, decet hgc cum
animis ueftris reputantes arbitrari, pericula ac lp^s ex aequo ad omnes fpe*
dare, ideocp omni conatu rebus communibus opitulari, omni^ alacritate
in tjs nobifeum elaborare, componentes inter fe ea%iae uidis patienda, &£
nidoribus obtinenda nobis fint.Equidem magnum Secifle, ne uri
di contumelias iniuriascp patiamini : id uero longe maxiir. uhf , uidoribus
licere ea quae uotis quifquam expetenda haberet, omnia agere. Tot uero, ta
lescp cum fimus, tam prxclare armis, pecunia, nauibus,equiscp inftrudi,pe*
iora nos uelle melioribus prseferre, cumqj pofsimus alios etiam in libejt^

z uindicare, ^

^ %66 DIONIS ROM* H 1 S T.

uindicare , uellc cum illis feruitutem fubire , fummjim id uero dedecus fu<*'
rit.Hoc enim inter me SC Cariarem differt, quo d is re* uefter effe cupit, ego
autem ipfius quoq3 p artes fequetes libertati affer er e, ut iureiurando etiam
confirmairi ♦Ita<j5,mflices,tanquam pro utrifqj certantes, 8C cornmuniaom^
nibus bona paraturi , ita contendamus , ut &C nunc uincamus , dC deinceps
perpetua felicitate fruamur* His peroratis, Antonius primores ex rjs quos
fecum habebat, in naues impofuit,ne fi in fua ipforum poteftate effent, no-
Detm dd c<£' ui quid tentarent , quocf^dlius 5C nonnulli alij ad Caefarem perfugientes
furem pcrfu~ fecerant: permu^ic^^em fagittarios etiam , funditorescp d>C armatos nuif
git* tes impoftfit /Qyia enim propter magnitudinem natrium Caefaris, ac mul-

Nuues Antonij titudinem clafsiariorum Sex.Pompeius prsecipue uieffus fuiffet, naues An
quules. tonius ardifkauerat multo hoflilibus maiores, paucas quidem triremes, re
liquas omnes a quaternis ufque ad denos ordines remorum capaces, tur-
rescp in i)s altas extruxerat, multitudinenicp in ijshominum collocatierat,
qui quafl de muro pugnarcnt.Ctefar apparatum hoftium confpiciens, ipfe
etiam fe ad pugnam compofuit.Sedubiconfilium eorum exalrjs,acmaxi-
me Dellio intelkr/it,condudo in unum locum ipfe quoque exercitu, hanc
orationem habuit.

C<e furit ud rnili Cum & auditu, milites, accepiffem,8f reipfa expertus effem, maximas aC

tes [nos oruti», plurimas bellicas, aut potius omnes adiones humanas, feliciter ab ijs con-
feclas, qui in confilio capiendo, inque agendo iufficiam &C pietatem pra:
alrjs obferuaffent , nunc id &C mente cuin primis repeto, &C uos confiderare
lubeo. nam etfi tantis fumus inftrticfli uiribus, ut etiam in caufa iniquiore ui
doriam fperare nobis liceret, tamen haud paulo plus fiduciae in belli caufa,
cp in apparatus robore pono . Romanos enim nos, ac maximis optimisqj.
orbis terrarum partibus imperantes, defpedui haberi, conculcariqj ab Ac*
A' miiorumjt gyptia muliere, indignum quidem fuerit maioribus nofhis, qui Pyrrhum,
[uisrebittgc- Pirilippum,Perfcum, Antiochum debeliauerunt, qui Numantinos & Car
thaginem exciderunt,Cimbros &C Ambrones ad internecionem delerunt:
indignum autem nobis quoqp ipfis, qui Gallos domuimus, Pannonios fii-
begimus,ad Iffrum ufqj progrefsi fumus, Rhenum tranfiuimus, in Britan-
niam traiecimus.Qui enim non doloreafficianturomncsiflfqiriquasdixi
preclaras res confecerunt, fi nos fentiant mulieri perniciofe fubiedos eflec*
Qtnuero nobis non ingens fit dedecus, fi qui omnibus hadenusuirtutc
praeftitimiTS,nunchorum contumelias sequo animo toleremus;*' Qjri, proh
deum fidem, cum fint Alexandrini, ac Aegyptij, ( quo neqj ucrius, necp ma
ius eorum dedecus dici poteft ) cum deorum loco reptilia, ac alia animan¬
tia colant, immortalitatis opinione ut confequantur,cadauera flia condiat,
qui ad ferocia pronifsimi , ad fortitudine irnbecillifsirni cum fint, ac ( quod
fummum cft ) foeminse pro uiro ferufant, tamen alifi funt bona noflra afFe*
dare, ac noflrum ipforum opera ea adipifei, ut nos ultro eis felicitate noflra
c cedamus.Cui enim non dfpiore m moueat,fi tiideat reginam eorum Roma>

his militibus flipatam^jfimis non gemat,fi audiat equites & Senatores Ro
manos Eunuchorum £ iflar eam adulari^Qiiis no lugeat, audiens iridensqj
Antonium^fi^xT^tbis Conful, Imperator fsepius fuit, qui mccumRcri
publice profecturam gefsit,cui toturbes,tot exercitus commifsi funt, nunc
omnibus patrijs uiuendi moribus relidis, barbaricos dC peregrinos om¬
nes imitatum, noftri, legumcp ac deorum a maioribus noflris ad nos tran£
v V fg-fpyxum nullam curam habentem , mulierem fftam pro Ifide aut Luna

adorare,

LIBER L. 167

adorare, natis eius Solidae Lunae nomina tribuere, denique feipfum Ofirf
dem acDionyfium appellare c7 hinc quafi fi uniuerfae terrae dominus edet,
totas infulas, ac cotinetes etiam terras donarer' Equide noui, milites, incre*
dibilia uobis haec; 8c mirabilia uideri: quo magis indignatione baecuobis
co citare par ed, cum quae uos ne audita quide creditis, uere ab ipfo agant;

& quae cognofcere fine dolore nemo pdteft, ea is per luxuriam edat, quod
fiirnrna merito uobis iram mouere debet . Ego autem initio tanto eum du- Sum (cqudni-
dio colui,ut dC participem principatus mei fece^'mr & meam eifororeiur- mitatem pro-
ptum dederim, exercituscp donauerim:poftmodo^e;f :T^%n in illum hu- ponit.
manitate acbeneuolentia, utnequepropterea quodibroremltneamigno^
minia affeciflet, neque quodnatos fibi ex ealiberos neglexiflet^neq? quod
ei Aegyptiam praetuliifet, neque quod huius liberis omnia fere uedrabo-
na dono dediflet, neque ullam aliam ob caufam bellum ei faciendum duxe
rim.Primd enim exidimabam non eodem modo quo Cleopatram, Anto-
nium etiam tra dandum efFe,cumida ex his que egidet,qtiia alienigena ef-
fet, fiatim h ollis iudicaretur:Antoniusautem,qu6dciuis elTet,adfanitate
mentis reduci pollet, dcindefperabamfino fponte, at jsrte uel inuttu pro¬
pter decretum contraeam faedum, poenitentia cep torum acfluru ede. Has
ob caufas igitur nullum ei bellum indixi ♦ Quoniam uero his Ipretis ac de*
fpedis,ncque ueniam nobis dantibus, ignofei fibi uult, neq? mifericordia
nollra uti datuittfed fiue dultitia addudus, fiue infama ( audiui enim, ac
dem audito habui, elle eum detell atat illius mulieris incantamentis peruer-
lum ) nihili faciens noftrum beneficium,nodramqj in fe humanitatem,fer*
niens mulieri, eius caufa bellum pericula ultro contra nos dC patriam dn
fcipit, quid nobis reliquuum ed, nifi ut in eum una &C in Cleopatram uindi
cemus ♦ Nemo proinde eu pro Romano,ied Aegyptio habeatrnemo An- A ntonij meres
toniurn nominet, fed Serapionem aliquemmemo Conful em aut imperato crftudidderi-
rem fuide, fed Gymnafiarcham exidimet. haec enim pro illis uolehs rece> ^t.
pit,omnicppatrio lplendoreproiedo,unus ex cymbalidis Canopi faedus
cd.Ncque metuere quifqiiam debet, ne is aliquod momenturn bello fit al-
laturusmam prius quocp nullius eum precfi fuide bellatorem, uos nouiftis,
qui eum apud Mutinam uicillis. Quod fi quid uirtutis dum nobifeum mili
tauit, ille fibi parauit, fcire tame oportet, omnem eam uitae hac mutatione
eum pcrdidide.Fieri enim non poted,ut is qui regio luxui, mollicieicp mu
liebri indulget,uiro aliquid dignum uel confulat,uel agat.Eft enim necefle
omnino, ut quibus unufquifqj uitte rationibus utitur/earum dmilis redda¬
tur. Cuius fignumeuidens ed, quod cum interea temporis Uhutantumbel
lum gederit, ac unicam expeditione fecerit, in praritjs plurimos ciues ami-
fit:turpifsimeautem a Praafpis recedens, plures adhuc luorum in fuga per¬
didit. Etenim fi quis uedrum ridicule faltare, ac choream Bacchi ducere o-
pus habeat, omnino is ab Antonio fuperabitum in rc:nam faltare hic didi
cit;fin pugna Parmis opus ed,quid tandem inNo timendu edfnum attasc* _ j?

atqui ea defloruit, $C effoeminata ed. Animi uisr' a^qui muliebris & cinaedi- >

ca lafciuia eum corrupit . pietas erga deos nodros vtatqui contra hos dC pa¬
triam bellum fufeepin fides erga fociosr' quis auted.V^f jg t quomodo indu
dtum in fraudem Armeniae regem ceperit ''Num eius in amicos bonitasc*
quis ergo non uidit quam mifere eorum multos interemerit r Exidima-
tio eius, in qua ed apud milites c1 quafi uero non hi quocp de eo defperaue
rint : id quod ex eo patet, quod ad nos ab eo permulti quotidie tranfemrv

z z

DIO HIS ROM. HI ST.

A tq$ ego quidem hoc acturos omnes ciues exi ante etiam fece*
runt,eum is a Brundufio inGalliam iret.Quandiu enim eis fpes duritiarum
fine periculo potiundarumadfuit, omnino libenter cum eo multi manfe'
runt:nunc uero ubipugnandum eis erit cotra nos fuos gentiles pro ljs qui
nihiladipfos pertinet, certe praelium detretflabut: eo magis quidem,quod
nobifcum ipfis faluis efle 8C beatis tuto licet . At uero multos auxiliarios fe *
cum, magnam pecunia uim habete' Certe Afue cotincntis habitatores cre'
bro a nobis ukftos fuiffe^aiit Scipio AOaticus, Sylla Felix;Lucullus,Pom
peius, pater rp : nouiftis uos ipfi, qui Afianos Bruto & Cafsio o-

pem feretesneuiciftis Jam quo maiores Antoni) duritias eiFe cogitatis,tan
to magis in id uobis incumbendum eft,ut ueftras eas faciatis. Pro maximis
frmiumbeU enim praemijs, maxima etiam certamina fiibire coniicnit . Quan quam ego
(p j brvpojit&i quidem maius uobis huius belli praemium propofitu ciTe nullum dixerim,
quam ut dignitatem maiorum conferuetis,ut magnanimitate ueftram tuea
mini, ut eos qui a nobis defecerunt, ulcifcamini : ut uin dictam ab his qui in-
iurqs uos affecere, fumatis : ut ui&ores omnibus hominibus imperetis : ut
ne patiamini ullamvnuliere uiris aquari . Num uero qui totprariia,uos ipfi
qui nunc mihi adeftis, contra Taurifcos, Iapydes, Dalmatas,Pannoniosq5
propter oppida qutedam, &C terram defertam feciftis,eoscp cmnes,bellico-
fifsimos omnium opinione habitos, fubegiftis, imo etiam de unica Sicilia
contra Sextum Pompeium, de Mutina fola contra hunc ipfiim Antonium
certauiftis,ac utrumcp uiciftis;iam minus gnauiter pugnandum uobis arbi*
trabimini contra foeminam omnibus ueftris rebus iniidiatarn : cotra mari*
tum eius,ommaueftrabonafilijs eius elargitumtcotra egregios eorum fo»
cios ac menfaru afTeclas,quos ipfimet ftercorarios uocant f Quid ita ueroc*
£opitf cr (tp* an propter multitudinem eorum r atqui h^c nihil contra uirtutem corpo-
pAratum Mto rum poteft. propter nationedatqui onera baiulare magis didicerunt,quam
nij clmK bellare propter peritia-jat remosducere magis, quam nauali praelio pugna¬

re nouerunt.Me quidem pudet, cum huiufmodi hominibus nobis effe con
fligendum, quos h uicerimus, gloriarid futurum nobis non fttrdedecori au
tem,fiuincamunPorrd necp magnitudine nauium,neq$ crafsiciemlignoru
uirtuti ueftrae parem efle cenfete. Que enim unquam nanis per fe atitfaucia
uit ullum, aut occidit < qui autem fiet, ut non propter ipfam altitudinem ac
crafsiciem bC difficilius aremigibus impellatur, & gubernatoribus minus
pareant f Quid proderunt his qui ab rjs pugnabunt, qui neque enauigare,
neque circumnauigare ( quae pugnee naualis fiint opera )1poterunt ? Neqj
enim pedeftre praehum nobifeu in mari conferent ; neep ad hoc parati funr,
ut tancp intra muros aliquos circufefsi oppugnent * Nobis quide admodu
erit commodum,eos ligneis quafi mcenijs fepeos aggredi. Si enim eodem
loco naues hoftium uelut infixae fubftiterint,roftris eas nobis perrumPerG
licebit, aut tormetis eminus pertundere, ignicjj k faculis ignitis inflamma>
c - • reifin fe loco monere auf#toerint,neq5 mfequentes- aliquafa noftram con'

. < fequentur, necp fugient^ euadent, propter grauitatem fiiam ad agcndlim

aliquid inconimodifsi »/ae, propter molem autem ad accipienda damna °P
portunifsim^Q^^a quid attinet multis uerbis tempus terere cum iam
aliquoties periculum eorum fecerimus, &apud Leucadem, 6C nuper nen
G- modo nonfiiperati ab ipfis, fed omnibus partibus ui^oresfltaqjnontam

f \ meo fermone, quam ueftris ipforum acflis confirmat/, nunc ad imponendu

* «K v^;^Uo fine animos intendite:hocfcientes?quodfihodie uicerimus, nui

lus

LIBER. L. 2 6f

bjs nobis fit labor relictis futurus, nam &C alioquin hominu id natura fere,
ut primis certaminibus aduerfam fortuna experti, etiam ad extera fint anri
uio demiisiore, '8c nos extra omnem controuerfiam terra ijs prxualemus,
ita ut etiam nullam ante cladem paffos uincere poffemus. Qua» ipfi hoftes
etiam cognita habent, adeo ut confternati animis (nihil enim uos eorum
quae audiui, celabo) propter accepta detrimenta, fpecpfalutis, fi hic rema*
neant,amiiIa,ideo effugere aliquo conentur,atcp ob id claflem nunc educe
re non naualis prxlij conferendi,'fed fugae conftjfc^jriendg inftituerint,ac
optimas preciofsimascp fuas res in naues im p ofueriffc^. ^fir^fsint, cum his
effugiant. Nos igitur eos, qui ipfi confitentur fe nobis uiribus impares effe,
ac fuis in nauibus uirtorix noftrx praemia uehunt, ne patiamur alio enaub
gare,fed hoc ipfo in loco uieffis omnia auferamus. Secundum hanc ora^
tionem Cxfar id confilrj cepit, ut hoftibus enauigandifacultatem concede
r et, quo fugientes a tergo adoriretur.nam dC celeritate fuarum nauium fr e^
tus, facile fe eos affecuturuiudicabat,&fore ut cum pateret Antonium ali
quo effugere conari, exteri omnes ultro ad fe tranfiret. Verum prohibitus
abAgrippaidcofiliumexequi,quimetuebatnehoftes,'quia rj uelis effent
«furi, affequi non poffent,uirtorix praeterea facilioris fpe concepta, quod
cffufusimber,acmultagrando Antonianxclafsiincidiffet, eamcp conturi Omen futuri
baffet : omiffo fuo propofito,multos ipfe quocp pedites nauibus luis impo euentm Mum*
fuit, in fcaphas ad obeuda minifteria omnibus auxiliarrjs collocatis, qui ce* chia.
leritcr circumnauigantes,et pugnantes deijs quae res ipfapoftularetmone
rent,&fibi omnia quae opus eltet annunciarcnt:ipfe hoftium exitum prx^
ftolatus eft.Qiii cum clafsico dato naues eduxiffent, eascp cofertim in acic
ante fauces confli tuiffent,necp iam amplius quoquam progrederetur, Cx
far ad eos claflem direxit,ut uel cum flante eorum clafle pugnaret, uel eam
retrocedere cogeret:cum ne fic quide uel ad pu^na exirent, uel recederet,
fed eodem loco manentes ordines magis magiscp denfarent,hxfitans Cx'
far remigibus utremos demitteret iufsit : ac paululu cunrta tus, fubito cor*
nua dato figno utrinqj eduxit, circunflexitcp,cofilio hofle circundandi,aut
certe ordinem eius difq ciendi. Ita q* Antonius ueritus ne circunueniretur, N 'duale apud
quantum potuit fuos etiam ad pugna eduxit, ad eamcp uel inuitus accefsit. A ttiupraliu.
Ad hunc modum praelium nauale commiffum efl, cum & in fua alacritate q uo Antonium
artecp utrinqj clafsiarrj multum fpei haberent, et pedites eos utrincp in terra Ctftrfitpera-
collocati acclamantes cohortarentur . Erat autem pugnae difsimilis inter ult *
partes ratio.Nam Caefarianfimpetu concitatisnauibus fuis, quas & mino^
res & celeriores Antonianishabebant,hoflilesnaues inuadebant,undicp
terti ad uitanda uulneraataq* aut fubmergebant aliquam nauem hoflilem,
aut fi nequirent, antequam ad manus deueniretur fefe recipiebant, tumqj
aut iterum eandem nauim aggrediebantur fubito, aut ea omiffa ad aliam fe
conferebanttatque inde rurfus celeriter fe ad aliam, aliam cp inde conuerte'
bant, raptim ea qux poffent agentes, ut quam ffNxime inopinantes hofles ,c - JP
adorirentur.Nam dC robur hoftium propter niult^udinem, d£ dimicare co^
minus metuentes,necp in appellendis nauibus, netf^in receptu moras tra
hebant: fed fubito irruentes,ita ut iaculationem hol%^'- Reverterent, ac
uel uulnerata aliqua naufaut conturbata, ita ut appr^hentatfea non pof<
fent,flatimretro cedentes, telorum irtus euadebant. Contra Antoniani ho
fles accedentes multis lapidibusaciaculis impetebant , nauibuscp eorum
propius aduertis manus ferreas infjciebanijeae fi opportune incidiffen; .,fv

z 3 perabarit /“"

i76 DIONIS ROM. HI ST*

perabanthollemtfmaberralfent, aut nauibus fuiV per tufis mergebantur;
aut dum ne ex perforarentur, propugnando tempus terunt , ab altjs hofti-
bus facilius inuadebantundug enim, aut tres fimul naues Cxfarianae, unam
adoriebantur, ac partim damnum ei inferebant, partim accipiebant. Altera
ex parte laborabant maxime 8C fatigabantur gubernatores & remiges, ex
altera dafsici milites. Erantcp Cxfariani equitibus fimiles modo irruetibus,
modo fe recipientibus, eo quod appellere fubinde,ac retro abducere naues
ipfi luas tantum notegC^ Contra Antoniani legionis armatae ipeciem ha*
bebant, ap^fllpmquantes fibi obferuantis , eostque retinere omni ftudio
conantis. Proinde illi eo hofti incommodabant, quod accedentes iiibitd,
remos nauium hoftiliu detergebant,hi contra defuper eos faxis ac termen*
tis ferientes fubmergebant; uicifsimcp hi ea re" ab hoftibus fuperabantur,
quod eos propius aggrefTos laedere nequibant:illi cotra eo, quod fi nauem
hoftilem aggrefsi non fubmerfilfent, inieefiamanu ferrea conftrifti nequa*
quam aequis uiribus pugnam fuftinebant. Cum diuiam dubio eifet euentu
peopatr* /w- certatum, tandem^Q eo patra quae in anchoris poli clalfem pugnantem fta'
ga. bat,cum non ferret diuturnam ac incertam euentus expetflationem, mulier
quippe, & Aegyptia genere, diutius fufpenfa animi folicitudine, ancipitis*
que praelij exitus expedatione uicfia,figno fuis dato fugee fe dedit:qui cum
uela confcftim erexifient, ac in mare fe dedilfent, eoscp forte fortuna coor*
tus uentus fecundus impulilfet, opinatus Antonius eos non dato a Cleopa
tra ligno, fed metu coacflos tanquamuicflos fugam cepilfe,ipfe etiam eos le
monimfu' cutus ell * Hoc faefio reliquorum etiam militum animi confternati funt , ac
git . ipfi quoqp de fuga cogitantes, altj uela fullulerunt , alij turres 5C armamen-

ta nauium in mare proiecerur,ut exoneratis nauibus facilior eifet fuga. Cx*
fariani, quibus neq? uela erant , 6t ad nullam aliam rem nifi praelium nauale
fe parauerant, eos qui iam fugam cepilfent, non infecuti , reliquos qui eam
adhuc adornabant, adorti, multis fuis nauibus fingit hofhles circundan*
tes, eminus cominuscp pugnam conferuerunt. Erat hoc ipflim etiam certa*
men uarium plane, acerrimumcp, cum Caefarianiinferiores partes nauium
circumcirca perforarent, remos detergerent, gubernacula abrumperent^
tabulata hollilium nauium confcendentes alios repellerent, cum altjs dimi
carent:( erant enim iam etiam numero aduerfarijs a:qtiales) contra Anto-
niani contis hollium naues detruderent, fecuribus caederet, eis laxa aliascp
in id ipfum paratas moles injj cerent, afeendentes arcerent, cum commiqus
congrelsispugnarent.Poterat qui eam pugna Ipetflalfet, haud inepte (mo
Comparatio. do parua liceat magnis componere) eam oppugnationimuroru, autmuf
tarum in mari exiguarum infularum conferre: eam utrorumcp conatus Ipe¬
ciem prae fe ferebat, cum alteri in naues hollium, quafi in continentem ter¬
ram autarcem confcenderecuperent, omniaqj qua?adid perficiendum fa*

, cereuidebantur , fummoj^idio appararent: alteri nihil eorum qua: fieri in
huiufrnodi re folent omJ>entes, eos arceret . Cum ancipiti euentu eifet diu
tgnis nauibus pugnatum , Ca:far ign^n ex callris afFerri iufsit : neqp enim aliud confilium
Antonianis in - ui&oria: explicanda^ib eb at: quanquam potiundac hollilis pecunia: caula
ijcitur, initio ftatufe ^^c^cd .p abllinere. Igne allato, ftatim aliud genus pugna: ac*
cidit.Ca:lariani undiqj ad hoflilem aliquam nauim accedentes, iacula igni¬
fera in eam emittere, faces manu coijcere, ollulas^ etiam carbonum piciscn
^ plenas eminus tormentis eo iaculari : Antoniani hxcfingula repellere , fi

a incidilfeq quia id llatim appradiefis lignis multam in naui flamm am

excitabat,

&

/ LIBER L. 171

excitabat, primum earr^qua,quam potus caufa fecum tulerant, reftmgue'

reipoft ea abfumpta, marinam haurire: eacp fi multam fimul adhibuilfent,

nonnihil obfiftere ignis uiolenti^:quia uero id no ubicp fieri licebat ( nam

& urnas habebant haud iuftae magnitudinis, &C terrore iniero eas tantum

dimidiafuiparte aqua repletas trahebant) non modo auxiliumnullumfe*

rebatur,feduires malo addebantur, (aqua enim marina flammae non multa Aqua marina«

infufa, magnopere eam exufcitat. ) Proinde aquae praefidio deficiente, cen

tones, &cadauera flamma Antoniani inijcere:id% bguadiu inhibuit igne,

ac compefci incendium uidebatur : poft his lpfis etiam ^^d^praeiertim

quia Uentus uehemetior inciderat, maius effulfit.Ibi uero hi dum partes na*

uium flamma depafcebatur,incendio fuccurrere, in ipfam flammam infili*

re, alias partes refcindere, res in alialoca differre, eas ue aut in mare prOijce*

re, aut in hoftes,lxdendi caufa:altj ad integras partes nauis fefe recipientes,

manibus ferreis, ac longurijs tum maxime uti, ut paui hoftili fibi annexa,

aut in eam exilientes,periculuincendij euaderent,aut eam faltem una com

bureret.Ctefariani hocipfum ne fieret5ad natres ipforu non appropinqua*

re Jtaqj cum ignis iam 8C latera nauium corripuiflet,& in folum ufq* dcfcen

fleret, tum demuin fummis Antoniani uerfari miferqs : quippealtj,acnau'

t£potifsimum,fumo,antequam ignis ad eos perueniflTet,necabantur:alijin

medio incendio tanquain camino aflabantunalij armis ignem concipicn*

tibus colliquabantur:alij antequam aliquid huiufmodi paterentur,n6nulli

etiam fcmiufti,armis profectis ueiuulnerabatur eminus, uel in mare fe de*

ij cientes fuffocabantur,uel ab hoftibus icffi mergebantur, uel a belluis mari

nis laniabantur : folis his aequipf inter tantas miferias mortis fuit conditio,

qui prius quam huiufmodi mala ftibirent, mutuis feinuicem uulneribus in *

terfecerunt, aut fibi lpfis manus attulerunt,n5 expe<ftato cruciatus ullo ge

nere,accumnauibus fuistanquarogo cremati fluit. Cariariani qui fedum

defendendi fui aliqua facultas adfuiuet hoftibus,ab earu nauibus abftinue*

rant,cum uiderent nauibus igni correptis, homines ne fibi ipfis quidem an

xilio efle, nedum aduerfariu lf der e poffe, celeriter aduecfti pecuniae eripien

dx ftudio,igncmq$ a fe immiffum reftinguere conati funtthoru quoqj per*

inulti cum ipfis nauibus a flamma correpti,^ harpagonib Jioftiu5perierur*

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLVIN CLVAGE SIMV SPRIM VS,

tnterprete .

INDEX CAPITVM HVIVS L I B R l

Quomodo Cee far a uiftoria Aftiaca res conftituerit.

De Antonio ac Cleopatrane eorum poft acceptam cladem aftu\

Vt Antonius in Aegypto uiftus,feipfum occiderit ,

Quemadmodum C ce far Aegyptum fubegerit,

De Cafaris reditu Romam, triumphis^ ab eo duftir. ''

De curia Iuli* dedicatione.

Vt Myfia in pote flatem populi Romani ueneriU
A&a funt hxc reliqua parte eius anni,fto C*far n 1. Conflui fuit3 collega M. Valerio MeffaL

/

-V r;

4

i

Corumo,ac biennio deinceps, cuius Confules

5 4

as* N

c *i& r

ii

m

dic C<e[d*
rii Monarchia
ceperit.
Apollo Attius.

17 1. DIONIS ROM, HfST,

AK.V.C.724. Ccefar 1 1 1 r. 'Vv

H.Lianuis M.F.CrdfJus.

725' Cxfarv.

Sextus Apuleius Sexti?.

N hune modum pugna naualis fac^aejftj imNonasS^
ptembris . Id a me non fruftra commemoratum eft> dies
annotare alio quin no folitodedquodab ea die primum
C«d^iblus reru potitus eftjmperijq} eius recenfio prat'
?. ab ea fumitur ♦ Eadem die Caefar Apollini,qui apu4
Accium colitur, triremem, quadriremem, ac alia naulum
genera ufque ad deciremem ex captis nauibus confe.cra
uitjtcmplu maius extraxit, ludos Muficos ac Gymnicos, 5C certamen eque
ftre cum facro quinquennali * ( fic enim h ii qui annona: funt pra:fe(fti,ap
A ttij ludi, pellantur ) conftituit, Acftios illos ludos dicens, urbemqj eo loco ubi caftra
habuerat, effecit: par tim collectis ad eam incoledam hominibus, partim eo
Nicopolis, translatis finitimis,eiq3 urbi Nicopolis nomen indidit:aciocum in quo tc*
tenderat, lapidibus quatuor pedum magnitudine conftrauit, roftriscp na'
uium captarum ornauit,facrarium ibi Apollinis fub dio coftituens. Verum
haec poftea temporis facfta fant; tunc autem emifit claisis fuae partem, quae
% Antonium ac Cleopatram infequerentunquae cum confcqui eum n5 po£
Attd Ctfdris & fet,reucrfa efttcum reliquis uero ipfe caftra hoftium,tjs propter paucitatem
uittorU. non refiftentibus Occupauit, ac deinde reliquum exercitum depraehendes
iter in Macedoniam intendentem, fine pugna fibi adiunxit * Diffugerant
autem iam tum aftj quidam primores Romani ad Antonium, auxiliarn au^
tem in fiiam quiftp patriamaierum hi contra Caefarem nullum preterea bel
lum gefteruntr fed & ipO, et omnes populi qui ante etiam Romanis fubditi
fuerant, pars ftatim, pars pbftpacis conditiones a Cae%e acceperunt, Ca>
Quomodo m far urbib, pecunia imperata,. ademptacp eis in ciues ipfarupoteftate,quam
hojlcs C<efir in concilijs populi ufurpabat,regulis ac regibus omnia oppida que ab Am
mmduerte - tonio acceperat, exceptis Amynta dC Archelao, abftulit: PhilopatoreTar^
rlt QQ dimoti filium, 8C Lycomedem regnum in parte Cappadocici Ponti ob-

tinentem, principatu fpoliauit: Alexandrum autem Iamblichi fratrem non
Philopator mod° re2n0 exuit, quod prxmium propterca quod ipfum accufalTet acce-
Lycomedes. perat,fed in triumpho quoque dudum occiditjLycomedis ditionem Me,
Alexander. ^eo cuidam concefsir,quiante pugnam nauale Myfos Afianos ad deficieii
Medeus. cluni ah Antonio permoueraqeorumcp opera bellum Antonianis fecerat:
Cydonij. Cydonqs ac Lampads libertatem deditpraeftiti fibi auxilij caufa, inftaura^
Lampxi. ta etiam Lampaeorum ciuitate, quar euerfa fuerat: Senatores, equitcsq3,&
alios infigniores uiros qui Antonium aliqua in re adiuuiftent, multos pecu
niamulcftauit,multosoccidit,qiiibufdampepercit. Inter uita donatos prx,
Sofiius. cipuus fuit Sofsius, qui cum bello faepe Carfare perijilet, tunc fuga elapfus
f- «owrut. occultatus q?,pbft inuentb, ac dimittus eft;&: M. quidam Scaurus, uterinus
Mucia. Sexti Pompei frater, ipf'quoq3 neci deftinatus, propter Muciam matrem
uitam obtinuit .Interf^jpplicio affe<ftospotiisimum commemoratione diV
Curio, gnus uide^^C^.r.^^iius Curionis iftius, cuius Caefar fuperior opera plu-
Acfuihj flori, rfmum ufirs iuci af : 6^Aquiltj Flori, pater ac filiustquoru cum alter tantum,
in quem fors madidet, mori a Caefarc iuftus fuifiet, uterque perift . Nam QC
filius prius quam fortireturfe percuftbri praebuit ultro, 8C pater dolore rei
^‘*rnotusJfibiipfi necem' intulit. Porro autem Antonianosmilites inexer
v . ' citum

\

* /

js y

'/LIBER U .275

citum Tuum Csefar allegffeac ucteranos ciues nemini quicquam dans, in Ita
liam, reliquos fparfin}#m dimifit . Quia enim in Sicilia poduicdoriam me^
tum ei obiecerat, ueritus ne dcnuo tumultuarentur, ut praeueniret omnem
motum, alios fibi omnino ab armis rerj ciendos, reliquorum multitudinem
diuellere a fe inuicem ftatuit. Libertis, quia adhuc eos fufpecdos habebat,
quartam penfionem remifit,quam adhuc ad pendendam pecuniam fibi im
peratam debebant:hicp non tam acceptae ini uria: memores, quam prp be-

l autem ipe Aegyptiarum diuitiarumillcCti, quieuerui/t. At qi
foriae focij, tum a militia dimifsi nullo praemio dato fuere, indigne id fe¬
rentes, feditiones paulo poft agitare cepcrut. Id ueritus Caefar,ac ne Meae
natem, tum Romae Italiaeqp adminiftrandac praefectum, contemptui, quod
cqueftris tantum ordinishomo edet, haberent, Agrippam quafi aliam ob
rem in Italiam mifit.Tantam enim in omnibus rebus poteft atem Maecena Agrippa &
ti ac Agrippa: C^far eo tempore tribuerat, ut literas quoque i j, quas ipfe ad Mceccnatis p0
Senatum alio sue feribebat, ante q? redderetur, legerint ac qua: uifum fuifi te/ku i Ctfre
fetmutauerint: cuius rei caufaannulu quoqpab eo acceperat, ut obfignare ipfisdata.
tas pollent. Sigillum enim, quo tum maxime utebatur, duplex parauerat. Sigillum Gef*.
Sphynge in utroqj eadem infculpta.: (nam ferius incepit fuam imaginem in ris.

£0 incidere, ac ea literas obfignare. quod omnes deinceps Imperatores imi
tati funt, excepto Galba, qui canem ex prora nauis prof pedlantAu, fignuni G&£ fignum .
5 maioribus fuis ad fe delatum , ufurpauit ) ac fi quid uel ljs , uel alijs fuis ne- Scribendi oc-
cefiarijs feriberet arcani, proxim e fequente femper literam pro ea qua: exa- culte ratio .
tari deberet, ponebat. Proinde quafi nullo iam imminente a ueteranis am¬
plius periculo,res Graecia: confiituit, ac duorum diuoru facris initiatus eft; Ctftrfacrfc
deinde in Afiam profecfhis,rebus ibi quoqj con dirutis, quid Antonius age initiatus.
ret expedlauit : ac fe ita parabat, ut fi certum quonam is perfugiflet compe-
riret, expeditionem contra eum faceret. Intcrim tjs aperte tumultum conci Seditio militu
tantibus,quod proculipfeabedct,metuensncfi quem ducem inuenifient, abfente c e[a~
mali aliquid facinoris ederent, alijs ad Antonium inuedigandum conditu- te.
tis,in Italiam prpperauit,media hyeme, fe quartum, & M. CraiTo ( hunc e-
nim collegam habebat, quan quam 8C Pompeianas S^Antonianas prius
partes fccutum ) Confylibus . Cum Brundufium peruenident, iam eo uni-
uerfus Senatus audito eius aduentu, tantum Tribunifplebis ac duobus
praetoribus ad urbem exS.C.relicdis, occurrerat, cum equitibus*acmagna
plebis parte, ac multis alijs qui uel legati, uel fua fponte co frequentes con-
uenerant:itaq) aduentu Caelaris, & ftudio maioris partis effecdum ed, ut ne
mo ullam rem nouam tentare auderet, quin ipfi milites,, partim metir, par-
tim fpe^ nonnulli etiam euocati eodem conduxerunt . Horum Oaefar a-
bjs pecuniam dedit: alijs, qui omnibus fecum bellis fuident, agrum etiam
addidit.Nam eos conuentus Italia:, qui Antonip^bus duduident, extorres C tfau&d
€gerat,militibuscp agros eorum donauerat : exto^^um autem plerifcp Dyr tu
rhachium, Philippos,^ alia oppida habitanda. col)Cit:reb’quis pecuniam dinauerit. * '

,/

(

v _ w * Cefar [udet**

sndeocp in foro uenum propofuit fua &C fociorum ^iiquot bona, ut uel e- micormbon 4
mere ea, uel pro agris recipere liceret ei qui uellettquae quidem nemo fecit, prot / 1 .

( quis' enim aufus fuiflet C ) promifsionis tam e ea ratione honedam na&us^ j

dilationi’ '

V \

- :V

174* DIONIS ROM. ifs* S T.

dilationem, eam ex Aegyptiaca deinde praeda rcpraefentauit. Hat c, & alia
neceflaria cum ita conftituifiet, ljscp quibus impunes data erat, conccfsifi
filfet ut in Italia morarentur, id quod antenonlicebat, populo qui Romae
remanferat, nec ad fe Brundufiu uenenerat, neglecto, in Graeciam auedtus
C eptrticclerri cfitrigefimo quam in Italiam uenerat die, ac propterhyemcmnauibus per
mM 'mkjim Ifthmum Peloponnefiacum translatis, tanta celeritate in Afiam aduenit,
dduenrn. ut de eius difceilu fitnul redituqj Antonius &C Cleopatra cognouerint. Hi a
Cleopatrani pugna nauali fuga elapfi, ufqj ad Peloponnclum fimul cum perueni fidat, fi
in Aegyptum bi praeter animi Implentia diuulfi inuiccm fant, Cleopatra in Aegyptum
redierit, contendcmsSfrt^' clades audita nouos ibi tumultus concitaret , Hac ut tuto

in Aegyptum adnauigare poliet, uicfioriam mentita , proras coronauerat,
cantionescp uidtoria obtenta uiirrpari confuetas tibrjs cocini iufferat.pofiv
quam intutum peruenit,multosprimores,fcmperfibiinfenfos, ac tumicla-
de eius animo auefios, occidit . horu facultatibus, & reliquis, diuis etia con-
Cleopatra: jla- fecratis ( neque enim ab ullo quantumuis inaccefio facrario fe abftinebat )
gitti. ingentem pecuniam corifeciqcopias comparauit,auxilia qutdiuinutcp Me

A rtiuafdem- di a? 'regem ad fuam focietatem pertraheret, Armeniae regi caput amputa-
teritu ** tumeimifiti Caetcrum Antonius in Africam quofdammifit ad Pinarium

mrll*Cdr' Scarpum , & exercitum quem is iain ante ibi confcriptum ad tuendam Ae-
^ * gyptum habebat ; ucrum cum nece reciperetur ab eo,8e miilbs cmoq3 ad fe

is occidifiet.nonnulloscp milites id molefte ferentes necaflet,iifie<fia re An
Antoniut Ab- tonius ipf^quoq* Aiexandriam fe contulit . Ibi 8c alia quae bello acceleran-
xandriam ue / do conueniunt,ab qs parata funt,8C filios fuos,Carfarionem Cleopatra, An
nitjMfy cr ryllum exFuluia libi natum Antonius in uiros retulerut, ut &C Aegyptn ui-
Cleopatra con ro fibi imperante elfent alacriores:^ reliqui eos duces habituri, fi quid An
r • A tonio & Cleopatrae accidifiet. animis eo magis conftarent.Id quidem factu
Sfl m°iri uiros Pernidem adolefcentibus iftis attulit,ut C^far ijs,tanqua uiris izm.dC prin¬
cipatum aliquem gerentibus non parceret. Antonius autem ac Cleopatra-
ita fe parabat, tanqua & clafie 8C pcdeftribus copqs belligeraturi, in eumcp
finem uicinos populos , & reges amicitia fibi iundfos ad auxilia conuoca-
bant: nihilo tamen minus etiam ad hocfe inftruebant, ut fi qua necefsitas
urgeret, inHifpaniam ( alioquin etiam pecunia? multitudine fe eam regio¬
nem polle ad defedtionem copellere fperantes,) nauigaretj aut ad rubrum
mare concederent. Quae confilia ut quam diutiisime occulta haberent, ac
Caelarem uel fallerent, uel etiam dolo necarent,miferunt ad eum c.ui de pa¬
ce agerer^acinterim pecunia eius exercitum corrumperent.Interim Cleo¬
patra clam Antonio fceptrumaureum , coronam auream, fellarncp regiam
C^farimifit,quafi regnu cum qs trades, utis fi omnino exofum haberet Ah
tonium,ipfam faltem mifericordia profequeretur: Caefar aute acceptis mu-
Rtftonfum C£ nenbu«,Ominiscp loco ducflis, Antonio nullo dato refponfo,Clecpatne pa
lam quidem multa comminatus efi: , idcp etiam refpondit, fi ea ab armis 6C
regno deftitifietxonfiliu^^pfum capturum quid eam fieri deberet: occul-

reUtL

Cleopatra Ce -
fdri munera
mittit .

A-xbifnkues teautemei impunitate^acregnum i integrum pollicitus efi:, fi Antonium
Jeopatr£ co- occidifiet.Eodem tempore Arabq a QJDidio Syriae prariedo pcrfuafi,na-
ues in finii Arabicqjaf, ri catas ad nauigationem in rubrum mare , combufi
idiu*. ferunt, po^^f.’:d leguli omnes fuppetias Antonio Cleopatra? qa denega-

' Jeopatr £ c
burunt.

Q.D idiut. ,, *„*-,*, 0 , r - -r -

Gladiatorum uerut . Ac mini quidam mirari fubit,cur reliqui complures eos d deruerint,
ito- multis ab qsorriatibeiieficqSjCum qui ad ludos gladiatorios alebatur con-
-> ttf ditione abiedifsima,fummumfi:udium eomm offenderint, pro fjscp for-
'jj&. tifsime

LIBER L I.

»7?

tifeime certauerinhHi gladiatores Cyzici ad ludos triumphales, quos deui
<fio CaTare fe fadurun/Antonius fpcrabat,cum exercerentur, iibi primum
qua: eiTent ada coghouerunt, in Aegyptum ad ferendum eis auxilium iter
inftitueruntjcumcp haud parum incommodi Amynta: in Galatia, filqs^que
Tarcondimoti MCilicia exhibuiiTent, ( qui fumma ante amicitia cum Am

tonio & Cleopatra iundi, tunc fortuna fecuti defecerat ab qs) multa etiam

■Didio, qui tranfitu ipfos prohibebat, neq$ tamen in Aegyptu euadere pof-
fentjfed circumtenti eflent,ne fic quideullo modo,quantuuis multa Didio
pollicente, ad defedione perduci fe pafsi, Antoniu ad^ncccrfierunt, faci¬
lius feputantes cum eo coniundos in Syria bellum polle gerere. Tandem
-cum necp ueniret Antonius, neque nuncium mitteret, pci ijfie cum rati, in¬
citi fe Didio dediderunt, ea conditione, ne gladiatores pofthac eflentiutcp
Daphnem AntiochiaTuburbium eis habitandum concederet, donec Ca- Vtphne.
fari res ea fignificaretur . Hi quidem gladiatores poftea a Mcflala decepti, « f*U&tdU
alij alio dimifsi,quafi in legiones adferibendi, ac per occafioncm interfeci tomcxcmtui
funt. Antonius Sc Cleopatra poftqua Caefaris refponfum ex legatis cogno
«erunt, alios miferunqac Cleopatra quidem per eos magnam ei uim pecu¬
niae promifit: Antonius autem amicitia: eum ac propinquitatis admonuit,
fuam cum Aegyptia muliere confuetudinem excufauit, lpforum mutuum
quondam amorem, ac forietatem adorum in adolefcentia enumerauit: de¬
nique P.Turullium Scnatorcm,unum ex Iuli] Caelaris pcrcu(Toribus,ami- P.T urullij intt
cum tum fuum,Ca:fari tradidit, ac feipfum etiam interfedurum pollicitus rltus'

«ft,fi co fado falus Cleopatra: rcpraTentari pollet. Caefar Turullio occifo,
tdcp in Co infula(itautuifus fitTurulllus pcenas Aefculapio dedilTe,cuuis
inluco,quiin Co infula effc, arbores ceciderat) Antonio ne tum quidem re¬
spondit quicquamJgiturtcrtiamiegatione Antonius, ac filium fuum An-
tyllum cum multo auro mifit. Cariar auro acccpto,cum finerelponfo pro-
pofiti irrituafedimifit: Cleopatra: ut primo, fic fecundo etiam,actum ter¬
tio, multas &C commipationes, &C pollicitationes propofuit. Nihilomi-
Iius tamen ueritus ne Antonius dC Cleopatra,defperatauenia: impetratio¬
ne in incepto perlhrcnt, acucl fuis uiribus uincerent, aut in Hifpamam ac
Galliam trai) cerent, aut pecunias, quas immenfas elfe audierat, corrumpe¬
rent: (nam eas omnes Cleopatra infepulcrum cogcirerat,quod parauerat
an regia:ac fi uel in re minima fortuna aduerfam fenfifiet, omnes fecum cre-
snattn-am minitabatur )Thyrfum libertum fuum ad Cleopatram mifit, qui Thyrfhs ad de*
^humanitermuitacum ea loqueretur, &Ca:farem eius amore captum di- ciptedam c leo
ceret ; fperans eam, qua: ab omnibus hominibus amari uolebat, co adduci f 1 itrm * c*f*
poife, ut Antonio necato feipfam 8C pecuniam incolumem feruaret . Necp rc mtIP{S-
Cadar eo confiliofalfus fuit Verum ante quam haec acta lunt, Antonius co
gnito Cornelium Gallum accepto Scarpi exercitu, fubito Paratonium qc- Cornelius Gxl
cupaffe,etfi in Syriam proficifci euocatus a gladfitorib. in animo habebat: &w.

# tamen eo omiifo, adParaetonium .cohtedit, fipertAsquidem fe eas copias a AntQ^u^fn
Gallo ad fe fine ullo labore tradudurum, ( nam b erudientia ergafeaffe-
dos propter communem militiam nouerat ) fin alit-^nequiret, ui certe po p~™tonuar*
titurummam S^nauales &terreffres copias fecum aO^^b^ggnas^Scd gfn ’
neque colloqui cum ijs potuit,quanquam ad murum alta uo-

ce clamaret concinere enim tubicines iuflerat Galkv/qta ut nemo exaudi¬
te quicquam pollet) & praterea fubita eorum eruptione damnum acce¬
pit, ac clafsis quoqR incommodum paffus ell . Catenas fub aqua latentes^];' >

' qudv

276 DIONIS ROM, H I S T,

quot no du per fauces portus Gallus extederat,a^deinde nullo apertepfg
fidioportum cuftodiens,abfque omni timore Anto^fi naues cumfui com
temptu intro nauigarepaffus fuerat, poftquam eae intPo peruenerunt, at>
tractis perinftrumentaad hoc parata catenis, naues fimVtl terra, maricp,8£
ex aedibus circuuentas partim incendit,partim fubmerfit ?Dum haec fiunt,
Ctfdr vdufio Caelar Pelufium ui,ut ferebatur,re uera autem proditione Cleopatre cepit*
potitur. Haec cum nemo fuppetias ferret, Caefari autem refifti nullo modo poffe ail
Cleopatra Po ac exfermonibusThyrfi ( quo maxime mouebat ) crederet eumfuo
lupum prodit, amore captum; dbrr quod id ita efle cuperet, tum quod eadem ratione pa'
& totam cau - trem eius, ac Antonium fibi mancipauerat, ideocp non ueniammodofibi,
'antf 8C regnum Aegypti, fed Romanorum imperium fperabat, ftatim ei Pelu»

flo cefferat.Poft cum idem ad Alexandriam accederet, ciues occulte prohP
buit contra eum exire, cum palam dos ut hofti occurrerent cohortari uide'
retur Antonius cum adnuncium eorum qugPelufij euenifIent,Paraetonio
difcefsiffet, ante Alexandria Caefari obuiamfadus, equitatu eum ab itine»
re fatigatum fup erauit. Hinc auda confidentia,ac eo etiam, quo diaculatus
Antonius uin- in Cadaris caftra libellos, fena in fingulos feftertia promififfer, pedeftri etia
cit C<cfarem,et certamine congrcflus,uidus eft.Etenim Caefar ipfe ultro libellos militibus
fupcratur, (his recitans, Antonium criminatus, turpitudine^ proditionis eis oftenfa,
acftudio fuirenouato ed adegit, ut fidem fuam tentatam indigneferentes,
ftrenuos fe effe fidelescp demonftrare fummo ftudio anniterentur . AntO'
nius infperato uidus,aa claflem confugitrac ed fe comparauit,utaut naua^
ii pugna decerneret, aut inHifpaniam tranimiteret ♦ Sed Cleopatra eo intel
Cleopatra An* ledo, id effecit, ut naues ab eo transfugeret:ipfa autem confeftim in moni^
tonium prodit, mentum infiluit,uerbo quidem, quafi id metu Ctefaris ac mortis fibi confct
fcend^e caufa faceret, re ipfa aute, quod eodem Antonium quocp uenire uo
lebat Antonius etfi fe proditum efle fufpicabatur,tamen amor ne id crede^
ret obtinuit, ac fere magis eius, quam fui ipfius commiferatione afficiebam
baturiid exploratum habens Cleopatra, fperanscpfore, ut fi ipfam obijfle
audiret, ipfe etiam fup er uiuer e nollet, fed confeftim mortem expeteret, in
fepulcrum cum Eunucho dC duabus ancillis cucurrit, atcp inde nunciufuae
Antonius mor m ortis emifit.Quo audito Antonius,nulla mora interpofita ipfe quo 03 mo
tmfibiipfico ridecrcuit,acprimumquendameorumquos fecu habebat, orauitutftoo
fcifcit. rideretrcnm uero is ffladio nudaro femerindim interfprifftr im/nW Un.rF?

V

cideret:cum uero is gladio nudato femetipfum interfeciffet, imitari hoc fam
dum cupiens, fibi ipfi uulnus ingefsit:collapfuscR in faciem, mortem obijf
fe ab aftantibus iudicatus eft . Inde coorto tumultu, Cleopatra cum id fen>
fiffet, ex faftigio fepulcri profp exit: ( nam ianua eius ita erat parata, ut ap e^
riri femel claufa nequiret, folae partes fuperiores ad faftigium nondum erat
abfolutac) quam cum uidiffent quidam, adeo exclamauerunt, ut Antonius
quoq* exaudierit:isq3 intelledo eam cffe fup erftitem, confurrexit, qud d ui
uere fe poffe arbitraretur Sed multo profufo fanguine, defperata uita, obm
teftatus eft praefentes,u^~ ad fepulcrum deferret, ac per funes qui ad extra-» #
hendos lapides fufpei^r erat, demitteret, ficcp in gremio Clepatrse diem fuiS

niarum amittendaru- :tfibi ueniam a Cariare &C regnum redimeret : adeo C'
tiam inter tantas calamitates regni memoriam retinebat, ut mallet nomine
<50 'ornamentis eius retentis mori, quam priuata uita frui:ideo^j dignem
\ paratum

177

i/ber li.

paratum perdendis pecuinas habebat, &aipides,aliosc[3 ferpentes, quibus
ie ipfam interficeret : e^fquo modo mortem afferrent, m alqs iam ante ho¬
minibus periculumi^cerat. Caffar etfi gaza potili, eamcp uiuam capere cu-
piebat , ut in triumpho duceret : tamen fi quid fide interpofita promifiifet,
tmpoftor uideryj<olens,id agebat, ut cum ea captiua, ac inuite in fuam pote
ftatem reda<ffa?agcre ex animi fentetia pofletritaqi C.Proculeium equitem c. Vroculeiix .
ad eam mifit,& Epaphroditum libertum, mandato qu^ loquerentur, age- Epaphroditus*
rentcp.Hi cum Cleopatra congrefsi, tolerabilibus ei conditionibus propo-
fitis,fubito eam priufquam afientiretur, corripuerunt; remotiscp omnibus Cleopatra. capi
ijsrebus, quaeadmortem confcifcendamfacerent, aliquot diebus eiibiut tur*
commoraretur, dum Antonrj cadauer codiret,concefsis : deinde in regiam
adduxerunt, nihil ei de comitatu ac confueto cultu detrahentes, quo magis
ca qua: cupiebat, impetraturam fe (peraret, ac ne quid fibi ipfa mali iniunge
ret;quinetiam cum petijffetCaefaris colloquium, obtinuit:ac ipfe, quo ma^
gis eam deciperet, fe ueturu ad eam ^pmifit.Tum Cleopatra conclaui orna- Geftrk er
tifsimo, ac fella preciofifsima parata, feipfam cultu quam maxime abiedo Cleopatra coi
adornauit ( nam habitus eam lugubris mire decebat ) ac in fella cofedit, ap- loquium.
pofitis multis ac uarijs Claris fuperioris imaginibus,incp finu fuum epifto
fis ab eo ad fe datis acceptis . Ingredientecp Caefare , pudore fuffufa exiluit,

&,Salue, inquit; 6 domine,hoc enim nomen mihi ademptu Drj tibi tribue-
*unt:Sed uidesnimiruipfehicpatrem tuum, qualis fiepenumero ille ad me
ingreffiis eft, audiscR quos mihi honores tribuerit, qui me etiam reginam
Aegypti conftituit. Vt autem aliquid eius etiam ex me percipias, accipe &C
lege eas literas, quas ipfe iuamanu exaratas ad me mifit. His didis, mqka
Amatoria Caefaris uerbarecitauit,ac modo illacrumauit, lit^rascp exofcula*
ta eftrmodo ad eius imagines deuoluta,eas adorauit,palpebriscp in Cariare
reflexis,artificiofiimludum,ac uoces ad molliendum animu appofitas edi
dit,alias has:Quonam mihi Cariar hae tuae litergredicruntC' aliasiAtuero in
hoc tu qiioqamihiiuperftesesrdeindeiteru: Vtinam quidem te prior ego
morte obrjflem:mox rurfum: Atqui cum hunc habeo,te quocp habeo. Hac
uarietate 5C fermonis &C geftuum ufa,alia quaedam &C uoce 6 C intuitu ei ab-
blandita eft.Caefar quanquam mulierem ciendis affedibus intentam ani-
maduertebat,tame eo difsimulato,oculis in terram defixis, hoc unum pro-
nunciauitrBono efto animo mulier, nihil enim mali patieris. At Cleopatra
ingeti dolore correpta, quod necp afpexiffet eam Caefar, neq3 deregno aut
amore ullum feciffet uerbum, ad genua eius fe proijciens, fletum cp edens:

Viuere quide, inquit, 6 Caefar neq? uolo necp pofifum, hanc autem a te per
patris tui memoriam peto gratiam, ut quoniam ab eo me fortuna Antonio
^cfpondit,cum eo etiam mori liceat.Vtinamuero ftatim poft mortem Cae
faris uita cxcefsiffem : nunc quoniam ut haec perferrem in fatis fuit,mit-
teme ad Antonium, neque mihi communem cum eo fepulturam inuide,
ut quemadmodum eius caufapereo,ita etiam ap^dinferos cum eo fim. Ad
haec uerba nihil Ceefar refpondit, ueritus autem m\fcipfa occideret,iterum
animo ut effetbono hortatus eft : ac necp folitam rationem ademit,

^ accurate obferuari iufsit, adhibiturus eam ad exopuVjidum fuum trium-
Phfc Qiiodita fore fufpicata Cleopatra, ac infinitis m^|®i|^perbius du
cens,mori ferio cupiit, multisq? Caefarem precata, ut^fuacuncp ratione ui-
t ani fibi adimeret, multis idem ipia modis tentauit^ed cum fruftra id ef-
ffqfententiam fe mutaffe finxit, ac multum (pei in Caefar e, multum in Liuia

A haber»! •

J

f

»78 DIONIS ROE m $ T.

habere,ultrocpfeuellenauigare dixit, cimeliacp tj^aeda quae dono huic fer^
ret,parauit:fperansfuturum,utfidemfaceret fe mowpplle, mmuscp attete
cuflodita,necem fibi confrifcere poflet. Neq* eam haec £>es fruftrata eff Igi
tur ubi cum ali), tum Epaphroditus, cui cuftodia eius map data erat, ex ani'
mo ita eam fentire putantes, de diligentia obferuandae ipht^ remiferunnad
i'd fe componens, ut quam minimo cum dolore diem fuum clauderer epi'
ftolam,qua a Caefare petebat ut cum Antonio fepeliri ipfam iuberet, Epa'
phrodito dedit perferendam, obfignata quidem, ut is aliud quiddam conti
neri ea exiftimans^curcafione epiftolae Caefari reddendae e medio remoue'
retuneocp digreflb,rem propofitam exequendam fibi fumens,ucfle fe onv
nium elegantifsima induit, ac quam potuit pulcerrime exornauit, omnicp
Clcopdtr<e habitu regio aflumpto,uita excefsit.Quo mortis genere obierit, certum ne
mort* mo nouitipundlurae tantum exiguae in brachio eius repertae fuht.Perhibet
quidam, eam in urna illatam afpidem,aut inter flores quofdam,corpori fuo
adhibuifleralij acum ab ea, qua capillum componere folita effet,ueneno in-
unefiam tradunt: cuius ea fuerit natura, ut cum corpori alias nullu damnum
iniungatjubi primum tamen fanguinem uel minimum attigerit, mortem et
celerrimam, St abfq* omni dolore afferat. Hanc acum ab ea more fuo in ca¬
pite eatenus geft atam, tum detratfiam, brachiocp in hoc fauciato, ianguini
immiflamfuifre.AdhuncigiturCleopatramodum,aut certe minime difsi-
Uufiuchi fides* mili ratione cum ancillis duab. mortua eft. Nam Eunuchus fimulatqj Cleo
patra capta fuit, ferp entibus fefe ultro mordendum prebuerat, morfuscp in
foueam praeparatam fibi ad id inciderat. Cadar audito Cleopatrae interitu,
attonitus, corpus eius uidit,remediacp eiySt Pfyllos adhibuit, fi qua eam ra-
P [ytli. tione uita? reftitiierepofTet.Pfylli enim hi inri funt ( neqj enim foemella na-
fcitur Pfylla ) qui poflunt omnium ferp entum uenena cx hominibus nen¬
dum mortuis exugere, neque ipfis morfis a ferpentibus incommodum ul¬
lum accidit .Nafcuntur autem Cxfeipfis,natosqj aut ferpentibus continuo
iniedfis, aut ipfis fafciolis in ferpentes coiedis probant: nam ferpentes ne-
que laedere infantem poflunt,^ ueftibus eius impofitis, torpore corfipiun
tur . Cum nullo modo ad uita reduci Cleopatra poflet, miratus eam, ac mi-
fericordia profecutus, magnopere doluit, omnife triuphifuigloria fpolia-
tum efle ratus . Ita Antonius ac Cleopatra multorum maloru St Aegyptrjs
St Romanis autores, Sabellum geflTcrut,& mortem opperierunqac eodem
modo conditijin eadem arca fepulti funt.Fiiit autem haec utriufcp animi na
Antonij i/ngce tura, St uitae fortuna . Antonius quae ex ufu cflent intelligendo nemini con
nium . cefsit,idemcp multa imprudenter egit.innonullis rebus fortitudine claruit,

multas proptertimiditateminfelicitergcfsit:parineodemmaananimitas
ac pufillanimitas erat, aliena rapiebat, fua negligebat, multos pneter ratio¬
nem miferabat, plures iniufte plecflebat.his artibus ex infirmifsimo poren-
tifsimus,ex pauperrimo ditifsimus effectus, neutro bono ufus cft : fcd cum
folus Romanorum impfvo potiri cuperet, feipfum interfecit. At Cleopa¬
tra modum neque re^hereae, neque auariciae fla ruere nouerat, multa per
ambitionem pro digmate, multa etia temeraria fuperbia utens, regnuAc-
gy p ti u ny / ficr a t, a c eadem arte Romanum qiiocp adipifei inten¬

dens^ hfe^abmfecuta eft,& fuum infuper perdidit: cumcp duos uiros
Cefr in libe - Romanorum fuo tempore maximos fub fe redegiffet, propter tei tium ne-
V ros ^ 1 iuid cem fibi ipfa confciui£. Haec illorum St uita fuit, St exitus. Ex lib eris autem
\ M/ eorum Antyllus, quanquam ei erat Cadaris filia defpofata,ac in patris eius

facellum

jutura.

t-

nY ■ • f. LIBER U 275?

faccllu a Cleopatra facfh^h confugerat,ftatim iugulatus efhCxfario autem AntyUi c r C <e-
in Aethiopiam interceptus in itinere, necatus:Cleo patra autem Iu fariottis interi
bx,Iubx filio in matrimonium tradita eft. Hunc Iubarh Cxfar in Italia cdiu tu*-
catum, ac fuam dfiitiam fecutu hoc regno, & paterno etiam donauit : hiscp Cleopatra Ju-
ctiam Alexandrum &Ptolemxum conccfsit ; fororis fux filiabus, quas ex h<e nu^
Antonio futefperat Ocftauia, ac nutriuerat, pecunias ex bonis paternis trfi Alexandcr-
buit Julio Antonij &Fuluix filio libertos eius cofeftim ea omnia dare iuf Piolemm-
fit, quae m orientes ei relinquere legibus iubebantur.Qtn Antonij rebus fa>-
uiffent, eorum alios fupplicio affecit, alios uenia, uelfua fponte, uel amicis
intercedentibus.Cumcp inuenifletapud Antonium permultos principum
acregum liberos, alios obfidum nomine, alios per contumeliam educatos
fuiffe, eorum partem domum remifit,partim coniugio inuicem cOpulauit,
alios retinuit: ego exteris omifsis, duo tantum exepla eius rei nominarim
commemorabo. lotapem regi Medorum, qui ad fe uicftus cofugerat,ultto iotape patri
reddidit: Artaxx autem, quiais Romanos,qui in Armenia fuperfuerat, oc- redditu .
cidiflet, fratres fuos quantumuis petenti non remifit. Aegyptrjs porro, Ale- Artaxain Ro-
XandrimscRuniuerfis ignouit, acnullum eorum occidit: cuius caufare uera m*nos imrU.
hxc fuit^quod nolebat tot talescp uiros,qui multis in rcb.magnopere Ro- Alc™ndrinis
manis profuiftent,extremis malis afficere.nam praetendebat huius fux cie* curPePcrcent.
mentix cauiam,Deum Serapin,Alexandrumcp urbis conditore,terriumcp
prxter eos Areum Alexandrinum ciuem, cuius olim in philofophia opera a reus philofo -
ac conuerfatione ufus erat. Orationem autem, qua caufam uenix lpfis datg phus.
exponeret, Grxce habuit, ut intelligi ab ipfis poderi Deinde corpus Ale^ Corpus Ale¬
xandri inipexitjidcp attrecftauit,ita ut nafi quocp ( ita enim fertur) particu* xandri,
lam aliquam fregerinPtolemxorum autem corpora, quanqua ea oftende-
re Alexandrini enixe uolebant,no fpecftauit, regem fe, no mortuos uoluif
feuidere dicensxademq? de caufa Apim quoqj noluit accedere, deos ie,no Apis .
boues adorare confueuiTfe perhibens.Acgypto aute tributarixfacftx Cor* Aegypto tribu
nelium Gallum prgfecit.Multitudo fine horni rmm, urbium, ac agrorum,ac tario fatt*
mores cius gentis leues efficiebant, tum copia annonx 8C pecunix efficie* Cornelius GuU
bant, ut non modo committere prouinciam Senatori nulli auderet, fed 5C his proficitur.
proficifcendiin Aegyptum poteftatem,nifiipfe nominarim alicui permi*
fiftet, omnibus adimebat:adeo enim fufpccftos Aegyptios ftudrj nouarum
rerum habebat, ut nemini eorum Senatorem effe Romae permiferit,fed
exteris quidem urbibus fuo unicuique modo, Alexandrinis fine Sena*
toribus Kempublicam adminiftrare iufferit. Qtix eo tempore conftitu-
ta, reliqua quidem omnia hodiecp confiant : Senatores autem Alexandrix Alexandrini
funt,&c{fe ceperunt fub Seuero Imperatore, Alexandrinicp in Senatum quudoSenoto -
etiam Romanum adferipti funt a filio huius Antonino . Hocpacfio Aegy* res R om<e effie
ptus in feruitutem redaefia eft, omnibus qui r effindent, paulo pofi fubaefiis. ceperint.
quod ipfis diuinitus etiam euidenter prxmonftratum fuit. Nam &C pluit ijs Prodigi* feru*
in locis, in quibus ante nulla unquam gutta fiderat : idcp non aqua , fed tute nt* Y~
finguine;& fimul arma in nubibus apparueru $^mtuscjj ab alia parte tym* p& pYd^ccn-
panorum ac cymbalorum , fift ularumcp SC tubaf uoces exauditx funt. tiu 'y ‘ ‘v *
Draco quidam immodicx magnitudinis rep entfy “Viigl Aegvm tios uifiis,
immefum fibilauiriapparueruntcp eodem tempore^^S^S ja: mortuoru Cometa.
imagines , fimulacracB trifticiam prx fe tulerunt, SfApis lugubrem mugi- pr<e-

tum, ac lacrymas edidit. Cxterummagna pecurjeuisin regia reperta eft <lv' IfLoV
( omnia enim fere etiam fintfifsimoru templorum donaria fuftulerat CIpq^ tit' '

l

\

YK

Js

t%9 tnoms rom. Uisr.

patra, ac Romanis praedam fine ipforum fcelcre a./tquo adauxerat ) multat
etiam ab ijs,qui criminis alicuius rei fierent, exigebatur, ac reliqui feorfint
omnes, qnibus crimennullum obtjcipoterat,befiembo^£>rumfuorum po
fcebantur. Inde omnibus militibus ftipendia debita numt-,;atafunt:qui ue»
ro tum quocp cum Cadare erant, ducenos quinquagenos l eguli denarios
acceperunt, ne urbem diriperentromnibus qui mutuum ante aliquid dedif»
fent,exolutuid efi: multaS enatoribus ac equiribus qui in belli focietate fue
rant, dona data funt . In fumma, Imperium Romanorum ditatum efi, tem»
Nicopolis in placp eorum exornata.Hisacffis,CaTar eo quocp ibi inloco quopugnatuni
Aegypto, fuerat, urbem condidit, idemcp ei dC nomen, &C ludos eofdem attrib uir.fof*
fas autem quibus aqua ducebatur, partim expurgauit,partim nouas egitio»
Cafar in A fici mnibuscp qu£ ex ufu erant conftitutis,per Syriam in Afiam prouincia pro»
it. fecfius,hyberna ibi egit;fimul<b&fubditorum omnia negocia, & Parthici*

Parthicum ne* Compofuit.CoortaeniminterParthosdifcordia,acquidamTeridates con
gocium ut Qe~ ^ Phraaten infurrexerat,& primum, quandiu res Antonij adhuc *

far compofue- * * *

rit.

. . ac etiam poftnauale praelium pofcentibos,nihil aliud quam deliberaturum
4 w‘ ferefponditjoccupationem Aegyptiam praetendcnsrcum hoc ucre ageret.

ut ipforu mutuo bello uires attererentur.Tunc aute Antonio mortuo, cum
T eridates uid:us in Syriam cofugiflet,Phraates uiefior legatos ad Caefarem
mifitlet,ijsCsefar amice rcfpondit.ac Teridati quidem auxiliunullum pro»
Phraatis filius mifit,ut tamen in Syria uerfaret,concefsit:filiumqs ab eo Phraatis benefi ciy
obfes k Cajare loco acceptum, Romam adduxit, obfidiscp loconabuit . Hoc,& fuperiort
[eruatur, tempore, permulta Romae in honore Cadaris propter uiefioriam naualem
Honores Cafd funtfa&a decreta : nam ei QC de Cleopatra triumphus concefius efi, & for»
ri decretu nix trophaeum gerens Brundufij,aliusq3 in foro Romano, utcp facrarij Iulij
bafis captiuarum nauium rofiris ornaretur, ludicp inhonorem eius quin»
qucnnales haberent, feri# efient natali eius dierac ea die, quauicfiorisenuri
cius allatus fuit, utcp ei in urb em ingredienti V efiales uirgines,Senatus,po
puluscp cum coniugibus & liberis obuiam irent. Iam enim fuperfluu efi: uo
ta, imagines, primum in confefiu locum, aliacp id genus referre . Haec igi-
turprimo decreta fiint, ornamentacp Antonij partim deieefia, partim dele»
ta,dicsq3 eius natalis nefaftus iudicatus : &C ediefio cautum, ne quis ex ea fa¬
milia Marci praenomen ferret . Poftquam uerd mortuum eundem cfie an»
Cicero iunior nunciatu efi:, eo ipfo anno,in cui9 aliqua parte Cicero Ciceronis filius Con.

Conful.

fulatum gefsit, quidam hoc non fine numinis alicuius confilio cenfuerunf
accidifie,quod pater eius fuerat ab Antonio occifus:CaTaricp praeterea de»
creta iunt coronae&Tupplicationcs multa, eicp etiam alius deAegyptijs
triumphus concefius efi: . Necp enim uel ante,uel tunc etiam Antonium ac
Romanos qui cum eofuiflent, eo nomine habebant, ut derjs triumphans
dum efieftatuei et.Diemquo capta fuit Alexandria, fefhimefle cenfuerut,
ab eoqj reliquis annis num^ndi initium fumi, utcp Cadar per omne fuam
uitam Tribuniciam potentem haberet, eicp qui ipium imploraflent intra
pomcerium,ac extra ufi rre ad D. pafius auxilium ferre pollet, nemini qui»
dem hocTrifiunopl^^Vonceffumuitcp ad eum prouocationesfierent,ac
Quafi Miner- ipfe omnibu^^S' ^:{ftiragiu quafi Minerua ferret, ut facerdotcs ac facra»
uajufref-iile- mulieres cum pro S.PljbRomano uota conciperent, pro ipfo quoque uo
ftkn , tafacerennut in conuiuif^non modo publicis, fed priuatis quoque pro eo
rf. libaretur, Cafare v, Sexto Apuleio Confulibus : praeterea iurameto omnia
* - • *' dm

w

-V^> . • /ilBER U ^ *8>.

ems acda cofirmatafunt, Dalendislanuarijs ipfisicumc# etiam si Parthis lite
rac uenident, decretu hymnos iuxta drjs immortalibus ipfc adfcribere-

tur, tribus lulia ab rrxfenommaretur, corona triumphali omnibus ludis u-
teretur, ScnatoreJfodj eius uicdoriae in triumpho cum ipfo inueherent ue-
itibus purpuxa praetextis induti,ut dies qua in urbejintradet, (acrificijs pu-
blicis celebrant, fempercp feda edet:ut facerdotes quotcunqj uellet etiam
fteglecdo numero antiquitus recepto conditueret:quod quidem ab eo ac-»
ceptum, deinceps in iniinitum excreuit,ut mihi nequaquam opus fit de nu
mero facerdotum accurate commentari» Cadar omnia haec paucis demptis
admifit. id uero aperte recufauit, ne omnes qui in urbe erant, obuiam fibi
procederent. Sed ex omnibus his decretis nullum ei maiori uoluptatifuit,
quam quod portae lani ab ipfis claufk dint:quafi omnibus bellis confectis; iccefart

ac quod auguriu (alutis facfium eit, hacftenus ob eas quas dixi caufas inter- claufus.
mifium» Erant quide tum quo 9 in armis Treuiri,Germanis fibi adiundtis,

& Cantabri, Vaccaei, Adures 9 : uerurn hos Statilius Taurus, illos Nonius Bffo UrU^
Gallus domuit,extabant9 apud idos populos quidam tumultus:fed quia c*.
nihilmagnu inde euenit, neqj Romanis bellum ede fufcipiendum eo tem-
poreuifum ed,ego quoque nihil infigne quod deijs fcribamhabeo4Caefar
hoc tempore cum alia quaedam egit, tum templu Rom£,ac patris fui, quem edar patri &
heroem Iulium uocabat,Ephefi dC Niceae fieri permifit, ( hae enim tum ur- fibi diurnos ha
bes Afise &C Bithyniae darilsimae habebantur ) utcp ab incolis Romanis co norcsdat.

Iere tur: extraneis autem hominibus, quos Graecos ipfe appellabat, concefi
dt ut fibi ipil quocp templa facerent: Afiani quidem Pergami, Bithyni uero
Nicomedig.Id ab hoc initio tracdum reliquorum in honorem deinceps Im
peratorum non a Graecis tantum facdum ed, fed & omnibus alfjs populis
Romano imperio fabditis.nam Romx quidem, Qt in Italia nemo unquam
alicuius precij homo id facere aufiis ed : quanquam defuntdis Imperato- Imperatoribus
ribus,qui imperio re<deufi fint,cum alfi diuini honores dantur, tum (a- diuini honoret
craria tribuuntur. Haec ea hyeme acda, 8C Pergamenis quoque ut ludos dantur,
quos facros dicut,in honorem templi eius celebrarent permidum. Aedate
in Graeciam, atque hinc in Italiam Cadar tran(mifit,eocp urbem intrante
rem facram &C ali) fecerunt (quod decretum fuide fupra demondratum
ed) dC Conful Valerius Potitus, qui Apuleio fuccederat, Caelare toto hoc Valerius fotU
anno,ficut dC priori biennio, Coniulatum obtinente.Is igitur Potitus publi tus Conful
ce pro S.P.Q^R.propter aduentum Cadaris facrificauit,quod ante id tem- oefaris ob ad-
poris pro nemine unquam faedum fuerat .Deinde Cadar legatos fuos coi- uentum Rome
iaudauitjhonoribuscp decorauit,ut confuetudinis fux erat: Agrippamcp in facrificatur .
primis preter alios honores uexillo caeruleo, quod uicdoriae naualis edet. te- Agrippa bono
dimonium,exornauit,militibus fuis munera quaedam praebuit, populo uiri « afficitur , er
tim quadringentos nummos diuifit, puberibus primum, deinde etiam pue- milites donis,

ris, in gratiam Marcelli, fororis fuae filij . Haec, dC quod ab urbibus Italiae au- ^populas,

rum coronarium non acceperat, omnia quae i; de debebat, perfoluerat, fibi y'

debita etiamnum ab ali) s nequaquam exigebai^uod debitum quale fue- ^

rit, fupra memini odendere) effecerunt, ut omnit^nialorum Romani ob- w

liuifcerentur,ac triumphos eius libenter admo dure .pedarent, tanquam de

folis exteris fuperatis ducdos.Tantum enim pecudE.;y.r;;;-T^^Xam urbem
(erebatur, ut dC facultatum cenfusaucdus fit :&fcer is qiibudnte denario
pendebatur, tum ad trientem eius r ecideri t. Prima 'p CaTar triumphum e- T r- MiCe*
git dePannonijs, Dalmatis, Iapydis, finitimis^ eoifum, dC nonnullis Galliae /*> ■ /«

a 3 ./■

DIONIS ROM. H ! S T.

COavueres ;

gf/fe et trium ^UVIVU wvmuviai j um.uv/u>-jj v — - - y ^ - J[ <y -

phus. rat : itacp 5C ipfe triumphum ( quamuis pater eius a SylV; nterfecftus,S£ ipie

cumciufdem conditionis hominibus magiftratum geref^prohibitus fu€'
rat) duxit, SC Caefar: quoniam uicftoria ad iiimmaerei praefixum imperaro'
r£m referri folebat. Secunda die Cadar de Actiaca nauali pi£f?a triumpha*
uit.Tertia,defubacfta Aegypto. Erant quidem reliqui etiam triumphi inii'
gnes, propter fpolia, quae tanta parta fuerant, ut apparatui omni facile fuffe*
cerint: Aegyptius tamen preciofifsimus fuit, SC ornatifsimus apparatu. In*
ter alia qua: in eo triumpho inferebantur, Cleopatra etiam in culcitra porta
batur,ad imitationeiri mortis eius efficft a, ut quodam modo ipfa etiam inter
reliquos captiuos,cum Alexandro filio fuo,filia^ Cleopatra, quibus Solis
&:Luna: nomen indiderat,fpccftatafuerit.His omnibus triumphis Caefar.
in urbem inuecftus,ex confuetudine nihil non egit, praeterquam quod coi*
legam dC reliquos magiftratus paftiis eft praeter morem fefubfequi cum Se
natoribus uicft oria: foerjs : alioquin enim magiftratus praecedere , fubfequi
&iineru£ tem- autem Senatores iftos receptum fuerat.Deinde Mineruae templu, SC quod
pium. Chalcidicu uocatur, tum Curiam Iuliam in honorem patris fui facftam de*
Chalcidicum. dicauit,in eaqs imagine V icftori g pofuit, que hodie quoque extat, Tarento
OtrUiitUd. olimRomam adue<fta,ac a Cefaretum in Curia pofita,&Tpolrjs Aegyptijs
Vifloridi imd' decoratatquo Caeiar nimirum oftendebatjmperium fc ex uicfioria effe ade
2°- ptumJulij quocp patris facrariu multis in eo fufpefis donarrjs ex praeda Ae
gyptiaca exornauit,multa etiam Ioui Capitolino, Iunonicp SC Mineruae co
fecrauit,cum ex S.C. omnia in eorum templis fufpenfa ornameta,tanquam
C kopdtr£ imi conta minata, effent detracft^.Ita Cleopatra, qiianquam uida SC capta, glo*
F g0. riam tamen cofccuta eft,cum eius ornamenta in templis noftris afiexa iint,

j /udi in confc - SC ipfius aurea imago in tciiiplo.V eneris confpiciatur. Porro in facrarij con
mtione tem - fecratione, ludi omnisgenerisfaaiitint, patricrjqj pueri Troiam luferunt,
pii lulij. uiricp fimili ratione equis celetibus , bigiscp SC quadrigis certauerunt . Q*

OVintelius . Vintelius Sen ator pro gladiatore pugnauir.multp ferae, ac animantia,& in*
Wppopoti- ter htec Rhinoceros, equus fluuiatilis (Hippopotamum Graeci dicunt)

mus. tunc primum SC uifi Rome,& occifi funt.Hippopotamus quale fit animal,

Rhinoceros, multi tradiderunt, multo pluresuiderunt; Rhinoceros autem catera ele*
phanti fimilis cfttcornu autem exipfo nafo prominens habet, liincqj fuum
Vici cr Sueui nomen inuen it. Turma quocp Dacorum SC Sueuorum depugnantes inui*
commifi. cem introducftg funtrquaru altera Scythica eft quodamodo, altera Germa*
Sueui qui* m'ca natio.nam Sueui, fi accurate lo quamur, trans Rhenum incolunt, quan
Daci qui* quam multi quoq? ali] Sueuorum nomen fibi fumant:at Daci ex utratp par
te Danubi] habitant:qtiorum qui citra id flumen fant,Trib aliorum uicini,
Myforum moreuiuunt, ac Myfi ab omnibus , nifi qui eafdem regiones in*
colunt, appellanturtqui ultra Danubium degunt, Daci uocantur, fiue Ge*
taij finqfiue Thraces, ortf^b illis Dacis, qui Rhodopen quondam incolue
runt.Hi Daci ad C ffar eri ori b us temporibus miferant legatos, ac cum

nihil eorum qua: petc^fitimpctraflent,ad Antonium inclinauerat:uerum
inteftinafeditione nqj^ati nihil magnopere ei profuerantrac deinde capti
quidam , dimicare coacfh' ftint. Haeclpetftacula multis ( ut

par erat ) diebus edelfintur, neq* propter aegrotationem Caefaris interpola
bantur, fed etiam eo luente ab altjs curabantur, ijsrp ludis finguli Senato¬
res unam diem inueftibulis domorum fuarum epulati funt. quod qua de
- caufa

- , m/ LI5ER II. ,,j

amlr?'1 cornP^',£lIm mihi eft, neqp a quopiam traditum . Porro

• _ !3re adimco«£cftum Confutatum gerente, Statilius Taurus Am-

tn*"ivK<vf “?;can,PS^»rtf0 fuls fumptibus abfbluit , inqj eius dedicatione Amphtoatrii
exhibuitiideocB ei a populo conceflum eft, ut quotan Statilii Tauri,
*um I rxtojlzm eligendi poteftatcm haberetFere eodem, quohsec a-

ge an^^m^rCjM*Cicaflijs m Macedoniam & Graeciam mifliis contra

^BaftatTas bellum gcfsit.De Dacis qui effent,S£ cur bellum fufce. M. CrafibeUX
F* cnE^iximus.Baftamg inter Scythas uere numerantur.hi tum tranforeC. «>»fw d^cos
Zb v,™! 5 ^7bam bbl oppofitam, iinitimoscp eius Triballos , Dardanoscn GrB dj&tnw,
\Idem habitantes fubegcrant : 5£ hadenus quidem nihil eis erat cum Rol
inanis rei . P oftquam uero Aemo monte iup era to in Thracum Dentheleta
rum, quibus cum P R fmrfirc rrnt fpninnpin inriTrfion? vU.;^J~

- rauit:inMyliammualit} agrum infeftauiTaggreftusra Srgrt/c*

oppidum bene munitum, nonnullos eorum quos pr armi! erat Myiis eos fo
“os effe comedatis, ac obiriam egrcfsis,perdidit:toto autem exercitu auxi>
ho fu/s profedus, h o ftem repulit, oppidumcp obfidionq cepitHis aaendis
intento Craflo , Baftarna: mfuga iubftiterant ad fluuiutn Cedrum euentu Ctimtom,
rei expectantes : h> cum Craffus nidis Myfis aduerfum eos quo® iret mift
lisicgatis^ne fe lnftquereturinterdixerunt : neque enim fe ullam Romanis
muriam tecifte. CrafTus legatos retentos, tanquam poftridie rcfponfurus
S?ter 0?*awt,«too& Inebriat^ (quod immodice Scythica omnis
Hatio ingurgitare folet,.acile® eo replentur) hac® arte omnia eorum con -
Wha csp.lcatuseft.Intaimmiytoade node progreffiis, fpeculatoribusq,
rht,? c°nfti tutis, exercitum quieterefccit. Baftamaefpcculatorcs con*

Ipicati, eum folos eos efle putarent, impetum in cos feccreins' quem loca
arboribus confita fe recipientibus mftantes,magna rurium fuoien

tes clade affedi funt.nam et a tergo currus ipforum obiedi fugam imp?die
ojnt, OC uxores hmulliberoscp eripere cupientes, peribant una;& rc^em P
pibrum Deldonem ipfeCrafllis interfecit, utique fi imperator ac propriis Dddorex E,
aufpicijs rem gcfsiffet, opimaloui Feretrio fpolia Iedurtfs. Reliqui aut in ftawnand "
ayluam confugientes, cum ea cremati funtjaut in oppidum euadentes, ex. CnJJb oecifc
pugnatione capti, aut in Iftrum incidetes, uel per regione hinc inde difper-
Rperierunt. Qiridam fuperftiteslocomiinitooccupato,per aliquot dies
CraTum oblidentem fuftinueruntipoftRolae Getarum regis auxilio eos
CraiTus cepit * Is Roles ad Caffare profedus, amicus ab eo foduscp didus Ro/« GetarX
«ihcaptiui inter milites diuifi.His geftis CrafTus in Myfos fe conuertiqquo rc*>* diuuat
fum alijs perfuad en do, alijs terrefaciendo,nonnullis ui in fuam poteftatem ^■omanos-

nm fu 1 ac Praetcr Paucos admodii’ tota ea gentefubada, magno quidem MyftMrti
labore dC periculo:deinde quia hyems inflat, in fociorum terram re^ ' /

imius effluitis a frigore, pluribus a ThracibiS^f r quos ut amicos iter fa?
eieoat, incommodis acceptis: qua: eicaufafuit, ur.;\ncrei geredte modum
itatueret^Sane horum fadorum caufanon modo *|fari,ied CralTo etiam
acrincia dC triumphus decreta funt : neque tamen tradidc-

i unt ; imperatoris nome CrafTus accepit,fed folus C; Tan Ctihiuerd Baftar Bdftdto* itcrX
x caAarnitate qua affedi fuerant, tegre ferrent, aud^Jy cp eum ab expeditio -
ne contra ipfos fada deftitiffe, iterum contra Denmeletas dC Sitam, quos ■ /

A 4 caqfr:^,;

r

T hrdccs d M.
Crajjo domiti .
Mcrdi.
S?rdi.
Odryfij.

Tupygcm Ge¬
tarum regem}
R ole adiuuans
excindit Craf-

K

Ccird Getdru
fpeluncd capi¬
tur.

Titanum refu¬
gium.

2U DIONIS ROM. HI ST.

caufam fui mali fuilfe unicam arbitrabatur, profil. (iceretur. Craflus uel pr£'
ter animi fui fentententiam excitatus, maturato itWre, inopinato eos ador
tus uicit.paciscp pro foo arbitrio conditiones eis dedV' Ac quoniam femel
arma cepiflet, uldfci Thracas ftatuit,a quibus in reditu t^Myfia larius fuif-
fet,quicp iam tum oppida munire, 5C bellum parare ferebantur ♦ Ex his, etll
non minimo negocio,Merdos &Serdospradijs fuperauit^aptiuorum^
manus amputauit,reliquaufqp ad Odryfios populatus eft. His Bacchi euh
toribuSjCum fine armis obuiam fibi procefsiirent,pepercit: eiscp regionem
in qua Deum iftum colunt, Befsis tum eam obtinentibus ademptam, dono
dedit.FEec eum agentem Roles contra Dapygem quorundam Getarurc'
gem bellum gerens ad fe uocauitriscpauxilio ueniens, equitatum hoftilem
in peditatum compulit:itaq$ utrifep perterritis,nulla pugna opus deinde ha
birit,fed utrarumcp copiarum fugicntiumagnaftrage facfta, Dapygem qui
in caftellum quoddam cofugerat oppugnauit.lbi Craflum obfidioni inten
tum quidam Graece de muro falutauit,collocutuscp, proditionem compo'
fuit.quo modo barbari in hoftium poteftatem cum ueniiTe fe uiderent, mu
tuis exdibus fefe occiderunt : inter quos etiam Dapyx obijt, cuius fratrem
captum Craflus omnis mali expertem dimifit.His perfe(ftis,ad Ipeluncam,
cui Ceira eft nome, exercitu duxit. Is locus adeo magnitudine ac munimen
tis reliquis omnib. prseftabat, ut fabulati fint Titanas lpfos a dij s fuperatos

GenucU .
Zyraxes GeU
rum rex.

C. Antonius i
Haftdrnis ui*
dus.

Myfi fubadi,
crArtacij.

Myjid fit.

X, .

T Mi.
Vardani.

Craflus aditus omnes, qui &C obliqui erant, dC difficiles inueftigatu,perlcril
tatus cum obftruxiflet,his quoque fame deditionem extorfit.Itafucceden^
tibus rebus, neque a reliquis etiam Getis, quamuis nihil ad Dapygem per^
tinentibus, abftinuit : fed ad Genucla,quod omnium fub Zyraxis imperio
oppidorum erat ualidifsimum, profe<fhis,quod ibi figna militaria adferua^
ri audierat, quas C. Antonio Baftarnaeapudlftrorum urbem ademerat, op»
pidum id fimul a terra &C a fluuio ( Nam Genucla ad Iftru sedificata erant)
oppugnans, paruo temporis fpacio,non tamefinemagno labor e-cepit,Zy
raxe quidem abfente:nam is fimul ac de inftituto Crafsi cognouerat, acce^
ptis fecum pecunijs in Scythas auxilrj caula profecftus, nec dum reuerfus e>
rat.Haec in Getis a Graflb gefta » Myfos autem qui a fe lubacfti rebellionem
feciflent, aliorum opera recepit:in Artacios autem, alioscp nonullos popu^
los neque fubiugatos unquam, neque dedere feuolentes,acno modo hoc
fuo propofito fuperbientes,uerum alios quoque iuo exemplo ad indigna^
tionem folicitantes, qTe arma conuertit:eoscp haudfegniterfe defendetes
partimui, partim quod captiuis luis metuCrent, in luam poteftatem rede*
git. Atque hxc quide eo tempore atfta funt.Ego autem & haec ipla eo quo
ab altjs tradita funt modo perfcripfi^ipfa etiam populorunomina.Nani
antiquitusMyfiacGetaeomnemeamregionequae Aemum aclftrumin^
teriacet,incoluerunt:pro^>flu uero temporis, alia quidam eorum nomina
acceperunt :Myfiae^n^Aine omnis ea regio, quamSauus in Iftrum in cu
denSjfupraDalmatia^^ Macedoniam Thraciarncp a Pannonia dirimit,
uocaricepiM'n/^aaMyfta cum aliae multae gentes funt, tum qui
%£p>^^S^li appellati funqijcp quos hodie etiam
Dardanos nominant,

% DIONIS

*

1

s

/ «5

DIONIS 'R-O MANAE HISTORIAE

LIBER C^ri NdVAGESlMVSSECVNDVS,

(juilielmo XyUndro ^XuguHano
interprete.

INDEX CAPITVM HVIVS LIBRI,

Quemadmodum Cee far con filium Monarchice deponenda? inierit , &

Yt imperator uocari inceperit,

Aftafunt hac reliqua pane eius anni, quo Ccefar v.& Sextus Apuleius Con fules fuerunt.

- - — ae c itacp a Romanis fub regibus, incp populari Rcipu-

blica adminiftrarione,ac certorum deinde hominuprin-
cipatib,acfiafunt annis ab urbe condita D c c xxv. Hoc
autem anno uere iterum penes unum hominem ilimma Q uando mo¬
torius Reipublicae efie cepit; quanquam armorum depo narcbia Roma
nendorum,res^ omnes Senatus populicppoteftatitra- nx ceperit fub
dendi corifiliu Ccefar agitauerit. Ad quam deliberatione bnpcratonk
Curn Agrippa M^ecenatemcp adhibuifiet ( nam cum his de omnibus fuis
arcanis comunicarefolebat)priorinhancfententiam Agrippa locutus eft.

Etfi te,Caefar,folo fummae totius imperi) praefecfio, multa inde ad me re- A gripp£ ora -
lierunt bona, mirari tamen non debes me ab eaReipublicae adminiftra- tio,qua Ccefar e
tione te dehortari. Nam fiquidem ea tibi quoque conducibilis futura cf ad deponendit
fet, omni ftudio in ea tibi adferuanda laboraflem : nunc cum longe di- principatu, &
uerfa fithuiufinodi Imperatoris, S£ amicorum eius conditio, cum hi quos reddendam po
Velint fructus citra inuidiam ac pericula percipiant , ille utrifque his fit
obnoxius,non priuatum meum commodum, quodneinalijs quidem ne- Potcftatemad -
gocijs fequi foleo , fed tuam, acpublicam (alutcm Ipecflandam mihief- 70r^Mr*
ic cenfui. Proinde per ocium omnia ea* quae adfunt Imperio huic, quod
unus (upremum gerit, cxpendamusteocp fadiq/d fequamur, quod ipfa no¬
bis ratio oftendet.nccp enim quifquam dicet omni modo id imperium, etfi
minime nobis expediat, efie a nobis expetendum, Nam fi id quidem ftatue
rimus, alterum horum accidat nobis necefie efi, ut uelfecundam fortunam Non fimplici -
ferre non potuifle, fuccefiucp rerum profpero defanitate mentis deietfii ui ter effe expe-
deamunuel cum iamdudtim fummam rerum affecfiauifiemus, pietatis in pa tend* mohar*
trem tuum, in cp S.P.Q^R.prcefcriptione ufi cenfeamur, non ut hos infidia- c'nim'
toribus liberaremus, fed ut ipfos inferuitutem redigeremus : quorum fane
neutrum crimine uacat. Quis enim non indigne ferat, alia nos in ore, alia in
pecfiore gefsifie cernens C qui uero non maioribus nunc odijs impetamur,
quam fi initio ftatim cupiditatenoftra detecfiaregnuaffe&afiemus cj Nam
ni aliquid tentare,etfi id cum iniuria aliorum coniunctum eft, tamen huma- vis facilius ue~
nae naturae conueniens quodammodo efie exiftiraatunqui enim alios qua- niam muenit „
piam m re praeftat, i}s plus habere fe aequum iudic^adcp fi confequatur,for
tunae potentixjfin minus, fati legibus adferibitur. Cc^uero infidiofe ac ma tio.
uiofe idem conatur, primum fraudulentus, peruerfu! ^ /Viprabus,praui'que
ingentj homo effeiudicatur: ( quae tibi aliorum uelfer^Hn^airi, opinione
trioui fatis fcio te ferre non polle., fi etiam orbis terrariVf liari V.v/te redeat
TOrium) deinde uel adeptus id quod petebat, inu/te reliquis fuperior
actus : uel fi fccus ei conatus ceciderit, meritu infort;2flum tulifie cenfetur.

cum ita fint, certe non minus crimen nobis impingetur, fi etiam initio •

nulli " c : #

CT3

J'

l%6 DIONIS ROM H\I S T.

Moderari for- nulla huiufmodi cupiditate acfti,nunc ea appetakus. Longe enim deteriu^
tun* nopofje, eft prasfenti conditioni fuccumbere,& fe continer^;^uire,doniscp fortU'
turpe eji, nx non rc(^-^ uti, quam aduerfis rebus impulfos alrjs im^riam inferre:hoc e*
nim ij faciut,qui a fuis calamitatibus etiam inuiti uti{itatMuas caufa aliquid
peccare cogutur,cum illorum impotentiauoluntariafi^a^raeteripforum
quocp commodum ea agant.Iam qui nulla asquanimitatefuntpr£diti,neq5
moderarioblatisfibibonispoflunt, quomodo eos putandum eft autalijs
recfte imperaturos,autres aduerfas recfte toleraturos. Proinde ita nds hanc
deliberationem ineamus , ut neutro horum uitiorum laborare, aut impru'
denter uelle quicquam agere uideamur , fed id fecuturi, quod confultanti*
bus nobis optimu uifum fuerit.Dicam autem libere quod fentio. nam neqj
aliteripfe loquipoflum: &mendacia adulationibus coniuncfta tenequa*
C ommeddt *' quam libenter auditurum noui. Aequalitatis & nome eftfpeciofum, res
qualitate, eunt iuftifsima.Qui enim eandem naturam acceperunt, ex eadem gentefuntna
eodem in Re- ti,ijfdemmOribus educati,ijfdemlegibusinftituti, eundem corporum ani'

publica iure ui morumqjufum patriae exhibent, qurnoniuftumfiteos caeterorum quoc^

/

omnium communitatem habere, qui non optimum fit, neminem alteri nin
uirtutis caufa prarferriYQui enim eadem iunt conditione nati, aequalitatem
appetunt, eacp potiti gaudent, deftituti dolent : hominescp cum &C ex Dijs
fint orti,&: ad eos redituri, furfum refpiciunt, acnecp uoluntfub unius fem-*
per efle imperio,neq3 ferunt fe laborum, periculorum, impendiorumqj pat
ticij^es, rerum meliorum communicationepriuari:ideocpfi cogantur oni'
nino aliquid huiufmodi tolerare , eum a quo fibi uis facfta eft , odio habent.
Omnes enim habere ili alios imperium cupiunt,acpropterea ipfi quo® ali
qua exparte parere alijsdignantunnolunt alios fepotiores efte,ideoq3 ipfi
etiam alrjs fe ui non preferunttgaudent honoribus ab ecqualis dignitatis ho
minibus,laudant fupplicia ex prasferipto legum irrogata. Qui, fi hac ratio**
ne Refpublica adminiftretur, communia Sc bona &C mala ducentes , nihil
aduerfi ciuium fuorum ulli, omnia profpera contingere optant: ac fi quis i >
p forum uirtute aliqua proditus eft, eam & oftendit prompte,&: exercet ftu
di o fe, &C lib entifs im e illuftrem facit : fin uirtutem aliquam in alio ineffe ani-*
maduertit,eam & producere in mediu paratus eft, SC omni ftudio augmen
ta eius adiuuat,honorescp ei fummos defert, ibi fi quis improbe quicquam
a git, odio eum reliqui omnes, fin aduerfam patitur fortunam , mifericordia
profequuntuncommune totius ciuitatis & damnum, & dedecus quod in**
de accidat exiftimantes-Haec fiunt ubi populus in Republica principatum
obtinet: in unius principatu diuerfa eueniunt omnia. Quas nefingillatim
Comparat im perfequar,nemo certe eft, qui fibi b oni aliquid adeffc uideri uelit. nam ple^
Monarchiam. tunq> id inimicitia eius qui fummam rerum obtinet, fequitur : uerum huius
mores unufquifque fibi regulam uit£ fuas proponens, ipfe etiam ea tantum
v exercet, unde fine pericu)^* priuatu lucrum fperet : quo fit, ut plerique pro-'

s. prio tantum commodo^*itenti , omnes alios oderint, eorum cp felicitatem

fuum damnum,infor^iia fuum emolumentum putent. Quas cum ad hunc
modum fehabeantjfi^n uideo quid remerito ad principatum cum nemine

Ipfi principi
Mo( i

k, m. noftrae libertatem, inS^ua tot annos uixit, adimere C quam arduum focios.

; 5Tbditosc£,partim antiquitus populari imperio re<ftos,partim anobis ipfis

libertate

(

I

W’ " ** i LIBER L1I. 287

libertate donatos, nunc-fn feruitutem redigere, idcp tot circum nobis infla-
tibushoftibus^Vf^fb eo quod primum efl,ac minimum,ordiar,pecunias I. Difficultas
te multas undi^pmicerenecefie efl. nec$ enim ex his qui nunc funtrcditi pecunia confi-
bus cum ad aliaj&m ad alendos exercitus impenfa? fuppetcnt. 3am etfi nub cienda in ■Mo'
laRefpublic^me fiimptibus conflare potefl, tamen in ea, ubi penes popu wcbia.

Ium eft imperium,multi multam pecuniam conferunt, etiam liberalitatis o*
pinioncm utconfequantur, ac pro rjs honores meritos adipifcantur : quod
fi etiam untucrfo populo penfionem imperare necefsitas poflulat, tameh
ideo perferunt,qucdiibiipfis fe obtemperare, ac in fuum ipfcruufum coiv
ferre pecuniam arbitrabantur. At contra ubi unus omniCr dominatur, eum
ut diuittjs abundantem folum impenfas facere aequum effe cundliiudicat,
ftudiofius redditus, quam fumptus quos is faciendos habet, indagantes,ac
nccppriuatim libenterultro uealiquia'pendunt,nec^ fua fponte publicas
penfiones ofFerunt:quoriim illud quidem nemo facere animum induxerit,

(neque enim facile diuitem fe effe confitebitur quifquam ) neque ex ufu
principi effcthoc fieri, flatimeiiim is qui ultro pecuniam ob t uli fle t,;hiul-
go duitatis jfludiofas iudicatus, animo elatus concutere pratfentem fla**
tum Reipublicaeinftitueret, Hoc autem poflerius omnino moleflu pleri£
que efl,idqp eo magis, quod damnum effe fuum, emolumentum ad alios re
dire indent. Nam ubi popularis eflReipub. gerenda? ratio, permulti quo-
que eorum qui pecuniam pendunt, flipendia merere folenr, atque ita quO'
dam pa<flo eam recipiutifub unius dominio fere alij funt qui agros colunt,
nauigant, ac ciuiliafnunia obeunt, quibus prtefertim penfiones incumbut;
alij uero arma ferunt, &C mcrcedem militia: accipiunt. Atque haec una efl ea
rum rerum,qua? tibi molefliam exhibebunt. Altera ha?c eft. Omnino opus 11. DifficulUi
efl,utunoquocp temporein maleficos homines animaduertatur .Pleri que fniudicijsexc - \

enim ( quodin tanto imperio, tanta hominum multitudine, maxime flatu < pendisin Mtf
Reipublicae immutato fieri folet) non admonitionibus, non exemplis in narthia.
alios flatutis em elidatur, (ed necefsitas exigit, ut ignominia, cxilio,aut mor *

te mul elati coerceantur . Quibus fi alios iudices corifiitueris, utique abfol^
v uentur fatiore eorum damnatione euitata, hi in primis, quibus tuinfenfus
effe putaberis, ( nam iudices nonnihil potentia? fibi arrogant, fi quid con¬
tra principis fententiam fecerint) aut fi qui condemnabuntur, excompofi
to in tui .gratiam damnati uidebutur :fin ipfe iudicis munus obire flatueris,
multis tibiarqualium tuoru (quod quidem durum eft) fupplicium irrogan
dum erit, omninocp ira magis, quam iurein eos uindicaile exiflimaberis*

Nemo enim credit eos qui uim inferre poliunt, fi iudicum munere fungan¬
tur, ex iuflicia agere : uerum hoc omnium efl opinio, fpeciem eos, ac quafi
adumbratum quoddam.exemplarReipublica? propter uerecundiam ueri
tati acflionum fuarum protendere, ac fub iudicij nomine cupiditatem fuam

/,

l

K

h

mines ferunt, cum eum neque potentia? iudicis, n / ;lgratiae imputare poft

dam re e*

III. Strcmtoi
C r nobiles ui-
roSy libertatis

fint.Ad haec praeter facinorofos,multi genere, diuift^^^fe^i
lati,uiri alioquin bonfbrincipatui tam e unius h 0 m u/tihi&m 'Scii

i alioquin boni, principatui tame unius h 0 m itilKni&WSciftuiif: hos ^idfos ef]ta
i^cquefi augeri patiare, tutus uiuesmeque fi opprmb/re coneris,iufle ages, erribi»* • , ,/
Qt^a nam igitur eps ratione tra (flabis 7 Si gefteris^oruni dignitatem der)-' neg^ /momir
cieSjdiuitias imminues,fpiritus eorum magnos deprimes, omni te fub x

.. v riWv1^*

1

a88 DIONIS ROM. HI ST.

rum beneuolefttiapriuabis. Qpfs enim ei bene cupiat, per quem ncqueno
bili, neque heneftis diuitrjs praedito,neque potenti,i^.yjeforti?riecjucpru
denti effe cuiquam liceatc' Sin haec lingula crefcere fine&jj&auci facile tibi e*
rit rationem inuenire, quomodo ijs utaris . Nam fiunicuLjpfead ciuilia fi'
mul bellicacp negociaredf e &fuo quaeuis tempore confici^dafufficeres,
neque adiutores tibi ad haec opus eflent, alia nimiru fuififet raiio:nunc cum
tibi ea omnino incumbat necefsitas, ut multos habeas laboris tui focios,
quorum opera tot terras gubernes,eosc|5 omnes utique fortes efie,pruden
tescp expedit* non ne fi ijs exercitus ac prouincias comittes, periculum e-*
rit ne tu,acReipublicae fub te inilituta forma euertatur:( neque enim uir
Gradatio. gregius ullus fine magno animo nafcitur,neque ea magnanimitas ex fetui'
li uitae ratione oritunneque fieri poteft, quin animo fublimi ac ipiritibus ab
tis praeditus, libertatis cupiditate ducatur, dominumcp omnem oderit )fin
huiufmodi uiros nullis negocijs praeficias, fed ea ignaras ac nullo in numo
ro reputatis hominibus iniungasjcelerrime 8C ftrenuom iram propter con
temptam a te eorum fidem concitabis, & maximis in rebus clades patieris.
Qliid enim praeclari homo ignarus autignobilis gerat r* quis eum non de'
fpiciat hoftisc' quis ei focius obtemperet ^ quis militum non dedignetur
ius diefio audiens efle ^Enimuero quae inde mala proueniant plcraq?, nihil
opus habeo tibi, qui ipfe compertum hochabeas, exponere : hoc omitten'
dum imu non fuit, huiufinodi uiru fi rem male gerat, plus tibi damni, quam
ab hoftibus fit exp e «flandum, daturum : fin reJte aliquid egerit, ftatim eius
animum, omnis nimirum bonae diiciplina! expertem, amentia correptu iri
eumcp inde tibi ipfi formidabilem fore . Quod mali a Reipublica’ fhtu eo’
cui populus prgeft, longe abeftjubi quanto plures uiri diuites ac ifrenui fue
rint, tanto hi magis urbem liberalitate ac uirtute fu a augent, ipen urbs lata
utitur, nifi fi quis tyrannidem affedauerit : in eos enim acerrime uindicann
Exeplis often- Iam Graecorum etiam res hoc approbant, longe meliorem eife populi prin
dit D emocra - cipatum unius alicuius imperio:quia hi quoque quandiu unus folus Reni'
tid Monarchia publicam eorum gefsit,nihilegregiu perfecerut : pofiquam autem eam po
prtftatiorem. pulus adminifirare cepit, praclariisima famam adepti iunt . Apparet idem
Gr£Cl • ex alqs etiam populis,quorum qui fub tyrannis uiuunt,apud eos perpetua
feruitus, St infidia contra principem reperiutur : qui uero annuis magiftra'
tibus, aut etiam ad longius tempus cofiitutis utuntur, liberi ac fuis legibus
utentes agunt. Quanquam quid attinet uti nos exteris exemplis, cum do^
Romanorum meftica fuppetant f Nos enim ipfi Romani cum ante diiierfo modo Repu
exemplum . blica inftitutamultapertulifiemusincommoda,deindelibertatem appeti'
uimus,eamq$ confecutfad prafente potentiam peruenimus,non alijsquri
dem ullis, quam popularis Reipublica adminiftrationis adiuti bonis, cum
dC Senatus autor fieret, QC populus iuberet,cum dC milites ftrenui, &C duces
liberales eflent. In regno auidem nihil horu fit, ac propterea eius tanto o^
J»io prifei Romani affe (frigere, ut deteftarentur eam Reipublica formam.
Djp-laMin' His omiisiSjfi etiam de/£P priuati commodo dicendum eft, quomodo la^
cdmodis,quce borem die nocfiecp ttf^jantiscp rebus adminiftrandis impendendum tolc^
ratlirum ff ^U.tasJ^Sno do ualetudine tuam ad id fuffe&uram r quomo'
chajitjenju- fj s te,q^.^iiinl{ bona hab engfiuituru r* Aut quomodo his fpoliatus,

,k fefix futurus es f quak]p tandem aut ueram uoluptate aliquam fen ties, aut

\(t a magnis moleftijs uatv. ifisr' Neceflixm enim omnino eft, ut qui tan tum im

\ 1 t ^erium gerat, multis curis ac timoribus coficiatur, uoluptates minime per'

cipiat.

" ' - LIBER L II*

cipiat,tnoldlifsima quaecp/dentide 5C uideat,&audiat,& fientiat:quce,nifi
fallor, caufia Graecos B.^rbaroscp nonnullos mouit, ut oblata regna refpue-
i^nt* Htec igitur m?jjfe cognofcens, prius expende, quam ea tibi eueniat.

Turpe enim, aut potius lmpofsibile eft eum qui fe femel in ea demiferit,ite-
ruminde emerere. Neque imponeretibi debet uel potentiae magni tu- Obieftioniot
do, uel diuitiasSm ab undantia, uel flipatorum frequentia, uel te demcren- currit*
tium turba: nam & magnitudinem potentiaeoccupationes multae, &ma-
gnas diuitas impenfae ingentes necellario fiequuntur,& tantus fatellitu nu¬
merus propter multitudine infidiantiu cotrahitunadulatores uero ad per¬
niciem quam fialute paranda plus fac iut . Piae igitur nemini iano caufie appe
tendi iummi imperfi debet eftcficutne hg quide,quod locupletare, ac con
fer tiare, multis cp alfis beneficfis multos is qui folus fummae rerum praeeft,i>
mo uero etiam contum elrfs ac iniurijs afficere quosuult potefl. Nam qui
propter ea cenfet fafligium illud ambiendum eflq, maximo errore is duci¬
tur. Qjnd enim tibi commemorem,quam turpe, quam periculofum, quam Rcicflic».
Dijshominibuscp exofum fit, hbidini ac flagitfisfie dedere, cumnecpinte
hoc competat, aipfeftatuerim dicere, non modo quae is, qui potentia fua
recfte uti nefeiat, mala edere pofsit, uerum etiam quaefis dC agenda & tole¬
randa fint,qui omnium optime eam potentiam gerant» Iam quam plurimis
poffebenefacerc,efthoc quidem dignum quod magno (ludio quifquam Beneficentiam
confequi curet , uerum fi eam beneficentiam priuatus aliquis exercet, tum * Monarcha
&honcila , dC uencrabilis , &C gloriofa , & tuta efi . In unius principatu pri-
*num ea non tanti efi:, ut reliqua incommoda, quae fant multa, compenfet, P0lJcexerceri*
utcp haec quocp propter eam fint ferenda, praefertim cum huius frucflum alfi
fine percepturi, ad te uero folum illorum molefliareditura. Deinde non efi
perinde, ut uideri alicui potefl, eares fimplex ac expedita , neque unus ille
iummaminomniapoteflatemobtines, omnibus qui aliquid benefici) de-
fiderant,(atisfacere poterit.Omnes enim ferme homines ab eo aliquid acci
pere poftulab unt, etiam fi nullum fis beneficium debeatur: ( quippe ita co-
paratum efi: a natura, ut unufquifque fibi placeat, ac boni aliquid ab eo qui
dare potefl, adipifciuelit) atqui refpedlu tanta: eorum qui beneficia pollii
lant multitudinis , facile numerus iniri eorum potefl, quae ipfis largiri ille
queat,honorum inquam, magiftratuum,& aliquando etiam pecunig. Que
cum fint, in odium eorum qui id quod petebantnadi nonfunt, facilius in¬
curret, quam eorum fauorem confiequatur, quorum uoto fatisfadum cfl*

Hi enim,tanquam debito fibi exoluto^alioquin etiam no exiflimantesma-
gnamfeeiqui dedit gratiam debere, cum fint nihil fua opinioneamplius
confecuti, prxterea quoque gratiarum acflionem fubterfugiunt,ne ea re fe
indignos acceptorum beneficiorum fuifieprofiteantunillilpefuafrullrati,
duplicem iniquo id animo ferendi caulam habent : unam , quod priuati re
fua ( praecipiunt enim animo omnes ea quae cupiunt ) fibi uidentur: altera,
quod fibi alicuius culpa: confcfi, eam quiri im^rarent id quo dfperauerat, /

objftitilTe putant ♦ Nam qui beneficia conferre /N&e intendit,ispro fuo^^> ^ ^
numquenqj merito ut tracflet,prouidet,acita alifS, muneratur, alios praete-
ritiutiam huius ipfius iudicium aliorum animos fi, ^11 at, aliorum indigna-
tionemipjfa conficientia eos llimulante excitet. w^i-:T0^^ituS,diliri>
buere beneficia dificrimine illo neglcfilo fiatuerit^hemeter errabit, nam
& mali inconuenienter honore affefili , deteriorfMent, uel laudari fie tan-
quam bonos, uel tanquam formidabiles demulceri opinantes;et boni,cum • /

DIONIS KOM. HIST.

fe malis potiores non haberi, nccp plus illis fibi tribui uideant , maiorem es?
eo quod malis arquati fintmOleftiam, quam exbendkio gaudiuperppiet:
ac proinde omiffo uirtutis ftudio, deteriorum uitam irii^abuntur*Quo effi
citur, ut ab hac lpfa munificentia neque bonus aliquis ad principem redeat
frucrtus:&: quibeneficijs affiiciuntur,peiores abeant:utfi parius aliquid in
regia poteftate ineft quod te delecflet , certe intdligas difficfiima tibi hanc
ConcluJjOi rem futuram. Quapropter haec, &C qua: paulo ante retuli , cum animo tuo
cogitans, confiiium dum res patitur capc,acpopulo arma,prouindas, ma-
giifratus, dC pecunias redde . quod fi ultro nunc feceris , cum fumma id tua
apud omnes mortales gloria, ac fecuritate fiet : fin expedlabis,dum uis tibi
Exempla, inferatur, fortalsis malum aliquod cum dedecore patieris.Documento fint
Marius,Sylla,Metellus,ac Pompeius initio,qui rerum potitfftatim a domi
natione fe abftinciitefc, Omnia pericula euitauerunt: contra Cinna, Carbo,
Marius alter,Sertorius,atq5 idem Pompeius poffea temporis principatum
affedtantes , male perierunt * Haud facile enim htec urbs, qux tot annos
populi arbitrio gubernata eft , tot populis imperat , fcruire alicui dignabis
Camilli exili», tur. Audiuiifi etiam hoc, quemadmodum Camillum maiores noftri, quod
Sapio, albis equis in triumpho ufus c(Tet,in exilium egerintrut Scipionem euerte-
rint,qiiod eum Rem publicam defraudaffe iudica(Tent,meminiifi qu£ in pa
lulius Cecfar. trem tuum ft aruerint,' quo d regnum eum petere fufpicarentunat certe pr£-
ftantiores his uiri nulli unquam extiterunt . Neque ego tibi fuadeo, ut tan-
tum principatum deponas,fcd ut prius omnia quae ex u(u Reipublicae fint,
agas, tuumcp principatu edicfHs aclegibus, quas fieri expedit, claudas, Syb
lae exemplo , cuius ctfi poft quaedam ftatuta abolita funt , pleraaj tamen QC
potiora fuperfunt.Neque eft quod obqrias,futurum ut hoc modo fcditio-
nes quidam excitent, multo enim minus ( utpriiis offendi ) fub unius pote
Jjfate die tolerabunt. Itacp fi omnia quae expedire poffunt, praemeditati fue
rimus, abfurdifsimum fuerit profedib potius feditionum quas popularis
Reipublicte ffatus fecum fert, metu moneri, quam tyrannidis,quae ex unius
imperio enafcifolet;cuius demalis dicendum mihi non duxi, quia non con
filio traduc^ndirem alioquin criminationibus opportunifsimam,h<ec uer-

Defunt haud ^ feci:fccj ut offenderem hanc effe eius naturam.ut nec» boni uiri
pauca,perora- 3 1

tionem A grip*
pa, ct priutam

partem com- * *' *

plexa eius ora'

itionis, qua ,

cenas ad Qefa- neqj perfiiadere facile aliquid propter libertatem (ixi difsimilibuspofTunt,
rem habuit, ad etiam fi res ijs diffentientibus profperegerant. Quamobrem fi tibi patria
retinenaum im cordi eff,pro qua tanta bella obrjfti3 cui lubens etiam animum impenderis,
*eriu eum co- transforma eam, ac in meliatem formam caftigatam redige . Nam licetiam
hqbere omnia ex animi fwfcntentia. agendi loquendicp, id fiinfapienteho
mine fpccffaueris , efTe cjjvam publicae felicitatis lriuenies : fi nero in {fulto,
Libera alicu - c°munfs perniciei : idfL$ qui eam poteftate homini fatuo cocedit, infanti
iiis potejlas fcilicet hic^t^an^^diS ^orrigit:qui aut prudenti eam tribuit,hoc effi-

quomodo Rei- cit, ut is adeo fatuis nec uolentibus falut e afferat. Quare te

publica +iUs. quocp iielim no ad uoybuloru decorafpecie refpiciente decipiffed ea qua:
v Ratio w/ j inde fequuntur praem &,iantem,,fero ciam plebis compefrere,adminiftra-
Monarchl' ripnem Reipublicje tibi optimisqs alijs uiris fumere.ut prudentifeinn' con-

filia

/

\Qo rtans.
Mscti
ratio1, ;■

mi ac pauperrimi ftipe&diafaciant.Hac enim ratione fiet, ut cum iuas quifi
que partes ftudiofe-j 3'eat, mutuaccp operae tradantur, neque ilium quifqua
defedum fentiat, i uerum populi irnperium,libertascp tuta paretur. Illa e-
nim plebis lice ti^, qua optimus quifcpferuire cogitur, &: acerbifsima eft, dC
utrifque comnSnem perniciem adfertthaec autem, in qua modeftia ubique
praefertur, ac unicuiqueid quo dignus eft tribuitur, omnes ea utentes ex ae¬
quo felices efficit . Neq* enim id exiftimare debes, autorem me tibi efte,ut
tyrannidem in SJP.QJR, in feruitutem redadum teneas, quod neque dice¬
re meum, neque facere tuum eft: uerum haec ego confulo,quae &C tibi &C ur-
bihonefta ac utilia fintfutura,nempeut tu cum optimatibus omnia qu£ ex
ufu fint, decernas, necp contradicente, neque repugnante quoquam ex po¬
pulo : utcp ueftro arbitrio bella gerantur, omnibusreliquis mandata ueftra
Sequentibus ; ut ueftrte fit poteftatis creare magiftratus, praemia^ ac fup-
pliciairrogarerut quod tu optimatescp communi fentetia ftatueritis,idfta-
tim legis uim habeat : ut bella occulteacper occafiones hoftibus inferatur:

«t quibus ea committutur, i) non forte aut ambitione,fed uirtutis gratia ad
id deligantunut boni citra muidiam honoribus ornentur, mali fine feditio-
nepledantur. Sic demum Refpublicarcdegeretur,cumneque omnibus
confilia de ea inita uulgentur, neque in aperto ea agitentur, neque ljs qui ul
tro fefe obtrudunt mandentur, neque ob eorum ambitionem in periculum
ucniant. Ita noftris nobis licebit perfrui bonis, neque bella pericuiofa,neq3
impiasfeditiones mouentibus.Atquihgcmalaufuuenirefolent ubi penes o/ledit Dane
populum eft fumma Reipublicg, cum potentiores &C ad primatum afpiret, cratiam f edi -
& infirmiorum operas mercede conducant,atqjita omnia perturbennS en tionibwi quam
fimus hxc ipfi iam diu, nem alia praeter eam quam dixi,ratione finis eis im- maxime obno*
ponetur. Cuius rei euidensngnum eft,quodlongo iam temporebellis etfe xUmcffe*
ditionibusuexamur propter hominum multitudinem,acrerum magnitu-
dinemtquia&homines tam uarrj nationib. ac natura, actam multipliciter
diuerfis affedibus praediti funr, oC res lpfae eo perdudae funt, ut difficulter
adminiftrari pofsint.fd meuere loqui, res ipfa: teftantur qug euenerunt no
bis.Namquantifper neque ingens fuit Romani populi multitudo, neque
inulto pradantior uicinis, & duitas bono in ftatu fuit, dC Italia fere tota ab
ijsiubada eft.Poftea quam uero extra Italiam progrefsi,in uarias terras in-
fulas^traiecimus,omnia maria, omnes terras nomine potentiacg noftrare
pleuimus, ex eo iam nihil boni nobis accidit:fed primum domi atque intra
moenia coitionibus fadis Rempublicam cocufsimus, deinde in exercitus
quocp id mali propagauimus Jtacp urbs noftra naui onerariae magna fimi-
lis eft, qua repleta uaria turba, ac deftituta gubernatore cum fit, multis nuc
feculis uarqs procellis agitata fluduat, ac hinc inde nullo retinaculo firma¬
ta iadatur. Eam tunetcmpeftate coffidatam negligas : uides enim ut iam
plurimum aqu£ hauferit,ncque abrumpi retinuMum prorfus paterejeft e-^ _
nim conquaifata iam, neque diutius durare potei htfed quoniam drj mifera > ;<^
ti patriam, ci teredorem acmagiftrum dederunt, f^fteam proijcere, quin
ficut ea per te nunc paululum refpirauit, ita effice, i^rfteuentibus quoque
feculis tuta permaneat. Ac iamdudum quidem te quo

te ut fub unius tui imperio populus regatur adhorjf& probare exiftimo»

Qiiod fi ita eft,agedum id imperiu tu promptus aceratus fufcipe,imo ue¬
ro ne depone, Neque enim de eo deliberatio nobis eft, qua nam id ratione

B z adq

*)

'i?z Dionis ROM. fiist

tcriculofdm adipifcah's,fed ne id amittas,ac praeterea in pericula iricidas * Quis enim tfi
fircC<ef*ri de~ bi parcet, ubi omnes res uti nunc ex funt, populi, a?AOrumcp poteftati per>
pofitionem i m mittes, cum dC permulti a te fint offenfi, SC omnes ferdamimam rerum ten>
pcrij co firmat, taturi, quorum alteri ulcifci tc, alteri aduerfarift fibi medio tollere cu>

Exempli, pientr Argumento fit Pompeius, qui cum potentia fuauynio cefsiflet, com-
Pompeius, teptui deinde habitus, infidijscp petitus, eoperijqquod redtperare eam no
1 uliMCtjdr. ualuit. pater item tuus cum idem facere uellet, interij t. quod idem Mario
Mirius. qUOq, & Syllae accidiiTet, nifi morte proruenti eilentquanqua funt, qui Syi
Sy^' lam quoqj cum hocipium timcret,mortefibi confcita aduerfarios anteuer>*
tifle dicanticerte permultae eius leges, ipfo etiamnum uiuente, antiquari ce
peruntrut tibi etiam multi Lepidi, Sertori), Bruti, Cafsijcp fint expedandi»
Viluit Agi-ip- Haec tu cernens, reliquis etiamrarionibusfubdudis noliuitandae eius opf
p£ argitmcn - ni'onis grana, quafi fponte tua principatum appetijfles,teipfum QC patriam
tum, fore diccn pr0(j:ere. primum enim etfi quis maxime hoc fuipicabitur,tame is certe co>
tis ut ji SLonar natus nori €ftab hominis natura alienus, fed honeftus . deinde quis nefeit,
eoum » < * ?«■ ^ua neeefs,tate ha?c agenda compulfus fueris f ut fi quid culpari in hac

r~!“ fJ*“ ' rL ' r • - - - ^ — - ' — ^ t ni/| lta

Ccefcir,uidea-

tur cius gratia re Pp(s(t,id omne tuftifsirne patris tui occiforibus imputetunqui nifi ita im
p mia priora pie ac mifere eiim triicidalfent, necp tu quide aut arma (iimpfiffes, aut exep
cgijje. citum coliegtffes, a&it cum Antonio 8C Lepido padum ici fies, aut in hos fi

translatio cui pfos deinde uindicaftes . Qiiar omnia tc rede tufte egifle,nemo eft qui fi
piC. gnorenac fi quid adeo delidum eft, tuto id corrigere non licet.Igitur & no

Ib um ipforum,&: ciiiitatis caufa,agedum pareamus fortunae, tibi uni impe-*
riurn deferentilagamusqj ei ingentes gratias, quod non bellis tantum ciufi
libus nos rcpleuiqfed conftitutionem quoque Reipublicar a te fieri uoluit:
cuius cum eam quam par eft, curam gereres, manifefru efficias ab alrjsmcv
tus illos ac mala fuifle edita, te uero efle bonum ciuem. Neque uerb magnfi
Magnitudine tudtnem imperi} metuere debes, quod quanto maius eft, tanto plura etiam
imptrij non «fi quibus confeructur habet : loitgeqj facilius eft parta tueri, cfi adipifei quic'
Je metuendam, quam,cum ad hoclabores dC pericula requirantur, illud curam tantum me*
alterum quod d/ocrem defideret . Quod fi in eo gerendo meum confilium fequi inftitue^
• A- r/s, nIq,il eft quod uercaris, ne non 6l (limma' cum fecuritate tibi uiuere,&

grippa,jo uit. omnjbus homini concefsis bonis frui pofsis. In quo meo confilio explican
do fi pluribus uerbis fum ufurus,non debes iudicare, uoluifle me a propoft
to (ermoriem defiedere, aut loquacitatis ftudio in id dedudum effe : fed a
me hoc fieri in hunc finem, utperipicuu tibi redda, homine prudente pofi
fe. ac facile quidem pofte QC rede, et fine periailo fummg reru praceflc.-Prin
Prtccpta felici cipioigitur ftatim Senatoresomnesaccurateexaminadfiacdeledus eorir
ter admimftrd tjbi habendus ( nam multi in eum per fcditiones paruidonei adfeiti funt)

/ imperijKO' boni retinedi, reliqui aute expungendi fant:hic neminem bonu uiram pau
s enatu* dele- PertatIS cau^a temoucbis,uerum lpfi pecuniam potius quanta opus habet,
v 1 dabisi&inlocnm reicdomm, nobilifsimosoptimosqjd^ditifsimos fufffi

s^vf^ . •-^/es,non ex Italia tantum^^da confoederatis etiamacliibditis defumptos.
nos c^denati ^ficfiequtnecp multis rcfi^- m agendarum focijs opus habeas, BC omnium po
allegendos . pulorum primarios in tuto conftituesiacneqj populi, cum nullu \y\ X'

clarum ducpn hal^^f^praefentcm conditionelabefadabunt, qui apud

<>r>c nWma& uidcant tc fecum imperium communicafle, amore
tui%Idel,vd -

cos prima: _

E quejbcU ordi te profequentur.

Hisexc

*

el ,vkin eqtieftri ordine faciendum. In hunc ordinem om

er nes eos, qui ubiqp loc&^m genere,uirtute,ac diuitijs fecundum locum me'
^ \ ^K^tur^adfcribesJnSenatoribus autem,equitibuscplegendis,nihil anxiu»
' • de

LIBE$. LI.L a <>3

dc numti ujOFife.cs quotquot tibi digni uifi fuerint, recipies : quanto enim
plures uiri eximi) tecum erut, tanto facilius omnia cjuac facflo ufus erit, petii
ciestfubditoscp in han.£perfuafionem adduces,quod eos no feruorum, aut
deterioris quam Romani fint conditionis hominum loco habeas, fed cum
cis omnia noflra,?>/bna,ac ipfum etiam imperium comunices, ut ipfi quoq3
maiorifludio inja ad fe quoq$ pertinens tuendu incumbant. Tantum uero
abeft ut hoc qSafi non recfle a me dictum retra<flandu arbitrer, ut hoc infu-
per addam, omnibus tjs efTe ciuitatem donadam,ut huius quocp participes duitate (ocljs
fideles nobis focrj fint, noflra quafi unica urbe ipfi quo® incoletes, eamcp dandam,
nere urbem, fuas autem patrias agros &C pagos putates» Verum dehocac^
curatius poftmodo coniultabimus quidfitflatuendum.nefimul eis omnia
largiamur.Caeterum in equeflrem flatum allegendi, oclodecim annos aeta Aetas aUegen'
tis habere debent.hac enim aetate potifsimum dC corporu firma affe<flio,S£ dorum, ' '

ingenium confpicitunin Senatum uero adfcribcndi, annos uiginti &C quin
que.quomodo enim non fit turpe ac damnofum, cum nemini ante id aeta^
tis fuorum bonorum adminiilrationem concedatis, his qui eam nondum
attfgerint,rempublicam uos credererijdemq* cum quefluram, aedilitatem,
ac Tribunatum plebis geiTcrint,annum aetatis trigefimum habentes Prgto
res fiant: ad quos magiflratus,utad Confulatum etiam, folos Romanos tu Vr&tnu,
bi deligendos cenfeo, partim propterinfiitutorum patrije memoriam, par
tim ne protinus immutare Reipubltcae flatu uidearis. Eos magiflratus ipfe
tu conflitues,netp plebi aut populo poteflatem eorum creandorum permi
feris, contentionum euitandaru caufa,neq$ Senatui, alio quin enim per am>
bitum petentunmagiflratuum autem poteflatem antiquitus tjs concedam Magistratum.
nequaquam feruabis,ne eodem res recidat : fed honore eorum integro reli poteftasmmu
dio, tantum potentie detrahes, ut necp dignitas eoru diminuatur,netp noui nuenda,
aliquidmolicndifacultas ulli adfit.Id cum alijsrationibus, tu hac praecipue
confequeris, fi eos omnes in urbe tantum geri iuficris, acnecp magiflratus
tempore,nec flarim ab eo,fedinterpofito quantu fingulis fatis uidebit tem
pore,arma eis committes:ita necp magiflratus titulo elati, infuperqj exerci
tuum copotes facfri,ad concutienda Reipub.prariente flatu accedet: dC mu
tfores eo efficientur, fi aliquandiupriuatimpoflgcflumagiflratuuixerinn
Hi aute,utfinguloru erit offici), ludos ac iudicia omnia, prastercp de exde,
tempore urbani fui magiflratus edant.namiudiccs quidem etia ex reliquis
Senatoribus ac equitibus funt deligendi, fumma tamen rei penes iflos fit*

Prsefedlus etiam urbis ex primari)suiris|quidam creandus e, fl, qui omnes P rcefiftn

magiflratus, quos geri ante hunc conuenit, gefferit , non ut per abfentiam bis,

magiflratuum Rempublicam adminiflret : fed ut cum reliquis in rebus m>

biprxfit,tum caufas quoq$ eas quibus prouo catio competit, capitalescp e-

tiam omnes , i)s exceptis quas pofl dicam , in urbe, ae extra eam ufque ad

lxx;xi millia pafTuum dijudicet» Aliusquidam ex eodem ordine deligi

debet, qui genera, facultates morescp Senatorum 5C equitum, adultoruiux ^

ta ac puerilis xtatis,itemcp mulierum, dt fam: % totius examinet acprocu- f

ret, eaeg corrigat, qute cum fupplicio nondum v ;Vna funt , tamen neglecK^> <

multis ac magnis malis occafione praebent: de m' Anibus autem ad te refe*

tat.Hoc munus patricio alicui pofl prgfecflum urf f;|orfflantifsimo,potius

quam equiti iniungendum efl, nomen® a tua Ct/y/ •• • -^^omriino in

hac te primas gerere conuenit ) haud abfurde hab r yit, ut Succenfor ille du

catur:his^ duobus magiftratus per omnemTuaj^itam prorogetur , nifi , 7 ■ .

B $ quis • /

I

DIONIS ROM, HIST.

quis aliquod crimen admiferit, morbo' ue aut fcnecftute co. '•&*» ni : nani
ex diuturno hoc magiftratu nihil potcft mali accidere, cum alter omnino
armis careat, alter paucos militeshabeat, ac coram maiorem partem fui
magtftratus obeat, At reliquos qui gerent magiftraCrs, lxdere aliquem,
aut iniqui aliquidagere magnopere uerebuntur, cum fopriuatos ruiTum,
Vrmim. aliosq$ cum potentia futuros prxuideant , His etiam occl^ationum ac dfi
gnitatis nomine praemium aliquod dandum eft» Pro uincixCporro tantum
Dc admirMrd prxtorrjs uiris iunt mandanda: reliqui eo quem moftrabo ordine Proprx*
tiom tores fint femel atep iterum, St ad Confulatum ea ratione accedant, fi praeut

f^mciurunk ras rc(qe gefferint , ac deinde maioribus praeficiantur imperijs . Hoc autem
eftmeum de ordinanda haere confilium, Vniuerfam Italiam, quantum e*
ius ultra xc II II. millia pafluum aburbediftat,cxterascp omnes nobis fub*
ditas terras mfulasqj fecundum populos ac nationes diftribue,itautfingu*
lis urbibus, quae unius alicuius hominismeroimperio poflimt gubernari,
ConfuUrts. milites imponantur , ac Confularis unus , St duo Prxtortj uiri eis prxfint,.

Zrmrij*

./

Vmnium m-

quorum alter tunc primum extra Romam amandatus , priuatorumnego*
ctjs,rebusc^ ncceflarqs parandis occupetur: alter iam ante hoc munere furi
cftus, Rempublica urbium procuret, ac imperium in milites obtineat,exce*
ptis his cafibuSj in quibus ignominia aut morte plectendum eft. Hi autem
omnes cafus ad Confularem referentur, nifi qui ad Centuriones ac prima*
**os pnuatorum hominum pertinet: quorum puniendorum nemini alij po
teftatem facere tu debes, ne is adeo formidabilis alijs fiat, ut contra te etiam
aliquando quicquam conetur . Quod autem dixi, alterum ex prxtorijs de*
b ere ^militibus praefici, ita accipiendum eft, fi pauci quidem militesin ex*
teris urbibus fint, aut una legio urbana:fin dux urbanx legiones eodem in
loco hyberna habeant, ( plures enim his ut uni committas, nequaquam ti*
bi autor fuerim ) oportebit duos prxtorios diuifo imperio , legionibus, ac
rebus duitatum priuatorumcp hominumprxefie » Confularis uerd cun\ea
quae dixi munera obibit , tum eas caufas , in quibus a prxtorijs ad ipfum fit
prouocatio,cogno(cet. Porro quod Italiam in tot partes diftribuendam ti*
bi confido, mirari no debes:cum enim St magna fit, & hominum in ea funi*
ma frequentia,ab urbanis magiftratibus rede gubernari non potefl.opor*
tet enim prxfecftos femper ijs quos regendos habent, adefle, neque eis alia

quam qug exequi pofs/nt negocia incumberc.Cxterum omnes illi, quibus

aliquod extra urbem imperium committitur,finguli rationi fui officrj coftr

gifframm* gruentem accipiant mercedem : nam nccp exfuis facultatibus in alienis lo*
cis uiuere eos confentaneum eft > nec^ rurfum immenfis acnullo certomo*
do definitis fumptibus eos uti.Iidemcp neqj minus triennio (nili quis quid
deliquerit ) necp plus quinquennio magiftratum obeant, nam St annui illi
magiftratus , ac pauco tempore circumfcripti hoc habent, ut cum quis ali*
quidinijs addidicerit, prius decedat, quam eius fpecimenexhiberepofsit:
& diutumioraimperia multos ad faftum, actentandasresnouas extollut!
Quamobrem maiora im^ia nequaquam unum ex alio eidem tribuenda
vcnfco,cum quod nihiU^ereft,in eade ne aliquis prouincia, an uero in di*
JH-duitcs (juik ueffis continenter, diufA>s quam expedit cum imperio fit, tum quod I11 ali*
rebus prtficie quo inter magiftratu/^ ,os interiecfto interuallo, domum reuerfi, ac priua*

du t/muiueni^^cr^Udduntun Ac de Senatoribus quidem, qux officia

Vrtfien fdttl- iiscflcntafsignandal- tisdixi . Proinde ex equitibus duos quofdampne.
«>\i , ftantifsimosjiatelliao^ pr£eficie&,lSiam uniid committere, periculo, mul

■ 'JL '

tis

■ %

Pfl >

• tlBE-k L1L

tis ucrd,turbiJSion caret.Duo igitur fint, ut fi alter etiam infidias tibi creare
conetur, tamen habeas adhuc qui te cuftodiat. Hi ex rjs qui aliquoties mili'
tiam fecerint, deligendi funqquicp multis alijs etiam officijs functi fint : im¬
perium autem obfmeantin ftipatores , omnescp per Italiam totam milites,
ita , ut capite etia h fontespledendipoteftatem habeant: demptis tamen
Centurionibu^ac reliquis, in quos Senatorrjs magiftratibus tantum eft:
potefias^ac eafpfa quoq3 libera,utpoenas aut praemia fuo arbitrio impone¬
re pbfsint*' Verum hi duo, quos dixi,fatellicij tui prxfecfti,in exteros per to¬
tam Italiam militesiushabeant,acinC^farianos etiam qui in tua funt fami
lia,reliquoscp omnes,quorum aliqua eft habenda ratio. Vicarios autem ha
beant hi fuos necefle eft,alioquin pluribus, quam quibus fint expediendis
onerati negocijs,exCqui ea qux uius poftulat,omnibusq3 fimuliftis prxei-
fc non poterunt. Hi, quemadmodum etiam Prxfedus urbis, SC ftibeenior,
rnagiitratum omni uitx fux tempore retineant.Prxterea ex equitibus pro¬
xima: dignitatis , unus nodurnx cuftodix magif&r , & alius qui annonam
pro curet, a d certum tempus, ut Senatori) quocp magiftratus, conftituatur:
serari) quoqr publici, ac fifei, prxtcrea negociorum aliorum Romx , & per
Italiam admhiiftratio equitibus mandetur.His ipfis etiam merces, qux ho-
iiori ac fundioni eorum refpondeat, danda eft, quia Senatoribus pauperio
res,Romx etiam nequeunt obeuntes aliquem magiftratum exfuis faculta¬
tibus uiuere : fed tamen rjs quocp officia quxdam committi, ex ufu eft, cum
neque fieri pofsit, neq* expediat, ut ljdem & exercitus, & pecuniam infua
poteftate habeant ; acprxftatper multos publica negocia adminiftrari, ut
& complures hinc emolumentum fentiant, & experientiam rerum ge¬
rendarum confequantur.ita enim dC fubditi maiori te beneneuolentia pro.
Aequentur, multipliciter bonispublicis fruentes : & tu femper copiam eo¬
rum habebis, quibus ad quafq* neceflariasres cbficiendas utaris. Cxterum
Romae latis eft: ad unamquanq* rationem pecunix colligende,foris autem
in fingulis prouincrjsjunico equite, qui quot opus fuerit adminiftros fub ie
habeat ex equitibus fumptos, ac exlibertis. Nam hos quoque eis adiungi
prodeft,ut 8C famulis tuis prxmium uirtutis extet,6C non defint tibi, ex qui
bus ucl inuitis cognofcere pofsis,fi quid peccatum fuerit. Iam fi quis eques
multis negocqs obeundis adeo clarus euadat, ut dignus fit qui in ordinem
Senatorifirecipiatur, id xtas eius quo minus fiat impedire nullo modo de¬
bet: quin etiam ex ijs qui ordines in ciuilibus legionibus duxerunt, in Sena
tum adferibendi aliquando nonnulli funt, modo ne ftipendia meruerint:
quippe turpe ac probrum fit, eos in Senatoru numero haberi, qui aliqugjri
do ftoreas ac corbes geftaircrint : alioquin ex tjs qui centuriones ab initio
fiiere, nihil impedit quin prxftantifsimi inter Senatores referant. Hoc quo¬
que te fummopere hortor inftituas,ut Patrici) equeftriscp ordinishomi-
tieSjdum adhuc pueritiam agunt, ludos literarios frequentent : adolefcen-
tes autem facfti, equos & arma tradare difcant,/|4 utrumcp d odoribus pu¬
blicis certo ftipendio condudis.Ita enimftatim%uero difeentes ac exer£
centes omnia ea, qux adultis funtufiirpada, ad oi^ianegocia aptiores ha
bebis. Optimi enim ac egregij principis eft, non me j|ipfe ut omnia ex of¬
ficio agat, uerum ut qua ratione etiam reliqui omiiyjfc^^glant pro>
fpiciat.Id autem tu ita prxftabis, fi non permittas om/peb^xlibitoage-
re, ac deinde delinquetes corrigas : fed fi prius quaiOeccauerint quicqua,
. vmnti e9s4oceas,que exercctes & tibi dC fibijpfts ^iori fint ufui;ac fi om
' * B 4 nem

N cfhur nurum
uigiliaru pra*
fitius, .

Liberti

InSaidium qui
exequitib.ad-
feribendi

Studii puero¬
rum cradole %
fcentium >

\-A»

BoriT prheipii
officium .

D ifciplina»or
injlitutio pri -
me*!' :s bo -*
nucj, : pofiit.

DIONIS ROM. H I S T. ^ x

nem occafionempropter diuitias, nobilitatem, aut aliam qt^ntun^ $YXm
ftantiam uitae per defidiam, molliciem, autpraua ftudia ducenda occa io*
nem praecidas. Etenim permulti metuentes ne.iftiuimodibonorumnoriU<
ne inuidic ac periculis fint obnoxip multa feipfis indigffi agunt, quo tutius
uiuere pofsint, atque inde mifericordiam confequutur: cpna hoc iplum ini'
que eis accidifleuidetur, quod fibirede uiuere opinati ii^. ad principem
uero &C damnu,bonis uiris deftituto,& infamia huius caufaeYedit . Id igitur
ne fiat, cauendum tibi eflr: neque metuendum, ne quis eo quem dixi m O'
do educatus, inftitutuscpjConfilium couellendi ftatus Reipublicg fit initia
rusiquinimo id a difciplina nulla formatis, a libidinofis timendum elfchi
nim facilime eo adducuntur, ut turpifsima ac pefsima quaeque in fe 8C alios
ftatuant.Qiii uero rede educati inftitutiqj funt, cum alium neminem imu>
ria afficere, tum minime onmiu eum uolunt, qui ipfis educationis huius ac
difciplina autor fuit. Quod fi omnino quis peruerfus ingratus que exiltet,
nullum ei huiufinodi negocium commiferis,unde aliquid mali tacinoris
derepofsit: autfi nihilominus aliquid molietur, conuidumfupplicio afh'
ce:ne® eft quod uereare,ne quis tibi id uitio uertat, qui no magis propter
punitu malum culpaberis, quam medicus propter ufta aut exciia corporis
uitiadlle uero ab omnib» acculabit, qui eodem quo reliquimodo edudus
ac inftitutus, periculu tibi creare aufus fuerit. Ac de Senatoribus quide dC
Milites quomo equitibus hadenus.Milites aut perpetuo aledi funt, ex ciuibus, foederatis,
do habendi* ac lub ditis deledi,ad prouincias tutadas, pro ratione necefsitatis tempori'

bus diuerfis plures pauciores'ue, qui femperinarmis fint, bcllicascp artes
afsiduo exerceat, hyberna locis opportunifsimishabeat,certumilitite tem
pus expleant, ita ut nonnihil aetatis etiam ante fenium fiiperfit.Non enim
ex tempore contradis auxilrjs amplius uti poflumus,qui dC tam procul ab
extremis imperi) noftri finibus diftamus, QC undiqj conterminos nobis ho
ftes habemusrac fi omnibus qui integra funt aetate, armorum dC rei bellica
ufum concedamus, femperfeditiones ab f)s„ Sdbella inteftina excitabunt
tuniamfiarmorueisufuinterdicamus, acpolf fiippetias ab eis accipere o/
pus habeamus, periculum eft ne imperitis ac inexercitatis militibus utent
dum nobis fit.Itacp haec mea eft fententia,ut robuftifsimi omnes, quicp fibi
alendis quam minime fufficiunt,in exercitu confcribantur,acm armis exer
ceantur, reliqui omnes ab armis dC re b ellica uacent. Nam Suilli folimilit
tise dediti, redius eam facient: & hi facilius agriculturam, nauigationes, re*
liquas® pacis adiones exercebunt, cum neq3 ad arma concurrelre opus ha
bgant,&alij eorum defendcndorucaufa excudent Jam ea hominum mub
titudo,quse aetate ac uiribus ualidifsima,rapto uiuere potifsimum cogitur,
citra ullius iniuriam aletur, &C reliqua pars fine periculo deget. Vnde ergo.
De ratione pg' in quies, pecunias in hos,&in alias res impendendas fuppetentfEnimuerd
cuniarUrei idmox oftendam,hocpraefatus, etiamfi Reipublicasfummam penes popu
explicanda llIm effe finamus,utique tamen pecunia opus nobis futurum, cum impofsi
^iie ht QC fine b ello nosg tos die, 8c milites fine ftipendio habere, ne iam
titu&t refellit. uei unjUS principatmr^fuafi is folus neceflariam pecunip colledionem ret
qmrat,accufemus,ufc ropterhancab eo abhorreamus:feditacofilium cat
piamus, mus in qualicuncp Reipublicae forma pecuniam net
ceftario ^Stomciefjam . Porro qudd ad eam rem attinet, primo omnium
debes, ut ego quideM fentio, omnes publicasres ( cuiufmodi bellis partas
cflfe multas uideo ) uefelere? paucis omnino tibi admodu utilibus ac nece£

farijs

' f LIBER LI I. If7

fanjs exceptis, preciiimcp earum mediocri foenore omne mutuo dare . Hac
ratione &C terra fertilior erit, dominorum opera propria cum colatur, atque
Iii ea occafionelo-cupletiores cum euadat, plus in publicu coferent,Resq$
publica reditus aifficientes ac perennes habebit. Deinde horum omnium,
ac eorum qu£-£p que ex metallicis fodinis, aut aliunde certo ad nos rcdeut
ineunda eft ratio;ac contra computandas impenfae, qua; non in milites rno-
ddjfed etiam in alia ad urbis redam adminiftrationemfacientia infumun-
tur,tumqu^ in repentina bella, aliacp ex tempore accidetianecefiario con-
ferunt:fic coparatis rationibus,utreliqui fumptus fuppcditet,penfio impe p enjio..
randa eft de omnibus ijs, quas aliquepofteflbri quariffiferunquecngaliaqj Vefligalti,
imperanda omnibus noftris iubditis . fuftuni enim asquumqj eft, neminem
horum neque priuatum hominemyneque populum immunem efte, cum
ex xquo ad omnes utilitas eorum, in quae infumuntur, redeat. Exadorcs
porro ubique locorum conftituendi iunt,qui fingulisfuarfiinclionistem^
potibus ex omnibus reditibus quantum par eft exigant: ita cum paulatim
ac certis fpacijs fubditi noftri ea pendant quas debent, acnon aliquam
diu negledi, poft fimul omnia pofcantur, & penfionemiftam exolucn-
tibus ea res haud minimum commodi adferet, dC exadoribus facilior e-
ritfui officrj ratio. Neque clam me eft, nonnullos tributa ac uedigalia con- Obiettioni oc *
ftituta aegre laturos efte : uerum hi ipfi, fi neque alio praeterea damno affi- currit ,
ciantur , .dC re ipfa comperiant , harc ipforum falutis caufa , utcp caeteris fuis
bonis tuto perFrui pofsint, exigi, praeterea cum plericp ipforum eam pecu¬
niam, alij magiftratum gerentes, alq prarfedi regionum, alrj militantes acci
piant, magnas etiam tibi gratias agent, quod exiguam fuorum redituu par-
tem tibi conferentes, reliqua omnia fine damno percipere pofsint . Idcp eo
magis ftet,fi te continenter uiuere, ac nihil prodigere uideant . Quis enim,
cum uideat te in re familiari fumma parOmonia uti, in publica liberalifsimu
efte, non ultro uelit aliquid conferre, cum tuas diuitias fuam fecuritatem ac
copiameflc iudicet? Itaq$ pecuniae etiam plurimae tibi fup petent . Reliqua
ad hunc modum tibi meo iudicio funt peragenda . Romarn omni magmffi tfC fumplibm
centia exornabis, omni ludorum genere decorabismam quia multis impe- adijiciorum et
ramus gentibus, conuenicns eft nos omnibus altjs hac in re praeftare:atque ludorum.
haec res efficit quodammodo etiam, ut fod) nos obferuent, hoftes reformi¬
dent . Quod ad exteros pertinet, necp populus ullus cuiufquam rei potens
fit, nec^in concionem omnino coeat, nam necp boni quicquam ftatuent,
&fubindeturbas aliquas excitabunt, ideocp nenoftro quide populo coce
di debet, ut ad iudicia,comma,aliud'ue huiufmodi cocilium rei alicuius fci-
fcendee caufa conueniantl Aedifictjs necp numero neQ3 mole quam pro ne-
cefsitate maioribus utantur, neq$ in ludos multos ac uarios fumptu faciant:

uel uanis ftudijs occupentur,uelftimptibus abfurdis certantes ad inimi¬
citias mutuas progrediantur.Ludos quocp &C fj.ecftacula fua h ab eant, exce
pto noftro equeftri certamine, non tame ita, ut ‘^ empublica familiarem q, ^ . ^
ffiam corrumpant, cogantcp peregrinos apud Fe a^Wd fumptuum facere,
aut omnibus qui quocuncp certamine uicerint,cib perennem tribuant:

Nam rationi confentaneum non eft, ut diuites exti ;^r^|ffiT;^ogantur
impenfas facere, dC praemia certantibus ubiqj conftitt^ fufticuint, nift quis
Olympiaca,Py thia, aut alia id genus certare uelit ce^amina : his enim folis
cibus praebendus eft, ut ncq$ urbes fruftra impendqS oneretur, necp nui di¬
gnis opera certaminibus quifquam exerceatur, cum pofsit aliquid aliud pa, .

DIONIS ROM. HIS T. ^

triaefiibicp utilius tranare. Porro ludos equeftres qui fine Gymnicis certa*
minibus fiunt, nulli ali) urbi exhibendos cenfeo,ne uelmulte pecuni£ ab re
infumantur, uel homines ad malum furorem exagitentiVc praecipue ideo,
ut militantibus copia optimorum equorum fufficiat ; hi ittq* ludi non alibi
quam Romx dari debent.in reliquis eam moderatione adfc^erfiut fingu*
lis in locis fpecflacula &C mufica cum fiant tolerabilibus impendi)'s,locus fit
modeftiae ac tranquillitati. Vtiprxtereanumifinate,ponderecpuelmeniiX'
Delegationi- ra peculiari urbs nulla debet, fed noftrisineq? ad te legatione nifires difcufi
bus. fionem tuam requirat, ullam mittant, fed qua* uoluerit, prtefecfio iuo indi¬

cet, ac per eum ad te de fua uoluntate referant: ita dC fumptus, dC tur'
pis rei conficiendae ratio uitabitur, ac integra refponfa fine ullo impen*
dio ac labore auferent. Reliqua etiam omnia uideris mihi hac ratione
optime omnium confccfiurus , fi legatos ab hoftibus, aut a confoedera*
tis regibus populis'que mitfbs primum in Senatum introducas: ( alioquin
enim e dignitate Reipublicae eft,uideri omniaefleinpoteftate Senatus,
ac multos efle eorum aduerfarios, qui eum fpernant) deinde Senato*
rum opera omnia de eis ftatuas quae legib. fiint fancita,nihilq3 iniuflu eius
cum quoquam agas.hocpacflo &C dignitas impertj magis confirmabitur,ef
De cognitione ■ legum inftituta aperta acconfpicua omnibus erut. Tertium eft,utSenato*
caufaru cr cri resjiberoscp Qc mulieres eorum3fi quod crime perpetrauerint, ignominia,
mmum. exilio, aut etiam morte plecflendu, nullo faeflo prariudicio in curiam addu*
cas3integramq$ de caufa cognitionem Senatui permittas, ut dC fontes citra
tuam inuidia rei coram fua: fortis hominibusperaefli plebantur, reliquicn
metu publici iudici) meliores euadant. Haec dc i)s criminib.loquor,de qui*
N egligenda bus Eleges extantj&iudicia fecundum easfiunt.Nam quodeonuidumti
cr contemnen bi quifquam fecerit, aut obtredtauerit, neque deferente aliquo audire, ne„
Trculafci' debes. Turpe enim fuerit te id credere,mucntu qui te neminem
bi jacta Cajare ^^entern>ornni^us benefacientem ignominiaaffecerit, idcp folimalicre*
oce * dunt principes, quos ad fidem dieflis habendam cofcientia mouct. Deinde

iniquum efi: ea tegre ferre uelle, qua: fi uera funt,pradhtno admififle:fin fal
fa, difsimulare. cum multi hxc uindicates,pluribus ac grauioribus dc fe fer*
monibus occafione praebuerin t. Hic igitur efi: meus fenfus de obtrectatio*
nibus, ac conuenitteomni altiorem efle iniuria, & neque ipfumidinani*
mum tuum inducere,neque ali)s eam opinionem fubijcere,extare qui in te
contum eliofus efle aufir.ut iam idem de te, quod de drjs immortalibus iudi
Df mjididtoi cetur,efle te ueneradum . Quod fi perniciem tibi machinatus fuifle quifpia
ririw. culpetur ( quod fane fieri poteft ) eum tu ipfe neque iudicabis, neque pne*

iudicium contra afferes (efi: enim abfurdum eundem 8C accufatoris, &C iudi
cis partibus fungi ) fed in Senatum adductu, caufam dicere iube,ac fi con*
uincatur, quam fieri poteftmoderatiisimo fupplicio plecte, ut fides crimi*
ni fiat.Nam plericp difficujtpr omnino adducuntur ut credant ab inermi in
/ Mias armato ftructas : tjjf&d hac folum ratione confequeris,fi necp ex ira,
neque extremo fuppfcpi ( quantum quidem eius fieri licet ) in huiufmodi
reos animaduertas.H^tamen eos exclufosuelim,quicum exercitum obti
neant, pafc^ ^fV^Ip^fnfiirgunt : neque enim hi in iudicium pertrahendi,
i» [editiofos. fed hoftium exempRpuniendi funt . Proinde ha:c,& plerafq; alias res ma *

* xime adRempublica|>ectates Senatus poteftati permittesrnam &Rem*
publicam communi cofifilio adminiftrari par efi, Sanatura fuapte homines
gaudent ijs, quae tanquam conditione tequales a maiori adipifeuntur, om*

niaqj

(

niac]3 qiiefs cum ipforu confilio decernit, tancg propria laudandae tan§ ui
troi feipfis flatuta dffigut. De his ltacp ad Senatu referre te iubeo,omnescp
Senatores ex aequ^/de plerifque rebus lententia ferre: fedubf quis SenattH indmmndo
reus agitur, no ii carines, nili reus aut Senator nondu fit facftus, aut Qjiefto- quomodo fena¬
rius adhuc fit.Sfc enim a ratione ahenum, eum quinonduTribunuiplebis3 tenti* fereda
aut Aedilis fuerit, de eo qui hos magiftratus obierit, fuffragium dicere, aut
hos de Pi£torijs,uel rurfum hos de Confularibusruerum Confularibdiceat
de omnibus luam iententiam ferre, reliquos de aequalibus, aut minoribus»

Ipie autem feorfim de caufis in quibus prouocatione certatur, iudicium fa- ProuQcatip-*
cies, quae a maioribus magffiratibus, tutoribus, praefecfio urbis, fubcenfore, nes ,
prarfidibus protrindarum^ annonae pro curatore, &C no diurna cuftodiaema
giftro ad terefcruntur.nemo enim ita merum imperium obtinere debet, ut
Hon ab eo prouocaripdfsit»De his igitur caufis, & equitfr, Centurionum cp,
priuatorumcR primariorit Cognofces, ubi de capite aut ignominia erit con*
trouerfiajnam haec ad tefolum debent referri:acnemo,ob eas quas dixi cau
fas, alius iudfcare de i)'s debet» Adhibere autem unoquocp tempore ad ea iu Q u.omodo con
dicia potes pneftatifsimos quofep patrici) equeftrisfc ordinis uiros, alioscp pliurijs, er bcl
ex Confularibus dC Pr£tori)s,alios alio tempore, ut oC tu prius moribus eo- ^orm kg*ti$.
tum hac ratione certius perfpedis , rede uti eis pofsis : & illi confuetudine uten(im*
habita tuorum morum ac cofiiiorum,ita demum in prouincias cxeant.Hos
«n caufis gvdufqribus fententias non aperte rogabis ,Tie neccffarijs fuis fa¬
ventes , non Iib ere quid fentiant pronuncicnt : fed in tabella eas feriptas ad
te folum, ne cui alrj innotefeant, perferri, ac deleri ftatim lcdasiube ♦ Sic e-
vim imiufcumfqj fententiam certi^ime cognofccs , fi eam illi a nemine alio
cognitum mpcrfuafam habeant.Praetcrea ad iudicia, adliteras, ad urbium
decreta, ad priuatorum hominum poftulata , ad aliacp omnia qua? admini-
fixationi imperrj competunt,adiutores adminiftrosqj ex equitibus quofda
habebis : fic &C facilius fingula peragentur, ne cp tuper errorem falleris,

li e q? folus omnia coficiens fatigaberis.Liberam dandi tibi ex animi fui fen- tibertm
tentia confilij omnibus poteftatem faCies,prbpofita fectm'tate:nam SC fi cu
ius tibi fermo probabitur, multum inde utilitatis ad te, 6C fi non placebit, ni
hii incommodi redibinquorum confilium fequendum cxifi:imabis,eos coi
lauda, ac honora: (nam illoru inuentis gloriam tibi paries ) quoru uero reij-
ries, nequaquam eos aut ignominia afficies, aut culpabis, cum ad eorum tu
hi uoluntatem, non fucceflum eius fit refpiciendum+Qjiod idem in re belli-
ca etiamtibi obferuandum eft , ne uel fortuito alicuius infortunio fuccen- tegdtorm o-
feas, necp re bene geftainuideashtalibentes alacresqj pro te omnes pericu pera»
lafufcipient,cunuieqi infeliciter re geftafupplicium,neqj profpere,mfidias
fibi timendas perfualum habeant.Nam multi cum eorum penes^quos funv
ma efietimperi) metuerent inuidiam, cladem accipere quam nidor ia poti- ^

ri maluerunt, eo fefe tutos praeftitcruntjdamnc^lis iniundo: quare tu, ad t ^ ^ f

quemutriufcp euentus uel conlmoda uel incomm da maxima fui parte re- ^ ^

foentur, nequaquam debes uerbo quidem ali]s,re aV yp ipfi tibi inuidere.

Ea autem dices, ac ages, qua: fentire ac facere praefeci ^tuos uelisrid enim
facilius eos officitimluum docebit, quam metus imita¬

tione conflet, alterum timore: ac facilius meliora imi^Aitur homines cum
ca in reipfa cofpiciant,quam peiora uitent, uerbis ea^rirohibita audientes.

Ipfe igitur omnia fumma cum diligentia ages , nihil tibi ipfi ignofeens : fed
certum hoc habens omnia tua dC dida &'fada ftatim omnibus notafutu- - . ,

Y\

300 DIONIS ROM. HI ST. ^

ra.Viucs enim ueluti in quodam orbis terrarum theatro, nec fieri poteft,ut
uel minimum tuum peccatum lateat : nihil enim fine arbitris, fedfempcrin
magna hominum multitudine ages, 5C perferutari acftatjrincipum omnes
homines libentifsime folent.Qui fi fcmel compererint tr jliaalijs praecipe'
re,alia ipfum agere, non iam minas tuas metuent, fed faeffa imitabuntur. A'
Quomodo a - liorum uita infpicienda quidem tibi,non tamen grauiter inquirendum:fed
Horum uitU er quae ab alrjs accufantur crimina,de tj s iudicandum:reliqua accufatore care'
uirtutes rette tia tu quoqj diisimula, nifi quid in Rempublicam fit delicium : dc his enim
trattentur • exigenda eft merita poena, etiam fi nemo deferat. Priuata autem castera, co

gnofccnda quidem ilint, ne erres aliquando huiuimodi inepto hominead
functione aliquam adhibito,non tamen coarguenda . Nam natura multos
homineseorapitjiitcontraleges delinquant: quae fi quis omniaaccurate
Aequis dclkftaperfequiuelit,autneminem,autperpaucos impunitos relinquat:
fin humaniter aequitate iurimifceat,fortafsis eos emendet.Lexenim quan'
quam neceflario p cenas graues flatui t, tamen naturam coercere no femper
poteft:caeterum homines quidam cum occulta efiefua peccata putant, aut
faltem medio criter uerbis caftigantur, uitam emendant , partim quod me'
tuuntne manifefti deliciorum nant, partim denuo peccare ueriti:rjdempa
lam faciis uitijs iliis pudore proie<fto,auc immodice puniti, omnia iura con
fundunt ac conculcant, folisqj naturas impetibus feruiunt.Quamobrem ne
que facile eft omnes peccantes punire, necp decorum eos qui aperte libidfi
nemalaferuntur,negligcre.Habes rationem peccata hominum, nifi extre
ma omnino fint,tracftandi. At egregia eorum facfta etiam maiori quam mC'
rcantur honore funtornada. Ita enim potifsimum efficies humanitate tua,
ut a deterioribus abftineant:& munificentia,utmeliora fequantur . Neque
enim timendum eft, ne te aliquando pecunias, alia ue, quibus compenfes
uirtutem tuorum,deficiant. nam te in tot terras acmariaimperiu habente,
citius arbitror defuturos, qui donis tuis dignifint. necp id ueredum,ne qui
a te ornati, ingratos fe exhibeant, cum nulla alia res perinde hominis inge'
nium fubigat ac conciliet, quam fi is non modo nulla iniuria, fcd etiam bc'
Immodici ho - neficio afficiatur.Eum tealrjs ut prasbeas confulo.Iam quod ad teipfum atri
nores non ctd* net,nihilinfolens,autiuperbuadmitteredebes,tibiuelabalijsuelaSenatiJ
mittendi. uerbis aut re oblatum. Vt enim alios honores a te dati ornant, ita tibi maius

his quas habes dari nihil poteftifed quidquid datur, multam fucifuipicione
fecum fert . nemo enim eft , qui fponte fua aliquid tale ei qui fumma rerum
ob tinet, decernere uideatunquas uero fibi ipfi quiipiam tribuit,neq3 lauda'
ri folent, 5C rifu excipiuntur . Ideo fplendorem tu tibi pras claris facinoribus
para,ftatuas tibi necp aureas neqj argenteas fieri unquam fine.nam no mo'
do magnis fumpubus eae conftant,iedinfidqs etiam opportuna, aeparum
diuturnae funt: benefaciendo autem alias tibi ftatuas inanimis hominum
^ nulli interitui obnoxias/i-ficc.T emplum quoqp nullum tibi patere ardifica-

S ri.Qiripp e in huiuimo^i res in caftum multas pecuniae infumuntur, quas nc'

VctrfimonU. ceflarijs rebus im^ydere praftat .Etenim diuitiae magnae non tam multa
accipiendo, qua^^n multos fumptus faciendo colliguntur; 8C id genus
res nulrfcs.^ria^v -afferunt. At uirtus multos Drjs asquat:nemo autem ufl
quam mortaliu fut.£ agtjs Deus cfFecftus eft , Ita tibi fi bonus fueris, ac retfe
imperaueris, uniuija terra templu erit, pro delubris omnes urbes, omnes
homines pro ftatuis, quorum in animis femper cum gloria infidebis;qui ve
rdimperium fummummale gerunt, eos ifta ornamenta, quanquam in om

n ibus

V

(

mbusurbibuspofita, tantum abeft ut decorent, ut etiam reprashefionibus
cos hommum exponant, cum fint trophaea quaedam maliciae eorum, ac m-
lufticiae monimenta:qug quo diutius perdurauerint, eo longius quoepinfa
miaiftorum permanet .Itaq* fi reuera immortalis fieri cupis, ita ut dixi agen
dum tibi eft.Deos quoqj femper&ubicp ita cole, utmoribus patriae eft re- P ictas*
ceptum,ad eundemcp cultum alios compelle ; peregrinarum uero religio¬
num autores odio dC fupplidjs profequere, non modo Deum gratia, quos
qui contemnit, hauddubie nihil quoqj aliud magni faciet, fed propterea e- «

tiam,qiiod quinouanumina introducunt,multos ad peregrinis legibus u-
tendum pelliciunt:inde coniurationes,coitiones,& conciliabula exiftunt,
minime unius principatui commodae res.Itaqj neqj deorum contemptore,
ne<£ praeftigiatorem ullum tolerabis* Nam diuinatio quideneceflaria eft,
ideocp omnino aruipices dC augures tibi funt conftituendi, quos confule-
te pofsint qui uolunt : magi uero omnino ferendi non funt, qui cum faepe- Magica
numero uera etiam dicant, tamen frequentius mentiendo hominibus no-
uarum rerum tentandarum caufam praebent. Qijod idem philofophiam Philofophi
quoqj profitentes haud pauci faciunt : quos ipfos quoque cauere te iubeo. filfi 1
Neque enim quia Areum &Athenodoru bonos ac honeftosuiros exper¬
tus es, omnes alios idem ftudium prx fe ferentes fimiles eorum iudicare de
bes, cum hac fpecie ufi multi infinita mala populis priuatiscp hominib. ad-
ferant. Animo quide te quam maxime pacis ftudiofo,nihilcp pmer ea qu£
pofsides appetente efle decet, interim tamen ad bellicam rem paratifsimu,
ut neque uelit quidem, neque aufit quifquam te latdere:aut fi omnino id co
netur, facile dC extemplo plecri pofsit . Ac quandoquidem ob hanc SC alias A ufeuhatori-
caufas habere te oportet aufcultatores ac exploratores, quorum opera om bm quaterna
nes tui imperq res cognofcas, ne quid cuftodia aut emendatione indigens credendum*
te fallere pofsittmemento non omnia ftatim qux ab his rcferuntur,creden
da, fed diligentem confideratione adhibendam efle * permulti enim eorum
uel odio aliorum,uel eorum bona fibi peteres, uel in gratiam quorundam,
uel irati ob poftulatam ab altjs ac non acceptam pecuniam, faifo crimine ie-
ditionis tentatae, aut contra Imperatore alicuius facfti uel diefii improbi cos
onerantudeo non facile ljs animus eft aduertendus, fed omnia accurate in-
daganda ♦ Qiiod fi enim tardius fidem adhibueris, nullo tuo magno id fiet
damno : feftinado autem fieri poteft ut peccatum aliquod irreparabile ad¬
mittas ♦ Ad haec libertorum te tuorum ac familiarium optimum quemcp iri Quomodo tu
honore habere oportet,quia id dC decus tibi magnum, dC fecuritatem affe- dandifamilti*
fet:nulli tamen nimia eft indulgenda potentia,fed ita moderandum omni- res,
bus,utnein quam terepraehenfionem conrjciant«Nam quaecunque uel re^

<^e,uel fecus egerint, omnia tibi imputabuntur : talemcp 'te omnes iudica-
bunt, qualia eos fa<fta exercere permiferis.Ergo potentibus omnibus iniu- Potenter,
ria alios afficiendi,calumniandi que facultatem adimes, ut fi nihil etiam de-
linquant, tamen ne pofle quidem id culpari queant. Inferioribus fortis ho^i^gow,
minibus iniuriampafsis omniopera iliccurre, ita ,^men ut*eorum quere- ^
las haud temere accipias, fed rem ipfam per feintu (yjis, neque potentio-
res omnino fufpedfos, neque infirmioribus in omni i^&em hab^is.Ope-
rantes, artibuscp utilibus deditos honoribus afficito, <$:iofoS aut negoerjs
prauis intentos odio habeto,utillautilitatis gratia au3plecftentes,hsec pro¬
pter damna omittentes, & priuatae 8>C publicae rei rriigis conducant. Expe
dit porro priuatorum ciuium controuerfias quam fieri potefi maxime diri-

C mere-' . ‘

Aequalitas,

Votentidrcttc

utendum.

Caput totius
adhortationis,

Ineunda uita,

Maecenatis f 'en
tcntiapraUtd.

A

v c -v

301 DIONIS ROM. HI ST*

mere, a c quam celerrime componeread uer 6 magis adhuc praftat, populd
rum ftudia inhibere, ac cum nota facientes pro imperio, falute, & fortuna,
cogere aliquos uolirnt, ut aliquid ultra facultates fiias agant impedantue,
id non concedereipraterea inimicitias eorum cotentionescp penitus prae'
cidere:neque concedere, ut inania cognomenta,aut alia unde difeordi^ in'
cidere poffunt, fibi fumant. In quibus, incp alijs omnib. facilius tibi omnes
& priuatim &C publice parebunt, fi nihil horum ulli praeter alios permiferis*
Nam-inaequalitasetiam ea quae bene in unum coaluerunt,difsipat. Itaque
omnino pati non debes, ut quis horum quicquam a te petat, quod ei datu'
rus non fis : fed hoc fummopere conari debes, ut ne quid uetitorum pofcat
quifquam.In furnma autem id tibi confilium do, ne quando abutaris poten
tia tuatneque eam putes efle diminutiouem eius, fi non fimul omnia facias
qua poisis. ied quanto magis omnia qua ftatueris, potes perficere, tanto
magis cura, ut optima quaque tibi proponas.femper tecumipfe expende,
reeffene an fecus quid egeris, quo fa<flo amorem tibi concilies nec ne:atq?
ita hkcuita,illa fufeipe ♦ Necp fi neminem teincufare audias, ideo exifhma'
re debes te iure polle aliquid contra ageremeque expedfore debes, dum eo
quifpiam infania progrediatur,ut aperte tibi obtredfet : hoc enim nemo e'
tiam fumme lafus facienquinimb multi cos a quibus iniuriam acceperunt,
palam laudare coguntur, dum id efficere conantur, ne fuccenfere uideatur.
At principis eft, non ex fermone aliorum de animo lpforum cdiecfhiramfa
ceie,fedexrjs quae eos fentirc fit uerifimile,Hacte&Ximiliahorum agere
ucitm . Multa enim praeterea, quod fimul ea omnia dici no polfunt. Vnum
dicam, quod caput eft &£ fumma omnium eorum quae uel dieff a funt, uel ad
dicendum rcflant.Si hac tua fponte omnia egeris que uel les alium in te fm
perium habentem agere, nulla in re peccabis, omnia profpere conficies, uu
tamcp exinde 5C fuauifsima & tutifsima duces * Qui enim non patris ac fer'
uatoris loco tc omnes dC fufpiciant,& diligant,cum uideant te modefturn,
uita integra,bdio ac pace prafbmtem f cum neminem contumelia,nemi'
nem iniuria afficias:cum u ita aequalitate feruesrcum non ab alijs pecuniam
exigens, ipfe diuitias aflerues:cum non alios affligens,luxurieris ipfe : cum
non alios caftigans, ipfe libidini mduJgeas,fedin omni re tuam uitam eo'
rum moribus accomodes f' Itaque fretus eo prafidio, quod in te ipfo,fi ne'
minem laferis, magnum habebis, crede mihi, neminem tibi neqj infeftum
futurum, neque periculum creaturum: quo prafente, uitam efle iucundam
omnino necefle eft.Qiiid enim du]cius,quid felicius,quam cum uirtute om
nibus humanis bonis f ruentem, ijfdem alios quoque impertire pofic f His
itaque, ac reliquis qua recenfai omnibus conlideratis, aflentiremihi, neqj
afpernare fortunam,qua te ex omnibus delectum fumma: rerum praefecit*
Quod 0 unus imperij fummam re ipfa tibi fumens, regni nomen ut exeera'
bile reformidas, potes eo omiflo iub Ctefaris nomine omnia in tuapotefta
.te habere:fin alias etianyfppellationes defideras, dabunt tibi Imperatoris ti
tulum, etiam patri tuo^uondam datum, exornabut autem te praterea alio
etiam quopiam coP^omento, ita ut regni omnibusbonis fine eius inui'
diofa nu^ cupaticM^Verfruaris.

His mSrcefi&s rif peroratis, conticuit. At Cafar cum utrum <35 fapient/a,
copiofacp& lib era, orationis caufa magnopere collaudafTet,Macenaris
confilium pratulitrifei tamen omnia ftatim quais fuafiffet, agere inftitit,
ueritiis ne II fubito homines in alium traducere ftatum cupereqres capa'

,(

>/•••}

f-.. ... ^

+ • •' - '

LIBER LII. go l

rum fibi effet fuccefIura,ideoq5 alia cofeftim mutauit, alia poftea tcm p oris:
nonnulla etiam fequentibus imperatoribus perficienda reliquit, quaefuc-
ceffu temporis commodius conftitui pofTeiudicabat. Neque uero minori
Agrippa, quamuis contrariam fententiam tuliflet,in hoc exequedo inftitu-
to eft ufus induftria,quam fi ipfeautor eius fuiiTet. Htecfunt,&: ea que ante
has orationes retuli, qug Csefar egit eo anno, quo Conful quintum fuit.Eo-
dem anno etiam Imperatoris noni en accepit,non quale propter uidoriam j mperatorU
tribuiuetufto morcfolebat,( id enim faepius &C antea, poftmodo exipfis nomen Qefar
adlionibus reportauit,uicies quidem Imperator diefi us) fed quo fumma im adjumit.
peri) dem onftr aretur, quod patri quocp eius Iulio,8d cius filfis fuerat decre
tum.Deinde Cenfor collega Agrippa luit,emendauitcp cum alia quadam, Ccnfura Ctfa-
tum Senatu examinauit. Nam in eum ordinem multi equites ac plebei in- ris}Gr IcCtio
dignibellis ciuilibus adfeiti erant, it^ut ad millenarium numerus Senato- Senatu*.
tum perueniflct.Hos utremouerer,nullum eoru ipfe deleuit : fed cum hor¬
tatus fuiiTet, utfuaipfi conficientia tcfte degeneret uitafuaiudiciumfer-
rent, primum quinquaginta uirospermouit,utScnatii cederent, deinde ad
horum exemplum fequendum alios c x l. adegit . Horum nomina edidit,
at primis quod nulla interiecftamora diefto parui(Tent,hancquoq}ignomi-
niam remifit.Porro hi fponte fua priuati fadfi funt. At CLStatilium idem in- Q -Statilius»
uitifsimu quidem Tribunatu, qui ei deftinatus fuerat, prohibuit:alios quofi
dam Senatores effecit: in numerum Confularium duos ex patribus retulit,

C.Cluuium, dCC. Furnium, quodConfules defignati, eum magiftratum
ab altjs praeuenti non gefsiffent . Patriciorum etiam familias Senatu id per¬
mittente, quia plersec^ perierant, fuffecit:quippe pr^fiertim nobiles in bellis
ciuilibus per eunt, atqui patrierjs ad plerofcp patrios magi Aratus obeundos
opus eft. Praeterea edixit, ne quis Senator miufiufuo per mi ftu cp extra Ita- Senatoribus pe
liam abiret, id quod hodie etiam obferuatur, cum nulli Senatori alio quam regrinationib.
m Siciliam, Galliamcp Narbonenfem liceat peregre proficifcueo aute pro- interdictum.
pter propinquitatem, ac quia pacatae funt regiones armiscp uacant, etiam
ftneuenia impetrata licet quoties uelint Senatoribus proficifici, ijs qui ali¬
quam ibi locorum habent pdffefsionem . Ac quoniam multos etiamnum
Senatores , aliorumcp ordinu homines parum ipfi fidere animaduertebaf,
coscp ne quid noui machinarentur ucrebatur, omnes fe literasin Antonij Antonij Utera.
fcrinijs repertas combufsifte dixit : nam re uera nonnullae erant perditae, at
plerafcp fummo ftudio adferuabat, quibus in pofterum uti haud dubitauit.

Carthaginem quoq$ denud coloniam deduxit, quiaLepidus partem eius Colonia Car-
cum habitatoribus orbaftet,uid ebatur ius coloniae diftbluifle. Antio chum thaginenfis m-
Commagenum ad fe exriuiqquodis fratris fui, cum quo litem habebat, Ro famata.
mam miftum legatum dolo occidiflet: eum Antiochum in Senatum addu- Antiochus Co-
dfum,damnatumcftinterfecit.Capreas a Neapolitanis,quorum antiquitus _

erat, permutatione agriredemit:hgcfita eft infula hatfd procul a Surrenta- * f

na continente, ad nullam quidem rem uti/s, nomen tamen ■

adhuc hodie, propterea quod ibi lf Mauit,

Tiberius, obtinens.

$7

T

Jh

tomis

i

\

t

V

4

i

J

%

DIONIS

LIBER

304

ROMANAE HISTORIAE

CLV I N CLV AGESIMV STERTIV S»
(juilielmo Xylandro ^Auguttano

interprete.

index capitvm hvivs librl

De dedicatione templi Apollinis in Palatio.

Quomodo Ca far in Senatu oratione de deponendo imperio habuerit, ac deinde cum Senatu pro>
uincias partitus fit.

De conflitutionepra fetiorum, qui in prouincias mitterentur ,

Vt Ccefari cognomentum Augufli fit datum ,

De nominibus, quee Imperatoribus dantur .

Septa quemadmodum fuerint confecrata.

Cee far ut bellum contra Aftures & Cantabros obierit
, . Quomodo Galatia d Romanis regi ceperit .

De dedicatione porticus Neptuni, & balnei Agrippa ♦

DeP anthei dedicatione.

Quemadmodum Augufto nece f itas legibus parendi fit remiffu
De expeditione in Arabiam felicem fujcepta ,

A misgefia h<cc yuin quibus Cofi. fuere
An.VX.726. Cafarv I.

M.Vipfanius L.F, Agrippa.ih
727 • Cafar VlU
Agrippa J II.

728. Cafqr Auguftus VII I *

T. Statilius Taurus,

71? . Auguflusix*
M.lunius Silanus ,

730,

V

Agripp* cum
Cefare affini-
tas yhonoresq;
ab illo civxhi-
bid.

us.X.

C.Norbanus.C.FTlaccus. 1 n
71'* Augiiflus XI.

Cn.CalpurniusPifo.Cn.F.

“ nno mfequetiCariarConfulvgcumaliaomniafecun
dum mftituta maiora egit, tum fafces cum Agrippa cob
lega fuo partitus efl, ita ut dimidia ipfe parte uteretur: ac
perfunctus magiflratu eo,iuramentu patriomore prae*
ftititQiif poftmodo etfam an fecerit, incertus fum.Pro'
fecto enim Agrippam plurimi fetit:cui' etiam fororis fug
filiam in matrimonium locauitr&fi quando fimul m beb

lum proficifceretur,tabemaculurn fui fimile dedit7acfignum militare ut ab
genfc F-Tzro cp a ccip eret 1 ufsi t. Ea^]ni'dem anno cenfum etfam peregit, princepsq?
Senatus ipfe in eo diftjp efl, pro eo more, qui integro etiamnum populi in

Apollinis tem - Republfca flatu craj^cceptus : praeterea Apollinis fn Palatio templum,
pium. ac Bfblfc^^ca&pei^^tj&^dedicamtdudos propter Actiacam uictoriader

Ludi qmnqucn cretos cum AgnppaS&xhibuit, & fn fjs equeflre certamen per pueros 56 uri

tJillcSf — - -- «. ..i «« A n .. a /?f n f* (*t*\ o o /4 ^ fl .. ,» «m 1 t ««m «.a 1 1 1 a

■v#7

ros patricios pcregitC*fcp deinceps ad noftram ufque aetatem ludi quinto
IU i.Sacerdo / quoque anno facti funt, eorum qj curatio quatuorfacerdotum collegijs per
tum genera, ^ ordinem incumbitjPontificibusnimirumjaugtiribuSjfeptcmuiris, £& quin^
(•J decimuiris»

UBER LI II. 30?

decimuiris. Gymnici quoque ludi,ftadio in campo Martio extrudo lfi
gneo,adi funt : &C munus gladiatorium depugnantibus captiuis exhibitu,
toc per aliquot dies fpedacula edita, necp propter inualetudinem etiam
Caefans intermifla,eius quocp partes Agrippa obeunte , Ad ea Caefarfunv
ptus fuis ex facultatibus fuppeditauit: cumcp publicum orarium pecunijs
egeret, mutuo fumptas in id contulit . inftituit etiam, ut adminiftrationi ae-
rarij quotannisbinipraetorij uiri praeficerentur.p opulo quadruplu frume ti
prioris diuifit. Senatoribus quibufda pecunias eft largitus, cum eoru mul¬
ti adeo eflent re tenui, ut propter impenfarum magnitudinenemo eorum
uellct Aedilitatem gercre:fed cum alia, tum iudicia ad eum magiftratu per¬
tinentia Praetoribus, ut fit,partim urbano, partim pe;egrino mandarentur.

Praetorem urbanum Cxfar ipfe coftituit,idcp aliquoties etiam inferioribus
temporibus; fponfiones quae Reipub. facftae fuiflent ante pugnam Adia-
cam, omnes fuftulit, exceptis his quae eflent de acdifi'djs : fitigraphas anti¬
quas eorum qui Reipublicae aliquid deberent,a'emauit: Aegyptijs dijs fa^ Acgpptijdij,
cra fieri intra pomoerium non eft paflus:templorum tamen curam gcfsit,ut
quae piiuatus quifpiam feciflet,ea ab horum filijs ac polleris, fi qui fuperef-
fent,adornarctur;reliqua ipfe refecit.Horum refedoru gloriam ipfe fibi no
uendicauiqfed ijs qui ea inftauraflent, eam attribuit. Ac quonia multa om¬
nino in feditionibusacbellis inteftinis, praefertim in Triumuiratu iniufte
& inique conftituta fuerant, unico ediclo ea omniaantiquauit,fineijs quae Triumtmtm
abrogaret,fexto fuo Confulatu pofito.Ob quae cum eflet in oculis omniu, atta abolita,
ac laudibus afficeretur, ad oftendendam nouam magnanimitatem,quo ma
gis futis honor augeretur, imperium q* in Republica unius hominis uolcn-
tibus ciuibus,ne coadi uideri poffent,ftabiliendu animu adiecit.Itacp fepti
imim Confiilatu gerens, cum ad id aptiisimu quenqj Senatorufibi compa-
raflet,in Senatum uenit, atqj hanc deferipto orationem rccitauit:

Satis compertum, Patres, habeo fore ut nonnullis ueftrum, incredibile Cefaris in $e-
propofitum meum uideatunqiiae enim nemo facere ipfe uelit, ea fi alium fe natu oratio ,
faclurum dicere audiat, nequaquam fidem habet ♦ quo accedit, quod cum fc imperio

fuperioribus omnes muideantfijs de fe ipfis loquentibus eo promptius dif- abiturum polii
fidant.Iam ne hoc quidem me fallit, hos qui ca dicant, quibus fides haben- cet“r'
da non uideatur, non modo non perfuadere auditoribus, fed fcurras etiam Ff™. Ilbl con
tudicari. Verum emmuero fi quid ego huiufmodi polliceri inftituifffem, CUA *
quod non confeftim eflem repraefentaturus , profedo haud facile animum
induxiflem id proferre, ne malam pro bona gratiam inirem;nunc cum uer-
bameaftatim,haccp ipfa die fim re confirmaturus, equidem confido me no
tantum in nullam mendaci) infamiam incuriarum, ucrum omnes homines
honefto nomine fuperaturum.Proindepcfle me perpetuum inuos obtine Potejfdtmfui
te imperium, ipfi cernitis.Nam 8C aduei farij mei omnes aut fupplicio cocr- prodicat,
citi funt, aut mifericordia affedi ad fanitatem redierunt, & auxiliari) mei be ;

neficiorum talione mei funt iuris fadi , fbcietatccp rerum muniti , ita ut n$,
mo ad res confurgere iam nouas pofsit.Qyodfi q;iis tamen aufus fuerit,co '
tra eum auxilia mihi uel maxima in promptufunt, & exercitus habea

ualidos,8£ beneuolentiam roburqa eorum, & pccufi.3^ ibciq^ac, quod
praecipuum eft, cum uos populuscp eo in me litis animo, ut prarefle me uo-
bis omnino uelitis . Neque uero diutius uos uerbis fufpenfos meis tenebo,
neque eft quod dicat quifquam omnia quae ante hoc tempus egi, efle a me
propter fummum mihi imperium parandum fada ♦ Iam enim id imperium

C 3 omne

$o6 DIONIS ROM. HI ST*

Promittit fc omnevdepono,teftituo uobis omnia protinus,arma,lege$,pfouincias,net$
ccjjlrm impc ea tantum, quae mihi commififtis,fed hsec etiam omnia, quae ego deinde pa
rl°* raui:utiam ex re ipfa peripiciatis , me ab initio nequaquam potentiam ali'
quam animo propofttam habuiife:fed hocuere cupiuifre,utpatrismei mife
re interfecti caedem ulcifcerer, urbcmcpmagnis & continentibusmalisli'

S uas dftmes, bcrarem. V tinam quidem liunquamihi e e res fufcipiendg fuiffentiutinam,
er earum fine inquam, mea opera nunquam adhaecnegocia indiguiiTet ciuitas:fed quo'
adducit, niodo olim maiores noftri in pace 3 C cocordia aetatem tranfegerunt, ita no
bis quocp licuiiTet . At quoniam fatum aliquod,ut uidetur,eo rem deduxe'
rat, ut me quoq^quamuis paruo tum natu, opus uobis efle^ufusq* : quam'
diu res meum auxiliu defiderauit, omnia ftudio fummo, etiam fupra quam
anni mei ferrent feci, omnia felicius quam pro utribus adeo meis geisi . ne '
que me ulla res a fubfidio uobis in periculo uerfantibus ferendo auertit,no
Jabor, non terror, non inimicorum minae,nonamicorupreces}n6 multitU'
dofeditioforum, non furor aduerfariorum, quin propter uos me in omne
diferimen prorfus darem, eacp d£ agerem, & iuftincrem, qux nota funt, dC
unde nihil mihi quam l iberatio patrite, uobis autem (alus &. quies parta eft*
Qua udo igitur fortuna, ut par fuit, pacem finceram, ac concordia tranquib
lam uobis n>ea opera reftituit, recipiteiamnunclibertatem, dC priftinam
Reipublicx formam, accipite arma, gentes cp uobis fubditas,& ueftro mo'
re rempublica gerite. Neqj uero mirum uobis uideripoteft, quod ita fen'
tio , fi bonitatem meam in ceteris omnibusrebus, clementiamcg , &C tran'
ipfiut uir quillitatisftudium confideretis : ac reputetis, nihil me unquam faftuofam,
tutes prodicat, aut exteris fublimius, quanquam multa uobis mihi huiufmodi decernenti'
bus,accepilTe. Neq$ftulticixmc damnabitis,quodimperiuinuos,ac prim
infimet utile, cipatum tot terrarum ultro afperner:nam fiiufticiam quifquam refpiciat,e-
go fane iuftifsimum efte cenfeo, uos ucftras res ipfos adminiftraredln utili'
tatem, mihi utilifsimum eiferudico , ne negocijs diftinear , neue inuidiae &
mfidijsfim obnoxius,uobis autem, ut in libertate placide ac amice rempti'
blicam teneatistfin aloriam,(propter quam multi bella fxpe & pericula fu
fcep erunt) nonne fummae mihi fit gloria, a tanto me imperio abftinuifle,
acfponte mea ex tanto principatus faftigio adpriuatamuitam defeendii'
fuum fe^Etenim fiquis ueftrum eft, qui in alio quodam hominenullo tantucoiv
'de reddeda Re tinentix efte, aut uere eum hxc de fe dicere poffe putat, is tamen mihi haec
Repwfc. exto debet : nam cum multa po£sim,& magna mea, patriscp mei in uos

itcompjtnt' beneficia referre, propter que merito nos plus exteris d>C amare dC honora'
^rmt 1C Abeatis, nullum tamen aliud eft quod potius prxdicem , aut quo magis

glori er, quam quod regiam poteftatem dC is a uobis datam repiidiauit , &
ego eam habens depono* Cum quo beneficio quis tandem comparareue'
lit Galliam fubacftam,aut Myfiam captam, Aegyptupi domitam, aut Pan'
noniaminferuitutemredacfiamrquis Pharnacem, Iubam, Phraatem, expe'

ditionem BrirannicxRheni tranfitum^H^r rmidem rnttnnta/n fnnr mmc

.ditionem Britannica,Rhcni tranfitumfHxc quidem tot tantacp funt,quot
quantacp patres noftri tf&rni fuperiore tempore non prxftitcrunt * Verum
necp horum ullum fh/fenti facfto eft conferendum , neqj hxc etiam, quod
bella cii^fia maxim^ ac multiplicia, eadem cp continua, tx confecimus pro'
ipere, 8u?fcft oriam fti m m a humanitate temperauimus, omnibus aduerfo'
rtjs,tanquam hoftibus,fuperatis,omnibus Cubiecflis, tanquam amicis, con'
feruatis, ita utfi in fatis itafit, rurfumnoftra urbem laborare, optandum fit,
eo iterum modo eam feditionibus agitari . Id uero humano amplius eft in'

genio*

C

gfcnio, nos, cum in noflrauos effetis poteftate, cum nos tantum uirtiite ac
lortuna floreremus, ut nolentibus no lentib. uobis imperare poffemus, tum
nos nec^ animis elatos fuiffe, neque ad regnum afpiraffe,fed patrem meum
id a uobis oblatum refpuiffe,me id acceptum reddidiffe. Neq* hoc a me te-
mere iad:atur:( nam fi quidmihfhis ucrbis quaeri putaffem, nunquam om¬
nino ea protulilfcm) fed ut intelligatis,cum multis nos in Rempublicg me
ritis, multis noflris ornamentis gloriari pofsimus, hoc nos maxime exulta-
*are, quodultro ab his abftinuerimus, quae alfj per uim etiam fibi quaerunt.

Quis enim me ( ne defuncflum patrem denuo commemorem) animi ma- mgnanmiti*
gnitudine diuinitatecp proflet rEgo enim, proh Deum fidem, cumhabea trn, cr diurna
tot tanto sep milites, ciues 6c focios qui me amant, cum fere toti mari medi- natura f imili -
terraneo impere, in omnib* continetibus terris urbes BC populos pofsidea, tudinem fuam
cum nemo uel exterus bellu,uel ciuis feditione moueat,cum uos omnes in
pace, concordia, & felici flatu agatis, quodep maximu efl, fponte ueflra mi¬
hi pareatis, tame ultro, nemineiubente, tanto imperio tatiscp diuitijs abeo.

Quod fi Horatius, Mucius,1 Curtius, Regulus.ac Decij pericula 8C mortem \
fiiftinere uoluerunt,ut magni fadli atque praeclari alicuius nomen fibi para
stent, curnon ego idpotius egiffem,quo cbnfeqoi poliam, ut ufuus etiam i-
flos, ac mortales omnts gloria excella c' Nolite enim ita exiftimare,prifcos
alios Romanos uirtutis ac fama: fludiofos fufffe, nunc omnem animu uift-
lem ex duitate euanuiffe. Neque fufpfcari quifquam debet, me uobis prae¬
teritis, fummam Rcipublicae malis quibufdam hominibus, aut turbae ( un¬
de non modo boni nihil, fed extremamala nunquam non proueniunt) tra
dercinflituifle, quinimo uobis, uirtute &fapientia praeflantifsimis Rem-
publicam ego comitto. illud enim nequaquam fadlurus fui, etiam fi uel mil
lies mihi moriendum,uel omnino regnandum fuiflet:hoc uero in meam dC
duitatis utilitatem faciojpfe enim laboribus dC aerumnis cofedlus fum$ ne¬
que iam uel corpore uel animo perdurare poflurmdeindeprpuideo odiaS£ Q viete er fc~
inuidiam, quae multi contra optimos etiam uiros fufeipiut, mfidiasqj cxijs citritatem fc
nafcentes,ideocp priuatim potius cum gloriauiuere,quamregnum gerere parere fingit
cum periculo flatui, Res autem publica recfhus communi confilio,& a mul
tis,nonuno aliquo gubernabit. Quapropter fummis precibus a uobis om¬
nibus cotendo, ut meum hocpropofitnfhidiofe approbetis, acuob.fium
reputates, quae dC bello dC pace a me pro ueflra falute aefia fint, pro iflis om
nibus eam mihi gratiam referetes, reliquam aetatis partem me per quietem
traducere finatis,intelligatiscp me fcire nonqantum imperare, fed etiam im
pertjs alioru obteperare,omniacp qug alijs madaui,pati utmihi uicifsim in-
iungantur.E quidem fpero me tuto uicflurum,ac neqj uerbo,necp re a quo¬
quam laefum iri, tantum memea confcientia ueflrae iubet tribuere beneuo-J
Rntieejqudd fi quid mihi, quemadmodum multis euenit, fecii&acddet(ne- - -

que enim pofsibile efl, ut unus homo, praefertim qui. tot bella ciuiha exter-
nac^tot™ magnarum rerum adminiflrationem obierit, omnibus placeri/**
paratior fum omnino etam ante definitum mihi a tempus mori priua-

tus, quam rex perpetuo uiuere . Id enim ipfum lau&ymihi cede t, quo dtan-
tum abfuerim a quoquam occidendo,regni mihi parandi cauf yat mortem
adeo oppetierim,nerex eflem.Qiii uero me interficiet, is uticp a dijs BC uo-
bis fuum inueniet (upplicium, quemadmodum patri quocpmeo contigit.

Is enim inter deos relatus, confecutuscp eflfempiternos honores, cum eius
qctifores digno fijis faefiis interituperierint ♦ Immortalitate quidem homo immortalius,

C 4 confequi

308 DIONIS ROM, HIST.

confequi nemo potcft,ueruntamen hsecipfa quodamodo uitahonefh,ho
neflacp morte nobis paratur, Quibus motus ego, cum alteruiam habeam,
alterum fperern me adep turum, refli tuo uobfs arma, prouincias, reditus, le
gescphoc tantum addens, ne uel magnitudine rerum, difficultatecp eas ad'
mmiftraridi territi animo Otis trepido:uelfis contemptis,acfaciiem efie ca¬
rum rerum tractationem putantes, negligentise uos detis . Qiianquam non
Vr^ccptd Une piget me de fingulis maioribus rebus in fumnia uobis cofilium quod fcqua
adminiflrand* mini darc.Primum igiturleges firmiter retinete, netp quicquam in his mu*
Rcipub* (ate : nam qux eadem femper manent, etfi fint nonnihil uitiofa, utiliora ta-

men iunt his qute fubinde,etiamfi in melius,innouantur.Deinde qute legi¬
bus praecipiunt, ea uos exequfiqua? prohibent, ab fis cauereiubeo:nec uer-
bo id tantum, fed fadlo:Sd non publice modo, fed priuatim unumquenque
in eo efle, ne poenam, fed pnemia confequatur . Praeterea prouincias £C pa¬
catas, & in quibus bella funt,optimisacprudentifsimismandate,noninui-
dentes hic cuiquam, neque certorum hominum commoda,fed urbis inco¬
lumitatem dC felicitatem fpedlantes . Porro hos honoribus, diuerfo modo
in Republica uerfantes, poenis afikiteires priuatas ciuitatitanquampubli
cas exhibete:a publicis tanquam alienis abfrinete : res ueflras diligeter ad-
feruate, aliorum nequaquam defiderate : focios neque iriiurijs afficite,nec£
expilate:hoftes necp iniuflelaedice^ieque timete : arma femper in manibus
habete : uerum fis neque contra uos mutuo, neque contra pacatos utimini;
militibus alimenta quae fatis fint, praebete, ne per egeflatem alienas res ap¬
petant ritaueio eos continete in diiciplina, ne quiamali ex fcrociaeorum
nafcatur. Sed quid attinet multis me uerbis omniaqueeagendafintuobis
exequficum ex dicitis reliqua facile intelligatisrVnum hoc° addedum efl, fi
qua dixi ratione?Rem publicam geretis, felices eritis, gratiasq? mihi aaetis,
qui uos male feditionibus fluctuantes accipiens,ad hunc flatum perduxi; fi
uero committeris ut horum qua; confului quicquam non agatur, me qui¬
dem ut facflipceniteat effi'cietis:uos ipfos autem rurfum inbella multa, ,ac!in
gentia pericula conficietis*

Haec cum Caefar ita recitaffet, mire Senatorii animi affecti funt. Fuerunt
pauci, qui eius animum intelhgerent,ideoq$ aflipularetunreliqui aut fufpi-
cab?ntuV quo haec confilio dicta efient, aut fidem fis habebant.Horum alte
ri artificium in callide occultanda fuafentetia Caefaris admirabantur: alteri
lioc eius propofitum, alteri aegre eius uerfutiam, alteri poenitentiam ceptce
ReipubJicae procurationis ferebant Jam enim extiterant,quipopularem
Reipubli cee formam ut turbulentam odiflent, ac mutationem eius appro¬
barent, Caefariscp imperio delectarentur. Ex his diuerfis affectionibusea-
dem tamen omnium fententia proueniebat. nam nccp qui credebant eum
ex animi fententia locutum, gaudere, ( quod eos, qui abire Caefarem impe¬
rio uoluiflent, metus, quinoluiflent,fpei fux iactura a lteticia detinebat)
0'Afefcg qui fidem orationi non habebant, cum repraehendere aut coarguere
poterant: quia uel audacia his, uel uoluntas deerat. Itaq; ei omnes cum aut
tienl crederent, aut erigere fe| fimularent, laudare tame nemo eam oratio¬
nem aufii^“fl,cum alteris ea non probaretur, alteris metus obflaret. Proin
de cum frequenter etiam dicenti adhuc occlamafTenqubiperorauiqmultis
Cxfdt cogitur omnes eum uerbis precati funt, ut folus imperfi fummam gereret: multisq^
folus Rcmpu - quibus id ei perfuaderent, adducfhs argumentis, tandem eo compulerunt,
bliem regere, ut principatum folus obrineret*Timcfetimftipatoribus eius, quo accura-
f tiori

LIBE R- L III. $0 9

tiori cudo dia nimirum munitus effet, duplex eius quod reliquis militibus
pendebatur ftipendiu u.t daretur decretum eff.Hac arte Caefar,cum feuelle
imperium deponere fimulaffet, effecit ut ei a Senatu,populocp confirmare
tur. is ut populans opinionem libi nihilominus aliquam pararet, recepta in
fe.omni Rcipubltcte cura}negauit fe omnes uelle prouincias obtinere, aut
quas regendas fumpfiffet, in perpetuuum gubernare, idcocp infirmiores,

nimiru quia eflent pacatiores, alijs attribuit, potentiores proumcias,ut qug
plus periculi offenderent, acuel hoftes accolas haberent, uelnouos per fe
ipfie aliquos motus turbare pofientjfibiretinuit. Id faciebat fub hac ipe*

<-ie,ut cum Sei>atus tuto bonisimperrj perflueretur, ipfe laboribus Superi
culis obiedus uideretur: at fub eo praetextu eum uere inerme imbellemqj
efficiebat, & ad fe folum arma militesq* transferebat. Hac de caufa Senatui
populocp Africa, Numidia, Afia,& cum Epiro Graecia, Dalmatia, Macedo d iuijlo pro- x
nia,Sicilia,Creta, Africa Cyrenaica, Bithynia cum Poto finitima, Sardinia, uinciamnin-
atq3 HifpamaBaxica aferiptae funnCaefari autem Hifpanie quod reliquum ter Crfarcm et
erat, ut Tarraconenfis , Lufitaniacp , tum omnis Gallia & Narbonenils 5C S. P. q . Koma-
Lugdunenfis , Aquitaniae^ , & Celtica, cum ijs populis qui eorum coloni nm'
efient, ( nam Celtae quidam, quos Germanos uocamus,cum omnem Celti
eam regionem,quae ad Rhenum eft,occupaffent , effecerunt ut ea Germa*
nia uocaretur, (aperior ea quae Rheni fontibus propior eft:inferior,qu£ ab GermanU (fa¬
bae ufep ad Oceanum Britannnicum fe extedit) item Coelefyria, Phoenice, p frx.
Cilicia,Cyprus,Aegyptus:ex his tamen poftea temporis C^far Cyprum ac
Galliam Narbonenfem populo reddidit, pro eiscp Dalmatia recepit, quae
permutatio etiam, ueluti in proceftu operis dicam, in alijs quibufdam pro*
uincrjs eftfacta.Recenffxi autem prouincias hoc modo, quoniam nunc ea*
rumquaeuis fixum habet peculiarem prcefectum , cum antiquitus binis uel
ternis finguli praefuerint: caeteras, quae uel tura temporis nondum a Roma*
nis erant fubactae, autfubacffar quidem fuerant, fixis tamen legibus adhuc
utebantur, uel regibus conceffae fuerant, nonrecenfui , quarum quae poft
id tempus fub Romana ditionem peruenerunt,femper Imperatori acceffe*
runt.Ctefar quo longius Romanos a fufpicioneregiae poteftatis fibi propo
fitae abduceret, Imperium in fuas prouincias decennale (ufeepit, hoc eriam 1 mperium de-
factanter addito, fi breuiori fpacio eas poffet pacare, eo citius feimpefio de cennale c cefar
ftituru. Deinde utriufqj fortis prouincijs Patricios praefecit, Aegypto tan* fw/aPlh
tum equeffris dignitatis uirum, ob eas qiiae fupra funt commemorata cau*
fasiannuas autem effe eorum praefecturas iufsit,nifi quis multitudinis libe*
forum, aut nuptiarum ratione priuilegium haberet, utqj de communi Sena
tus confilio mitterentur, neq? gladio accincti, neqj militari habitu utentes:,

Proconfulcs autem cos dici uolujqno modo duos iftos Confulares, fedreli[
quos etiam Praetorios , aut qui praetoriorum loco haberentur, utq^lictores ^
utrifq tot, auot in urbe permiflum eft legibus habere, adeffent, ut imper A ^
infignia ftatim atq3 extra pomeerium ueniffent,adfumerent,6<.uf(Ji?dredi*
tum in urbem ea feruareilf : qui neq Confulares, necpePraetorrj eilentripfe
delegit, aelegatos fixos , & Propatores nominauit I Nam cummei Xni*
na diu admodum in priori Republicae forma floruiffent, Praetor es inquam
& Confiulis, Praetoris nomine, ut bellis maxime ab antiquis inde tempori*

Eus conueniens,a fe delectos infigniuit,Propraetores eo;s nuncupas: Con*
fulum appellatione reliquos, ut paci propinquiores affecit, Proconfules di
cens. Haec nomina in Italia Caffar referuauit, qui extra Itabam imperarent.

c • i- \ ,

X,

Vrtfttti.

Gkdij geflan *
dim .

AJftlfomfeu

confiliarij.

Cxfarispro-
umcia ut ctdmi
niftrentur.

V

Curatores .

Stipendia.

DIONIS ROM. HIST.

quafi eorum locum tenentes, Praefectos appellauit. A' fe porro defignatis
praeternomenPropraetomhocetiam tribuit, ut plus quam annum edent
cum impeiio, quatenus u i d efi c e t i p fe ft atuiffe t: u t militarem habitum gefta
r en t, gladium cj3,6£ius capite plectendi' militis haberent. Neque enim ulli
Proco fuli aut Propraetori Praefecto' ue licebat gladio fe accingere, quo ipfo
licentia necandi militis adimebatunnam & Senatoribus,& equitibus,qub
bus alterum conceditursalterum quoqueadeft. Omnes autem PropraetO'
res,ac qui nonfunt pro Confulibus, fex utuntur lictoribus,nomen^mde
apud Graecos habent fcf«7r%AUe?:utrfque autem imperij infigniaftatimat'
queuenerintin prouinciam ipfis deftinatam,accipiunt:perfui3tticp eo, fta^
tim deponunt. Ad hunc itaque modum decretu eft, ut cum in Caefaris, tum
in reliquas prouincias Praetori) ac Confulares praefides mitterentur, eoscp
Imperator in quas uifum eftipfi regiones, aequando ipfi uiderctur, dimi'
fit:multiq3 etiamnum Praeturam aut Confulatum obeuntes prouincias ad'
miniftraueruttquodnoftro etiam temporenonnunquamfit. Senatoribus
autem feorfim Africam dC Afiam , praetorijs reliquas prouincias adfcripfit:
utrifqpautem ex aequo interdixit, ne ante quintum annum a geftoinurbe
magiftratu prouincias fortirentur : ita fiebat, ut etfi eorum numerus quam
prouihciarumeratmaior,tamenad omnes tandem imperium perueniret.
PoftCasfaris autem Odtauiani tempora, cum nonnulli eorum malegcfsif
fent magiftratum fuum, Imperatori iftae quoq* prouinciae funt adiedtae, ac
lic his etiam fpfis quodammodo is prouincias aisignabattnam jubebat tot
uiros,quot edent prouinciae, fortem inire: quida Imperatores etiam a fe de'
lecffos in iftas prouincias legatos miferunt, ac nonnullis per pl ures annos
imperium prorogauerunt, 6C aliquandoloco Patriciorum equites praefece
runtHasc ergo ita ftatuta funt de Senatoribus tj s, qui poteftatem mortis in
lubditos habent. Mittuntur enim dC quibus ea no eft in eas prouincias qug
populi Romani ede dicutur, ijcp ex Quaeftoribus & legatis eorum qui pro
tnncias gubernant, forte deliguntur . Hos legatos, feu adederes potius aut
confiliarios fuos finguli fibi provinciarum praftedi adfcifcut, unicum qui'
dem Praetorius ex fui aut inferioris ordinis hominibus, tres autem Confula
ris ex eiufde dignitatis uiris accipit eos, qui ipfi Imperatori probentur.Elfi
eniur de his quoque pofteriores Imperatores nonnihil innouaruntrquia ta
men id ftatim defij t, fatis erit fuo loco indicade. Satis didlum, quomodo W'
gatos praefecri' prouinciarum P.R.acciperent.Atin prouincias Caefaris, 8>C
urbanis legionib.una plurib.inftrucfiis praefedis, ab ipfo Caefare legati mit
tuntur,plerunq; quidem exPr aetorrjs, nonunquam tamen ex fjs etiam qui
Quaeftura alium ue intermediu magiftratum gefferint . Atq? haec de Sena'
roribus . At equitu Imperator eos, qui tribuni mih'tfr,aut in Senatu fuerint,
alijsue rjs rebus, de quibus fupra didum eft, proflat, partim ad moeniorum
Romae, partim ad urbium aliarum tutelam conftituit,ficut tunc ab ipfo Cae
Tare eft inftitutunv.Imperator etiam curatores ( fic enim r\ uocantur,qui pm
blieps reditus colligat, certascp impenfas faciunt) in omnes prouincias
fu as ac p<^uli Romani ex equitibus alios, alios ex libertis mittit : eo deni'
pto, quocrProconiules quibus locis praefunt, ipfi tributa exigunt. Certum
etiam ftipendium iftis curatoribus, ut etiam Proconfulibus, ed/clo conftta
tuiturrquia tum etiam Caefar ut merces cis fua daretur, cenfuerat. Antiqui'
tus quidem qui aliquod a Republica munus fufcepiftent,omnia fuis ipfi im
pendijs agebant, fub Caefare primum accipere ftipendium ceperunt, non

idem

tiBEfc Lin»

idem omnes, fed quemadmodum muneris eorum rationi congmebat:fane
curatoribus iftis ipfum nomen Tui offyrij a numero pecuniae quam eius no¬
mine acciperent, inditum efEHte uerd leges ad omifes ex aequo prouincia-
rum adminiftratores erant fad<e:ne quem delectu militum agerent : ne pe- L egctgeneU*
cuniam praeter eam qua: conftituta erat, exigerent Senatus Imperatorisue fr*
miuflutcui fucceflor miflus edet, is ut ftatim ex prouinda abiret, ac ne in re¬
deundo domum tempus tereret , fed intra tertium menfem Romam reuer-
teretur.Haec omnia eo fere tempore itafuntinftituta.AtreipfaCaefar unus
in omnibus rebus plenum erat imperium habitui us, cum 8c pecunia (i nam
etfi iuas ab aerario feparatim habebat, tamen his quoque fuo aibitiio uteba^ Acririidu^f
tur)& milites infua haberet poteftate.Ei cum primum decennium exiuif-
fet, aliud quinquennium, atq? eo circumacto luiium aliud quinquennium,
poft decennium , ac eo finito aliud iterum decretum efi; , ita ut continuatis
decenmjs per totam uitam fummam imperrj obtinuerit. Quam ob caufam
pofteriores quoque Imperatores,etfi non ad certum tempus, fed per omne
uitse (parium tjs Imperium deferatur , tamen fingulis decenntjs felium pro
cius renouatione agunt, quod hodie etiam fit. Caefari cum orationem de e-
iurando regno, ac diuidendis prouincijs habuifiet, multi; erant honores de. H onarcsCaj*-
lati 5 nempe ut ante ipfius domum in Palatio lauri ponerentur, ac fiiper eas n decreti.
coronae querne fuipenderentur, nimirum quod perpetuus hofiium uidor,
ac ciuium’ efictferuator: ( Imperatoris autem aedes Palatium nominantur, ialutium,
non quod ita aliquando decretum fit, fed quod in Palatio Caeiar habitabar,
ibicjp Praetorium eius erat,acnonihil domus eius nomen ab eomontepro-
pterea quod ibi quondam Romulus inhabitarat, fpledoris accepitjideoqj
etfi alibi Imperator domicilium fuum habeat, tam en id quocp Palatij nome
obtinet. ) Sed polleaqua ea quae pollicitus fuit, reipfa perfecit, ibi demum
Augullus a Senatu populocp appellatus cll . Etenim cum ftatuiilent pecu- Augufti cogno
liari eum quodam cognomento infignire, ac ali) alia referrent ac probaret, mcn Ctfw <«-*
Gadfar quanuis Romulinomenuehementerappetebar, tamecumfentiret
hinefe lufpedu aftedati regni fieri, eo omiilo, Auguftiis,quafi hominis na
turaampliar ipfe, cognominatus eft:augufta enim ea quae honore dignifsi-
ma,ac fandifsima fungdicuntur^deocp < nCttsoy Graeci Auguftum interpre¬
tat/ funt, quafi uencrandum dicas . Hoc pado omne populi 'S enatus cp im¬
perium ad Auguftum redrjt,ab eocp perfeda ' . *

* * *

Vnius enim dominatio,etfi aliquando duo uel tres fi mul rerum potiti
funt,uerifsime dicitur.Equidem nome eius imperij, quo omnis penes uni-
cum aliquem efiet po teftas,adeo inuifum Romanis fuit, ut ne Didatorem
quidem nominare fuftinuerint.cum rame ad Imperatores fumma Reipub^
referatur, fieri non potefr, quin lub regno Romani fint.Nam qui ex prgfcri j
pto legum magtftratus habentur, pleruncp nunc etiam . * ^ -

* " *

Cenforum coftituuntuf, exterum omnia ex fententialmperatoris agun^ Pot^ate *
tur.Qiiod ne uideantur Imperatores ex potentia p#us quam legibus ha- tis
bere, omnia qu^e in populari forma Reipublice multum ualuer^it S^atu rum
populocp nolentibus, ea cum lpfis nominibus in fe recipiunt, c/cep^a Di- confuUm.
datura.Cofules enim fiunt fsep enumero, &C quoties extra pomoerium finr, ProcofuUtuu

Proconitilesdicuntur,nornenq$Irnperatoris,nonmodo fi qui aliquam ui- imperitor®

doriam retulerint, fed &C alias reliqui omnes, ad fignificanda plenam fuam nome»*

$C

fynfura.

Sacerdotia.

Tribunicia po
teslas.

Legibus folui.

Patris nomen.

Cen furam I m-
peratores non
omnes gerunt .
Domitianus .,

C.JuJat reddit ,
c«r fequetes hi
flori* minus
ceTto tradi
queant.

3U DIONIS ROM, H I S T.

S£perfcdampotentumi,fempergerunt,loconominis regij& Didatoris;
quae femel e Republica fublata ut no imponunt fibi, ita eorum uim ac rem
ipfamlmperatorio titulo confirmant. Horum nominum ratione exercitus
feribendi, pecuniae conficiendae,bella fufeipiendi, pacem faciendi, pere/
grinis atq3 urbanisrebus perpetua SC in omniaualente poteftateimperam
di,atcp etiam intra pomoerium equites Senatorescp necandi, aliaqj omnia
quae Confulibus aitjscp cum pleno imperio magiftratibus facere licet, agen
di ius habent.ExCenforiaautem appellatione in uitam & mores inquiren
di, cenfus agedi, in equeftrem ac Senatorium ordinem adfcribendi,alioscp
ex ijs remouendi pro ilio arbitrio licentiam confequuntur. Quod aute om
nibus facerdotijs inaugurati funt,acplerofcp in ea collegia adfcifcunt, fem'
perqj unus eorum ( fi quidem duo uel tres limul Imperatores funt) fummtf
Pontificatum gerit, eo fit ut omnes religiones &C facrificia infua habeat ma
nu. AtTribumcia poteftas,quam praeclarifsimus quifq* Imperator habuit,
efficit ut intercedereijs,qupab alijs contra ipforum placitu mouentur,pofi
fint,ac facrofandi fint,ita ut fi uel minimo fermone fe ab aliquo laefos exifti
menqindida eum caufatanqua qui fe piaculo obftrinxerit,necare queant*
Gerere quidem tribunatum plebis nefas ducunt Imperatores, cum utique
ipfiPatricij fintiomnem uero Tribuniciam poteftatem, quanta unquama-
xima fuit, accipiunt: &C quia quotannis eam cum Tribunis plebis eius anni
renouant, annorum imperij ipforum hinc lumma concipi folet. Haec igitur
fingula cum legibus fuerint ftabilita in eaReipubhcginftitutione, qua pe*
nes populum eft lumma rerum, Imperatores cum ipfis nominibus fibi fu>
munt,ut nihil fibi a fiib ditis no datu habere uideatur. Aliud porro quodda
ius habent, nulli unquam Romano apertet in omnibus rebus coceflum*
Legibus enim folutifunt imperatores: quo ipfo folo &ea qute retulimus,
ac reliqua etiam omnia agendi licentia eis datur. Ad hunc itacp modum ra-
tione eorum nominum,quae in populari duitatis flatu ufurpantur, omnem
totius Reipublicae poteftatem accipiunt, ac regiam etiam, nifi quod inuf-
diam nominis uitant. Nam Caefaris 8C Augufti uocabula, nihil eis quidem
ea potentiae adrjciunt peculiaris, fed alterum fuccefsionem ftirpis, alterum
fplendorem dignitatis fignificat . Patris autem nomen tametficis aliquod
iusinfiibditos tribuit, quale eft parentum in liberos, tamen initio non in
hi: ,Qnem eis impofitum eft, fed honoris gratia, utcp admonitioni efiet u
pfiSjiitfubditos h'berorumloco,hicp rurfus ipfosueluti parentes fuoscha-
ros haberent.Hae funt appellationes iftae, quibus Imperatores fecundum le
ges,ac inftituta noftri etiam temporis utuntunnoftrauero aetate omnia eis
haec tribuuntur, Cenforio excepto, ac olim fingulae exlegibus decretae eis
^funt.Cenforis autem nomen etiam quidam Imperatorum more antiquitus
^recepto acceperut,idcp Domitianus per totam fuam gefsit uitam,nunc ue-
-6 non amplius fit. Cum enim rem ipfam noftri temporis Imperatores ha¬
beant, neque deliguntur ad Cenfuram gerendam, neque eius magiftratus
nomen, praeter quam in agendo cenfu, ferunt. Enimuero quem ad modum
Refpublica in meliorfn ac falubriorem formam(neque enim fieri poterat,
utft». ^populi imperio'ca diutius efiet incolumis ) fuerit, ordinemcp com-
mutarqexpofitu eft hadenus. Caeterum quae poftea res geftae funt, eodem
modo quo fuperiqru temporum ada perferibi non poftiint. His enim om-
nia quae uel procul ab urbe ageretur, Senatui populocp recitabant, ideocp
multi eaftylo perfeqitebantur;& quamuis non deerant, qui metui aut gra¬
tia?,

/

9?

^ LIBER L I II. W

tixjnimidtixcp uel amicitig in condenda hiftoria aliquid tribueret: tamen
apudreliquos,acinpublicis Commentaris ueritas reperiri quodammodo
poterat. Verum a tempore immutatae Reipublice,quia pleraque occulte a-
gi ceperunt, parum fidei eorum narratio inuenit : quin etiam fi quid aperte
ac publice ageretur, tamen ei quoque non multum certitudinis, rei quippe
no fatis explorata tribuitur* Eft enim fufpicio,omnia dici agicp ad arbitriu
Imperatorum, eorumcp qui horum funt potentiae comitesfinde fieri, ut mul
taconficfta diuulgentur, multa quae ucre acfta fint, ignorentur, denique oni
niaiecus quam euenerint, edantur* Iam ipfius etiam imperij moles acrem
multitudo efficit, ut difficilimum fit omnia accurate memoriae prodere. Et-
enim permulta quotidie Romae, multa in fb ciorum regionibus,multa coii-
trahoftes geruntur, de quibus praeter eos qui ea conficiunt,nemo quicqua
certi cognoicitjplerique etiam ne fa<fla quidem effe audiunt * Idcirco dein-
ceps omnia ego ea, qug receniere op er£ eft, ita ut ab alijs indicata iunt, com
memorab o,fiue ita rei ueritas,fiue etiam alitenmea tamen nonunquam ap
pofita opinione,fi quando fieri potuit, ut ex multis his quae legi, uidi,audi>
tffue accepi, aliter rem quam tradita fit geftam conietfarer*

Cxfari, cum Augufti cognomentum, quemadmodum retuli, accepiflet, Omen,
fignum haud nullius momenti ea ipfa no (51 e euenit. Tiberis enim exundas
fta omnia quae in plano lacerent Romae loca repleuit, ut nauigabilis effet:
id fic interpretati funt arioli, ut eum ad magnufaftigiu euafurum, totam cp
Urbem in fua manu habiturum dicerent . Cum alijs altj immodice ei modis
gratularentur, Sextus quidam Pacuuius,quem alrj Apudium nominat, om Sextits Apu*
nium ftudia fuperauit, more Hiipanorum fe Caffari confecrans : idemcp ut fCH P4CU~

facerent, alijs autor exiftens.Id cum Auguftus impediret,ad multitudinem uius fc Ci£fx™
adftantcm (Tribunus enim eratplebis co tempore) profiluit, eosqj^re conr

1/quos per compita 8C angiportus circumuagando, ut ilium facftuimitaren cr*t%
tur,acfe Augufto confecrarent, adegit. Vnde tracfturn,ut hodie etiam qui Confecrtti im
Imperatorem uerbis adhortantur, fe ei dicant effe facros i Is igitur Pacuuius piatori.
obtinuit, Ut ab omnibus facrificaretur ob hanc rem, ac in plebe aliquando
profeffus eftfc Catfarcm heredem ex aequo cum filio fuo nuncupaturum,
non quodpofsideret quicqua, fed ut Auguftus eum huius ftudijcauia re¬
muneraret, quod etiam facium eft. Porro Auguftus cum alia quae ad im^e
rium pertinerent maiori iam ftudio, quippe cuiidultro effet oblatgmyc-guj
tum multas leges condidiriquarum ego aclionum, praeter eas qute Condu¬
cere noftro aliquid operi poliunt, fingulas perfequi opus non habeo: idem
in reliquis etiam fadurus, ne moleftus lecftori fim,ea introduces,qua? ne hi
Jpfi quidem accurate recitarunt, qui maxime hoc propofitufibi habuerut*

Enimuero non omnia proprio colllio Auguftus egit, fed multa publice de> eon -

liberanda propofuit, ut fi quid alijs difpliceret, corrigereid ponet: Omnes ufa*

nero adhortatus eft, ut fuum fibi confilium aperirent, fi quid recftius inueni
rent, libertatem omnem eis cocedens, eorum 63 motus fententijs quaedam..-^
retracftauit : praffertim uero a Confulibus, aut U ipfe Confulatum gereret, a
collega fuo hoc contendit.Ex reliquis etiam magiftrajpus fingulos,ex Se¬
natoribus forte quindecim delegit, qui per fexmenfes confiliartj f j effrfit,

*ta ut uideretur per hos etiam reliquis omnibus ea qua? ftatucret cotivNjU-
nicare.(de nonnullis quidem ad uniuerfum Senatum retulit,tamenjDr^fta
te ratus eft,ut cum paucis per ocium de plerifcp & maximis rebus cofilium ,
caperct*)Hos etiam iudicijs aliquando adhibuit,cum nihilominus Senatui
1 1 D quoqj

)

<r^r >; ^ '< ■ m

I •" \ y \/

":1'\ ■■■ Y| i

’ DIOfHS ROM, HI ST.

quoque faa efFenqtit prius, iudicia, ac legatis bC oratoribtispopuldrumre'
Comitia* gumqj reiponfa dedit. Comitia uerd populi' etfi nihilominus habebantur,
tamen nihil prartcr tioluntatem Augufti agebatunmagiftratus partim ipfe
deOgnabaq alios populo plebicp creandos permittebar, id modo curans,
ne qui indigni per coitiones aut ambitum defignarentur . Ha?c fuit Ait'
gufto generalis lmperrj adminiftrandi ratio : nunc fingula , qua? necef'
laria relatu uidebuntur, ordine profequar cum Confulibus, fub quibus
V iarmrcft' acia iiint. Anno co, quem ilipra demonftramrnus, cu$n uideret Augtf'
dio. ftus uias extra urbem aliquandiu negledas, difficilia itinera exhibere, re*
liquas patrum quibufdam proprijs fumptibusreficiendas mandauit:Flami
niam, quoniam ea du durus erat exercitum, ipfe procurauit, eftcp ea firatim
inffourata,acob id Ibatuae Auguiti funtfupra aras in ponte Tiberis, bC A/
rimini pofita?. Reliqua? uiae pofteriori tempore refed;e,fiue publicis, ( ne>
que enim Senatores libenter fumpus faciebant )Tiueipfius Augufti funi*
ptibus hocfadum quis dicere uelit:necp enim inger huius, bC publicum &
rarium quid interfuerit, fatis uidco,quantumuis Auguftusftatuas nonniib
las fuas argenteas , ab amicis fibi bC populis datas , in numifma conciderit,
quo exiftimaretur exffiis facultatibus omnia quae praTe ferebat impende'
re. Itacp mihi animus non eft dicere, pecunia'ne fua, aut publica Imperato'
res quicquam perfecerint, cum utrunq* faepius obtigerit:neqj mihiaes alie'
sium fadum,aut donationes, bC alia id genus referre lubet,cum haec omnia
populus cum Imperatore jfemper communia habuerint. Auguftus his pe'
Augujhts m radis cum exercitu ab urbe profedus eft, ut in Britanniam bellum transfer
Gallicoi er H i ret : uerum poftquam in Galliam uenit,cum Britanni oratores petitum pa'
jpunicds com - cem ad eum mififtent, componendis Gallicis rebus, qu^e quia fubadis illis
ponit. fbuim bella duilia fubfecuta fuerant , etiamnum fluduabant , Gallorum^
agendo ccnfu,uitaq3 bC republica formanda aliquid temporis extraxit, In'
dc in Hifpaniam profedus,eam quoc^ prouincia conftituit. Anno fequefl
An. v.c. 728 . ti, Augufto v i f i . Statilio T auro Confulibus, Agrippa , quia nullam uiaiti
Agrippa Sept<t demendam fufcep erat, Septa dedicauit. Scptalocus cftin Campo Martio,
exornat . eum ad habenda tributa Comitia Lepidus undiquaqj porticibus circundii'
dis aedificauerat, tabulis lapideis bC piduris a fe exornatum Agrippa, Se'
Septa iniit, ptal ulia ab Auguilo cognommauit. Hic quidem Agrippa eo fado no mo
cCnxViidia nullam, fed magnos honores apud Ctefarem omnescp alios inue
nit:na'rn omnibus rebus CaTari quam maxime clementium, gloriofarumq?
SC utilium adionum auror adiutorcp cum eflet, nihil tamen eius gloria? fibi
arrogabat, honorescp ab eo fibi tributos no in priuatum fiium commodum
autuoluptatem, fed in Augufti acReipublica: utilitatem conucrtebat. At
C ernelij Gfli CorfieliUs Gallus ad libidinem ex honore fibi ab Augufto dato praecipita'
i meritus m't3ita ut multa c5 tra Auguftum uana dida deblateraret, ac multa flagitiO'
fe ageret, ftatuas fibi ipfi per uniueriam propernodum Aegyptum ponens,
V alerm fuaepada in Pyramides infcribens . His de caufis accufatus a Valerio Lar>

gw. go,qui focius eius & conuidor fuerat, ignominia ab Augufto affedus eft,

prohibituscp infra j^ouincias eius degere ♦ Eo fado, multi quocp alij Gal'
lmAag^efsijUaria eius crimina detulerunt:decretumcp efl ab uniuerfo Se'
n2'u,iitiudicio damnattfs exularct, bona eius Augufti edent, ac rem facra
eius rei caufa Senatus faceret* Gallus dolorem non ferens, morte uolunta'
ria damnationem pramenit. Documento fuit is Galli cafus, quam paru fi n'
cereplericp beneiiolentia alios profequeretunquando eos fe Gallo, quem

adulati

/

C

LIBER LIII, 515

adulati hacftenus fuerant , prxbuere , ut eum ad inferendas fi bi manus ade-
gerint,& ad Largum, quoniam eum iam crefcereuidebant,ftudiafua con-
uertere , proculdubio fi quid fimilis rei eueilifiet, eadem in ipfum ftatuturi*

Certe Pro culius ita deLargo fenfit,utobuia eo forte facfto, nares fiias oscp P roculijde
manu comprefterit,ijs qui fecum erant fignificans nercfpirare quidem Lar tergo fentctt'
go praTente quenquam tuto pofle. Alius quidam Largum accedens,adhi-
bitis arbitris, Largo ipfeignotus, percontatus eft, Notus 'ne ei effet; dC ab-
negante id Largi", rem in tabulas adfignauit : quafi uero homo improbus
non pofsit etianrtgnotum calumnijs impetere . Adeo autem pleriqj magis

adiones aliorum,quamlibetprauas,imitantur,quam infortunia.eorum ca¬
nent, ut tum temporis etia M. Egnatius Rufus, qui cum Aedilis plebis fuif- m.e gnatij r«
fet, eocp in magiftratu praeter alia multa re<ft e facfta, aedificijs quoque iuo an fi xdilis in Au-
no incendio correptis feruorum fuorum, aliorumcp mercede coducftorum guflumcom -
opera fuccurriflet,ideocp ei a populo fumptus in eum magiftratum dati, & meli
ipfe praner leges Prartor creatus eflet:animo propter hg c fublato, Auguftu
defpexerit,ac publice feriptum propofuerit,fefe illgfam integramcp fucccf-
fori urbem tradidifle. Id iram cum aliorum in Republica principum, tumi-
pfius Augufti mouit,qui paulo pdftEgnattum ne quid prteter caeteros fibi
fumeret,edocfturus,tuncfatishabuitAedilibusmandatTe, cauerentnequa Acdilib.inccn -
Incendia exifterent, aut fi extitiflent, ignis reftinguendi cura gererent. Eo- diorum cura
dem anno Polemo rexPonti in focios aefoederatos P. R. adferiptus eft, ac mandata.
pnma fubfellia in theatris per totum cius regnum Senatoribus tributa. Au Po^Wo focius
guftum iam in Britannia, quia depacfto non conueniebatur, expeditionem Kom*norufi-
animo agitantem,Salafsi,Cantabri,Afturescp rebellionem facientes redhi-
buerunt: quorum Salafsrj fub Alpibus habitant,utfupra dixi, alteri uero re- A aIJoru>
giones Hifpanije planas ad Pyreneum montem, ac munitifsimasPyrensei * rww|fecr
partes incolunt . Igitur Augufius, qui tum nonum Confulatum, M* Silano ilQWUm rrbd
collega gerebat, aduerfiim Salafibs Terentiu- -Varronem mifit, ipfe bellum v c

cotra Cantabros & Aftures fufeepit gerendum * Varro in terram hoftilem T erentimylr
multis fimul lo cis, ne coire inter fe,ac iuneftis uiribus uicfloria diftinere p of- ro Salajfospcv
fentjirrumpens/acilime Salafibs, non magnis nimirum fibi agminibus qc- domat!
currentes, uicit, &C ad accipiendas pacis conditiones adegit:qtm certam ar¬
genti fummam eis imperauit , quafi nihil praeterea damni accepturis , ad id
argentum exigendum undiq* dimifsis militibus, omnes qui eflefe^f^i
aetate, comprihendit:diuendiditcp ea conditione,ne quis eorum aiNte uice-
fimum annum liber fieret. Agri eorum pars optima cohortibus praNoria-
nis data, urbs Augufta Praetoria fuit. Cum Aftures ac Cantabri, fimul bb^o Augufla p r<et&
a Cacfare petiti, necp dederent fe locorum natur^ cofifi,nec]3 etiam maniim rui,
confererent, quippe & numero longe inferiores, 5£ uelites pleriquc,cumqj far bello cZ
eum,fi qua fe commouereqfubinde editioribus locis occupatis, ac iylueftri . Fnco pro¬
bus conuallibus infidias collocantes , frequenter infeftarent : Auguftus in : ^
fummis difficultatibus conftitutus, ac ex labore curiscp in morbum prola-v.
pfus,C.Antifl:io eibello pracfecflo, Tarraconem fe contulit. Antiftius in c:'c?Antiflius a-
ius belli adminiftratione multa praeclare gefsit,non cjyod artibus imperato Jlures umit .
rijs Augufto anteiret, (ed quod eo contempto Barbari, aufifunt p.^lf^on
gredi,idcp finiftrum feceruttita dC multa ipfe oppida cepit, T . deiri^Ca> T.Cmfim.
rifius Lanciam, que efi: maxima Afturixurbs, defer tam occupauit,multa$ tencia.
alia infuam poteftatem redegit . Finito hoc bello, Auguftus emeritos mili-^^ E ac*^'
tes exautorauit , urb emep eos in Lufitania , Auguftam Emeritam nomine, riU

D a condere

&

' \

&r£ 2

DIOKIS' ROM. HI Stl

SpeiUcuU a- condereiufsit: fjs qui militari etiamnum erant aetate ,fpecftacula quadam
jlrcnjU. per Marcellum acTiberiu,quafi Aediles, in ipfis caftris exhibuit: iubarpro

I ubaregnum. paterno regno Gaetuliae quafdam partes, quoniam pleraeqj ad morem Ro'
manum copofitae erant, &C Bocchi Bogudisq* ditiones dedit; Amynta mor
Amyntxmors. tuo, regnum filijs eius no tradidiqfed prouincia P.R.fecit,atq3 exinde Gab
Galatia crhy lograecia cum Lycaonia Romanum haberepraefecftum cepit: oppida Pani
caonia prom phyliae,qute prius fub Amynta fuerant, fuae funthbertatireftituta.FerehoC
cUR.om.jimt . fpfo tempore M. Vinicius Germanos quofdamultus, qm Romanos unos
M .Vmicijdc in /pfoj-um regionem commercij gratia ingrefibs obtrunt auerat, ipfe quo'
Germanis «i- qUenome Imperatoris Augufto parauit. triumphiqj ei ,ppterhanc,aliasc]*
j.eg fum geftas decreti funt :.quos cum recufafiet> Fornix trophaeum ferens
in Alpibus ei pofitus eft,dataq5 poteftas Calendis Ianuarij fingulis coronae
&C ucftis triumphalis geftande. Auguftus bellis ad hunc modum confebhs,
Uni templum Iani templum, quod propterhaecbdlafueratreferatunuclaufit.Agrippaatf
clauditur . tem eodem tempore proprijs fumptibus urbem exornauit: nam dC portiet*
Agrippa por- Neptuni propter uidforias nauales extruxit , Argonautarum pieftura dt'
ticum Neptuni corauit, & fudatorium Laconicum fecit, Laced^emonicum autem uocatur
erbAneu l*- ^ genus balnei, quoniam hi tumnudari corpora, & inungi oleo praecipue
conici* er P*» uidebatur.Pantheum quoqf perfecit Agrippa; id fic dicitur fortafsis, quod
fbem extr pt. jn fi^ulacris Xvlartis 5£ Veneris multas DetW imagines acciperet: ut uero
mihi uideturjinde id nominis habet, quod forma conuexa faftigiatum,coe'
li fimilitudlnem offenderet . V oluit Agrippa in eo Augufti quoqj ftatuatri
collocare, nomenqj operisei adferibere : neutrum autem eo accipiente, in.
Pantheo ipfo Caefaris fuperioris ftatuam. Tuam Suf Augufti in ueftibulo pO'
fuit ♦ Qua: quoniam non eo , ut cum Augufto de liberalitate contenderet*
fed firma erga hunc beneuoletia,& perpetuo Reipublicae ftudio ab Agrip
pa fierent, non modo non culpauit Auguftus, fed magnis potius eft profer
NuptU M dr~ cutus honoribus.Nam cum propter morbu nuptias filiae fuaeIuli*,&Mai>'
ccUi er iuli*. celii ( erat is fororfs Augufti filius ) Romae non poftet facere, Agrippae eas
celebrauit opcra:cumcp domus in Palatino monte, quae prius Antoni^do
inde Agrippae Sd Meflalae concefla fuerat, incendio eftet abfumpta, argen-
/ Agrippa coha to Mefialam donauit, Agrippa in fuamdomu ad ferecepit»His rebus haud
bitator A «g«- equidemiiiriaanimu Agrippa fuftulit. C. etiaquidS Toranips nulla culpa
fti. \r. r;v:.y> r-Vrib. plebis patre fuum, libertu quideeum alicuius,in theatru im
C.T ordnij in trodux/ .et, ac in fubfellio Tribunicio apud fe colloeaftet Jnnotuit quoque
patrem pietas. p.Sei6ilius>' qui ludis quibufdam urfos trecentos, & totidem alias Africas
r. Ser uilms fc- ^elTtlas mterfecifTct.Augufto X.C. Norbano Confulibus, Calendis Ianua-
rarum conjt' r^s Senatus iuramento confirmauit fe cius adi a approbare: cumcp iam urbi
v er 2oa appropinquare diceretur ( nam propter morbum diutius abfuerat) ac poF
Aiwk licitus populo uiritim centenos eftet denarios, negaftetcp fe prius idpro'

• f feripturu, quam Senatus aflenfiflet, omni eum legum necefsitate Senatus?
P rat. liberauit, ut,uelutidemonftratumameeft,uerecumplenapoteftatepeife
Auguftus fui iuris, legibus qffolutus, agere aut non agere omnia fuo poffetpro

bus foluitur. arbitrio.Harc abfcntfpaefari decreta, Poftea quam in urbe aducnit, alia pro
Marcello oTi faR~e & reditu eius al ia, ac praeterea decretu, ut Marcellus inter Praetorios
berio tempus i n Se- ^ctS^fletjdecenniocp maturius quam leges poftiilant,Confulatu pe-
petendi magi- teraHTiberioq? permiffum, ut Ongulos magiftratus quinquennio ante cft
1 rc!!uf; wnftitutum fuit, adire poftet, ftatim^ alteri Qtiaeftura, alteri Aedilitas data
eft;dC quia fj qui Qp^ftores prouinciarum eftentjnumerum no explebant^
, forte

C

f''J LIBER LII I.

forte ad id delccftifimt ompes qui citra hoc officium fiipen oribus ufque ad
decimu annis Qiiaeftore/fuifient^Hxctumm urbe memoratu digna acfta
font.Ca?terum Cantabri Aftures,ubi primum Auguftus ex Hifpania,L. CMabrorm*
ei Aemilio prxporitOjdifcefsit^rebellione extemplo facfta, ad L. Aemilium Ajiurum re
prius quam ei quicqua ilii confilij indicaret, miferunt qui dicerent, frumen heUl°'
tum ipfos alias cp quafdam res exercitui donare : atque ita cum nacfti efflent ^.Aemfc
permultos Rpmanos militesad ea apportanda profectos, in loca fibi op¬
portuna addu&os interfecerut * Sed hoc eis gaudium diuturnum non fuit,
quin agro ipfdru uaftato ,incefis oppidis, & maxim e * celeriter manu ca-
peretur.Interim alia quocp expeditio quacdafimul 8C ceptamoueri,6£ deft-
ta.In Arabiam Felice, cuius tum rex erat Sab os, Aelius Largus exercitu ad- A elij urgi hi
ducebat . Cui etfi primo in cofpecftum nemo prodiret,tamen haud exiguo Arabum f eli-
id iter labore ftexiunam folitudo regionis, fol quoqj 8C aque natura infefte, ccminfiUxex-
ita eos afflixere, ut maior pars exercitus periret . Morbus ipfe nulli notoru f cdlUo'
afsimilis,in caput decumbebatjeocp exiccato, multos ftatim perimebat: qui
uero euaViffent morte, tjs in pedes per totum corpus tranfibat, eoscp ita affi
ciebat ut remedium nullum prodeifet, nifi quis oleum uino mixtumbibe-
ret, eoqjfe inungeret, quod fane paucifsimis licebat facere, cum neutrum
zjs Jocis nafcatur, neque ipfi eius fecum copiam attulifflent , Inter hsec mala
barbari, qui prius fi quando praelium comififflent,femper inferiores difcefi
ferant,ac oppida quaedam amiferaqmorbo auxiliario duo ufi, Romanos ag
grefsi fua receperunt, reliquoscp Romanos fua regione expulerunt . Hi pri
mfatqgut mea fert fententia, ultimi etiam Romanorum eoufcpin Arabia
iftabeilo progrefsi funt;Athlulorum enim tenus ( urbs ea infignis eft) per- Athluk .
uencrant. Auguftus x i Cpnfufcum Calpurnio Pifone,adeo graui morbo An.V.C.?$L
decubuit, ut nulla (alutis (pes adefflctbtaque omnibusitautfato coceflurus A uguftivtor -
difpofitis,magiftratibus, 8C Senatoru equitumcp primoribus adfcconiiO' busgrauifii-
catis, nemine fibi fucceffore (cum omnes putaret, Marcellum ad hoc ab eo mm'
deftinatumiri.) conftituto, cum quaedam tjs de publicis tfegocijs expofuift
fet,Pifoni libellum, in quem exercituum dC redituum publicorum indicem
co nfcripferat, Agrippae annulum tradidit. Antonius uero Mufa, cum nihil Antonius
Auguftus eorum qure maxime ad fanationem opus erant, pofftt facere, la- fa A“guftu rc*
uacris frigidis,frigidiscp'potionibus fanitatireftituit: quam ftituit faniutu

pecunia ab Augufto dC, Senatu multa, ufuscp annuli aurei ( libl^femm
erat) datus eft,immunitascpnonipfimodb,fed omnib.eandemart^m exer immunita m e
centibusin pofterum quo cptem pus concefla. Verum epim uero ut p^fam ^concejpu
conuinceret hic Mufa opus fortuna* faticp fibi arrogafife, euenitpaulo poft
ut Marcellus segrotans, eademcp ratione a Mufa eodem curatus, morteux^rccHimorf,
obiret: quem funere publico elatum, laudatumcp pro more Auguftus in fe- p* quibus eum
pulcrumabipfb facftum condidit, memoriacp eum theatri eius quod ante.fetton^ Ac¬
ceptum a C afflare, Marcelli dicftum eft, honeftauit : iufsitcp ut ludis Roma, &ultlls
nis effigies Marceili aurea, aureacp corona,& fella curulis in theatrum infer tbe *

retur,mediacp inter praefecftos tjs ludis magiftratus gillo caret. Verum haec trm'
poftea temporis a&a funt , Tum uero Cadar ualetUvArie recuperata, -Ra¬
mentum quod fecerat in Senatum intulit, uoluit^p recitare, oft..c:>d^.ho>
minibus neminem fe fui principatus fuccefforem conftituifte,ne tamo^le-
geret,ab omnibus prohibitus fuit:id uero fummam eius apud omnes ad%i _^
ratione excitauit, quod Marcello, que fororis fuae filium, geiierumq* fuum*r ^

amauiffet, quem tot honoribus orriafflet,cuius munus Aediliciu adeo fplen

D 3 dide

pt DIONIS ROM. HIST.

dide adornamfFet fuo auxilio, ut per totam aefta,tem fupraforu conopeaftt'
fpendcrit,equitem faltantem,iufignemcp mulierem in orcheftram introdu
xerit, tamen ei principatunon credidiffeqfed ei Agrippam praetuliffet. Nft
mirir Caefar nondu animo iiiuenis Marcelli animo fatis fifus erat, & uebpo-
p ilium libertatem fuam recipere uolebat, uel Agrippam fummae rerum ab
eo praefici, quem cum compertum haberet a populo fummopere diligi, ta-
men nolebat ipfe ei imperium mandare.Porro Auguftus aileuato corpore,
cum intelligeret his de caufis Marcellum fimultate aliquan^contra A grip'
Agrippa ob fi* pam fufcepiffe,ne fi uno in loco manfiffent, offenfae inter ec*s ac contentio'
rnultaes cum nes intercederent, Agrippam continuo in Syriam amandauit. Agrippa up
Marcello in Sy ke praefecfus, in Syriam non perrexit, fed adhuc maiori ufus moderatione,
riam amanda- eo mifsislegatisfuis,ipfeLesbiperrnanfit. Auguftus uero decem tantum
tm' Praetores, quia pluribus opus non haberet, conftituit,idq3in plures etiam

annos:quorum reliqui eadem quae prius orticia exequeretur, duo uero ad'
miniftrationi fingulis annis praeeffent . His fingulis ordinatis,in Albanum
exijt, ac Confulatu fefe abdicauit. Qiioniam enim ipfe iam inde a compo*
fitione Reipublicae , ac nonnulli alij toto anno Confulatum gefierant,
inhibere eum morem cupiens,ut ad plures Confulatus perueniret, extra
urbem magiftratu abrjt, ne impediretur. Laudatum eft hoc eius facftum,
LAcfliusCon- i dtp etiam, quod in fuum locum fubrogauit L.Seftium, qui uir femper
fUif Bruti rebus fauerat, omnibus cp in bellis ei ad fuerat, ac adhuc eius memo'
riam colebat, imagines eius habebat, eumcp laudare (olebat: amicitiae uero
obferuantiam,fidemq$ Seftrj non modo non odio, fed honori etiahabebat
Auguftus . Ea propter Senatus Augufto hos honores decreuit , ut Tribu-
Honores Augu nus plebis perpetuus eflet,ut quoties Senatus haberetur, etiam fi Confala-
80 decreti.. tum non gereret, de qu/bufcunqp rebus referre poflet, ut Proconfulare im¬

perium femper haberet, necp idin urbem intrans deponeret,autrcnouan-
do opus ei effet,ut maior ipfi inprouincijs quam praefecftis earum femper
Tribunicii po effetpoteftas.In$e exortum eft, ut Auguftus, quicp eum funtfecimlmpera
feftisib impe tores, lege quadam reliquis hifce, QC Tribunicia poteftate uterentur . Nam
ratoribus ufur Tribuniplebitf nomen necp Auguftus, necp ullus alius imperator gcfsit. Ac
mihi fanehsqc ei tunc non adulantes, fed ueretribuiffe Romani uidentur:
insomni re cum ipfis tanquam liberis hominibus agebat: ita cum
Auguftus ut lefidarel f ac legati a Phraate Romam adueniftent, fuarum controucrfiaru
eontrouerfium caufa^ftSenatum eos Auguftus introduxit, ac deinde mandata fibi a Sena
T cridatisac cognitione, Teridatem Phraati nequaquam tradidit: filium tamen

Phraatis dijudi pWj-aatis,que ante ab eo acceperat, patri remifit,ut pro eo captiuos, fignaqj
urtt militaria Crafsi dC Antoni) cladibus amifla reciperet JBode anno Aedili cui

Aedilis curulis Cd am plebis mortuo,C.Calpurnius,quitameante Aedilis curulis fuerat, fuc
Aedili plebis . fcefsiqquod alias lacftum fuifle memoriae proditum nufquam eft.Ferrjs bini
fuc cedit, fingulis diebus praefecfti urbis fuere, intercp eos unus qui nondum iuueni-

Liuia aetatem attigerat.Sane mortis Marcelli caufa Liuiae a quibufdam impii

•& morte M ar tata eft,qup eum fuis fijtjs praeferri indigne tuliflet:eam tamen fuipicionem
«Ili* dufcran effecit eius,a&equentis anni temperies, ita uitiofa, ut ingens horni

fttiutio aeris ~ numjf TJ&Ho morbis abfumpta fit.Tum quocp ( ut fere huiufmodi mala
a figiv^:iuis prxnunciantur) lupus intra urbem depraehenftis eft, ignisqp^

J 4-.. / tempeftasmultaaediftcialaefitjTiberiscpaucftuspontem

' : ~ fublicium euertiqfecitcp ut urbs triduum

eftet nauibus peruia,

DIONI?'

y

' r* \ :

DIONIS

'V

liber

i

CONTENT^

A tf.V,C73»,

733*

f34‘

W

73^*

31*

R OMAN AE H I S T O R I AE

CLV }/$ Q_y AGESIMVSQ.VARTVS,

Jyuilielmo Xylandro ^AuguUano
l] interprete .

>RVM IN HOC DIONIS IilBRO; INDEX

Quemadmodum promatores marum & annona ex Fratonjs uiris fint delefti.

Vt Noricum fuerit J^aSium, ac Rhytia ♦

Quomodo Alpes maritima Romanis obedire ceperint
Vf Balbi theatrum fuerit dedicatum ,

De Marcelli theatri dedicatione .

u e morte Agrippa}utq; Cherrhonefus in bonis Auguftieffe ceperit,

Qluomodo Auguftaliainjlituta fuerint*

Annis hac aSia x 1 1 1 .quorum Cofi.hi recenfentur,

M.Claudius M.F Marcellus A efemims.

L*Aruntius L,F,
tUollius.

QLepidus.

M.ApuleiusSex, F,

F.Sihus P.FJMenw.

C. Sentius .C.F. Saturninus.

^Lucretius Qj.Vifralio.

Cn. Cornelius L.F. Lentulus
P* Cornelius P»F.Le«r«//(s Marccllinus.

C. Furnius C.F.

C. Junius C.F. Silanus.

L. Jyomitius Cn.F.Cn.N.Aenobarbus .

P.Cornelius P.F.P.N. Scipio,

M. DrufusL.F.Libo.

L. Calpurnii.sL.F.Pifo .

M. Ucinius M.F. Crafjus
Cn. Corne Inis Cn.F.Le titulus.

Ti. Claudius Tiberi j F.N ero ■

F*- Quintilius S ex. F, V arus.

M. Valerius M.FMejJalaBarbatus,

P 'Sulpicius P.F. Qmrinius.

P‘F abius qJ\ Maximus.

O.- Aelius Q.F.Tubero.
lulius Antonius M.F.

F. Africanus* .

nnvs infequcnsM. Marcellum, L.ArnmtiirmConfules An. v. C.731.
habuit.Eoanno iterum Tiberis mundatione Romae naui'
bus uehi licuit/ulmmibus cum alia i ;)ulta, tu ftatuae in Pan
theoidae funt, ita ut hafta etiam e manu Auguf^i exalte- Prodigit,
retur. Peftis eo anno per tota Italia ita graflata <feris
« - - colendisnemo uacaret, quod idem exteris etiam regMuC

us euemfle opinordtacp Romani lue ifta,famecp attriti,exiftimantes id ^

- lau^ a“a caufa contingere, quam quod Auguftum non eo etiam an>^ " ^

D 4 no

\

$20 DIONIS ROM. HI ST. "V,.

no Confulem haberent, Dictatorem eum dicere uoluertmt, inclufumcpi»
Curia Senatum eo u i compulerunt, ut hoc deWnerent,nifeciftent, incen'
Auguftus Di- dium ‘minitantes .Ipfi cum xxiii i.fafcibusad Auguftum accefierc, oram
flatura et Ccn tes ut fc Dictatorem creari, annonae cp procuratorem exemplo Pomperj p*
furam recufat. teretur. Auguftus muitus quidem, tamen annong produrationem fufcep%
iufsircp ut lingulis annis duo uirfqui ante quinquennium Praturam gefsiP
fent, frumento -diftribuendo coftituerentur .‘Dictatura aUtem nequaquam
admifit. quinimo cum alia ratione neqj uerbis necp precibus populum pof
fet inhibere, ueftem luam difcidit^ recte inuidiam atq$ odkim eius nomini*
uitans,cum honorem &poteftatem maiorem etiam Dictatoria haberet. I'
demfecitjCum eum Cenforempcrpetuum conftituereuellent:necpenini
hunc honorem accepit, fed Cenfores ftatim alios fecit, Paulum Aemilium
Cenfores . Lepidum, dC L. Munatium Plancum, fratrem hunc eius qui quondam pro'
feriptus fuerat:Lepidu ucro eum, qui tuncipfe proferiptus fuit. Hi poftre'
Omen, mi Cenfores ex priuatis fuerunt, quod ftatimeis eftoftenfum. Tribunal
enim ipforum cum prima magiftratus die cdnfeenderefit, corruit & confra
ctum eft,nec deindealij Cenfores eorufimiles creati funt. Auguftus quan'
Auguftus qui uishisCenfuraeftetjmandata,multatamen quse eorum eftent offici) egit,
Rom<e corrc - collegior um alia prorlus iuftulit, alia correxit , ludorum curam omniu PrX'
xcrit. toribus iniunxit,ita ut eis a populo aliquid daretur: edicto etiam addito,ne

quis plus reliquis exfuis facultatibus in eos impenderer , ne'ue munus gla'
diatonum iniuftu Senatus , aut faepius duabus quotannis uicibus , aut pltf'
rium quam centum ftuiginti gladiatorum exhiberet. Aedilibus Curulib,
' incendia extinguenda mandauit, fexingentis feriiis quorum ad hoc utere»
O rcheftra. tur opera datis. Ac quonia equites, & fceniinx illuftres adhucin Orcheftra
faltabant, prohibuit nc-non modo patriciorum liberi (id enim iam ante cau
tum erat) fed etiam nt potes eorum, quicp equeftris eftent ordinis,amplius
idfaccretinhisactpnibus legislatoris Auguftus, & Imperatoris fpeciem
nomencp oftenff.rin alrfs adeo fc demifit, ut amicis quocp in ius uocatis au
M.Pritnuf. xilio fuerit.M. cuidam Primo dies erat dicta, quod Macedonia! profectus,
bellum Odryjis intuliffenis cum modo Augufti,niodo Marcelli ex fentav
tia id fe feciffe diceret, Auguftus nemine uocante ad tribunal uenit, interro
gatuscp a Patore, madalfet neidbellum Primo, inficiatus eft:tum Licinio
Licinij Mtmr-* Mx.fiv.riCqui caufam Primi agebat, multis eu maledictis incedenti, aeper^
ri£ m A uguftu contagi quid hic in foro ageret, aut a quo uocatus adeftet, A' re, inquit,pu
contumelia. ~ blicaprop ter haecij qui fan£ erant mentis Auguftum laudauerunt, adeo ut
trdAuouftum §^‘iatu^n qnoties uellet conuocandi licentiam ei darent:reliquimale de eo
‘ * 1 ‘ lenierunt : inuenticp non modo qui Primum iuis fuffragrjs liberarent, fed t*
Pannius CtyioJ-tmn qui in Augufti perniciem confpirarent ♦ Eius confpirationis dux fuit
[‘Fannius Caep io/ocq autem nonnulli alrj,intercp eos/Murena etiam fiue ue
' ' re , fiue falfo habitus, qjui libertate dicendi contra quofcuncp intemperanti

<Tad faftidium ufep utebatur.Hi cum die dicta in iudicio non comparuiflent,
abfentes exilio damnati funt,dC paulo poft necati:neque auxilio fuit Mure*
Vroculius. nae necp frater eius Pjfeculius,ne(p fororis maritus Maecenas, qui tamefum
■Mtcenas. moS-^nud Auguftum loco .Hi confpiratores cum nihilominus quo^
rundiri luaicu fententijs abfoluerentur, legem Auguftus tulit, ne quis oc
cuLe in iudicrjs eorum qui ad nomen die dicta non refpondiffent, fuffi agiu
et, utep hi omnes indicta caufaab omnibus damnarentur. Quod eum
non iracundia commotum, fed propter utilitatem publicam inftituifle, ipfe

cuidenter

...J k I b4! R L‘ 1 1 1 1. ' nt

Edenter demOnftrauit. Qrnji enim pater Ctepionis alterum femorum, qui A^u[H hum,4
axm lilio eius fugerant, v:$m mitteret, quod ei ad mortem cum raperetur, mm'
opitularitioluiftet : alatum qui herum prodidiftet, per medium forum tra-
ducftum cum tabulsfaufam fupplidj indicate,in crucem tolleret, Auguftus
id facftum indign|fio tulit: quod nifi in quodam iudicio paftus fodiet aliter
quam lege ipfiusjjtautu fuerat, fuifragia ferri, profecfto omnem eoru qui fa- *
dlaipfius imprcpabant, reprtehenfionem refelliftet. Eotempore Cyprum Cyprus crGai
ac Galliam NaiConefem,quia nihil armis fuis indigerenqpopulo reddidit, & N arbonen-
atcp ita Procor&les etiam iniftas prouincias mitti ceperunt.iouis etiaTo* /K P0pul°rech
nantis templum dedicauit, de quare duo htec commemorantur, & in ipfo
tunc facrificio tonitrua accidiiTe, 8C fomnium deinde Augufto tale oblatu. J T°^tts
Cum propter nominis ac formae eius Iouis nouitate, .& quod ab Augufto S(V
is cofecratus elfet, maxime aut, quod adfcendetes m Capitolio ad eum pri- ■
mo pcrueniebat, lupiter Tonans ab omnibus frequentaretur ac coleretur,
imaginatus eft in fomnis Auguftus Iouem Capitolinum fecum expoftula-
re, quod fecundo iam ipfe loco haberetur, fe que refpondifle, excubitorem
hunc Tonantem ei Capitolino a fe efle pofitumtideocp orta die , tintinna-
. bulum Iout Tonanti appendit, fomnij confirmandi caufa . His enim tintin-
nab ulis ianito res notfturm utuntur, ut fi quid ufus fit, fignificare pofsint.

Haec tum Romae acfta. Sub idem fere tempus Cant.abri Alturescp rebellio- Cantabrorum -
nem fe.ceruntdii quidem propter faftum ac crudelitatem Carifij, illi autem ct Aftarum rc*
quod Aftures iam defecifte fentirent: contemptoepC, Furnio, quem quia ^I0*
recens adueniifet, imperitum fuarumrerum efte fodicabant. Verum hunc
longe alium utricp experti funt, cum aiixilium Carifio uemens acie utrofqj ’ wmu
iiicftos fn feruitutem redigeret. Cantabrorum pauci uiuiinhoftium pote-
ftatem uenerut : nam cum de libertate defp eradent; .fota quocp contempta,
mcenfis munitionibusfeipfos interfecerunt,autun^onfiagrarunt:alij pu^
blice fumpto ueneno perierunt, ita maxima ac ferocem a pars Cantabro¬
rum perijt. Aftures nero ut primum ab oppugnatione oNnidi' cuiuidamre
pulfi , pnelio etiam deinde uicfti fuere , armis pofitis ftatini perdomiti funt*

Hocipfo fere tempore Aethiopes qui fupra Aegyptu habitimt, duce Caiv Aethiopum in
dace regina ufq$ ad urbem Elephantinam populado obtiia q&eq* progreft Aegyptum ex¬
ii funt. Ibi cum audirent C Petronium Aegypti pracfecftum cc%ra fe ueni- Pedlti°>[ub U
~ re, ante eius aduentum difceftere,ut fe fuga eriperent:fed depraefo^f^fu^ ,

nere, uifliqj, etiam in fuam regionem eum pertraxerunt • Ibi quocfVregie c
re gefta Petronius,cum alias urbes, tum regiam Tanap en occupauft %adf tanape, '
ruta, pnefidioq? alio quodaloco reli<fto,.cum maiore parte exercitus recNf« ^ -

fit, cum necp progredi propter arenam & aeftum,hecp ibi comode cum toV
taexercijtu permanere poffet.Interim audiens Aethiopes eos quos in prg-\ _
fidio pofuerat aggreftbs, iterum in eos exercitu duifto, fuos liberauit, Can- J *
dacen^ ad conditiones pacis accipiendas coegit. Interea temporis Augu- ^ " 7
ftus in Siciliam profecftus eft, ut eam,ac omnes alias ad Syriam ufep prouin
cias conftitueret.Per cius'abfentiam populus Romanus in creandis Con'
folibus feditione abitatus eft, quod ipfum fatis ofteMit, incolumem Rsnv Rm* turba
publicam fi fub populi eftet imperio,manere non pofte, cum pan^g^inie- (:0.mit!/s Qon~
riqquinipfis comitrjsacmagiftratibus conftituendis,ubipopulteiV^te^ [alaribus .
ftas,res ad tumultum peruencrit.Confulatus locus alter Augufto feruafo^
tur,fdeo<$ anni fnitio M.Lollius folus Conflfiatum gefsiCCaTare
folatum non aecipiente,Q.,Lepfdus dC L, Silanus eum ambiuerunqitac^ fa

. ’ uoris

$12 DIONIS R'oi HIST.

uoris uenatione fua omnia coturbarunt, ut cordati uiri Augufrum Roma
euo carent. Auguftus lpfe quidem Romam nortfelijt, fed Confulatus peti
tores adfe profectos,ucrbisincrcpatos,iufToscp cuiu/uffragia ferrentur, ab
eiTcjdimifit.Nihilo fedatius res acta eft, fed tantum dek-^o lactionu ac cur*
barum extitit,ut uixtande Lepidus Conful creatus fueri£. Quae Auguftus
molefte ferens, cum neq? foli Romae uacare poffet.nccp eaftn fine guberna*
A gripp<tgc~ tore relinquere auderet, de praeficiedo ei aliquo cogitans, 'Agrippam ad id
ner Augufti fi, aptifsimum eiTe iudicauit:plus tamen ei malefiatis addedmji ratus,quo fa*
AuSjRomt ciiiuS regere urbem p offer, uxore eum fua ( quanquam ha^r* for oris Augu*
pr£ficitur . £jia erat ^ repudiata, Iuliam ducere iufsit : ac continuo Romam mi fit ad

nuptias peragendas, urbiscp adminiftrationem fufcipiendarmquodutface
Mxcendtis di - ret, praeter alia etiam Mtecenatis eum dictum mouerat, qui confultus hac
ttunu de re : Tantu, inquit, Agrippa iam fecifti,utuel gener tuus fiat, uel occidat

neceffe fit. Agrippa cum turgefeentes adhuc motus inurbeinueniffet,onv
Acgyptitft- niafedauit,& facra Aegyptia, quae iterum in urbem iam infinuabat, reprefi
fit, edicto nequis ea infuburbano intraD.paffus ageret.Tumultum autem
qui propter praefectum urbis ad ferias conftituendum extiterat, cum conv
ponere non potuiftet,annus ille fine hoc magiftratu tranfactus eft* Augu*
A uguftus ut ftus rebus in Sicilia ordinatis, Syracufiscp &£ alijs quibufdam urbibus colo*
res in Sicilit , mae Romanom ut effent deftinatis,in Graeciam tranfmifit:Laced pmonios
Grtcity er ^ Cytheris donauit,conuictuq3 fuo honorauit,qudd ibi Liuia cum uiro &>C
Juco)'.pojuc Italia profuga commorata fuiffet. Atheniefibus autem Aeginam, &C

rl * Eretrea(harum enim fructus capiebat) ademit, ficuti quidam funt autores,

quod Antonio fauiffent : ac praeterea edixit, ne que ciue accepta pecunia
Portentum . facerent.Id Athcnienfibusuidebatur eo portentum fuiffe,quod ftatup Mi
neruae accidit: qux ad fflem oriente fpectans in arcepofita,obuerfaad oc*
cafum,fanguincm expfiit. Rebus inGrpria confectis, Auguftus in Samum
nauigauit, ibicp hyr .»auit. Verein Afia perrexit,M. Apuleio,P.Silio Con
fulibus,ibicp & ir/Bythynia omnia conftituit, non minori eas, ut &C priores
prouincias,cur i effent populi, quam fuas procurans.Nam & omnia ut con
ueniebat, em^dauit, & pecunias alijs largitus eft, alrjs etiam ultra tributum
Cyzicenis ,T y nouas imperauit.Cyzicenos, quod in quadam feditionc nonnullos Roma
rijs* Sidoni $$ n^^gp^xfos necaffent,in feruitute redegit:idemcp in Syriam cum ad*
libertus tdem- ueniiff&^yrijs 6c Sidonijs propter factiones fupplicium irrogauit.Interim
ptt. Phraa,j.k quia nihil dum eoru quae pactus fuerat, pcrfeciffet, ueritus ne bel*
p irtites p. tr- loabAugufto impeteret, figna ei militaria,et captiuos omnes, paucis dem
1 1H* Ppcs, qui fe ipfos pudore moti interemerant, aut in Parthia occulte remanfe

gtia mUitarU /**nt,mific,eaq3 Auguftus quafi bello alicjuo Parthum uiciffet,accepit.Nam
reddit, fbanc rem magnae fibi laudi ducebat, quod pradijs prius amiftas res, citra ul'
ZUrtis v/f^lum certamen recepiffet.Jtaque & fatrificia eius rei caufa, dC templum Mar
templum . tis Vitoris in Capitolio ad imitationem Iouis Feretri), qua figna ea milita*
*ria fufpenderetur, decerni iufsit,ac deinde perfecit: equo etiam ouans in ur>
b em inueet us,ac fori? «ce tro phaeu geftante h onoratus eft: cceterum h ec oni
nia^pftea temporis Kmcob rem acta funt. Tunc autem ipfeuiarum quae
vitrum refc - funt fWjfomam curator conftitutus, Miliarium aureum, quod uocatur,
frio. fec/C^uicp u i) s muniedis praeeffent Prcetorips uiros, qui binis lictoribus u*

MilUrium. tf entur, defigriauiri Julia aurem eo tempore Caium p ep eri t,facrificium cjs
Cdn» ,'~jxunr: '^erene natalibus eius cum quibufdam alrjs decretff eft : priuatim liero Ae*
diles natalibus Augufti ludos equeftres &C uenatione ediderunt, Dum hec

Romae

•Lf

% * 7 /j n>j .

LIBEH tllll 323

Romae fiunt, Auguftus interfit? lubditos ex Romanarum legum praefer!-'
pto compofuit, foederato y0ti maiorum fuorum inftitutis permifit, neque
quicquam uel illis adimar e, uel bello acquirere,fed contentus effe partis fta
tuit,idcp etiam ad $>ffatum fcripfit. Itaqj tunc temporis nullum bellum atti
gitiprincipatus ufjto Iamblicho Iamblichi filio paternum Arabia, Tarcom p 'rmcipdudt*
dimoto cp eam, daa pater eius TaVcondimotus in Cilicia habui fiet, mariti' cipiuntimbli *
mis quibufdam Sceptis, quae Archelao cum minoris Armeniae regno do' cbus.
nauit,Medo re We,qu i regnum id quoq$ ante obtinueraquita funcfio:HerO' T mondimo.'
diZenodori cfjfiufdam Tetrarchiam, Mithridati cuidam Com mage nem, tus'
quod eius rex patrem huius Mithridatis occidiffet, puero etiamnum attrri AfehcUm.
buit , Cum Armeniae maioris populus Artabazem accufaret, Tigrancmep z ■

fratrem eius qui tum Romae erat,euocaret, Auguftus Tiberium accerfiuit,
ut Artabazen regno pelleret, Tigranem^ ei proficeret. Tiberius ab Arme AymenijCtu^
nijs ante eius aduentum occilo Artabaze, nihilfuo apparatuirefpondens multus.
perfecit: tam en ea fe re,quafi fua quicqiiam uirtute egiffet, iacftauit, profeiv Artabas pe-
rim cum facrificia propter eam eftent decreta: ac iam de fummo imperio co nt.
gitationes animo agitabat, quod cum ad Philippos accederet, tumultus ex T igjfoncs.
eo loco, in quo ante depugnatu fuerat, tanquam ex caftris auditus fuerat, Tiberius in A r
ac ignis ex ara in caftris olim ab Antonio pofita,effulferariAuguftus in mcm* acatus.

suum reuerfus, libertate hofpitij Samijs praemiu dediqac no pauca eo tenv
pore negocia cofecit.Frequetes enim eo ad ipfum legati comearut, ac Indi 1 er Ui
pace, qua antea per oratores petierant,tunc interpofito fcedere fanxerunt, ~ am

nuttetescp dona : inter quae tigres etia, animalia tum primum Romanis, ac A,( com-
Grgcis etia, ut ego exiftimo,uifa,ac adolefcente etia quenda humeris caren ponm^
tem, ( cuiufmodi Mercuri] fingi folet ) qui mapuu loco pedu omnia officio Tigris.
peragebat, fjs arcum tendebat,fagittas emittebat, tuba canebatrquod quo' Homo fine bi*
modo potuerit, equidem nefeio, ab alijs tame tradi, -fi feribo. Vnus ex Indis meris.
Zartnarus, fiue ex fapientibus eoru unus,ac’propte.\^uel gloriae caufa,uel Z urmurus M-
fenecftutis fecundulegcs patrias, fiue ut oftentaretfe ATVufto et Athenien dusf-fecombn
fibus (Athenas enim uenerat)mori uolens, deOrum facri^tfi. (ut referunt) nt.
no legitimo tempore initiatus in gratiam Augufti, inde fe qi ignem dedit;

Eo anno Conful fuit C.Sentius,cui cu collega effet dandus (qam tum quo^ v
qhe referuatum fibi Confulaturn Auguftus non accepit) iteruWeditiones ^ nitluJ Co>i
ac caedes Romae cuenerunt,adeo uturbis cuftodianvSentio Tumultus pro

dauerittquam cum non reciperet in fe, legatos ad Auguftu cum 'Sis lido . pter ConfiiU -
ribusmiTerunriAuguftus re cognita,cumuideret nullum mahfinerofore fi tum.
eandem quam prius rationem teneret, unum exlegatis Qj LucrebuhWv Q. tueret im-
mine, qui unus ex proferiptis fuerat, Confulem defignauit,ac ipfe Ronfi\i Conful.
contendit . Ob reditum eius, ac propter ea quae abfens egiffet, multa acua\ Auguftus R.o-
ria in honorem eius decreta funt, quorum ille nihil accepit, nifi quod Forttp rtdit.

nae Reduci ara confccrarfidiemcp fui reditus inter ferias referri, QC Auguftri 'Mrtun*
lia dici paffus eft.Cum nihilominus magiftratus populuscp in hoc effenqut dux'
obuiamipfi prodirent, nocftuin urbem inueclus eft:poftridie Tiberio Pre
torios honores dedit, Drufocp concefsit,ut quinquennio maturius quam u
coniuetudo Reipub. ferret, magiftratus poffet petere* Et quonia^^^uae ° ’

fe abfcnte per fedition es, reuerfo autem per metum egiffent,noTfb;^ntie m .igi{itriunu>
bant, decretum ei eft,ut magifter morum per quinque annos effet, pd t\fta- yunu
temqj Cenforiam per id temporis, Confuiarem autem quandiu uiuereQ^g^fc^
beretjut femper eifafces duodecim proferrentur, ac in medio Confulu fempetmf/ “

per

J J

3H DIONIS R cfM. HIS T. V;,.

per fella curuli' federet* Hxc cum decreuiflent^cotenderut ab ipfo,ut entan
daret omnia fuo arbitrio, ac leges quas uellet tW r.et ijscp Auguftarum no/
Leges Augu* men indiderunt, ac obtemperaturos unanimiter uellefeiurametoob'

firingere profefsi funt. Auguftus cum reliqua, ut nect,3aria,admifiiTet,iura
mentum eis remifitrnimirum fatis intelliges <jute exanimo decreui(Tent,ea
ipfos etiam no iuratos feruaturosrquse contra, ne fi infindis quidam modis
fpopodiffent, firma habituros. Hoc ipfo tempore quide Aedilis ultro pro*
pter egeftate magiftiatu fefe abdicauit. Agrippa, qui prius ex Sicilia ad gU'
AgrippdGatli- bernandam urbem fuerat miiliis, Gallrjs tum adminiftramiis eft prefedius:
cds er Hifpani tumultuabantur enim inuicem Galli, dC a Germanis infeftabantunijs moti
casrescompo - fous fecJatis,inHifpaniam tranfijt.Nam Cantabri qui in bello capti fuerant,
nlt' ac uenditi, finguli fuis dominis interfectis domum fuam redierat, multiscp

rebettio ** a<^ defectionis focietatem permotis, catellis quibufdam occupatis ac com
munitis, praefidia Romanoru adoriebantur. Contra hos cum exercitu pro'
fectus,primd in militibus fuis in officio retinedis laborauit . ueterani enim
multi erant, qui continentibus bellis confecti, ac Cantabros ut bellicofos
metuentes, dicto audientes efle recuiarent. His celeriter qua confolando,
qua minando ad obtemperadum fibi compulfis,ad Cantabros cum perue'
niffet, ab hofte, qui cum Romano feruiflet, reru inde peritiam fibi pararat,
ac fpem (alutis, fi captus fuiffet, nullam eliquant habebat, multis eftinconv
modis affectus : tandem cum multos milites amififTet, multos propter rem
Ignommti mi- male geftam ignominianotaffet (nam praeter caetera, totam legionem qu£
liuris. Augultauocabatui,eo nomine uti prohibuit) Cantabros qui eflent milita
ri aetate omnes prope deleuit, reliquos dearmauit, 8C ex montanis locis in
campeft res tranftulit.De his tamen rebus neque literas dedit ad Senatum
neque triumphum Aimuftiiuflii ei decretum, egit: fed hic quoqj folita ani'
mi moderatione ufus |?it . fdem aliquando a Confule de eius fratre fenten*
pudutrgm- tiam interrogatus, je&a no tulit:aqua, quse Virginalis uocabatur, proprrjs
to&Ma. fhmptibus in urb/fn adduxit, Auguftamcpnominauit: quoditagratu fuit
Auguflo, ut inopia aliquando uini exiflente,cum quiritaretur populus, fa'
tis prouifum c^ceret elle ab Agrippa, ne quis eorum fi ti periret.His morib.
Agrippa fuit/, At uero alij quidam qui nequaquam tantas res gefsiflent, fed
uel latrocinar excidiflent,uel feditiones urbium pacaflcnt, triumphum aufi
i^ii\l-pri<y ,impetratumcp duxerernam & in hoc, et in public^ (epulturg ho
nore comedendo facilem fe initio Auguftus prxbebat, if^ his honoribus
adept^jifuperbiebant. Ceterum Agrippam ad Imperium quodammodo
Agnpp*pote. Vjftus prouexit.Cum enim Rempublicam exquifita uideret cura indri
* • d t'™ " S^re>fnfidiasque ipfe metueret, quae in huiufmodi re plerunque eueniunt;
ad ’ Sontra quas fane parum pra?fidt) fibi futurum in thorace ( quem frequeiv
jter etiam cum in Senatum iret fub ueftegeftabat) putaret, primum in aliud
quinquennium iuum fibi principatum prorogauit,cum iam decennium eft
A«.v.c.73<$. /fet in exitu:(idenim agebat, P.iam,8<: Cn.LentuIis Confulibus) deinde A'
grippa? cum aliafere eadem que fibi,tum Tribuniciam poteftatcm, itidem
ad quincjuenium dedcr: tot enim ipfis annos tuncfufficere dicebat, ac non
mu%^-pleraque Imperatoria potentia? propria accepit,utiterum de-
ceim^pii cius principatus duraret . His acflis, Senatorum delecfiuinftituit,
r. - . qtie* ai ut magnus ei efle numerus uidebatur,ita plerique nullius erant eius

^aftimationeprecft, quippe qui non maliciofis modo, fed adulatoribus C'
tiam apertis infenfus eflet.Et quoniam neque ultro quifquam (quod antea

fadum

■p /liber i^m 315

fadifh fuerat ) dignitate Senator;;icedebat : neque ipfe folas omnem cui-
pam3fi qui ea eflent dciedi^fij^nere uolebat; trigintauiros optimos ( hos
enim fe deledurum iureim^ndo affirmarar ) ex omnibuselegit, eos iura-
mento eodem adadqsMsit in tabellas quinqj uirorum nomina confcribe
re3 ita tame ut ne lj cenatos fuos inter hos rcirerrent:deinde ex hoc quina-
fio unum forte deluit, qui Senator edet : poft alios quinqj eadem ratione,
iterumcp alios corfcibi ac deligi curauit, donec numerus triginta Senato¬
rum hocmodo cc?Mceretur:qui uero peregre aberant, in eorum locum alrj
forte fuffedi fant^Hoc primum aliquotita diebus adum eft.Poft cum ma¬
la fide quaedam ada eiTent,non amplius Qiiacfioribus tabulas credidit3 ne¬
que forti quinarias iftas clades commifit : fed ipfe reliquos qui ad explenda
benatorufummadeeflent, elegit, donec numerus fexcetorum Senatorum
copleretur* Statuerat quide trecentos tantum fecundu antiquam confuetu
dinem coftituere, abunde contentu fe ede debere cenfens,fi tot dignos Se-
natoriamaieftatereperiftet :fed omnibus hoc aegre fer etibus ( futuru enim
mt hac ratione3uti plures Senatu moueren tur,quam in eo remaneret, ma-
(orcp iccirco apud unumquenq* metus amittenda: dignitatis quam fpes e-
*us retinendae erat) D c. Senatores collegit. Necpuero hunc finem eius rei
fecit. Quia enim & indignfnonnulli Ocquocp cooptari fuere, & Licinius
quidam Regulus, deletum fe ex albo Patrum, cum filius ipfius,& multi ali],
quibus fe prseftantiorem efte iudicabat, in eo legerentur, in ipfa Curia uefte
lacerata corpus denudauinenumeratiscp milittjs fuis, cicatrices oftentauit:
& Articuleius Petus iii Senatum receptus, dedo patre, orauit ut fibi patri
loco cedereliceret . his motus Auguftus, denuo examen Senatus inftituit:
quibufdamcp depofitis, alios fubrogauit. Cum fic quoqp multi ordine Sena
torio moti edent, quorum nonnulli caufas,ut fieri in huiufm odi rebus ado-
let, afferebat cur inique fecum ita adum effet* tjs tum^uguftus inter Sena¬
tores, eodemqj habitu couiuia dC (pedacula frequenti' Indi, ac deinceps ma-
giftratus petendi copiam fecit : horum pleriq* poftmoe^n Senatum rece¬
pti funt, pauci in medio inter Senatum acpopululoco reptati manferunt.
His ita adis, complures datim, multi deinde delati funt, qu<aH Augufto A-
grippteqj infidias ftruxiflent,fiue id crimen iurc, fiue iniuria crXobiedufue
ritbnhuiufmodi enim rebus neminiprteter cos ad quos eafptVtat, certo
quicquam cognofcerelicet * Cum enim Imperator de multis, quNftinddtk
eorum petitus,uelipfe uel per Senatum fuppliciu exigat, etiam fi ic^fetfsl-
me fiat, tamen fraude id agere eum apud multos fufpicio infinuat. it£S« mi¬
hi huiufmodi res omnes ita ut uulgo ferunt feribere in animo eft,(nifi
do ea aperte falfa dnt) nihil curiofius fcrutaturo,nec^ difputaturo iufte n^
aut fecus ea ada,aut uere' ne an falfo mem oria? fint tradita. Tum igitur Au¬
guftus nonnullis pcenamirrogauit: Lepidum autem cum odio haberet &
alijs de caufis , SC quia filius eius perniciem ipfi machinatus fuifle couidus,
pecnas dederat, tame interficere nolens, alia tantum fupra aliam ignominia
affecit : nimirum cx agro in urbem inultum eum uenire iufsit, ac fubinde in
concilia populi introduxit , ut propter potentia? ac dolitatis in cotrarium
mutationem rifui &C ludibrio omnibus eftet . cumcp alias nulla inre'euirjjt
alicuius precfj adhiberet, tunc poftremu ei inter omnes Confula^^jiuni
afsignauit,cum reliquos conuenienti ordine,ac fibi placito collocaftet.v^i-
dem contumelia Lepido etia a Confulibus illata eft.Cum Antiftius Labe^
(cuius arbitrio legendum Senatum Auguftus permiferat, ) in Senatorum

E numerum

Numerus Sen4
torum .

Licinius Rc-
gulus.

Articuleius Ve
tus.

Infidi* in A u-
guftum er A-
grippm.

Augujli inLc-
pidutn c otmt
liu.

p 6 DIONIS Rok HIST. ,

Atttiftim-L*' numerum Lepidum retuluTet , periurm ei' /i-^puflus obiecit , (uppliciumf
b-oAugusio minatus efl : at cum is refpondiflct, non uiderii@birem indignam hancaie
contrarium foetam, quod eum utrum in Senatu rctinuiffet, qthmi ipfo Auguflus adhuc.

pateret efle Pontificem Maximum, iram omnem Au^flus remifit, qui fa'
ne cum forpenumero &C priiiatini 8C publico iudicio hocn fibi focerdotiu eX'
petrjffet,n6 cenruit tamen id uiuo Lepido occupandurrkjHocitacp dicunt
Anrifttj haud importune prolatu eireuidebatur,{iciitneMid quidem, cum
inSenatumentione aliquando illata, conuenire ut Auguieum ip(i per ordf
nem finguli cuflodimit, neq3 contra dicere aufus , necp afentiri fuflinens,
fomnolentum fc,8£ excubrjs pro eo agendis inhabilem efle dixit. Inter alia
l exambitu. ab Auguilo tum foatuta hoc quoque fuit, quod eos qui largitionibus factis
magiftratum aliquem ambijflent, quinquennium ab fjs arcuit, grauiorem
Nuptiarum, muldam in nuptis umiifqj fexus impofuit, contracg nuptiarum 8C multita/
dinis liberum praemia conflituit, Acquoniam maiculi patrierj. generis nii'
Libertam con merum patriciarum foemmarum multo anteibant, liberum fecit, ut qui ueU
iugia. lefit, ( modo Senatores ne eflent) libertas etiam ducere poflent^eorumcg
liberos legitimos effie iufsit, Interim cum in Senatu de mulierum ac iuuentf
immodefha occlam aretur, qua? uidelicet caufa effo,quo minus facile matrfi
rnonia contraheren tur, cotenderentcR ab eo ut huic quoq$ emendationem
adhiberet rei: (quo ipfo eum tacite fuCfonnabant, quia cum multis mulieri"
busrcm haberet) primum rdp ondit , quae maxime effent neceflaria , ea &
comtituiile^cliquaautemeodem modo determinari nequaquam pofle:
deinde is ci formo ui extoriiis efl, ut diceret, debere ipibs ea qua? uellcnt, co
iugibus fuis praecipere ac admonere, quemadmodum ipfo'foceret:tum ue>
rd multo magis inflare Senatores, & cupere difcere,qux ham eflent cx a d'
monitiones,quibus folhd Liuiam luam uti dixiflet , Itaqj Auguflus etfi per'
muitus, .nonnulla dcLeftmr, ac reliquo mundo muliebri, deprogrefluqj in
publicum &C tnodp^ A mulierum retulit,nihil curans quod res ipfo fidem di
Adultero par- effis no faceret y^fCenfura cum adduceretur ad ipfum adolefcens quidam,
cit C<e[ar , qui mulicrcn/dim qua adulteri) confuetudincm habuiflet, uxorem duxe"

rat, efletcp wil tis accufatus,diu anceps ha?fit,aim neque conniuere ad eam
rem,necp p/inam irrogare auderet,tandem colle<flo animoiSeditioheSjim
auit,mixL4 mala nobis attulerunt, ea obliuioni demus, id ucrd curemus, ne
PaftiotiestiM' - qi i ifv j b $ ;1 e in poflerum fiat.Quidam de infantibus patfliones nuptiales fo"
ptialcs. cicbpft^c frucflum ipfi ex bonis defponforum percipiebant,res ipfo no rc"

pp^rntabatunid ut corrigeret, edixit, nequa pa Aio nuptialis rata efTct, ubi
i-rtVa biennium e flent nuptiae differend£,id efl, ut omnino ea decem anno-s
/riata cflet, quam defpodere aliquis, &Tfru(flum bonorfr eius percipere uel"
let:puellis enim, uti diximus, duodecimus annus perfedus, maturitt ,is acf
1 nuptias terminus efl. Praeterea inflituit, ut ad diflribuendam annonam m*
giflratus finguli fingulos ex fjs qui ante triennium Praetura gefsiflent, pro"
derent, ex ljs quatuor forte deledli frumento diuidendo uacaret ordine : u*
unus femperprarfecflus urbis propter ferias, non phires, conftitueretur : &
Sibyllini libri qn,'afam uctifflatefcri Sibyllini exolefoebant, Pontificibus negocium dc'
exjcripj. diW^.manu eos defcriberent,ne quis alius eos legeret:omnib. qui qua"
d^igeta foflertia pofsideret,ac magiflratus gerere eis perleges liceret, eo>
v /fi m petendorum poteflatem dedit. Hunc enim primum ccnfum Patricio"

x conflituerat, quem deinde u% ad decies feflertium protulit , quib^

ciorum. damq3 hopcflc umentibus, qui prius minorem quam quadringenta foflcr

Pf

’> 'J mr* 'init

tiajiut poft minus quam decie^tftcrtium pofsiderent,quantum defundo
no dedit:ideoq$ praetoribigffr qui uellent,permifitut triplum eius pecunig
quae ad ludos faciendos ^aerario pra£bebatur,infumerent.Itaq$etfino de-
fuerunt, qui ob religas leges nimis praecife ab eo latas indignarentur , ta¬
men propter ha:c, >Hqu6d Pyladem hiftrionem per factiones ex urbe pro- PyUdes et B^
fligatu reduxit, ca^mnis indignatio euanuit. Proinde fapienter admodum thyllm biftrio

Pylades ab eo o^Jangatus, quo deum Bathyllo eandem artem exercente, nes •

& Maecenatis fc. ?riiliari rixaretur, reipondiile fertur. Expedit tibi Caefar,po
pulum nobis invtntum tempus confumerc.Haec eo ani^o gefta* C. Furnio, Atf.v.c.737*
C.Silano Confulibus, iterum natus eft Agrippae filius, cui Lucio nomen fa Lucius er Ca»
durruhunc, SC fratrem eius Caium Auguftus,quo tutior eftet ab infidijs,no m Agrippa fi
«xpedato dum uirilem xtatem attingerent,ftatim adoptauit:fdtum,quod tij>ab Augufio
Virtuti & Honori celebrabatur, in eam diem, qua hodie agitur,traftulit:ijs ^optantur,
qui triumpharent , mandauit ut in rerum a fe geftarum memoriam aliquod ¥efium virt“*
opus ex manubijs facerent : fseculares ludos quinto perfecitroratores iufsit ** “Honori*
caufas nullo accepto pr^mio agere, qui fecus feciftet, cum quadruplum ac-
cepta mercedis pendere : qui quotannis iudices forte deligerentur7ijs pro-
hibuitne eo anno in domum alicuius eoru qui caufam in iudicio agendam
haberent, ingrederentur. Et quoniam negligentius in Senatum Senatores
ueniebant,ijs qui tardius ab fque probabili caufaueniflenbmaiorem quam
ante,muldam propofuit.His conftitutis,L.Domitio,& P* Scipione Con- Atf.v.C.738.
fulibus, in Galliam profedus eft, obtendens caufam huius profedionisbel
& quae ibi conturbata eflent.Cum enim diuturna eius in urbe commoratio A ugufti in Gd
molefta multis eftet, ac multos qui contra leges deliquiftent pledens,offen tum peregri -
deret,multis parcens, cogeretur iuasipfeleges praeuaricari, peregre abire
Solonis exemplo ftatuit. Fuerunt qui propter Terentia Maecenatis uxore T erentu Mar¬
cum difcedere fufpicarentur,ut quoniam multi Rd:Wde ipforum amore centlt^uxor,
fermones per uulgus darentur, in peregrinatione iu’ \;itra omnem rumore c<efaris adulte
eiusreicumeauiuerepoiTet.Eam enim adeo amabatfa>diquando effece- ra ‘
rit, ut ea cum Liuia de forma certaret* Ante fuum a b i t u livV rn pium QuiruTmplu Qui-
nidenouo aedificatum dedicauit: id eo commemorandunrduxi, quod id
templum cum fex ac feptuaginta columnis decoraflet, totqemq^omni- Amiuite An¬
no annos ipfe uixit,occafionem nonnullis dedit ea res, ut cierent non
forte fortuna, fed confulto ipfum hoc columnaru numero ufumF^?.
nus quocg gladiatoriu per Tiberium dC Drufum permiftu S'enat£i'|Sjagcn
tcs,exhibuit.Deindeurbis &C Italiae gubernationeTauro iniuda (?Sm fta Twrusiuli*

. tim Agrippam in Syriam miferat : erat autem ei Maecenas propter uxc>rn prfftGus.
nainuslam gratus) ac Tiberio fecum accepto (quanquam is tum Pr^tr\Tlbems
tam gerebat, cum tam e Praetorios honores iam ante haberet ) ab urhepro?)y0r*
fedus eft: Tiberi} Praturam Druftis ex fenatufconfulto ad finem ufcpgef D rufus ?ra-
fit. Augufto et Tiberio Roma profedis,tedes Iuuentutis infequenti node tor*
conflagrauit:huius,aliorum® quaetumpractereaaccidereprodigiom cau Prodigia
fa ( nam Se lupus uiafacra in forum irruerat, ac homines aliquot occiderat,

& procul a foro apertifsime formicarum examen coi^uxerat, & fax totam
nodem a meridie aduerfus Septentrionem lata fuerat ) uota funt jj>ro.Jdi-
tu Augufti concepta. Tum quinquenales etiamludi propter pri^Lfeim Quinquenne»
dufdemab Agrippa(namis quoqj a collegio Quindecimuirorum,qu>.us Usludu
per ordinem horum ludorum curatio incumbebat cooptatus, inauguft ^ ;

tlw fuerat) exhibiti funt.Multi quoqj ali} motus in id tempus inciderut.Ca

E . * muni

c

32S DIONIS K o H I s T,

GcwwKor» cr muni & V erinonctes gentes Alpinae, arma -pntfa Romaftosfumpfcratltf
VennonctUbd uicftiqfc a P.Silio & fubatfti funt . Pannoni) cum' foricis in HiftriS incur io<*
lum. nes fecerunt, &C a Silio eiuscp legatis incommodis<^ffech, rurius pacem ao
v.Siuus. ceperuntjNoriciscK etiam caufam feruitutis praebuei m. Qyi in Dalmatia
p annenij^ & Hifpania tumultus extiterant, paruo negocio funt legati. Macedoniam
, Dentheletse 8c Scordifci infeftauere. InThracia M. Lolf.iis Rhytaetalcia'

M L uunculo & tutori filiorum Coccyos auxilium ferens, be^.ps domuit: P° *
donieitmuL eum C Lucius eadem de caufa dontraSauromatasbelluy gerens uiaos,
trans Iftrurn r^puiit/C^terum maxima ea tempeftatebelbmi, quod, pium
M Lollius, adeo Auguftum urbe extraxit, contra Germanos fuit.Sicambn, Viipet^et
Kbymculccs TencD eri primum quofdam in fuo territorio deprahenfos Romanorum
B cfL in crucem egeranudemde Rheno trarifmiflb ex Gallia, prxdas egerant^
s duromdttc. qu/tatum Romanorum contrafc miflum per infidias circumueneranncc*
Germanicum fugientibus ufque ad Lollium prarfecftum pneter opinionem fuampertra^
bellum, zr ctd' ai,hunc quoes uicerant. Quibus cognitis Auguftus aduerfus eos expedi
des Lollwu. tio ncm cum pcepiflet, bellum nullum gerendu habuit. Barbari enim cum
Lollium arma parare, Auguftum exercitum adducere audirent, in fuam tef
ramregrcfsi, obfidibus datis pacem acceperunt ♦ Itaque Auguftus etfi nb
hil armis ad id bellum fuit opus, tam en reliquis rebus coftituendis,hunc cC
An.V.C.73?. pofteriorem proxime annum, quo Confulatum gefterut M. Drufus Libo*
Cetus magnus. &£L, Calpurnius Pifo, abftimpfit, cum rriulta Germani, multa Licinnius
moueretJdcRuidcturmihi potifsimu cetus is praemonuiiTe,quiuigintipc>
des latus, h x. longus, acprsster caput, caetera mulieri fimilis, in terram eX
Vernius Gah Oceano profiluerat. Licinnius origine Gallus erat, captuscp a Romanis,
lu pncfefiM, feruus Iuli] Cae faris fuerat, 5C ab eo manumiffus, ab Augufto Galliae praeli
eiuiefc aumcia <ffus fuit.Is cum a u ari dy b arb a r i ca maieftatem Romanam ufurpans, omne.
ernequicid, 1C1 quod fibipraeferreai'r,euertebat, omne quod in praefentia uires haberet,
opprimebat, muln^ex officio libi iniucftas pecunias exigebat,multas au
tem fibi 5C fuis cn^fque conficiebat : ianicp eo m alicis peruenerat,ut quo'
niam fingulis jvenfibus tributum erat Gallis pendendum, quatuordecim
menfes anni Aiftituerer, Decembrem menfem uere decimum didfitans : b
taque duos Aio que alios Auguftos menfes, undecimum, & duodecimum
a fc uocat^effe, pecuniamcp tjs competentem Gallis conferendam * Has
^ periculum iieni t Licinnius, Gallis apud Auguftum grauifsfi

me eiigfaccufantibus, ita ut partim indignatione ei,partim mifericordiam
m operent, utcp quaedam fe ignorare diceret, qupdam credere difsimularet,
n^diulla etiam occultaret, uerecundia affetftus" quod tali ufus effet pratfe'
ffto. Verum alio Licinnius ufus artificio, Gallos ludificatus eft. Cum uidc>
Vannius aftifret Auguftum fibi infenium, p oenas cp fc daturum intelligeret,in te des cum
periculum effit fuas adduxit, multisqj argenti auricp thefauris, multis acernis demoftratis,
2‘b H xc, inquit, domine data opera tibi acRomanis collegi, ne Galli tanta ui

pecunia inftrucfh' deficerent : itaque omnia &C confcruaui tibi haec,& nunc
do. Ita Licinnius quafi uires Galloru in Augufti gratiam eneruaffet, diferb
men euafiriEo tempore a Drufo & Tiberio hac res funt geftte . Rhxti inter
Rh<eti iDrufo &t Galliam ad Alpes Italice finitimas, quas Tridentmas nominat,

er Tiberio fcdj?. m Jhabentthi uicinam Galliam frequenter populati, ex Itali£ finibus

fiMi. nffcedzs egerant, Romanoscp 8t eorum focios iter per ipforu terras faciem

^X.vrr^ Jks infeftaueranttid quidem confuetudineiamreceptum erat, ut in eos qui
nullo effent foedere iun(fti? ita ftatuerent;fedpmer hoc omnes mafculos
^ . ~ ' . ’ quos

y-

C

% ^ LJ^ER LI1II, 329

qiios copradiendiTent,etk*n in utero adhuc matrum (id enim quibufdam
diuinationibus inuefti^&nt) morantes necabant . Ea propter Auguftus
principio D rufum c&fMra cos cum exercitu mifit, iscp Rhaetos apud Alpes
djbi' T ridentmas cernam facftos,pradio congreffus,haud magno certamine
; itiClus^ vffyjrix ergo Praetorios honores adeptus eft. Deinde cum ab
Italia1 ifeiedi Rfyjferi nihilominus Galliam urgerent, Tiberium quoque con
tra eos mifit, Pijnnde Drufus ac Tiberius limul multis locis in Rhaetiamir-
rumpetcs,legfi5orum opera, ac ipfc etiam Tiberius per lacumnauigijs iub-
uedus, exterruerunt ea re barbaros : difsipatoscp aggi*efsi,haud difficulter
multis exiguis pradijs diiperfas eorum copias deleuerunt:reliquoscp infir-
miores exinde, ac animis collapfosin fuam poteftatcm redegerim Quia ue
fo populofa erat gens Rhetorum, uidebanturcp bellum retentaturi, maxi¬
mam cius.dC aetate ualidifsimam partem inde abduxerunt, rjs relieftis, qui dC
colendae ei regioni fuificerent,8£ ad rebellandum non fatis uiriu haberent.
Hocipfoanno Vedius Polliomdrtemob^t,uirquialioquinnihil memo- VcdijPoUio**
na dignum egerit, libertinus genere, dC equeftris ordinis, diuitiarum tame nismors.lu-
^faeuiciaenomineceleberrimus,ftautinhiftdrtjs quoq3 locum inuenerit. crudeli
Ne uerd moleftus fim,fingula eius facfta reccfendo,habuit is murenas ( pi- tax.
fc is eft hoc nomen) quae humana carneuefci didicifl'ent,easinpifcinis ale- Murena.
f>at,mancipiacp cis quaemdrti addixi{fet,obtjciebat.Cum aliquado Augu-
ftum couiuio excepilfet,8d calicem cryftallinui minifter poculoru fregifiet,
murenis eum, ne conuiuae quide pudore motus, proijcj iufsincum puer ad
Augufti pedes ^peideret, ciq$ fupplicaret, primum Auguftus pfuadere Pol A uguftux utVc
“°ni conatus eft, ne qu(d huiufmodi ageret : quod ubi ii uftra fuit, Agedu, dium inkibuc*
inquit, ,pfer omnia pocula qua: huius generis, aut alioquin preciofa habes, rit.

Utijs utamur : allata omnia confringiiuisit. Qiiodo\fiindigneferebat Ve-
dius, quia tamen neq; propter unicum poculum re* Wfu tantse eorum qug
perierant multitudinis amplius irafci , neqj poenas ei\T>qudd Auguftus e"
tfilfet a feruo exigere poterat, inuitus etiam conquieuitffeic igitur uir erat
Pollio,qui tum mortuus, multa multis legauit: Augufto atiNm magnam hte
reditatis parte, dC Paufilypum uillam inter Neapolim & PuAolos iaccnte, P 'dujtiypum.
iufsitcputispopulo aliquod fplendidum opusfaceret.EiusoWis caufa fa¬
ciendi uerbo, re autem, ne quod Vedij in Urbe extaretmonun^^mi,?^s
Pollionisfunditus euertit Auguftus:porticucp ibi drcundii&zJt&jffi&i&VorticwU
nis, fedLiUiaenomen infcripftt. Sed hxcpofteriorib.temporib. taNaftmt, &

T um uerd multas in Galliam Sd Hifpaniam colonias deduxit, CyzicD^s ii- Cyzicenis li¬
bertatem reftituit:Paphijs terraemotu afflieftis largitus eft,iufsitcp ut urb^n bertax reddita*
Auguftam nominarent .Id non eo a me refertur, quaft non afijs quocp urb\ Mphcs a ugu-
bus multis prius ac poftea in fimih' infortunio Auguftus ac Senatores auxi
lium tulerint, quas fi quis omnes enumerare uelit,res in infinitum fe exten-
derittfedqudd cognommaetiamurbiuin honoris caufaSenatus eisimpo- Cognomina ut
fuit, & non, quod nunc fit, ipfae Tibi nomina quotquot uellent delegerunt, bium.

Anno fequentijM. Craflus dC Cn.CorneliuS Confuhtu gcfteruntrat Aedi- AK.v.C.740.
les,quia aues eis no addixiflent,cumfe magiftratu aMicaflent,eunde:^rur
fus alijs comittjs contra maiorum inftituta fufccperunt . Pauli in- incendium .

cendio abfumpta eft,igniscj5 ab ea ad Vefhe ufq? graffatus,ita ut facraDVe- Muli porticus*
ftalibus (nam earufummafacerdos exegeata fuerat) reliquis in Palatiui^t
traslata,& in domo Flaminis dialis pofita. Hxc poftea porticus uerbo qufe^^«-
dem ab Aemilio , qui a£> eo qui primus hanc fecerat genus fuum trahebat,

JB $ re

f r

Vannonij.
jjgurid Coma
ta Romanis
fubditur .
Scribonius Bo
fyorircgnuifi
affvftdt.
Dynamis.
"Polemoni Bo-
jb ori regnum
ab Agrippa da
tum .

Triupho oniif-
fo}triumphali -
hui honoribus
ejje cotentum}
unde ceperit.

MV.C.741.
A uguftus Ro¬
mam redit.
Cornelij Balbi
theatrum .

350 DIONIS ROML^IST.

re autem ab Augufto dC Pauli amicis refecta etMTunc autem Pannonfj r t*
bellantes , dentio fubiugati funt ; Ligures etiam Ovipari, qui Alpes mariti'
mas liberi hadenus coluerant, in (emi tutem redadftfmt. res quoqj inBo'
fporo Cimmerio ad defedionem (pedantes--, pacatae . &;;ribonius quidam
Mithridati fe nepotem effe perhibesffibicp idregnum, qte Afander diem
fuum clauferat,ab Augufto traditum, uxorem Afandri Dy namin, cui ama'
rito regnum fuerat relidum, filiam Pharnacis, neptem Mithridatis in matri
monium duxit, Bofporumcp occupauit. Agrippa re audita^polemonePo'
ti cius que eft ad Cappadocia fita regem mifit,ut eibelhjm laceret, iscp Seri
boniumfuperftitemno inuenit, (fraude enim eius cognitaBofporaniiam
necauerant hominem) refiftentes tamen Bofporanos, quod metuebat, ne
is rex ipfis conftitueretur,praelio uicit, neque tamen eos iubegit : cum uero
Agrippa contra ipfos exercitum adducens Sinopen perueniHet, armis de'
mum pofitis Polemoni traditi funt, coniuxcpDynamis data, Augufto ni'
mirum id probante, Ob haecfupplicatio Agrippae nomine fuit,necp tamen
is triumphum, etfi decretum fibi, duxit: ficut neque initio quicquam de his
rebus geftis ad Senatu perfcripfit.Cuius exemplum pro lege quadam acce
ptum pofteriores imitati, ne ipfi quidem Senatu per literas de re gcfta cer'
tiorem fecerunt, neque triumphum duxcruntudeocp ut ego cenfeo,nulli e'
tia ali) qui eius fimilis effet, triumphus conceftiis deinde eft, fed folis trium
phalibus honoribus funt ornati. Auguftus rebus Gallicis, Germanicis, Hi'
lpanicisq* omnibus confedis , cum multos in fingula fumptus feciftet, ma'
gnam abialrjs pecuniae uim accepiffet, libertatem acius duitatis alfis dedift
fet, alijs ademiffet, Drufo in Germania relido, Romam reuerfus eft,Tibe'
rio BC Qiiintilio Varo Cofs.Nuncius aduetus Augufti forte ijfdcm diebus
Romam allatuffeft, q/jous theatrum Cornelius Balbus, quod nunc quo'
que ab ipfo nomen ff^t, dedicans, fpedacula exhibebauitaque Balbus id
fibi gloriae duxit, Augtiftu etiam lpfe efletinid mtrodudurus,( qua'
quam tantum Tiberis exundans per urbem diffuderat, ut non nifi na t

uiintheatrun^offetueniri) eumq* inhonorem theatri tum Tiberius fen*
tentiam prinu m omnium rogauit. Conueneratenim Senatus, ac ftatuerat
inter alia ar$( 1 in ipfa curia pro reditu Augufti cofecrare, utcp qui Augufto
a Pomoerium fupplices fierent, impunitatem haberent. Neu'
Auguftus accepit,utneq5 paffus eftobuiam fibi irep opulum,
i urbem intrauit : folitus hoc femper fere facere, fiue in iuburbana,
irofedus fuiffet,ne cuimoleftiam exhiberct.Poftridie quam in ur
t,inPalatiq,populum falutauitj&in Capitolium afcendcns,laU'
ibus detraxit,ac ad Iouis eam genua appofuit:eademqj dic balnea
SC tonfores populo gratis prarbuit.Deinde conuocato Senatu, ipie grauer
dine laborans nihillocutus, Quaeftori libellum recitandum dediueo recen
febanturres ab ipfo gefte, anni militiae ciuibus determinabant: quantum q?
rj pecuniae emeritis ftipendijspro agro quem nunqiiam non petebant, eft
fent accepturi uideli<ft,tut conftituto certo militiae p nem io, nullam tumui'

§i caufam haberent. Erant autem definitianni praetorrjs cohortibus
(%&/altjs fedecim, pecuniae^ etiam plus illis quam his.Hoc inftitutu
iem militum inpraffentiarum necp uoluptate,necp indignationemo'
m neqp adipifeerentur omnia quae cupiebat, neq? omnes eorum fpe9
irritae fierentrreliquis autem fpes bona oftenfa eft, fore ne pofthac fuis for'
tunis fpofiarentur JPoft h £C theatrum Marcelli Auguftus dedicauitdudiscp

J

t;"

r

IU

'eius rei gratia facftis,Troian^fiter alios patricios pueros nepos Augufti Ca
iiis lufit, fera: Africanse r-'€. occifse. Natalem Augufti diem Iulius Antoni) Cmt.
F.Prctor equeftn ceKjfimine &t uenatione celebrauitp 8C ex fenatufconfulto N 'xtdicii Au*
epulum Augufto ^Senatoribus in Capitolio dedit. Secundum ea iterum
Senatus Centura ilita eft. Cum enim initio Senatoribus cenfus eflet defini- Simatus cenfc *
cus quadringenti feftertia, quoniam multi bellis inteftinis paterhas faculta tur.
tes amiferantjp/bgreflu autem temporis, ac locupletioribus facftis homini- Cenfus Seni
bus, is ufque acjbecies feftertium aucftus fuiflet, nemo iam inueniri potuit, tonus.
qui fponte iua Senator efle uelletrfed fuere fili) etiam, nepotesqj Senatorii,
qui fiue reuera inopes , fiue propter maiorum calamitates animis fracfti, no
«iodo no affetftarent Senatoria dignitate,fed eam quocp adferipti in Sena-
toru numeru eiurarent . i tam abfente adhuc ab urbe Augufto Senatufcon- ScnatufconfuU
fultu fuerat facftu ut xx.uiri( magiftratus hoc nome eft) ex equitibus co- tum
ftituerentur, quoru deindenullus in Senam eft alie cfjus,nifi que etiaalium Tr,t«

magiftratu, cuius ratione Senator polfet fieri, gefsiiTet. Porro hi uiginti uiri
in locum uiginti fex uirprum fticcefierut, eorum tres ad capitalia iudicia
iunt ordinati, ahj tres cudedo nomifmati prsefunt, quatuor uias urbanas cu
rant, decem iudicijs tjs quae ad Centumuiros forte deferuntur, praeficiutur:
duo enim ij,qui uias extra urbem curabant, &C quatuor qui in Campartian*
mittebantur, tunc abrogati erant.Idigituur Senatufc5fu!tum fadtu eft Au¬
gufto abfentetdecretumqj pr^terea, quoniam nemo facile Tribunatum ple
bis petebat, ut forte ex ijs qui Quscftores fuiflent,nec dum quadragefimu
annum attigiffentfij deligerentur. Tunc uero Auguftus omnem eum ordi¬
nem examinauit: oinifsisqj rjs qui crigefimum quintum annu fuperaflent,
reliquos omnes qui cenfuni Senatoriu haberent, neqj corpore eftent man¬
co, Senatores efle coegit.Ipfe quidem corpora eoruVi infpexit : de fortunis Munci corpo *
autem iureiurando. ut uerum profiterentur cos obrflmxit, iuratis etiam ijs re>S<-'n*tupro-
qui teftimoniu ferrent, fimulcp rationem pgupertatisV^uitae eos popofeit. bibiti.
Ncqueuero hacin publicis cura ufus,priuataneglexit:c'^mimoTiberiuin T iberiusab Au
ancrepauit, quo.d ludis uotiuis quos pro fuo reditu faciebrt Caio iuxta fe guJlonoMus.
fedem dedifict : populumcp obiurgauit, quod plaufu laucA is eam rem s v
profecutus dfet.Lepidopoftea mortuo Auguftus cum eftet rWmusPon- „

tifex creatus, ac propterca decernere quseda lpft Senatus uel^^^^sA«g«^f p dnti
nihil fe admiflurum, cum nihilominus inftavent,furgens e S mm*
neque eorum decreta approbata funt, necp domum publicam aceret : fed mm*
cum omnino publicam efle Pontifici maximo habitationem oportefWua
rum sedium partem ipfe publicam efle iufsiqacregis facrificuli domum iW-
ginibus Veftaiibus dedit, quoniam earum sedibus cotigua crat.Cum C op^CornelmSu
nelius Sifentius propter uitam uxoris fuse culparetur, ac in Senatu dixi flet, fetius.
fe eam Qc fefente,&.' fuadente Augufto duxifle,uehemetiira correptus Au-
guftus , nihil neque locutus neque agens grauius, e curia fe proripuit, ^noderutus
pauloqjpoft reuerfus eft, quod malebat (ita enim amicis fuis deinde refere '
bat) hoc potius quanquamtneonuemens facere, qujm ibi manens, aliquo

i iam bellu glifcebat,cum maiori imperio quam ull\js
baberet, mifit. Agrippa eam expeditione iam hyeme inflate, qua M.V m p*nnoniam t
riusMeflala Barbatus, & P.Sulpicius Quirinius Cofules fuere.fecinquo &■**%&*-
ius aduetu exterriti Panomj cum a rebellione deftittflent;r,euerfus, cum in v,c*7 42'

; E 4 Campaniam

■r

DIONIS ROM^HIST. ^ £

A gripp* Campaniam ucnifTet, morbo decubuit. Auguras tum forte Qufnquatnb*
worr. munus gladiatorium filiorum nomine exhibebdiqs fimulac de cafu Agrip/
pae cognouit, properato ex urbe profedtus, mortut^n eum fnuenit, corpus
eius in urbem aduexittacin foro propoficum, fimebvj laudatione deCO'
A uguftm ut fu rauit, cortina inter fe dC mortuu expanfa. (Id uelum quicfcjjbi uoluerit,equi'
mw Agrippa: dem certus non fum.Qiii enim dicunt,propterea quodam mus Pontifex,
honeftaucrit. aiIf qi^d Cenfor eflet Auguftus,ideo hocfadhim, utriqqtf errant:nam ne/
que Pontifici Maximo cadaueribus afpiciendis interdicftu^n eft,necp Cen/
Ccnfori luflro fori,nifi cum luftrum codit.hic enim fi quod ante luftraiia iacra mortui cor/
condendo cado, plIS intueatur,omnia ab eo ante acf a refcinduntur ) deinde funus eius extu
uer nidcre ne- }lt { n eum locum, in quem deinde ipfe elatus eft, fuocpeum in fepulcro co n'
fa- didit, cum eflfet Agrippae propriumin campo Martio monumentum com
Agripp* Uuf. ceOlim.Ille fuit Agrippa uitae exitus, uiro citra controucrflam omnium fug
a? tatis hominu op°timO, amicitiaq5 Augufti ad dus,Rricp publicgfummam
utilitatem ufo ♦ Quanto enim alios uirtuteanteibat,tantum ultro concede/
bat Augufto : cui cum omnem fuam fapientiam ac fortitudinem cum fum'
mo eius commodo utendam daret, honores ac potentiam ab co recepta irt
bene merendum de alijs impendebat» V nde faefrum eft, ut neque Auguflo
moleftus unquam effet, neque inuidiaealiorum obnoxius: fed Auguflo
ita imperium ftabiliuit, ut eam formam Reipublicac ipfe maxime appetfjflc
uideripoffet, & populum benefictjs itafibi deumxit,utomniiimmaxinie
popularis iudicaretur . Moriens etiam populo hortos, 8C balneu a fe denO/
minatum legauiqut gratis lauarentur, praedia quaedam ad hoc Auguflo tri
buens. Auguftus no haecmodo populo dedit, fed uiritim quoqs pecuniam
afe, quafi Agrippa ita ijiandaffet, diuifit . Nam plurima bona defundi A'
Cherrhonefm grippac ad AugufturnA.diemt, intercp ea Cherrhonefus etiam apud Helle/
Augufti. ipontum, qiitencfcio^-JO iure ad Agrippam perueneri t. Defideriu autem
Agrippae diu adrp^uirm tenuit, ideocg &apud populum eum honoratum
effecit, &C filium/>i ei mortuo natus fuit, Agrippam noniinauit . Tamen ne
Agrippa A- quideoruii; cnfea -itiquitus inftituta erant, intermitteretur caui t : quan/

gripptF.Poft' quam nemo^flptimatium ludis interefTeuellet, tamen ipfe gladiatorios lu*
humus. dos perfecuq- }ui fe quoque abfente faepius facli funt . Certe Agrippae cafus

adeAnon<^iiuati' n ad eius domfr, fed publice ad omnes Romanos fpeda/
Vrodigia: quoque ea que maximas calamifates praecurrere folentfigna e/
ucneiffft.Bubones enim in urbem frequentes uenerunt, fulmine domus ea
in A$an o,in quam Confules fa eram rem ibi facietes,diuerterefolent,i(fla
fi^qCometa cum multos dies urbi imminens apparuifiet, in faces abrjtfin/
/Un dio multa urbis ardificia,acRomulnnterhaec tabernaculum conflagra
uit,cum in id corui carnes ignitas ab ara quadam raptas coieciffent. Secun/
Auguftus mo- dum haec Auguftus in aliud quinquennium magifter correclorcprnorum
rum magifter. conftitutus ( nam hoc quoque, ut cC imperium,ad certum tempus acci pie/
Senatus come picbat)iufsir,ut Senatores quoties in Curiam couenire, autfe accedere uel
nientis fantti- ient,iuffitum adolerei r:eo dC religionis fludium inculcabatur,^ ftgnu coit
monia. xjeitf?pdi facilius dabacur.Cum 1 nbunatus plebis propter diflolutam eius
Tribunatus pe ^ucis peteretur, legem tulit, ut ex equitibus,qui no minus quam

tltw‘ depffuleflertium pofsidercnt,unufqui% magiftratus unum deligeret, arq*
< Mia reditum ejfnis populus eos qui deficerent deflgnaret, fi quidem ij equites deinceps
C^drpfypi^^ztridj efle uellent:fin minus, licere rjs ad equeftrem ordinem redire. Prx'
tdt. terea quoniam Afiaprouincia adminiculo aliquo indigebat, terrarmotib,

potifsimum

r

v

LIBER VI I I Ii 333

pof;{{simum concufla, exiuisp^uiftjs tributum eorum annua in serarium
Iri tulit, forteqj non fuffiragrkkecftum eiprsefidem ad biennium dedit» Cum
aliquando in iudicio de a -dilterio Apuleius &£ Maecenas male audiret, non
quod ipforum efletcmtfen, fed quia reo ftudiofe p atrocinabantur3uem't in
Guriam AuguftusJrc pro tribunalkfedes,nullo alio acfto quam quod accu- Augufti iu
fetori edixit, nefias cognatos amicosqj traduceret, furrexft , Obharc & a- [uosfmilkw
ha eius fa<fta eur.r collata ad id pecunia ftariiis‘honorauerut,permiferuntqj amorftnalios
id quod.antea n^/tjuaqua licebat, ut natalicijs Augufti innupti innuptseqj wdefti<tf
inter alios iped/ikre, epulis que interefle pollent, Agrippa mortuo, quem
no necefsitudinrs/ed uirtutis caufa dilexerat, cum opus quodam haberet,
quifeinrerum adminiftatione adiuuaret, qui ipfc tamen honoribus SC po¬
tentia reliquis lon o-e eflfetfuperior, quo omnia commode Sd citra inuidiam
infidiasque aliorum admimftrari pollent, muitus etiamTiberium ad hoc
adfumpfit, cum nepotes fui puerilem adhuc aetatem agerent . Itaque Ti¬
berio adempta'qua habebat uxore ( filiam Agrippae ex alia qualn Iulia con Tiberius gener
iuge ) quae dt: infantem ex eo natum iam alebat, &£ uterum lerebat, Iuliam Augufti fit , er
«i copulauit,ac contra Pannonios eum mifit, qui cum metu Agrippae quie 'm loeu Agrip-
^ifient, eo defunefto ad bellum confurrexerant, Eos Tiberius, ufus egregia P^f^cedit.
Scordifcorum qui Pannoniorum fines attingebant, eodemcp belli appara^ ^annonij ari-
tn utebantur, opera, multis maleficijs agro mortalibus^ impofitis domuit, ^YdftdKo
afma ademitjiuniorumplcrofqjin alias regiones abduccdosuendidit.Ha^ 0 d °.~

fum rerum geftarum caufa Senatus Tiberio triumphum decreuit;quem ut . *

duceret, Auguftus nonpermifit, eius loco triumphalibus eum honoribus
ornans.Idem hocDrufo etiam qjbtigit.Hiccum Sicambri, eorumq? auxilia D rufi restari
ri) propter abfentiam Augufti, ac quia uidebant Gallos iugu feruitutis gra geft* m
Uatim ferre, bellum mouiilent,Galioru primoribus fub praetextu eius fefti, Germania.
quod hodie etiamLugduni ad aram Augufti celebAtur, euocatis, motum

Sicambri',

fubditorum praeoccupauit : inde Germanis intetus Tuando Rhenum tran Art*
firent,eos repulit, atq? ipfe deinde in Vfipetarum reguF>rm fecundum infu ^u°dunu
Iam Batauorum,atqueinde in Sicambrorum terram tra'j!fceffijs, magnam vv V*'
agri partem uaftauin Inde fecundo Rheno in Oceanunffn^e(f|yS;(pn'fioS ln'u
fubcgtt,ac per paludem in Chaucorum fines profedhis,in p%cUlo fuit,na- S r & « •
«ibus propter defluxum maris in ficco deftitutis: tamenFrhWum opera, ; \

qui pedeftri militia fe ei iunxcr^nqfuperato diferimine inde dig^flus/^fem
enim hyems appetebat) Romamperuenit, ibicp Pretor urbanu'^'.^j^

Praetorios honores iam adeptus, eft creatus, Q, Aelio Tuberone^ijlo Fa An.v. c.743,
bio Maximo,Confulibus.Initio ueris rurfus ad bellum profe(ftus,Rr^mni
tranfijt,Vfipetas fub iugaui t,Lup i a! cp fluminis ripis pote iuncfiis,in SuSm. Tupi^fiuuius,
bros irrupit, per ep eos in Cherufcorum regionemufep ad Vifurgim proce^ vifurgis fiu-
ftt:id ut ei liceret, Sicambrorum in Chattos,qui foli finitimorum auxilia ne^
gauerat, totius populi utribus fa&a expeditio effecerat quo tempore Dru
fus ijs imprudentibus regionem peragrauit, Vifurgim etiam tranfiturus,ni
eum inopia alimentorum, ac hyemis propinquitas,preterea examen apum
in caftris uifum deterruiflent . Regreflus in fociorug terram, m fumtnfs de- *
ttenit periculum, inftdtjs hofttum frequenter laefus, 'ct aliquando in l§<p ari
gufto ae co cauo circum clufus, haud procul abfuit quin cum to^-^i^dtu
periret, a qua eum pernicie nihil aliud eripuit, quam hoftium temerit>$nui
cum uno omnes Romanos impetu deleri pofie crederent, nullo ordinstar
nato eos aggrefsi , uicli inde , ferocia^ fea fra<fta difccffere t Ex eo Barblb: *

propius

A

DIONIS fk O M. HIS v*

propius adire ueriti, eminus tantum hofterMnfeftauere,ita ut Drnfus uic&
iim rjs contemptis, caftellum contra eos ad Lupiae &C Alifoms fluuioru con
fluentes, aliudcp in Chattis ad ipfum Rhenum eduxerit. Ob haec ei honoc
Honores T>ru- res triumphales, ut ouans in urbem inueheretur, ac ^eracfla Praetura cum
[oditu. Proconfulari imperio eflet, de cretum eft:nomenautenWmperatorium,etli

ficutTiberius etiam, a militibus imperatorfuerat ditftu&hac utracpre gefta
id abunde m eruerat, nondu ab Augufto datum eft. Haec ep tempore a Dru
fo gefta iuntdudicp quosPrtetoripie tum faciendos habebe t,maximo fum'
ptu exhib uit, ac natalis Augufti in circo dC uarij s alijs urbistocis, uenationi
bus celebratus eft:idq$ etfi n5 decretu, tamen quotannis fere a Praetoribus
A ugujialU. facftum: Auguftalia etiam quae hodie celebrantur, tunc primum ex fenatul/
Dxlmatcecr confulto acfta funt . Tiberius autem Dalmatas rebellantes, ac Pannonios
P ctnnonij domi qui per eius, ac maioris partis copiarum abfentiam res nouas moliti fuerat,
ti 4 Tiberio. utrifq? fimidbello illato,ac modo hac, modo illae transferendo in fuam po*
teftatem redegit: quas ob res geftas tjdem ei qui Drufo honores funt tribu*
Dalmatia A m- ti,ac exinde Dalmatia, ut qua; arma femper & perfe,& ob propinquitatem
gujio comijpt. Pannoniae requireret, Augufti cuftodiae comifla eft. Sub idem tempus Vo
Vologsjls logaefes Thrax, Beflus natione,facerdoscp Bacchi, qui apud eos colit, mul*
Thracis acBcf tos uanareligione obiecfta fibi adfociauit,eorumcp auxilio facfta defecftioe,
j orum bellum, I^hafciporim Cotys filium uicftum necauit, ac deinde Rhymetalce fuper/
€t W«c m tii‘ ^-ltlon*s uanae pretextu ufus citra praelium exercitu nudatum in fugam con

Khafcipom ieclbcumT mfecutus,in Chcrrhonefum irrupit,ac multum ei damni iniun*
mors. xft:.Sialetae quoqj Macedoniam infeftauere. Contra hos populos bellu ge*

Sidet*. rere iuffus L. Pilo, qui tum Pamphyliae praeerat. Cuius aduentu prtecognft
t.pijo Tbra- to cum recefsiflent Befsi,ipfe in eorum regionem exercitu adduefto, primo
ces domt. praelium finiftrum fecit deinde recuperata m(ftoria,Beflbrum dC circumia*
centes eorum ejui defectionis focij fuerant agros uaftauit, omnes eos popis
los partim ultro fibiJ^Aedentes , partim terrore utid facerent compulfos,
nonnullos etiamj^na fuperatos fubegit,ac nonnullos deinde rebellione
retentantes, den/4 in feruitutem coniecit. Ob has ei res geftas ftipplicatio
3C honores tnVmphales decreti. Interea Auguftus indicem omniu (iiorum
bonorum pe/thde ac fi eflet priuatus homo confcripfit,Senatumcjjlegit:8£
Senatufconful- cum uiderefAon femper frequentes conuenire Senatores,fenatufconfulta
tu quot Sena-j£&r£ Altilioribus quam c c c c . Senatoribus ut fieri pollent ftatuit, cum
tores facerent . 'ante <ic numerum, ut rata eflent, requireret. Cumcp iterum pecuniam

ei ad imagines faciendas Senatus populus^ conferrent, nullam quidem fi'
Salutis publi - bi,^4tis autem pubh'cae,Concorditeq5,& Pacis pofuit : Semper autem fe*
i&, Concordi* refutctincp fe eius occafio obtulerat, idfaciebant, ac tandem ipia prima am
et pacis flatu*. die eam non in commune iam contulerat, fed ad ipfum Auguftum acce*

dentes , plus minuftie finguli ei porrexerunt: atep ipfetantundem aut plus
m etiam addens ipfis reddidit, no patricqs modo, fed reliquis etiam. Accipio
Augt&us flipe ex oraculo quodam, aut fomnio,quotannis certa die argenti nonihil

colligit. * accidentibus quafi emendicantem accepifle : id fi quis credendum non

putet, tamen ita tradita m eft.Eodem anno Iuliam Tiberio matrimonio co'
OCUui* mors. iun^O 8C Ocftauiam for orem uita defuncftam in facrario Iulio publice expo
fuit : ut ante, extenfa pro corpore, funebrem orationem habuit,

Dra-iscp pro roftris.juidelicetin publico lucftu , Senatoriam ueftemlugu*

„ b/*permutauit:tum funus eius generi extulerunt, Auguftus autem no om*
'"1113 qu^in eius fuerant honorem decreta admifinTum quoq* primum poft

Merulam

LJ/BZ R IV. &

'WfefulS flamen Dialis creatu* .it; Quteftoribus etiam quae unq quo q$ tenv flamen Tsktif.
pore fierent Senatufconlyjaadferuada tradita, cum Tribuni plebis,ac A e- Qg*#orit cfji
diles, quibus ante id ne&ocium datum fuerat, per apparitores hoc fuos egifi clum •
fent,atq* inde erro&fffconfufio madidet. Decretum quoqs eft, utlani Ge¬
mini templum, qu;fd tjs qua: dixi bellis exortis apertum fuerat, tjs iam com
pofitis clauderepr : uerum id ne fieret, Daci obftitere,qui Iifru frigore con
cretum tranfgrepsi, ex Pannonia prsedas abftulerant:Dalmata: quocp pro- D^i ctDalmA
pter exaeffumt^butum rebellionem fecere.Hos motus Tiberius ex Gallia, ta mat capil
in quam cum Migufto profecfius fuerat, euocatus,pacauit;Germanos cum tcs d Tferi°
alios, tum Chattos (hi enim quocgrelitfo eo agro, quem Romaniipfis afsfr co^untur.
gnauerant, Sicambris fe coiunxerant ) Drufus partim maleficijs infeftauit, , 1” 4 uru~
partim fubegit.His peragis Tiberius & Drufus cum Aug.ufto,qui inLug- 1 ‘

dunenfi Gallia plerun® uerfabatur, haud .procul a bello Germanico remo¬
tus, eius® euentui intentus, Romam redierunt,ac ea qua:ui(5toria impetra
«a fieri leges iubent,aut alias conuenit,peregeruntH«ec a<daIulio,ae Fabio
Maximo Confulibus, Aw>y*c-744*

DIONIS .ROMANAE HISTORIAE.

LIBER CLVINdVAGESlMVSCIVlNTVSj
Qwlielmo XyUndro ^Augtiflmo
interprete.

index capitvm hvivs libri.

De morte Druji.

Vt Linia templum fuerit dedicatum .

Vt campus Agrippa fuerit dedicatus ;

Vt Diribitorium fuerit dedicatum .

De difceffu Tiberii in Rhodum .

Vt A ugufh ades-fanumcj; in ea Martis fuerint confecrdta ,

De morteLucvj & Cai] Cafarum ♦

Quomodo Auguflus Tiberium adoptauerit.

Quemadmodum L iuia Auguftum adhortata fuerit, ut clementius impera^.

De legionibus, utfy conftituti fint , qui pecuniam militarem adminiftr arent. ;

Vt uigiles notium fuerint inflituti. *

De bello, quod contra Dalmatas & Pannonios Tiberius ge fit.

Annorum hiftoria x VI i ,hoc libro narratur, in quibus Conflatum habuerunt:
Claudius Nero TiT. Drufus.

T Quintius TJ.Criftimts*

C Marcius Cenforinus.

C.A finius C.F. Gallus.

Ti'Claudius,Tiber'ij F.I I *

Cn-CalpurniusCT.Pifo ili . .

C.AntiJfls CT,y<eter<

Auguflus xil
L» Sylla.

C.Caluifius Sabinus, II,

L»P aflmisKufus^

336 DIONIS ROM. HIS T/

7?u L.Cmeliusl.Flentulus. c •

M.VakriusMFMejJahnus,

7$z* Auguftus xni

M.Plautius M.F. Syluanus* ^

7^5* Coffus Cornelius Cn.F lentulus, v'j

L. Calpurnius Cti.F.PtJo. %

7)" 4* C.G efar Auguftus xilll* ^

L* Aemilius L.F.P<i«lH5t

757* P.Vinicius M.F, C

P. Alfenus P $ .Varus,

7$6> L. Aelius L.F lamia,

M. Seruilius M.F.

757* S<*x. t Ae milius Q.F. * Cto t alij Aelius .

C. Sentius C.F.Saturninus. *dCatulus.

75s* L. Valerius Potiti F.MeffttU Volefus.

Cn. Cornelius Ll.Cinm Magnus «.

75’9* M, Aemilius L.Flepidus,

L. Arruntius L.F.

7^°* A.L icinnius Ner«<t Silanus.

CuCcecilius Metellus Creticus .

764 M.FwmsM.F.Gwiillws..

Srx*No»!KS C.F. Quintilianus.

n n o infequenti\Drufo &T.QpmtfoCrifpmoConftl
libus,figna Drufo haud laeta acciderunt. Inter multa alia
quae tempeftate5dulminib.perdita fuere, tcmplaquoqj
non/filla, adeocp Iouis etiam Capitolini, QC huic adiun^
dunyranu laTa funt. Quibus negledis, Drufus in Chat'

I i fines ingreflus- obuia quarcp no fine magno labo

yjft. fubigendo, congreffbscp praelis haudincrueta uido'
ria fuperando^cp in Sueuos peruenic: inde in Cherufcos conuerfo itine>
Albis, re , Vifurgin tj^hfgrefluSjOmnia populando ad Albim ufq* perrexit, qui ex
Vandalicis r/ antibus profluens, in Oceanum Septentrionalemmagnus
admodur^viiis effiuit.Hunc cum fruftra conatus eiTettranfire, trophaeis
^6ulMM''£ecefsinetenim mulier quadam humana amplior forma ei ob'
Oftcntumfiru uiam fa^a:Drufe, inquit,quo tandem nullum cupiditati tue modu ftatue®
fofaftum. conp^ldis c' non tibi faris conceftiim haec omnia uidcre,quin tu abi: iam

n \m 6C operum tuorum & uita? inftattibi terminus ♦ Oblatam a deo aliquo
^ancuoce,miraprofedo eft,neq; tame mihi fides abroganda uidetur huic
rei, quam ftatim euentus comprobauitmam dC cotinuotctro ireDrufiis cc
pit, dC in itinere prius quam Rhenu attingeret, morbo decefsit. Aftipulan'
MorsDrup. tur huic quod comcmoraui prodicto, etia aliatnamCB 8>C fub morte eius lu-*
pi circum caftra ipfius uagati ulularat,&: iuuenes duo per medias munitio^
nes equis tranfixecH anparuerat,eiulatus^ muliebris auditus fuerat, &C ftel'
l^ipccelo difcurreraUi. Ad famam aegrotantis Drufi Auguftus, qui no ita
proefc^l^o aberat, celeriter Tiberiu accerfqt, iscp animam adhuc trahen'
t embati 'em fuum reperit, Romam cp corpus defundi attulit, portantibus
laudationes fi idprincipio ufque ad hybernaceturionibus acTribunis militum,inde fim
^ujar^ ,n itincre urbium primoribus . Cadaucrc in foro propofito, duplex
Drufi laudatio, una a Tiberio in ipfo foro, altera in Flaminio circo ab Au^

gufto

Prodigia.

f>rufircsgc-
At.

# LIrAr LV. 117

gufto habita eft, qui cum exercitu urbe profedus, neque fas ei erat intra po
moerium intrare,cum ea ante id fieri inftituta maiora iubent, nondum

p erf eciflet.Drufi funup^b tjs qui equeftrem ordinem cum dignitate ferua-
bant, & a Patrictjs |dcampum Martium eft allatum, ibi cremati reliquias in
Augufti funt fepidcrum conditae, Germanicicp cognomcneiSC filijs datu, Germamcico-
honoresc^ftatuafum, fornicum,^ honorarrj ad ipfum Rhenum tumuli da- gnomen.
t i » l iberius,quc!fd uiuente adhuc Drufo Dalmatas & Pannonios nonnihil
motuum oftenrjfentes oppreflerat,ouans in urbem equo inuecftus eft, epu-
lumcp populo iti Capitolio parti m,partim alrjslocis urbis exhibuit, flmulcp
Liuia & Iulia mulieribus epulum dederant, eademcp Drufo etiam paraban
tur, feriascp iterum agendse in cius Triumphi gratiam erant, cum is interitu
fuo hxc omnia irrit£fecit.Liuia autem folati] caufaftatuis donata, & in ma LiuUfhtua,
trum que ter p erp eriflent num erum relata eft: quibus enimueluirisuelmu Grbonorcaru
lieribus fortuna tertiam prolem non concefsit, eorum nonnullis tamen lex tcr

quxdam a Senatu primum, nunc autem ab Imperatore etiam lata ius tjium
liberoru largitur, ut neqj multfta ea quas fterilibuseftpropofitateneantur, rQrm
& paucis duntaxat exceptis, copiofas proli conftituta praemia omnia adipi
fcantur: *

' *

& non modo homines , fed Di]' quocp haecinueniunt , ut quod tjs moriens
aliquislegauit,accipiant, Auguftus porro edixit, ut certis diebus Senatus a-
geretur , de quibus cum antehac nihil effet definitu, ideocp multi abeflent, baben

lingulis mentibus dies certos habendi Senatus conftituit, ad quas neceda- *
lio omnes hi,quosleges in Senatum uenire iubent, adedent : ac ne qua ab- *
fentisepodet obtendiexcufatio,cauit,ne quod iudicium,aut alia ulla res Se
natoribus competens eo tempore fieret: numerum\tiam, qui ut ratum ef¬
fet Senatus confultum requiritur, fecundum fingul-Tut paucis dicam, Se-
natufeonfufti formas definiuit : mulcftamqj cora qui it ’Aam ob iuftam cau-
fam in Senatu non ueniftent, adauxit: &C quoniam multae \uiuftnodi culpae
ob multitudinem reorum poenaijn effugiebant,iufsitutfi p.Ves hoc modo
peccaffent, quintus quifqj in quem fors madidet, plecftcretU:\omnianomi
na Senatorum in albo confcripta publice edidit,qui mos etiafXnu inde tra¬
ctus permanet . Hocmodo ad compellendos in concilium SeV^resufas
eft Auguftus.Qiiod fi quando cafu fieret, ut non tot quot opus\^~bnu difjbant
nirent,( nam prgterquam quod Imperatore prefente numerus SeVt^prum SenutufconfuU
qui adedent, accurate inibatur,idem hoc etiam ferine omnibus alqssVfam tum* putori
quibus Senatus habebatur diebusfiebat) confilium quidem tj capiebant, ^Senatu*.

quod ftatuident,id perferibebatur: non tamen uim Scnatufconfulti obi^
nebat, fed autoritas Senatus dicebatur, quse uidelicet oftenderet quae fuift
fetfententia eorum qui confido interfuerat Senatorum . Idemcp hoc etiam
tum obferuatum eft, cum aut loco aut tempore alieno,autnullo legitimo e-
diefto uocati feftinato cotjdent,aut Tribuni aliqui plebis intercefsifient, na
hic quocp cum Senatufconlultum fieri nequiret, tamey fententiamfuam Se
natus nolebat ede occultam, quae deinde more Romano rata foret, aeno- #
men Senatufconfulti acciperet.Idcp ab antiquis multo tempore ft^v^dsi-
me retentum, noftro tempore fere exoleuit,ficut dC id, quod de Pr xto^bus p ratoribAitu
fanxit Auguftus: his, cum indigne ferrent fe,cum honore tamenTriburivVS utjentetim m
plebis anteirent, in Senatu fententia dicendi ius no habere, Auguftus id ivPx;rfftudiec~
tis cocefsit, quod tame tepus eis poftmodo abftulit. Haec omnia Auguftus rent .

F ante-

DIONIS ROM. HIST.

antequam fanciret,in tabula perfcripta in Curia propoffiit,& Senatoribus
binis ingredientibus liberum fecit ut legeret, ac fi quid difplicei et, aut me'
Augujli Ccefa- lius eo aliquid inuenirent,id ut exponerent. Omni*^ autem adeo popula'
rw modcflia et rls uideri uolebat,ut cum commilitonum fuorum cuicri, m patrocinip ipfius
facilitas. petenti, quia ipfe occupationibus diftineretur, amicum quendam pati ontf

dediffettisq? iratus, fe ipfi auxilio indigenti,no alium queyidam fuo loco mi
fifle diceret, fed fefe ubique pro eo pericula obiuifTc, moti s eo dicfto ipfe in
forum uenerit,ac caufam hominis egerit » Amico cuidam ri iudiciu pertra'
cfto adfuit,comunicata prius cum Senatu re, eum cp reis ex^mitiacflorem au
tem non modo ira nulla eft profecutus, quamuis multa uium in dicendo H;
bertate,fed etiam morum caufa reum facium abfoluitrid dicens, libertatem
eius propt multorum maliciam exufuipfis effejalioquinquosinfidiasfi'
bi ftruxiffe indicio cognouerat,fupplicrjs afficere folitus.Quteftores etiam
Qjuteflorum in ora maritimima prope urbem, alijs Italiae locis ut prteeffent conftituit,
imperium, idcp pluribus annis fecit» In urbem rame intrare tunepropter mortem Drtf
fi noluitffed anno proximo,C. Afinio Gallo, &£ C» Marcio Cenforino Con
fulibus, Romam iniuit, laureamcp in louis Feretri) templum praeter confue
tudinem Romanam intulit, neque ullum diem tamen felium egit, plus fibi
morte Drufi damni, quam uidlorijs commodi accidiffe exiftimans.Confii'
les uero ea quae pro uicftoria heri folebant, fecerunt, ac inter alia riaptiuos
quofdam dimicareiufferunt. Auguftus deinde cum Confulcs reliqui ma
giftiatus culparentur, quod largitionibus eas fibi dignitates paraffient, n e'
que inquifitione inftituit,^ totam rem difsimulauinquianecp punire que'
Ambitui obuia quam, neqj criminis mamfefto ulli ueniam dare ftatueratifed pecuniam p i'
it A uguflm. gnoris loco ab tjs qui petituri effient magiftratu aliquem accepit, quam qu*
largitiones feciffiet, a/ritteret, idcp eius fadhim ab omnibus laudatum fuit.
Senum non li - Quo d uero cum nosceret feruum contra dominum adhibitis tormentis
cet contra do - quaeftioni fubtjo^iufmodi feriios fi ufus pohularct,uelReipublicae uel fi
mmum torque bi uendi iufsim/falien^ iampoffefsionis, neciam dominipriorisqui reus j
”• effiet, exiftentf 'examinari poffiet, id a nonnullis culpatum, legem diffiolui ea

> domini muwhone quaerentibus, alijs neceffiario id fieri dicetibus, cum mul

tihoc fretj4‘3tra ipfum ac magiftratus confpiraret.Poft haec Auguftus cum
tgffi i riq^:n depofuiffiet, ( hoc enim prae fe ferebat ) exadto decennio alte
A ugujii&Ti' ro,B|<j5 iterum fufeepit, 8£ in Germanos bellum molitus, ipfe domi fub'
bcrij expedi - ftiiitfi Iberius autem Rhenum tranfrjt* Eorum uim metuentes barbari om
tiones, exceptis Cantabris, legatos miferunt pacem petentes, fed neque-tum

^am impetrauerunt, cum Auguftus nifi Cantabris ad caufam adiundlis ne'
^aretfe eam daturum, neq$ deinde, cum Cantabri quocp legatos mififfient:
Cantabroru le quos Auguftus cum per urbes quafdam difpofuiffet, (erant autem multi ac
gatimale tu - praeclari inter fixos ) taedium reinon ferentes, manus fibi ipfis intulere» Ita
a*tu quo cft pax infecfta manfittfed barbarijeum aliquandiu fc cotinuiffent, pofi>
'modo affatim a Romanis uindicftam fui doloris repetierunt.Auguftus prx
terea militibus, non^uidem uicftoritenomine ( quanquam &ipfc Impera'
Tiberio alter tognomen acceperat,^ Tiberio dederat) fed quod Caium tunc primum
Confulatmde- exerciti) s deditum fecum habebant, pecuniam largitus cft.Cx

dindtus. tgfcin Tiberium Drufi loco ad imperium prouehens, imperatorio^ ob ii
Confulunukfijio m in e decoratu,Confulem iterum fecit, iufsitcp eum more antiquitus rC'
gnatorum pc-' cepto antequam magiftratum iniret, literas publice proponere, triumpho
teftat. etiam ipfum ornauit, Nam ipfe quidem Auguftus triumphum ducere nole

baf.

M

‘batyfed id.potius accipiebat. natalicrjs fuis perenes ludi effent equeffres.
IdeitipomcEti) quoqj terminos protulit, menfcmqj Sextilem, Auguflum P omampra*
nominauit:quodnomencum alrj. Septembri, ^uo menfe natus effet Augu- Utrnn.
ftus,mdereuellenteqfire Sextilem praetulit, quod eo menfe primum Confiil AuguBus [wn
fadus, ac eo multis magnis praclrjs uidoria potitus effet, V t laeta haec Au- Ps'
gufto fuere, ita Maecenatis obitu grauiter affedus eft, cuius egregia cum in . pendis oht
.aliis rebus opcuufusfuit,'itaut equeftris etiam duntaxat ordinis homini
urbis cuilodiai7/f diu commiferit : tum uero ficubi ira impotetius efferretur,
utilem eum eujA fibi habuit, a quti ab ira ad manfuetiorem animum reduce
retunVnum eius rei documenta proferam. Praefente aliquando Maecena-
te Auguftus pro tribunali fedes, cum multos effet moi te damnaturus, prg-
uidens ho c fore Maecenas, cum per circumflantium coronam ad ipfum ir¬
rumpere ac proxime aisiftere nequiret, haec ueiba in tabella icripfit: Surge
uero tandem carnifex : eatncp tab ellam quafi aliud quid indicante in finum
Auguftiproiecit:qualecfla,isftatim furr exit, nemine morte muldato ♦ ne¬
que uero huiufmodi res ftomachu Atigufto monebat, fed gaudebat quam A uguftus ro
tiim ipfum fua natura et necefsitas rerum ad iram.etiam praeterdecorfc pro- prahenfioties
uexiffet, tantum amicorum libertate corrigi. Virtutis uero Maecenatis ma- ^ «micis**
ximum id indicium fuit, quod cum Augufti cupiditatibus refifleret,tamen quifimeferc*
ab eo inter familiares habitus, reliquis etiam fe omnib.probauit: &C quod,
cum plurimum apud hunc poflet, adeo ut ab eo multis honores magiftra* .•
tuscp impetrauerit, tamen animo nihil elatus, in equeftri flatu uitam fuam
cxegit.Haec in caufa fuere, cur uehementem ludum Maecenatis mors Am
4*ufto afferret, quo ea etiam accefsit,quod Maecenas quamuis propter uxo
rem fuam ei effetinfenfus, tamenhaeredem eum nuncupauit; ac prseter mi¬
nima quaedam, in eius poteftate reliquit, fi uellet a^cis fuis quaedam dare.

Idem primus Roma* natatorium aquis calidis refe) )um inftituit, primusqj Natatorium 7
ad celeritatem feribendi notas quafdam literarn exc. -p«^auit,quam rem A- calidum.
quilae liberti minifterio multos docuit. Tiberius CalenoManuarrj, quibus Notelitcram
Confulatum iniuit cum Cn.Pifone, in Odauij Curiam (ej^cenim erat ex- compcndiof <e.
tra pomoerium ) conuocato Senatu, fanum Concordiae fibJWari iuisit, ut
fuo id dC Drufi nomine infcnberet,ac deinde triumphaumti i- |mpho perfe 0 “hauiicul'
do templum Liuiae dedicauit cum matre, ac ipfe Senatum in vVpitolio,L(- .

uia autem feorfim matronas epulo excepit.Paulo poff Tiberiu^^i
Germania motibus ad bellum profedus eft,ac pro eo ludos uot^Nnro Au Liuktemplu.
gufti reditu Caius ac Pifo fecerunt.Campum autem Agripp f , portiiWxce Campus A grip
pta,acDinbitoriu, ipfe Auguftus dedicauit. Diribitorium domum otilniu p*.
earum quse unquam uno culmine fuiifent maxima ( nunc-omni eius te6^> Diribitorium*
diruto, quia rurfus comitti inter feno potuit,aperto faftigio cofpicitur ) A-
gtippaimperfedu reliquerat, tunc uero ad fine perduduerat opus.Porti-
cus in campo, qua eius foror Pola, quae etia curfus ordinauit,parabat, abfo P ok foror A*
luta nondum erat.Funebre quocp gladiatoriu munus, primo lingulis cotra gripp**
Angulos pugnatibus,pofl aequali numero comifsis,&dit3 eft,idcp inSeptis,
cum in honore Agrippae, tum quod multa circa foiu aedificia incendiu ab-
fumpferattfpedatibus omnibus, ipfis& adeo filtjs Augufli(is emm n5
fumpferat) in pulla ueftejncendtj caufa in alieno a ztt eoftridos efl,

quafi rj cum fe magnis damnis affedos exiftimaret, cofulto «i pftrauiii^it, incendium.
fpe debitoru leuandoru. Veram hi nihil cofecuti funt, procuratores aut ui, ?f oc uratorq
eorum plebeij (unt c6flituti,quibus uefte qua magiftratus gerunt^ aChdO'

' •• F ' a . ribus

^4*0 DIONIS RO^. HIST.

ribus binis m ijs locis quibus praeeftent uti Cc^is diebus conccflum,ac fertrf
eia qute ante cum aedilibus in ufum incendiorum reftinguendorum fuerat,
2CiiU.rcgio- addita, urbsqj totam regiones diuifa fuit tunc quatuordecim, quibusforte
nes urbis, diuifis hi uicorum curatores. Tribuni plebis , & Pra^res prseelfenr, idqj
hodie etiam fit.Eo anno in Germania nihil memorabile^dum. Annus de-
A/j.v.C.748. inde proximus C.Antiftiu ueterem, D. Laelium Balbum^Confuleshabuit*
At Caius dC Lucius Ccefares, utputa in principatu educat>fcpatris fui AugU'
C. er 'L. Cefd- fti mores nequaquam imitabantur,non modo delicatius upjentes, fed infu-
rm mali mo- per etiam ferocientes-: quippe Lucius iniuflu aliquadoinmeatrumingrcf
r£** fus, cum omnium applaufu, partim ex animo , partim ab adulatione profe*

cto exciperetur, aucfiapetulatia,aufus efi: petere ut Caio fratri, nondum eX
ephebis egrelTo,Confulatus daretur . Haec ubi animaduertit Auguftus, in>
dignatus optauit,ne quando ea quae ipii quodam impenderat,temporintt
iniquitas eueniret, utConfulatus ei mandandus eftet, qui nondum uiceff
xnum amiuattigilTet: cum nihilominus fili) hoc ab ipfo contenderent, tunc
demum inquit hunc magiftratum alicui efie fufcipiendu,cum &£ ipfe a peC'
cando libi cauere,& populi cupiditatibus refifterepoffet.DeindefacerdO''
tium Caio , utcp in Senatum ire , ac inter Senatores fpecfiaculis epuliscp in/
tereife licere, deditrut uero aliqua ratione modeftiores cos efficeret, Tibe^
TribunicidpO' rio 1 nbumeram poteftatcm in quinquennium cocefsit, Armeniamqj qux
tcstasTipeno defecerat mandauit . Hcc fruftra ab Augufto faefium , 8C hos , 8C Tiberium
TiZZnL o%ndit:hosqu6d fc fpretos iudicabannTiberium, quod iram eorum ucre
dum fcccdit ^aCLir ; ltacP *n Ehodum hic contulit, quafi difciplinae capiendae caufa, n£
w ' comitatu quidem omni fuo fecum accepto , ut & a confpecfiu fe eorum , 6C
acnonibusfubduceict. necdcilint,qui hoc eum propter Iuliam coniugeni
fecilTe putent, quam fi£e drutius nequiuerit,certe eam Rom* reliquit .Cx
frumentum ex tcrum Augufius mulyidinem eorum qui frumentum ex publico accipie*
pubheo acci - bant,ad hominun^ millia redegitrin fingulos eum dedifie ducentos qua
mcrT™ HU~ draginta denar^nonnulli autores funt:ipecfiacula cum exhiberet, aquam
crus l™n*nu in Circum FJa^miiim induxit, in ea trigintafex crocodili funt concifi:Prae"
Crocodili [be- t0nan0Jrum militum duos prefeSos tum primum inftiruit.Iuliam fi>
faculis cociji. fiatn fiiam a£jf o lafciuiae progreflam, ut in ipfo etiam foro & roftris nocftur*
liilia lafciuity 10nes compotationes ageret , fero tandem cum depraehen*

c rutem 'n p*1 ctfi ante coniecfiabatur,eamnonre(fieuiuere,tamcnnonadhi

%ujlus puniue* buerat/tem : nimirum cum principes omnia facilius quam fua cognofcat,
rit. ac ne'p clam fuos quicquam agant, necp eorum res curiofe ferutetur ) adeo

Principes fua immodica ira correptus eft, ut eam domi fuae non continuerit, fed cum Se-*
plcrunq- igno - n ltu etiam comunicauerit.Itacg Iulia in Pandatariam (,quae eftfita ad Cam
r u Pamam Infula ) relegata eft, ultro cum ea Scribonia matre ab eunte: qui ue'
nixexilu ^ ° 1<a ciLm ca rem habuiflent, Iulius Antonius, quafi fpe Imperij occupandi id
iuli} Antonii ^eci^et’cum alijs nonnullis morte mulefiatus efi, reliqui in iniulas cxulatum
interitus. ^ mifsi . Multis autem alijs etiam mulieribus 0b fimilem culpam delatis, non
omniu caufas iudicadgj fufcepit,fed tempus certum nominauit, ante quod
fi qqte aefia efient, de i)s inquifitio nulla fieret;ita alijs parcendum duxit, qui
Vboehe hberU nihil P"?Hi'ocre in filiam ftatuiflet,atcj adeo cum Phoebe liberta Iulic,ciusq5
u: , „ uitio^n adiutrix , morte fibi illata fupplicium prarueniftet, huius fe, quam
Armenicumif *u^Patrem efle malle dixit.Czto autem ad bellum Armeniacum miflb,Ti
(us* Atrius in Chiu profedlus,ei fe fubmifit.neque Caio folum,fed omnibus qui

cum eo erant, Phraates rex Parthorum cum de pace ad Auguftu literas de*

- LIB£R LV' , . 34*

Qmet, iscp refcribenSjPhraatwa tantum nominaflet, omiflb titulo Regis iC' Phraatis fa*
gum3iufsiiretqp Armenia eum cedere, adeo nihil territus efi: Phraates, ut re^ Armo

fcribens iliperbe,fibijpfi Regis regum titulo dato, Auguftum tantum Co> n'd Romn^
faris uocabulo aife Jerinpoft uerd cum Caium in Syriam adueniiTe audifTet, ceIPriu
acres dornipdio.ft.ii conturbatas fufpicaretur,ea conditioneut Armeniam
miflam faceret, in gratiam redtjt.Statim poft: hanc rem, Caio QC Lucio mor- c.c rhucij
tuis,Tiberius Romam e Rhodo redijt.Erat eius diuinationis,qua; ex aftris mors .
ducitur, cum ipfe perinTsimus , tum Aftrologia omni praeftantifsimum ie> Tiberij reditus
cum habebat utrum, Thrafyllum nomine, unde & fuum, & ipforum fatum Romm.
omne compertu habebat. Ferut eum aliquando cum efletin Rhodo,Thra- T&frm Afiro
(ylli de muro procipitandi confilia animo agitafle^uddis folus omniufua^ loZl<ecaUcntij?i
rum cogitationum confcius eflet : inde cum triftem uideret , percontatum f

quid ita uultum cotraxiflet, eumcp refpondiffe, periculum fe aliquod fuum „
uereri, admirationeq? motum Tiberium propofitum abieciiTe . Is quidem 1 ^

Thrafyllus adeo omnia certo habebat cognita, ut cum procul aduetare na^
uim uidiflet,quo nunciu reditus Romam, a matre dC ab Augufto uehebat,
prodixerit quae is eflet annunciaturus. *

* * *

Corporaporro Caif &Lucija tribunis militum , ac fingularum duitatum
proceribus Roma apportata funt, parmocp &C haftae, quas aureas ab equi¬
tibus cum uirilem togam fumerent acceperant , in Curia fuipenfae . Augu^ "Domini nomi
ftus eo tempore dominus falutatus,no modo prohibuit,ne quis ipfam hoC Augufto mi -
nomine compellaret, fedfummopere etiam id cauit. Tertio quoc^iamde^ fm •
cennio completo, in quartum decennium, coacflus fcilicetjmperium fufce
pit,quodmanfuetior iamacfegniorad Senatores exafperandos contrafe
fatflus, nolebat quenquam eorum amplius offendf^e. Cum forte Palatium P aUtij incen -
incendio perrjflet,multic£ multa ei largirentur, nih ’ Abraeter aureum a fingu dlum-
lis conuentibus,a priuato homine denarium accepit./ /*reum uerd uoco id Aureus quanti
nomifma,quod uigintiquinque denarios continet ; fic Wn noflrates au- precij.
reum accipiut,cfi:cp ita inuenire apud Grocos quofdam au/ores,quos pro>
pter linguo Attico ftudium legimus. Coterum refedtam dcVium fuam Au
guftus, totampublicamefleiufsit, fiuequodad eam odific.Wlam popu- M ugnificentk
lus pecuniam contuliflet, fine quod PontifexMaximus curfiSflet , fimul Augujli.
in proprijs ac in publicis odibus habitaret ♦ Cum magnis ab

populus contenderet, ut filiam reduceret, citius refpondit aqu/ ignem Scueritasinfi-
mixtum,quam illam in patriam reftitutum iri:ac quantumuis populiKmub lldm\
tos in Tiberim ignes coieciflet, nihil tamen tum impetrauinpoflea tamen J£ms Gr*cw»
ui eum eo perpulit,ut in cotinentem faltem eam transferret.Tiberium ach
ptauit,ac Tribunicia poteftate ad annos decem data, in Germaniam able^ Tiberium Ah-
gauittueritus tamen ne is aliquando animo elatus nouas ad res cofurgeret, ado-

Germanicum Drufi fratris filium ei adoptandum dedit, quanquamipfiTi Ptat/cTribu-
berio natus fuerat filius.Inde animo fiducia concepta,his quafi fucceflbrib. niaa potcflatc
ac adiutoribus,iterum Senatus deleftum habere in.ftituittdecemcp quibus "!“* ;
plurimum tribuebat Scnatorib. ei rei deftinatis/orte cxijs tres delegn, qui
Senatum examinarent:ne<$ tamen multi tum inuenti funt,qui ^ l(d ante no ^optatur.
facfhim ab alijs fuerat ) licentia Tibi eius permifla ultro Senatoria dignitate senatus dele -
cederent:pauci etiam inuiti ea moti funt.His per alios tranfaefiis, ipfe reCen
fionem eoru qui in Italia habitarent, ac ad ducenta feftertia pofsidercnt,ini Cenfus a ftus
uit, pauperioribus acijs qui extraItaliamuiiter^ntomifsis,nequid turbaru abAuguJlof

F 3 darent»

o

f

$4% DIONIS ROlteHIST.

darcnt.Id ne Genfoi* facere uideretur, cuius rift caufa ftipra eft a mc indica'
ta,adhunc cenfum peragendum, luftralecp facrum faciendum Proconfula'
re imperiu accepit* Cum multi patricrj ac equeftres iuuenes citra ullum cri'
mcn ad paupertatem redigerentur, plerifcp cenfum conftitutum eorum ot'
dini compleuit: ocftoginta autem quibufdam eum ufcp ad duodeciesfefter*
auAificttttia tium adauxi t.Qriia muiti multos manumittebant,a;tatem quam &manu-
A ugiftu mittens, &C manumittendus habere deberent, iuracp quibus erga libertos

tex de manu- cum altj, tum ipfi patroni uterentur, conftituit.Interiminfidtjs impetitus,
mifiionc. quaru praecipuus autor erat inter alios Cn. Cornelius Cinna Magnus, filia
Infidi* in a «- pompeq Magni natus, aliquandiu confilq inops fuit, cum necp necare eos
uellet, quia nihilo tutior aditis caedibus fiebat, necp dimittere impunes, ne
Cn.Cor.u tus. ai10s q,.i0qUe contra lncitaret^Dubitim quid ftatueret,ac neque dies,ne>*
Itiuixam Au- queno<ftesfinecura,accum quiete agentem, Liuia aliquando percontata
gu[lo collo- eft, quid nam rei eum a fomno detineret: Qj.iis uerd, inquit Auguftus,

quium, quo eu uei minimum temporis a curis uaCet,qui tot inimicos habeat,, alijscp fuper
ad clcmmiam alias tnfidqs petaturr' an uerd n_5 cernis quam multi &C mihi dC imperio nO/
erjugiedas m- ftro periculum ftruante' quos ne fupolicia quidem coercet, quin contra cx'
1 ^ ‘tu?*' tCri Punit9rum exemplo, quafi ucj o hi aliquid egregij egiflent, perire ftil'
Cur tam multi d^ant*Qi10 fermone audito Liuia : Perniciem,ait,tibi creari, neque mirum
principibus in- c“>neque ab humana forte alienum jtnulta, iit in tanto imperio, agenti, mul
fidientUTi tosci5 onendeti.Nimirum fieri non poteft ut princeps omnibus placear, aC
ne ueliuuiisitne regens, permiiltoru in odia incurrat . Maior enim pars ho*
minum iniufta iuftis potiora ducunt,quorum expleri cupiditates nequeuf.
lam uir ruofoium quo 03 alij magnas ac multas res expetunt, quas coniequi
non pofiunt,a}rj alrjs pofthabitos fe indignantur, itaqj utricp culpant prin-
cjpemrquaproptci ccrf .m ab his malum impedet, rjscE deinde qui infidias
Irruunt, non quide tib/^ zd principatui.Etenim priuato nemo tibi mali quic
quam, nifi a te accf^a iniuria, feciftc uoluit : principatum, eius cp bona po<
tens quifque etip^i infirmioribus promptius appetit. Id etfieftiniuftoruiri
hominum, ac nTxiime prudentium, tamen inter alia uitiarjs ineft, ac neque
monitis, nequi ui eximi poteft, quod nulla lex nullus metus eis que natura
infunt plusi^et . Hxc tu tecum reputans, aliorum peccatis minus fucceie,
e§m Cuftodiam exquifitam inftitue, ut id non poenis irrogan
Omnem prin - xiii, letVltjJ /ftn opere cuftodiedo tutum feruemus. Ad hrec Auguftus : Sane,
cipatum , mul - inquir/t/gnitum habeo mulier, cum alia magna ab inuidia & infidijs tuta
tis periculis et non<ri4e,tum ucro in pi imis ftimmum im p erium : d e u m certe immortalium
6 e!fe princeps eftet fimilis,nifi maioribus quam priuati curis, occupationibus, ac
,2‘ fdlicitudinibus teneretur. Me uero bocipfum potifsimum angit, quod ha:c

ita fieri necefluni eft,ne<J ullum contra ea remediu excogitari poteft. Cum
fint omnino,reipodit Liuia, qui inique agereuelint, ab ijs ergo caueamus*
Sunt nobis multi milites, quorum alij hoftibus opponantur, alfi teftipent,
aenos cuftodiant,ac domi foriscp fccuritatem nobis praftent.Tum AugU'
Vmcjhctpnn ftirs : Multos fa?penur^;ro a fuis interfecftos efte,uerbis opus non habet.
apibus timen- Nan^nter cetera hoc difficilimum eftin imperio, quod non reliquorumo
re tan!!f|^!s;b hoftibus nobis, fed ab amicis quocp timemus, quodep multo
plurfidab his, quam ab alienis perniciem inuenerunt. Dies enim noc ftescp
adftint, nudis etiam ac dormientibus,^: cibum potumcp miniftrant: contra
hoftes quidem amicos opponere licet, contra hos nullum eft auxilium. Ita
femper nobis Scfolitudo eft gratiis, ^hominum frequentia ; uacare cufto^

dia

timoribus
obnoxium .

v

. - Mf . ■ \ '

7 V-

rL iBEk LV. 345

dia periculofum,periculofifsimum efTe inter ftipatores:hoftes nioleftf,mo'
leftiores amici, ( hoc enim cos etiam minime dignos nomine appellare o>
portet) quos ut etiajn bonos quis nancifcatur,nunquamtametantumeis
iidei tribuere pote&,ut cum ijs puro, curiscp &C rufpicionibusuacuo corde
conuerfetur. Porro autem id grauifsimu eft^necefsitatu imponendi infidia
toribus fupplicij incumbere, quod aegerrime bonus quifque facit. Recfle tu
quidem haec, inquit Liuia.Ego autem habeo quod tibi demconfiliu, (mo
do ne id repudies, aut indigne feras me mulier cumfim, tibi confulcre au>
fam ) quod nemo etiam fummus amicus tibi dare pofsitmon quia fcientia,
fed quia deeft audacia. Iufla deinde quid id eflet proferre:Dicam, inquit,li. Liuix conphit,
bere,tecum uidelicet bonorum ac maloru particeps, te incolumi ipfa quo.
que hodie reo-nans,eademcp una fi quid (quod abominor) durius accidat,
peritura.Homines quofdam. ipfa ad peccandum impellit natura, eiuscp cu> Occajiom de-
piditas coerceri difficulter poteft . Iam,ut pleroruncp de malicia nihil ciica, linquendi.
multos omnino opinio boni ad delinquendu mouet:multos gcnerisfplen
dor,diuitiarum faftus, honoris magnitudo, ac fortitudinis comes audacia,

& potentia: moles, ut a recto curfu exorbitentffacit. At neque nobilitatem
m obfcuritatem, neque fortitudinem in ignauiam, necp prudentiam in itu.
piditateni mutare licet, neque fortunas hominum accidere, aut fpiritus de.
ijcercinfontiudecet: quod ut iniuftum eft, ita fumpta de noxijs homini,
bus uindicfta, offenfas ac infamiam parit . Agedum alia uia infiftamus , ac
uenia eos profequamur. Ego enim ita iudico, plus clementiam quam fami. Clementiam
ciam proficere:nam mifericordes non ij tantum quibus delicti gratia facta commendat,
cft charos habent, ac gratiam referre ftudenttfed reliqui etiam omnes reue.
rentur ac colunt, ita ut nemo eos deinde laedere a»,ffit. At quiirainexora.
bili ututur,non modo eos odio habent rj qui fibi h. \uunt, ied caeteri quo.
que inferifi infi drj s ftrucftis fuam perniciem eiritare :'AJ^mut. Viden’ ut medi simiUr.
c i rarifsime fectiones dC ignes adhibeat, ne ipfa uidelice^mia corporis ma¬
gis exafperent,plcrdcp autem lenibus corporis exercitqt^V mitibus medi,
camentis molliunt ac fanantrNecp enim putandum eft,quoHh£ccorporu,
illa animorum funt uitia,ideo eife inter fe difsimilia.Etenim c Vi animi horni Animi er cor¬
num incorporei funt, tamen multa habent cum corporum nrf^a couenien poris morba-
tia; contrahuntur metu, turgent ira, dolore minuuntur, audacia’^^g^f^r«m fimilitn-
non multum a corporum natura differant, atep eandem fere fana j^em re >
quirant. Nam fermo lenis ad aliquem habitus , omnem fremitum la^coii
tra afper remiffum etiam ad iram concitat: uenia data ferocem etiam ejaen.
que placat , fupplicium uel mitifsimos animos exafperat : uiolentae enim a.
<ffiones,utfint omnino iuftifsimae,irritant,manfuette placat, ideoqj facilius
periuadendo quiipiam quam cogendo eo adducitur , ut uel grauiisima fu.
beat. Quod adeo eft natura comparatum, ut brutorum quocp animantium Mu4 cicura
multa robuftifsima alioquin &C ferifsima,blandiedo cicuretur, inefcandocp tur obfequio.
perdomentur, alia timidifsima atep imbellifsima male habita ac territa ad i.
ram concitentur. Ne cp ego omnibus ex aequo n oxf^p ar cen dum effe dico, M odumindut-
fed audaces, inquietos, maliciofos ac finiftri confilij homines, immed^abn genti# praferi
licp 5 i continua malicite adfuetos,excindere te iubeo,exemplo cor.

poris partium, qute medicinam non patiuntur:reliquos, qui prqpterkta te,
imperitiam,imprudentia, aut alio cafu quodam uel uolentes uelmuiti pec.
eant , uerbis caftigare, minis corrigere, alia ue tolerabili ratione tracftare:
utep in altis rebus modo gtatfiotes, modo mediocres p conte irrogantur, fic

^44 DIONIS ROM. HIST.

in hac quoque re citra periculum exilijs alios, alios ignominia, uel pecunia
muldarc, aut in diuerialoca urb es'ue relegare licet * inuenti nimirumfunt,
qui cum ipes ac cupiditates eorum irritae facftae fuiftent, ad fanitatem redie'
rint : alios in confelTu locus inhoneftus, autfacftiones probrofae, doloresqj
dC terrores ante oblati emendauerunt, pro quibus homo nobilis ac fortis
mortem fibi optauerit.Quo intelligitur, poenas non faciliores, fed grauio'
res etia futuras , cum nos inculpati interim tuto uiuere pofsimus, qui nunc
multos muidia, auaricia, metu ue fortitudinis aut nobilitatis necare exifti'
mamur. Haud enim facile creditur, eum qui in tanta potentia ac licentia iri'
u it, ab inermi homine priuatocp infidijs peti poflerideo ali] hos de nobis ril
Dddtoru fretu mores diuulgant,ali) falfis delationibus nos fidem adhibere dicfhtant, cum
des* exploratores aufcultatorescp emiflarij noftri odioira'ue, aut ab inimicis
eorum quos accuiant accepta pecunia, negatae'ue ab his indignationead'
duefti multis infontibus perniciem ftruant, non modo quod egerint, agem
dum ue fibi propofuerint quicquam, fed quod etiam certi quippiam dixe'
rint, audito' uetacuerint,rifuc$, aut lacrymis didum exceperint. Polium in'
finita id genus referre, quae fi maxime uera fint, tamen ea te apud liberos ho
mines perfcrutari,eacR tibi annunciari indecorum eft,cum fi te fallant, dani
num nihil adferant, relata uel inuito ( quod cum alrjs,tum uero principe in'
dignum eft ) ftomachum moueant : at multi complures indicfta caufa ,iudi'
cio uefubdoleparato iniufte exitiumreperifleautumannneq-j teftimonia,
cruciatus, aut alia contra illos ufurpata pro ueris habent . Haec etfi nonnun'
quam iniuft e,tame de omnibus ita capitali fupplicio affectis milgo meniO'
Opinio cturn. rantur ♦ tuum autem, Auguft e, eft non modo ab imufticia,fed ab opinione
iniuftici £ cauc quo qu e eius ab efle: quorum alterum in priuato,alterum in princip e requi'
da principi, ritur. Hominibus emWtnon belluis imperas, eaq? eft unica beneuolentiar i'

pfbrum uerae confW:<hdae ratio, fi hocipfis perfuafum efficias , neq> a uo'
lente, necp ab inuif&lz quenquam eorum laedi. Cogi quidem admetuendu
aliquem homo t^Jeft, ad amandum autem perfuafione opus eft:eabenefi'
cijs in eum copcatis,qua?cp alijs uideat tribui,paratur. At qui iniufte alium
morte affecW i fufpicatur,eandem fibi fortunam metuens, caedis autorem
ut odio habp^C impellitur : porro autem inuifum efte fub ditis, necp honeftn
expedit.Hec eft quippe hominum fententia,priuato omnes
Iniuriks4^ !t perfequendas,ne uel contemptui inde habeatur, uel opprima'
tur: principem ucro debere ea qua? in publicam rem peccantur,ulcifci, pri'
uatiVnn fc admifta tolerare, cum qui ita deliquerinqnccp ex contemptu,ne
que ex incurfu pofsint ipfum tanta feptum cuftodia damno afficere . Qua?
ego audiens, ac in ea intuens, parum abfum quin tibi fuadeam, ut neminem
Quomodo tu omnino ob huiufmodi caufam uita fpolies. Nam in hoc principatus inftitu
flandi [ubditi. ti ilint, ut faluti fubditorum confulatur,ne inuicem,aut ab exteris ij iniurias
accipiant,n5 profecfto ut fi quid principem offenderint,ab eo interimi pof'
fint : ac legibus quide,benefid]X&admonitionibus eos princepsinftitue'
re debet, ut in officio ^aneant,uitiofis mederi quodam modo,acfanarene
prorffis pereant. Eft uero magni animi, eximia? cp natura?, uulgi peccatafer^
rs:qtiSp^i.vjis omnia punienda cogitet, imprudens plerofcp hominum oc'-
xanincm u / ddet. Proinde id tibi confulo, ne quem pofthac facinoris alicuius caufa ca'
puepletlcndu pfte plccqaSjfed alio quodam modo caftiges,ne quid in pofterum facinoris
conju i . edere p0psl't t Qyid em'm mal i tibi inferat in infulam quandam deportatus,

aut in uilla , uel oppido non modo a bfq* pecuniae dC feruiciorum copia, fed

etiam

- . .. t,.- *jr * •

LIBER LV-

tthm in cufio dia pofitus,flcubiresid requirat: Nam agentibus in tricinia
hoftibus, mari' ue abalienato, aut fi in ipfa Italia urbes muris & armis muni'
effent, quo perfugere fontes poffent,ijs'ue occupatis terrore nobis incu
tcre3 alia ratio ineunda fui flet: nunc cum omnia armis dC munitionibus bel¬
licis uacent,ac longifsime abfuit hoftes, tot maribus, terris, montibus ac flu
minibus inurjs interieeflis, quis certum aliquem hominem metuat nudum,
priuatum,hic in medio tui imperij, ac intra tua armainclufumCJpfaianene-

guc cogitaturum tale quid ullum, neq^ fi omnino uelit, agere pofle cenfeo.

tgo ab his, qui nunc funt rei infidiarum apud te faefli, periculum facere in-
cipiamus}fortafsis 8C hi mutabunt fententiam, 8C alios meliores facient:ui-
des Corneliu 8C nobilem, &C fama claru efle, humaniter etiam peccatu eius
expendi par fortafsis finNon omniagladius conficit (magnu enim bonu is
fuiifet,fi emendare liomines,ac perfuadere ualeret, dC ad fufeipiendu fince-
ru amore adigere) fed ut corpus abolere alicuius poteft, ita exteroru ani¬
mos a caedis autore auertit, qui n5 propter fuppliciufumptu uindice ama¬
re, fed ob metu mali odifle folet. Contra quib. delicii nenia cft donata,poe-
nitudineduclibenefaclorelxderein pofterum uerent,fedfpe cofequcndi
maiora praemia eum fuis officijs colunt:uidelicet qui iniuria affedus, falute
eam inferenti concefferit,eum omnes putant beneficia fummopere copcn
faturum.Morem itac^,mi uir,gere mihi,propofitumcp muta, confecuturus
hoc quoqj,ut cetera a te grauius foda, necefsitate tibi extorfiffe iudicetur,
quia tantam urbem ex populari forma Reipublica in unius hominis pote-
ftatem redigere fine fanguineimpofsibile efttquod fiin cepta ratione perfe
ueraueris,uidebere hxc quocp duriorafponte fecifle. His Liuia? uerbis ad- Liui* confiliii
dudus Auguftus, omnes reos uerbis caftigatos indemnes dimifit, Corne- [equitur A ugH
lio etiam Coiulatu donatoieocp fodo ita fibi omnium animos deuinxit, ut
non modo infidixcontraipfum nullas deinde commonerentur, fed opinio Cornc^ Qon
quocr, omnis earum intercideret . Liuia autem, potiiV^a tum Cornelio ia- fu!t
lutis caufa,poAe.rioribus temporibus mortis Augufti cF^vam fuftinuit. Ce
terum eatempeftate,Cn.Cornelio Cinna Magno, ac VafiNo Meflala Co- A^v.c.758,
fulibus, horredi txrrx tremores acciderut, Tiberiscp deie(fl-V)onte,urbeni
feptem dies nauigabilem effecit, fol aliqua parte lumen fuuri^amifit, fames
coorta.Eodem anno Agrippa? nihilo eorum quae fratribus oi^giffent po- Agrippa uirilc
tito uirilis toga eft datadudi Circenfes feorfim a Patricijs ac EqV&Ft; fumit ;

crati funt, quod adhuc moris eft : cumcp nobiles aegre fuas filias nhrollegiu
Veftalium darent, lexlata eft, ut eo facerdotio uti etiam libertinis uiigimb. Vcftakskft#
liceret: excp cum plures de eo difceptarent,in Senatii forte ledae, praeienti-
bus carum patribus,nulla tamen tunc in id facerdotium cooptata . Cum mi
lites praemiorum exiguitatem ob impendeiitiabella aegre ferrent, ac nemo
extra tempus militiae conftitutum arma fumere uellet, decretum efl:, ut co- p rtmimmi-
hortib* PrSetorijs, poftquam annos fedecinimeruiffent,uiritim uicena mil- litibus ftatutiZ.
lia nummum, reliquis exaclis uiginti annis militiae,duodena darentur Ale-
' bantur eo tempore legiones urbana; xxii I. aut, avem alij numerum po- Legionum R 0
nunt,xx v,noftro tempore fola? Xix. reflant, nempe fecunda legio Au- manarum en&-
gufta, cuius in fuperiori Britannia funt hyberna, tres Tertia;, imajg JAkxmi meatio.
cia,Gallicxnomine,alterain Arabia, Cyrenaica dida legio, tertia Augufta
ih Numidia, quarta Scythica in Syria, quinta Macedonica in Dacia, Sextae
dux, una in inferiori Britannia, Vidrix:altera in Iudaea, Ferree uocabulo in
ngaiSjfeptinu in Myfia fup€riori,Cfoudia precipue nuncupata, ocflaua Au

^ x

o

V

gioites.

DIONIS ROM. HIST.

gufta in Germania fuperiori, decima Gemella iri Pannonia fapcnor/, ab in
Myfia alia decima, undecima iri Myfia inferiori, Claudia cogricmieto (ha:
legiones cUu dua: legiones a Claudio fiint nominatae, quod iri feditione Camilli non re/
di* unde di - bellaflcntipfi ) duodecima in Cappadocia Fulminifera, decimatertia Gc'
mella in Dacia, decimaquarta Gemella in Pannonia fuperiori,dccimaquin
taab Apolline cognominata in Cappadocia:uigefima Valeriana 5£ Vi'

cftrix,mBritanniafuperioriuerfantes,quosipfos,utmihiuidetur,cumeak

gione cui nomen eft uigefimae, ac hyberna in fuperiori fiint Germania, ac
non ab omnibus Valeriana dicitur,neque hodie id nomenrctinet, ipfeaC'
ceptos adferuauit . Hae legiones Augufti fuperfiint, reliquis aut omnino
difsipatis,aut ab Augufto dC alijs Imperatoribus inter caeteras legiones ad'
GcmeUele* mixtiSjUnde Gemellarum appellatio tracta putatur. Ac quoniamquidem
femel de legionibus dicere cepi, lubetreliquas etiam ab alijs Imperatorib*
inftitutashoclocoreferre,ut qui clehis cognofcere cupit, uno omnialoco
facilius percipiat .Nero legionem primam,ftalicamcp nuncupata inflituih
in inferiori Myfia hyemantenr.Galba primam Auxiliariam in inferiori Pan
nonia,feptimam in Hifpania:Vefpafianus fecundam Auxiliariam in Pan'
nonia inferiori,quartam in Syria Flauiam:Domirianus primam Ath eniem
fem in Germania inferiori:Traianus fecundam Aegyptianutrigefima Gei
manica, quibus a fuo nomine nomen impofuit Marcus Antoninusritcmfe
eundam in Norico,tcrtiam in Rhgtia,quae etiam Italicae uocantur. Seuerui
Parthicas primam 8C tertiam in Mefopotamia, fecundamcK mediam in Ita'
lia.Noftro itacp tempore tot funt legiones prgter Vrbanam SC Pr storiam:
fub Augufto autem x x 1 1 1, uel xxv, iftae alebantur, acmulrx etiam alia;
auxiliaria equitum peditumqj & clafsiarioru, quorum certus numerus m v
hi non conflat. Stipatores autem corporis Imperatoris funt dece millia, in
decem diuifi partes, ujffis praefidio dcflinati fex millia, quadrifariam hi diu*
v i k equites zlienw^ix extraordinarf), Bataui appellati a Batauia quae eft

dim in Rheno in(umrj,uius incolas arte equitandi pollent:eorum,ficut &Emv

E xtraordina- catorum/umi^i dicerenonpoflum.Vti illis Auguftus cepit tum primum,
rij equites bL cum ueteran patris contra Antonium conuocauit, fcniauitcp dande, 5C
taui. ^unt una adj/t c kgio peculiaris fuos habens fafces, quemadmodum centtl/

Euocati. fiones .Ffeffiie caufis cum indigeretpecunia, Senatum confiiluit de reditu
perpetuo conftituendo, unde citra ullius iniuria flipendia ac prg'
mia milibus fufficerentrin eo querendo cumuerfaretur,acnemo fuafpon
te Aedilitatem peteret, quidam forteletfli exijs quiQtitefloresautTi ibu^
niplebis fuiffent,ad eam gerendam adacfli funt, quod faepius etiam alias fa*
•759* dhim.M. Aemilio deinde Lepido, L. Arruntio Confulibus, cum nullus re'
ditus excogitaripofTet quem omnes probarent, omnescp eum quaeri indu
Aerarium mili gnarentur, Auguftus pro fe 6^ Tiberio pecuniam in orarium, cui militaris
conSUtuft^ nomen indidit, intulit, ciuscp adminiflrationem Praetori] s tribus forte le*
clis ad triennium mandauit,qui binis li<floribus,ac miniftris alijs quos con
ueniebat uterentur, (jpy perfuccefsionem ahorum in multos annos produ
cftum:nunc ab Imperatore eliguntur,& lieftores non habent.)Itaq* illata pe
cuniiS^b, ipfo, promiftbcp idfe quotannis fa<fluru,a regibus etiam dC popU'
lis promilla ftmt quaedam : nam a priuatis,quamuis multifelibentercolla'
Deliberatio de tLiros e° Pecunia dicerent, nihil omnino accepit. Verum cum haec pecunia
perenni reditu, Gmptuum magnitudinem minimaparte attingeret, ac perenni copia effet
opuSjSenatoribus negociu dedit, ut pro fe quifep aliquam rationem inue*

ruret

SateUitum im¬
peratoris m -
merus.

i

UBER LV. 347

niret.camcj} in libello confcriptam ipfi traderet expendendam:id no eo fie¬
bat, qiiodipfe nihil reperiret/edut eis perfuaderet,quo hacmaxime uiairg
quam Jpfe probabat, fequendam ducerent. Certe multis uarie propofitis,
nulla earum probata,inftituitutuigcfima pars hereditatum ac legatorum, Vigepmibxrc
exceptis ljs quae proxime getl^ereiun Ais ac pauperibus morte aliorumre- ditatumcrlc -
linquebantur, in erarium militare inferrentur, quafl fcriptu in Cefaris com grtorum cera -
mentarijs id-penfionis genus reperiffiet:fuerat enim iam ante etiam eius rei no militari de*
mentio illata,fed omiiTarurfum, tunc relata eft. Ita auctis reditibus, tres ex
confularib.uiros Auguftus, quibus fors id offici) obtuliffiet, adfumptus par
tim contrahendos, partim tollendos adhibuit.Hec Romanis molefta fue¬
runt, ac fames preterea ingens, adeo ut gladiatores, mancipiaqj uenalia ul¬
tra LXXX M. paffus fintab urbe reiefta, multoscp ex fuis miniftris cum Xmesuehc-
ali), tum ipfe Auguftus ablegauerint, iufticiu indi Au, Senatoribus, ut quo mens.
uellentproficifcerentur,permiffium fuerit, acne Scnatufconfultisindeuis
aliqua decederet, omnia quae Romae pratentes decreuiffient,rata efle iuffia,
uiri Confulares frumento dC pani praffieAi fuerint, qui certam lingulis fum>
mam uenderent : dedit quidem gratis etiam Auguftus frumentutjs qui ex
publico id alioquin accipiebant, tantum quantum tjs alias dabatur : quod
cum non fufficeret ijs,no paflus eft eos epulari publice natalib.fuis. Cumqj
co tempore multa in urbe incendijs effient uaftata , libertinos feptem locis
ad ea curanda cofti tui t, equitem eis praefecit, quos etfi haud diu id officium
gerere pati ftatuerat, tamen re ipfa expertus utilifsimu ac maxime necefla- Notturni cu¬
tium efle eorum munus, perdurare iufsitffiuntcp noftra etiam aftate rtoAur- ^odes 'Mtu~
ni hi cuftodes no ex libertinis tantum, fed cxaiijs etiam militibus, muroscp tL
in urbe tenent, S^mercedem pubhce accipiunt. At plebs fame, tributo, in-
cendijs affecta indignari, multa palam dcnouisrebaisloqui,multosnoAu Noutrcsxptc
!ibellosproponere,qu£ommaP.cmt.ifdaniRufin )h'nAu fieri ferebantur, betentatte.
fufpicio aute ad alios inclinabat : ipfc enim Rufus p>ocul ab his exeo gitan- p-
dis faciendiscp aberat, fed alij fub eius nomiire credebatur nouadis rebus
ftudere Jtaq; decretum eft factum, ut in eos mquireretuvy^dicibuscp prse-
mia conftituta,nonnuilicj3 delati fimt. Non ante hi tumultiAin urbe confie¬
ri erunt, quamannone difficultate finita Germanicus Caefar*VTi.Claudius Gemment
Nero fili) Drufi, in honorem patris munus gladiatorium prafiSuerunt ; hoc Ceftr, .
plebem memoria Drufi confolatum eft, idcp etiam, qiiod in dc^p-rio^^T/. ckudiut
dis Gaftoris SC Pollucis non Claudiani modo (adoptatus enim^tamiliam^0-
•Augufti, Claudianum fe nuncupabat ) fed Drufi etiam nomen ei impofoft, Aedcs
'frequenter folitus ab adminiftratione bellorum, quoties liceret in urbem
comeare, partim ob negocia quaedam, potifsimum uero metuens ne quem
ipfi abfenti alium Auguftus praeferret . Eodem anno cum mediante impe¬
rio Achaiae prgfeAus diem fuum claufiflet,Quaeftori eius ac Legato, alteri pr£p#0 pro.
prouincia intra Ifthmum, alteri reliqua mandata eft . Herodes Palaeftinus a uin a* Q ue- ?

fratribus accufa tus, trans Alpes eft relegatus, ac pars eius ditionis in publi- ft°rcrleg4tut
cum reda Aa.Eodem tempore multa bella extiterunt . In multas regiones a fucce^nt.
praedonibus funt incurfiones faAae,ita ut Sardinia Ar aliquot annos nullu *ferodcs PaU~
Senatorem prxfe Au, fed milites dC duces equites habuerit: urbes haijd pau rim rcle&*‘
ca: defeAione molitf ,ita ut populi Romani prouincias ijdem non

forte, fed fuffragrjs le Ai per biennium rexerint, cum alioquin Caffiaris pro-
uinciasijdem multos per annos foliti effient regere. Haec fingula perfequi
non ftatui, quiamulta fingulis locis,nec ea memoratu digna a Aa fiunt, quae

curiofe

4

i

348 DIONIS ROM.. HIS T.

curiofe expolita nihil utilitatis adferant, qua? memoria digna fufct, paleis,
laturi pr<eddn ni'fi res fint m axlm a?, p erftringam. Ilaurl facto a predatloriibus initio, ufque
t1ur' ad belllmolem prouecffydomltle# eo funt. Gaetuli inique ferentes Iubamre

Gfivtjf ?t Cor §em>non Romanos fibi praeefle, contra eum infurgentes,finitima uaftarut,
h c fC r°b fetose» Romanos cum exercitu contra fe profectos Interfecerunt: deni-
W W Jh° U que adeo elati funt, ut propter Ipfos fubactos Cornelius Coflus Triumpha
Gcetulicuf. kfrus honoribus &C cognomento Getullci ornatus fuerit.In Germanos ex-
p editione cum altj, turri Tiberius fecit, progrefluscp elf primo ad Erygrum,
Expeditio in deinde ad Albin fluulos, nihil tame magnopere memorandu actu efbquan
Gcrmmm qUam de Germanis Imperatoris nomen no Auguftus modo , fed Tiberius
T! etiam Inuenerlt, honorescp triumphales C. Sentius Germaniae praefedus,

. entm. qUQ*^ jlomm metu bis Germani pacem accepilTent.Ea cur mox ijs,cum ta¬
men fidem ulolaflent,redderetur,res Dalmaticae ac Pannoniae maioribus
motibus concltataejceleriscp correctionis Indigentes In caufa fuerunt Dal-
Dedmaticu er mate tributa molefte ferentes, cum fiiperioritemporeuelinuitifecotinuif-
Ffanonicu bel fent,poftquarh Tiberius fecundam In Germanos expeditione fecit, ac cum
lum 4 Tiferno eo magna parte exercitus abducta, Ipfiscp Dalmatis milite imperato ad bel
confettum. lum Germanlcu Valerius Meflalinus, Dalmatia? ac Pannoniae tum praefe-

Vd ^inut * ^us’ akljt:cum eam ob rem Ipfi conueniflfent, iuuentutemcp fuam florente
imu confpexiflent, cunctatione abrupta, primo pauci quidam rebellauere, Ba-

EatoDyfidti- tone quodam Dyfidiato eos maxime co citante, Romancsqj obuiam pro'
tiw. fectos (Ibi fuderunt. Inde reliqui qubcp Dalmatae defecerat, ac Brcuci Pan-’

Brcuci. nonlca gens alio flbi quodam Batone duce fumpto, 8C ad Sirmiu quod Ro
B 4t0 Brcum- manorum tenebatur prarfidio aCceflerunt.Id ne caperent, Cicina Seuerus
C(£cm Seue: propinqua? Myfigpraefes rebellione eorum intellecta, celeriter eos ad Dra
m' uum flumen confecutM praelio ulcit . Sed quoniam multi etiam Romano¬

rum in ea pugna cecid^ant,fperantes Barbari farcire fe facile acceptu dam¬
num pofle,ad auxfi^ociorum parandafe contulerunt, ac quos potuere fi-
Salon* oppu* bi coiunxerunt J^erim Bato DMrriata ad Salonas agmine ducto, grauiter
gmntur. faxb ictus, infe^a%re alios emlfit, qui maritimis omnibus ufq3 ad Apollo-
Itlyncu udjlu- ni'am uaftatls/cumRomanls pra?lio cogrefsfuicticp prlmu, deinde eos Ipfi
tur' uldfslm fupa /uere.Haec cum cognouiifet Tiberius, metuerctcp ne in Italia

irruerent, ^pGermanla reuerius,Meflalino praemiflb,lpfe cum maiorib. co |

Mcffalini ^fitus eft. Bato eoru adttentu accep to, etfi nondu ex uuln ere reua-

B utonis confli luerat, t?; ne obuiam Meflalino profectus, collatls fignls fuperior difcefsit,

{ius., 'hlncinfidijscircunuetusulctuscp,adBreucum Batoneabqt, iunctacp belli
Almd mons, focletate hl montem Almam occupaueruttlbl a Rhymetalce Thrace, prx-
R bymetdlccs milio aduerfum eos a Seuero, paruo conflictu fup crati, Seuerum ipfiim u 1
R om.fccius. fuftlnu erunt. Qui cum In Myfiam propter Dacos Sauromatascp eam infe-
. liantes redljflet, Tiberius autem ac Meflalinus Sifclae commorarentur;
ipfi Incurfionibus in foetorum Romanorum agros factis, multos ad rebel¬
lionis fodetatem pertraxerunt, cum i Tiberio,qul tam ad eos accedebat, ma
num conferere detrectantes, fed alio fubinde uagati, multa uafta dederunt,
(nempe qui ob regioiium peritlam,8cihabltiimleuem facile quo ucllenf^
euacK^epofleut) idcp multo magis hyeme lam imminente. Caeterum hos
lam in Macedoniam rurfiis Inuadetes Rhymetalces,fratercp eius Rafclpo-
Kdfciporis. tis pugna fudcrunt:rellqul agris fuis deinde uaftatls, quod fuit Q„. Caecilio
An.~V.Cy6o. Metello Cretide', A. Llcinnio Nerua Silano Confulibus, tjs relidis In loca
natura munita co fuger e, atep Inde captis temporibus decurfiones fecerut.

De

^ ; LIBER LV. 34?

Dcquo Auguftus certior facfius, in fufpicioneTiberium habens, quafi is
cum pofiethoftem paruo temporis fpacio inpoteftatem redigere, bellum
cofultb traheret, quo diutius eius ipecie in armis efle, Germanicum eo mi'
fit, QuariEurain tunc gerentem, additis ei militibus no ingenuismodo, fed Germanicus v
libertis etiam, quorum multos a uiris ac mulieribus cum cibarijs fex menfi* beUum

bus certo precio redemerat.Pneter hunc belli appararatum, equitum quo* niaticm mif-
queinfpcdionem qua! in foro habebatur, in aliud tempus diftuliqludoscg fus-
magnos uouit,cum mulier qusedam literis aliquibus in brachium iuurn in*
cifis, quafi diurno afflatu mota quaedam uaticinia edidiifet: quam cum fatis Mulier uaticU
ipfefciret non numine correptam, fed ex compofito id agere, tamen pertur mns'
bato uehementer ob bella ac famem qup rurfum ingruerat populo, fe quo*
que fidem eius diefris adhibere fimulauiqomniacp quae ad cofolandam ple*
bem facerent egit, neceifaria putans. Annong procurationemrurfus ob pe
nuriam duobus Confularibus mandauit, additis liefi oribusrpecunia adbeL
la&nocfiurnos cuftodes alendos eunt opiiseffet, tributum inftituit, quod Quinquage) 7-
de precio mancipiorum uenditordm quinquagefimam partem exegit : & m* mancipio-
quam pecuniam Praetores ex aerario acceptam gladiatorfis fpecfiaculis infu rumPrccij'
mebant, expendi uetuit.Qiiod autem Germanicu, non Agrippam ad bel*
lum mifitj Agrippae feruiles mores in caufa; fuerunt, foliti fere mare exerce* Agripp* mo -
ic,unde fibi ipfe Neptuni nome fumpferat,iracp uti prgcipitijuliamcp qua* res improbi,
finouercam conuidjs profcindere,ipfumcp fiepius Auguftum propter pa* relega. *

trisbonainfimulare . itaque cum finem nequicice non faceret, ab dicatus ab tm'

Augufto, eius facultates in serarium militare relatae, ipfe in Planafiam Cor* P lanajia.
fiese propinquam infulam eft relegatus . Cum Germanicus in Pannoniam
ueniffet,eoq3 undique exercitus confluerent,Bator es obferuato tempore, 1
quo ex Myua Seuerus accederet, improuiio adorti •rnt caftra ad Volebas Ceciud Bato -
paludes ponentem, eos qui extra uallum erant,intra'V^copulerunt:fed exci nes. uincit.
plentibus fuos qs qui intus erant, uiefii firnt : inde Roma: ,{ in multas partes Vo/c^ palu-
diuifi, ut hoftium agros fimul multivocis iriuaderent : tilibsa reliquis nihil dcs'
memorabile gefturmGermanicusMazeos gentem Dalmaticam pugna ui uaz*os Ger¬
ram damnis affecit. M. deinde Furio Camillo, Sex. Nonic^JOtiintiliano monitus umcit f,
Confiilibus, pacificatione Panonrj ac Dalmatse expetiuere,fi^e primum, Att.v. c.761.
inde eam fecuto morbo, ac uariarum quibus uefei opus habuexf jth^b^. ^
l um ac radicum cfii: quo minus tamen eam per legatos peterent, %d etiam'
num refiftercnt, per cos effecfium cff, qui nullam falutis fpem aPud Roma*
nos reliquam habebant. Germanico Drufi filio bellum tjs faciete,urbemcp p ulionis equi.
nalidam obfidente, nccp expugnare eam ualente, Pulio eques, Germanus tis Germaniro
natione, faxo in murum coniecto, ita propugnaculum concufsit, ut ff atim bur.
id cum uiro ei incumbente corruerittidfic perterruit reliquos, ut muris reli
d^is in arcem cofuge-nnt,acpbfl:fefe & eam dediderint.CumBato,qui con
citatisad rebellionemDalmatis,multum incommodiRomanis exhibue>
rat, tandem ad colloquium de pace cum Tiberio congrefIus,poftridie eum BatonisHaU
intribunali fedentenl accefsiifet, percontatus eftTih/rius', quid jta defice* mau ditium
re>ac tantum temporis rebellare Romanis ftatuilfentf V os,reipodit E^ato, ihprouincia -
in culpa eftis ipfi, qui ad ueftros greges cuftodiedos no canes paic-^M-srie, rum iniquos
fed lupos mittitis. Ita Dalmatia partim bello, partim pacificatione adRo*
nianos redij t . Auguftus Senatui poteftate data, ut fe abfente de plerifque
eaufis cognofeeret, progreifu in publicum abftiriuit : utcp priori anno cum °
turb* ciTent, ipfe omnes magifiratus ordinauerat, ita tunc tantum literis

G quibufdam

o

350 DIONIS ROM. H I S T. f ,

quibufdam propofitis,cos quibus cupiebat,populo commedabat, Adbcb
lorum uerd adminiffrationem ita intentus fuit, ut quo propius qusein Pan
nonia ac Dalmatia gereda eiTent iubinde monere poiTet, Ariminum fe con
tuleritrin eius ab urbe exitu uota nuncupata, ac redeunte iacrificatum,tam
VitowsTSmci quam fi ex hoftico redij flet. Sub idem tempus Bato Breucus, qui prodito
intentus. Pinne mercedis loco regnum Breucoru acceperat, captus ab altero Bato-'
ne,occifoscB eft.Sufpecftam enim ille fidem fubditorum habens,circum ca^
flella profecfus, ob fides poftulabat:eumcp alter re cognita infidrjs interce^
ptum, pneltocp fuperatum in arcem quandam compulit : traditumcp ab ifs
qui arcem tenebant, in caftra adduxit, & damnatu mori coegit* Quo facflo
Qyluanus rem CUm iterum permulti Panonrj rebellaflent,Syluanus in eos exercitu duefto,
gerit contra Breucis uidi:is,reliquorum nonnullos abfque pradio recepit* Jgitur Bato in
Pannonios. Pannonia nihil fpei reliquum uidens, pradidijs aditus ex ea in Dalmatiam

Vannonij pace pertinetes muniuit,Dalmatiamcp uaftauit.Sicreliqui etiam Pannoniacum
accipiunt. ager eorum a Syluano maleficijs infeftaretur, pacis conditiones acccperu t,

nili quod latrocinia qutedam,ut qute in huiufmodi tumultu diuiam exerci'
tata efTent, fuperfuere; (res nunquam non, prsefertim apud iftos populos,
ufitata ) ipfa etiam ab alijs deinde exciia*

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER CLV I N QJV AGESIMVSSEXTVS,
(juihelmo XyldnAro^iuouttmo
h interprete.

G 0 f ENTA HOC IN LIERO.

Quemadm odyfCdd eos quibus liberi ejfent,ac deinde ad eos quibus liberi cottiugcsk; ttOft
rfnt,#%«ftus uerba fecerit, ac quae de jj s conftituerit „

Vt Q ujmMS Varus dGermanis ui&us obierit.

Quomop> templum Concordicefuent dedicatum}acLutia porticus f
Dem<fi ? Augufti.

C7-0--’ ' aSta heee fex, in quibus Confult

d.Sulpicius Camerinus.

C.Vompeius Q_ J.Sabinus.

763*

P. Cornelius P.F.D olobella.

C Junius Silanus.

76 4*

M. Aemilius oJF.Lepifc

T, Statilius T.PTaurus.

Germanicus Ccefaris F*C
Clonteius CP. Capito.

L.M unatius L.F.Pf* tcus.

, C .Silius CP.Cacina.

766.

7*7*

C^lP ompeius Sex. F.

Sex<Apuleius Sex* F»

V

0

CABTZ'

LIBERAVI.

AETer v'm Tiberius Romam uenit fecundum eam An. V.C.7^2,
hyeme,qua Q^Sulpicius Camerinus, &C C.Poppa:us Sa-
binus Confules fueruttei in fub urbana obuiam progref
fus Auguftus, cum eo in Septa uenit, ac de tribunali fa-
lutato populo, alia quacuicftoria impetrata fieri receptu
erat, peregit, (acfpecfiacula eo pertinetia Confulu opera
praebuit. Quonia uero inter haec equites magno ftudio
eam lege quae de coiugtj liberorumcp expertibus lata fuerat, antiquari cu¬
piebant, eorum ccelibes feorfim, feorfim nuptos aut quibus efiet proles, in
concionem conuocauit : ac ubi hos numero illis longe inferiores uidiqdo-
lore commotuSjhos in ha:c eft fere uerba allocutus:

Etfi reipecftu tantae huius urbis molis perpauci,longeqj alijs qui officiu a ugufti oratio
fuum detrectant pauciores eftis, tamen propter hoc ipfum ego uos eo ma- ad cos quiuxo -
gis laudo, ac gratias maiores habeo, quod dC audientes dicto fuiftis,&: resachbcros
patriam ciuibus impletis ♦ quienim ueftro moreuiuunt, multos pofterita- habebant.
ti Romanos relinquent Ita ab initio cum Romanorum eifet perquam exi
guus numerus, nuptijsftudentes,liberosq3 procreantes, non uirtute mo¬
do, fed mukitudine etiam hominum omnes mortales fuperauimus. Quo¬
rum memores nos mortalitatem naturae conuenit perpetua ftirpis fuc-
cefsione quafi facem alijs fubindealijsporrigentibus compenfare,ut qua Mortatiusge-
folarea diuina felicitate ab fumus, eam perennitatem mutuo inuicem no- neris humani,
bis tradamus . Qiiam potifsimum ob caufam primus ifte ac maximus fuccef ~

qui nos condiditDeus, humanum genus in duaspartes cum fecuiftet, ac fionc corrigi-
mafculam urtam, alteram muliebrem feciifet, amorem eis acnecefsitate coi tur *
tus inter fe indidit, eamcp foecundamefteuofiiit,utexhisquialrj exalijsna Sexuum utl°'
fcerentur, humanum quoque aliquo modo fempit^rnum exifteret genus.

Quin ipforum quocp 13eum uiri quidam, ali ce muli res efte, genuiflecp alij Deorum coniti
alios traduntur, adeo etiam tjs nihil harum reru indV^is nuptis 8d procrea-
tio liberum pijlcrauifafunt.Proinde recte uos deos imi ^ ti, aeparentuue-
ftrortim exempla fecuti eftis, ut quo modo uos ij progen^runt, ita uos a- ‘ ^

liam fobolem fufficiatiV.utcp iftos maiores ueftros ducitis a crocatis, ita alij
uobis idem nomen tribuant:ut quas res illi uobis cum gloria. 'Wclare tradi
dcrunt,ad alijs uos tranfinittatis : qua: bona ij parta uobis refixerunt, uos 4
eadem alijs ex uobis. ortis tranfmittatis. Quid enim caufa: eft,cu;.:?-? op- % ^ *

ma res fit uxor pudica , domus cuftos, adminiftratrixcB, liberorum nutrix,' H onejljc uxo-
qua: & fanum exhilarare, &C aegrum curare, laetis utenti rebus fc^cia efte, ad-1 Tli commodit*
uerfas confolari pofsit,iuuentutisnimiamaniminatura coercere, effectam tcs-
fenectae aufteritatem temperarer' non fit fuaue, ex utrifq? natum infantem p rolis iucundi
alere ac educare, imaginem corporis anirniq} fui, ut in eo adolefcente alter t#.
tute nafcarisr' nonbeatifsimum, uita abeuntem proprium ac ex te lpfo edi- Succefio.
tum relinquere, qui in facultates acftirpem tuam fuccedat, ac natura: huma
nae ratione diiTolutum,eius fuccefsione uiuereinecp, quod inbeilo fit, inter
alienos uerfari, ac protinus femel perire 'Haec commoda priuatim eos fe-
quuntur, qui nuptrjs & liberis ftudent. At uero Reifiblicae, cuius caufa e- R cipublictuti -
tiam contra animi noftrifententiam multa nobis funt facienda, qui non fit llt^
utile, 5C neceflarium ( fi quidem urbes SC populi durabunt, ac uos alijs im
perabitis ) multitudinem efte hominum, qua: pacis tempore terram colat,
quae nauigationes exerceat, quae artes &C opera tracftettquae in bello prom¬
ptior generis fui caufa fit ad res tuedas,ex qua in amiflbrum locum alij pof

G 2 fint

>

V;

\

DIONIS ROM. HIST.
fintfubftituic’ Vos itaque ego 6 uiri(foli enim uoshocnomenmercmini)
atque 6 patres (haec enimuobis merito communis eft mecum appellatio)
hac de caufa dC amo, S£ laudo,pra^mi]scp quae conftltufiuos orno, ac prarte*
rea alijs honoribus etiam magiftratibuscp decorabo , ut SC uos magnos in*
de fructus percipiatis, &nonminoraueftrisbonaliberis relinquatis.Nunc
uero ad reliquos defcendam,qui ut omniaueftris facftis difsimilia egere, ita
diuerfaquoqp omnia habebunt, ut no uerbis modo,fed exreipfamagis ad*
huc intelligatis, quanto rjs uos praefletis . Hajclocutus,acnonnullis eorum
certa praemia confeftim largitus, reliqua pollicitus , digrefTus ad alteros , in
hanc fententiam eos appella uit:

AugujUmcct - Miro modo ueftrum caufa afte<ftus fum o uos , quos nefeio quo nomine

hhesafrera o - compellemmirorum^e^atuirilenihilexhibetis.ciuiumratquantum in uo
ratio . bis eiusfitum efl,ciuitas periuRomanoru^atqui hoc nome deflruereintcn
ditis.Qiiicuncp uero tandem eftis,aut quocuncp nomineuos fertis, inufitZ'
ta, inquam, res mihi accidit; Solitus enim nihil non femper agere, quo
gnam ueftrum efficerem multitudinem , nunc ad uos uerba fadlurus, aegre
fero tantam effte ueftrum copiam nnaluiftemcj} tantum efie eorum numc'
rum,quos iam fum allocutus, uos autem aut cum iftis fuiffe,aut omnino mi
C celibatus uitu hi non uifostqui nulla neque deum prouidentiae, neque maiorum curae ue*
per Atio» ftrorum habita ratione, omne ueftrum genus abolere, acuere morti obno*
xium efficere, omne autem nome Romanum perdere, ac finem ei impone*
re in animos ueftros induxiftis.Qiiod enim generis humani feme relinque
tur, fi fatflu ueftrum omnes alij populi imitenturc' cuius cum initium apud
uos fit,iure uniuerfalis interitus culpam fuftinebitis * Quod fi nemo exenv
pium ueftrum fequetqr, optimo iure hanc ipfam ob caufam odio' omnibus
. eritis, cum ea negligatis,quf nemo alius: & eas leges feratis, ea ftudia intro*
ducaris, qug fi imitari i/:lmt uniuerfi, perniciem incidantdin odio habeant,
uos damnent. Neque^nim quia non omnes homines latrociniaautfacrile
gia alia ue flagiri^ptrpetrant„ideo his depr^henfis parcitur: quinimo pce
na luere cogutupb hoc ipfum, quod foli aut cum paucis ea egerint, quene
Confert ccelibd mo alius. Quamquam fi quis maxima omnia flagitia enumeret, nccfingula
tum cum alijs quidem-fedmriucrfa cum eo quod nunc traefiatis componat, tamen ea om
flagitijs» nia magnity? inem ueftri non adtequent.Nam dC homicidium eft quod fa*

r^fi.is, qui e/* nc gigAitis quidem, quos nafei ex uobis conueniebatrimpicta
tisuos ot?iigatls’ fi11* n°mina ac honores maiorum ceflare cogitis:facrile*
gium committitis,qui genera ueftra a drjs immortalibus mpnftrata abole*
tis:maximumc|3 donariorum ijs facrorum, humanam naturam pefiundatis,
eocp tepipla eorum arasq? cuerritis : quinetiam ciuitate diflbluitis, legibus
non obtempcrantes:proditis patriam ueftram, fterilem eam atqj infcecun*
dam rcddentcsrsmb uero funditus eam demolimmi,dumhabitatorib*eant
orbatis.Neque enim curitas domibus,porticibus,autforis hominum inani
bus,fed utris conftat. Confidcrate uero, an non fummam iram iure Romu*
Romuli fludiu lus autor nofter concepturus fit, fi ftios natales cum ueftro inftituto confe*
in prole fufei- rat,qui ne ex legirim(i<quide miptijs prolem generare uultis c' quid eos qui
pienda» cum eo fuerunt Romanos,fi expendantfe alienas uirgines rapuifte,uos ne
ueftra»' quidem amare ?fe bello prolem quariifie,uos ne ex ciuibus uellef
Curtius. Quid Curtiu,qui morte pertulit, ne nuptis fui fpoliarcturc' quid Herfiliam,
H erfilia. qute filiam faam fecuta, nuptiales uobisritus oftedit^Enimuerb patres no
ftri dC bellum contra Sabinos pro nuptijs geflerunt, dC pacem compofue*

- «mV

r.

^ UBER LU 35^

runqipfis eos mulieribus ac naris in gratiam inuicem reponentibus, iureqj
iurando & foederibus eas ftabiliuerunt:uos haec omnia confunditis:quam-
obremrutfcilicetcoelibes fitis, exemplo VeftahumuirginumrErgo fi pu-
dicitiamnon feruaueritis, itidem utill^,fupplicio afficiendi!" Aeque faris E xcufat fuatrt
compertum habeo, acerbum uobis meum, aip erum' que fermon em uide- afreritatem o~
ri : fed primum cogitandum uobis eft, a medicis quoque permultos, quan- rutioris.
do aliter nequeant, urendo fanari: deinde, menon libenter hanc ad uos ora
tionem habere, quiidipfum quoq3 crimen uobis obijeia, quod in haec uer-
bameprouexeritis. Quod fi uerbameamolefta funt uobis,nolite ea agere,
ob qua:neceftario malefit uobis audiendum : fi enim uos mea didamor-
dent, quanto magis me &C reliquos Romanos ueftrafada r Ergo fi uere ea
uos laedunt , poenitentiam agite , ut laudandos uos &C gratias agendas ha*
beam , quem natura haudquaquam difficili praeditum, omnia quae bonum
legum latorem decebant conftituiffie ipfi quoqp noftis. Et quidem nec# an¬
te me cuiquam permiffiim erat coniugium acfobolemnegligere, cum ini¬
tio fub primam Reipublicae conftitutioncm de ea re diligenterlegibus fit
cautum, multaqj inde de eadem Senatus, populuscp ftatuerrt,quae recenfe-
te fuperuacaneum effiet. Ego autem muldam non obedientibus adauxi, ut
eius metu in officio continerentur, praemia autem obtemperantibus tot ac
tanta , quanta nulli uirtuti praeterea effient propofita, conftitui, ut fi nihil a-
liud,eafaltem ad coiugia & liberorum procreationem uos excitarent.Vos
autem necp praemia appetentes , necp poenam timentes, omnibus his ipre„ Coelibatum jf-
tis, ac quali in nulla uiueretis ciuitate conculcaris, expeditam iftam, ac libe- «m exagitat,
ramuitam extra matrimonium QC fine fobole praetulifte uos dicitis, cum
lnterim latronibus acimmanifsimis belluis nihilo praeftetis:neque enim a-
deo folitudo uos uiuendi capit,ut abfq* mulieribus Regatis, acnon quilibet
ueftrum merffiar ac ledi fociam habeat, fed licentian i libidini aelafeiuiae ue-
ftrae exercendae quaeritis» At ego teneras adhuc puella &uiris immaturas
ut ambiretis uobis permifi,ut cum fponforum propedieric^nuptias celebra¬
turorum nomen ferretis,eo magis rem familiarem curaretiA Libertinarum
quoque matrimonia qs qufPatricij non effient concefsi, ut fi 'riiem eo amor
aut confuetudo impelleret, lege id facere poffet: Neque fefti^reuos quic-
quam coegi, primum triennio, deinde biennio ad parandam re p dato. At¬
qui necp minando,necp hortando,neq* differendo, necp orando quicquam 0
profeci . Ipfi uidetis, c£ multo plures maritis uos fitis, cum debueritis toti¬
dem, imo uero multiplices ueftrum iam liberos nobis dediffie. Qiia enim a-
lia ratione genera conftabuntfquarefpublica conferuabitur,neque uxorel'
ducentibus uobis,nec£ prolem creantibusmifi forte expediatis, dum, quod
in fabulis fertur, ex terra aliqui exiftat, qui res ueftras publicam <33 excipiat.

Nefas uero fit , uos noftro genere ac nomine Romano extindo > alienige¬
nis hominibus Grarcis Barbaris'ue urbem tradere. Aninhocpotifsimum
mancipia libertate donabimus, ut quam plurimos exijs ciues fiant, focijs d
uitate comunicabimus,ut eafrequentior fittuos aut,; )n ipfi a prima origine
Romani, Quintos, Valerios,Iulios enumerantes, cum uobis fimul dC gen¬
tes , dC nomina abotere in animo habetis f Verecundia profedc.Ttoueor*
quod haec mihi dicenda funt, quae uos facitis.Ea propter infaniae modu po¬
nite, ac iam nunc reputate demu, fieri nullo modo poffie,ut cum multi iden¬
tidem morbis acbellis abfumatur, faluaurbs effie queat, nifi multitudo eius
ffibinde alrjs naris expleatur. Ac ne quis putet ignorare me* effie quaedam e-

G 3 riam

354 DIONIS ROM. H I S T. ' ,

Molefliat eon- ti?»m fn matrimonio & liberorum procreatione difficilia ac molefta.fe <not
wgij extenuat. Cpgitatc3 cum nullum bonum habeamus, cui non fit aliquid acerbi aamix-
tum, tum plurimis &C optimis bonisannataeffe plurima etiam ac maxima
triftiatqug fi declinare uelitis,ne bona quide appetenaa uobis c/^unr,5lian
do ad uirtutem ac uoluptatem nullam linceram perueniri potefr, ni nn e
paranda, obtineda, ac feruanda- labor impendatur. Quaefingula pio lxere
ferre quorfum attinerfQuin fi in coniugio etiam dC fufeipienda pro e qua:
dam funt molefta, meliora cum fjs conferte potius, eaq> plura ex magis ne-

ceflaria inucnietis : quippe praeter ea commoda, qua? res iftafuapte natura

fecum fert,ip(a etiam legibus propofita prgmia,quorum uel exigua pars aa
mortem fubeundam aliquos pellicit, uti<£ ad parendum mihi omnes acidU
cer e debent. turpe enim profedo fit, eorum caufa,pi opter quae ali] fuamui-
tam concedunt, uos nolle mulieres ducere, ac liberos alere . De his ego uo-
bifeum 6 ciues ( iam enim uos perfuafos uelle ciuium nomen retinere, ac
uirorum patrumqj cognomen accipere confido ) ita expoftulandum uxn
illibenter quidem,fed neceffario, neque ut inimicus, nec qui odio uos, ied
qui amore profequerer, cuperemcp ueftrum fimiles multos acquheie,uS
penates legitimos habitantes, domoscp plenas progeniei habentes, cum
coniugibus libcriscp ad deos accedamusiaequatis^ inter nos fjs qua? in ptf'
blicum conferuntur, ac qui inde frucfkis percipiuntur, conucrfemur. Qi10-
modo enim ego praceffe uobis recfte pofsim,fi femper diminutionemde
uobisahquam neri pariare' quomodo pater uefter iure dicar, cum uos nub
* lam prolem educetis*- Qjiare fiuere me diligitis,acnomen mihi patris nott
adulationis ,fed honoris gratia dedifris,date operam ut mariti patrescp ha'
tis, quo &C ipfi participes eius reddamini, 5 i ego merito id gera. Poitqua
ad hunc modum cumptrifqucfuiffct locutus , liberos deinde habentibus
prarmia adauxit, StVmuWla maritos a ccelibibus fecreuit,annuo fpac/o prae-
flituto, intra quocLqui eius lufsts parere ccpifient, culpa uacarcnt : cumqf
M Jieres tege lege Voconia mulieribus prohiberetur, ne qua maiorem centum millibus
Voconia folu - nummum habilitatem pollet adire, ea quoque lege quafdam foluit : x\s
U. qtix perpcfiiofln uirginitatem feruarent, eadem quae man ibus praemia lar-

LexVappia gitus eft.In djp ex quo que Pa p pia Pop p a?a a M . Papp i o Mutilo,& Q^Pop-
Popp*a demapxo Secundo lata efir, qui parte eiusanni Confulcs, utercp neque uxorem
riundis ordi Hfecp liberos habebat : quo ipfo deprehendi potuit , quam ea lex neccffaria
tubus. fuilict.Dum Romae haec agutur, Romani ad Rh e tinum Dalmatiae urbem

Romanorum curn Germanico profecti , damnum tulerunt . Hoftes horum multitudine
fub Germani - pre{~s j Cl}m refiftendo non effient fhidio ignem in moenia 5C ijs uicina ediffi
co in Dalmatia aa infccenmt3prouifo diligenter ne is ftatim effulgeret, fed aliquandiulati-
ragrft*. taret:co arccm fefe receperunt. Romani,quos ea res fallebat, cum

ftraUQema frupiflent, primo omniaimpetudireptim- intraignis ambitumperuene-
* * runtmecp eum uiderunt ante, quam undique ab eo circundati, in extremo

diferimine fuerunt, cum defuper ab hominibus impetiti, foris ab igne afffi-
effi, neque tuto manei^neque euadere fine periculo pollent, ac telorum i'
clum euitantes ad ignem compellerentur, ab ignerefilientes, iaculis expo-
nerentu^-tnep tanta angufHa quidam utrinqj & ab igne ufti & ab hofte uul
n crati perirent . Harc maioris partis eorum qui in urbem ueniffent fortuna
fuitrpaucimortuis in ipfam flammam comedis, tranfitu fibi quafi per pon¬
tem parato effugerunt. Ignis quidem adeo inualuit, ut ne rj quide qui in ar¬
ce erant, manere ibi potuerint ; fed nodu earelidain aedificia fubterranea

fefe

^ LIBER t Vt

fef<^bdiderint.Ha:cibi acfta.Serctium ucro,quod fruftra olim Tiberius op Scretiu capta,
pugnauerat, tum expugnatum elfiatcp alia exinde etiam loca facilius in po-
teftatem redacta. Reliquis nihilominus reflftentibus cum bellum extrahe¬
retur, ac non minima famis in Italia caufacflet, iterum in Dalmatiam Tibe Tiberim iter»
rium Auguftusmifit.Iscum uideret milites morae iam impatientes, etiam ad bcUum Dj1
cum periculo fine bello imponere cupere, uentus ne fiunaeftenqfeditio-
nem concitarent, in tres partes copi)s diuifis,unam Silano, M.Lepido alte- ,
ram dedit, cum reliqua ipfe St Germanicus fe aduerfus Batonem contule-
Hint. Silanus St Lepidus haud difficulter fuos aduerfarios pnelijs domue- ‘ cpl
runt: Tiberius autem omnem fere regionem peruagatus eft, Batone in df Bito pugnam
uerfa loca difcurrcnte,eum% tandem in caftello A nderio obfedit . Erat uc- dctrc£iat%
ro Andcriu ad ipfas Salonas inmunita apprime ac inacceffa rupe aedifica- a ndmtUri -
tum, profundis conuallibus,& in quibus edent torrentes, cincffu,eocp mon ^eno oppugna
tales omnia qua: ufui edent partim iam ante comportarat, partim per mon- uner captu.
tes,qu os obtinebant, eo congerebant,infidijs etiam pbfitis Romanos fru¬
menti commeatu intercludebant, ita utTiberius cum eos in obfidione ha¬
bere ufderetur ipfe obfefsi mala tulerit. Cum maxime confihj dubius effer,
quia obfidio inanis St periculofa,difcedereinde dedecifs uidebatur, tumui
tus militu tanto cum clamore coortus eft, ut hoftes qui fub arce ftatiua ha¬
bebat, perculfi terrore inde recefferirttHis partim iratus, partim kstus, co-
uocatum exercitum T iberius uerbisqua increpans, qua laudans, neq* fidu
cia auefius cft,neq3 caftra remouitieocp in loco quietus permafit, donec Ba
todcfpcratoferemtenerepoffe,cum reliqua omnia fere in poteftatcm ho- B atofmdcfe
ftium uenident, effentqj fuae quam aduerfa: partis coprjs minores,pace per +&
internuncios petfitr St cum no periuaderet fuis ut idem facerent, eos defe-
ruit,neq$ ulli poftea,quamuis a multis accitus, auxily tulit. At Tiberius reli
quis qui caftellu dcfcndebat,iam inde cotemptts,ratus poffe fe eos fineian
guine fuperareJcci etia natura nihil amplius moratus, ei gere acie in fub li¬
me aggreffus eff. Qiiia nero nulla planicies Tuberat, neq^pftes ad pugria
defcendebat,ipfe in cofpicuo loco pro Tribunali fedcs,ut iisCp.icere qua: a-
gerent pofTct, qub alacrius milites pugna cieret, ac ubiid res'?k>fceret,fub-
uenireqqua ad rem parte exercitus ( que copiofiisimu habcb^O, fecum re-
tinueratref teri denfo agmine per obliquum primo afcendentes,poft ipfiu^
montis natura, qui praeceps, ac inaequaliter multis conualhbus abruptus e-
rat,inuice ip.fi diuulfi funt, alijcp alijs maturius in fuperiora euaferut. Qtiod
ubi uidere Dalmatae , acie fuper ipfius praerupta montis ante ca fi ellum in-
ftrudla, multa’ faxain cos fundis deiecerut, multa deuoluerunt, alrj etiam ro
tas,& plauffra tota plena lapidum, arcascp rotundas more eius regionis fa-
dtas St faxis refertas dimiferunt,quse multo fimul omnia impetu delata ma¬
gis adhuc Romanos difsipaueruntac conturbarunt, cum interim iagittis
ac pilis multi eorum fterner.entur.Ard ere ibi certamen inter pugnantes, his
cuadere in altum, St occupare fublimia nitentibus, illis arcere eos ac praeci¬
pites agere conantibus. nec fegnis etiam concertat^ eorum quidemuro
fpedrabant; pugnam, eorum cp qui Tiberio aderant, ed'e,utrifq$ fuos adhor-
tanttbus,ftrenuos confirmantibus,cedcntesincrcpantibus:cofertmcpcla-
more ali) alios fuperare , deos pro fuorum propugnatorum falute compre¬
cari, libertatem qj cx co praelio alteri, alteri pacem pcfccre . Verum ibi qui¬
dem Romani , quibus non contra hoftium ordines tantum , fedloci etiam
naturam erat contendendum, mcaflfum omne periculum fubijffent, nifi re-

G 4 ccntibus

DIONIS ROM. HIST.

centibus eos fiimmiTsis identidem ilrbfidijs a fuga Tiberius contininjl^ac.
diuerfa ex parte mifsis qui infublime per ambages fubirent ali] s militibus,
hoftibus terrorem inieciflfetrita fufl,ne in cailelium quidem cum fe recipere
po fient, abiediis expeditioris fuga: caufa armis in montes palati funt,eos^
Romaniinomnes partes infecuti( debellandi cmrnfumrna cupiditate to'
nebantur, neque uolebant iterum coeuntes hoftes denuo ipfis polle mo*e
ftiam exhibere ) plerofq; per fyluas latentes inuener e, ac more ferarum tru
cidauere.Deditione poitea etiam qui in caftello erant, recepti funt,i)sq?
berius omnia quae conuenta erant praeftitit, Germanico contra eos qui a
huc in armis erant profecto , quos perfugae ( eorum autem magnus erat a'
Gemmeus pud ipfos numerus ) pacem componere non patiebantur . Ardubam tum,
Ardubd capit. caftellum hoc quoqt cepit Germanicus, non id quidem fuis copqs, quibus
hoftem longe excellebat, munitifsimum nempe, ac flumine rapido radices
eius alluente totum ferme ambitumtfedperfugis cum eius loci habitatoii
bus pacem expetentibus feditio primum, inde conflidtusinciderat,pei u^
gas etiam mulieribus qua: Arduba: erant, adiuuantiDUS, qua: libertatis en*1
contra uirorum cupida fententia,quiduis potius quam feruitutem pati
tuerantiea dimicatibneinferiores faeffi pcrluga: coceflcrunt,ac quidam c°'
rum effugerunt, mulieres arreptis liberis, alia: in ignem, alia: in flumen pr^'
cipitauere.Germanico Arduba fi c potito,uicina deditionem fecerunt, isq*
Postumius. his rebus adris,adTiberiuredt)t.Poftumiusreliquafubegit Sub idem tem
Bato fe libe- pus Bato miffo ad Tiberium Sceua filio, fi impunitas detur, traditurum fe
rio dedit cum fuoscp ei pollicitus efhfideqj accepta, nodiu in cafh-auenit,addudluscp pO'
fuis. ffridie adTiberium pro Tribunali fedentem, nullum iuurn periculudepre'

Sccud. caUIS ^ Caputcp etiam tanquam abfeindendum protendens , multa pro relf
quis uerba purgandis habuitutcrumcp a Tiberio, ut ante, interrogatus, qua
de caufarebellaflcnt, bellumq5tandiuprotuliflent,eadem qua: prius relpo
dit,Romanos caufam cius efic, qui ad fuos grcges.cuftodiendos no canes,
PtnisbeUi. neqj paftores,fe^iuposmitterent.Hocmodo bellum id iterum confedfum
eft,quod RotriSus magna hominum,maximapecunia: iadiura ftetit,mul'
tis ad id nutmts legionibus,praeda minima capta. Vidloria: nuncium attii'
Honores uifto h't Germani/'«s,eiuscp ergo Augufto SdTiberio nomen Imperatorium, ac
rU ergo Augu triumphu&uecretiTs,acinter alios honores fornices duo in Pannonia, qui'
fio}Tiberio, ^;ggs trophtea infifterentiGermanico infignia triumphalia, quod alrjs etiam
Germanico , et ducibus datum, acPra:torrj honores, utcp primus fecundum confulares di'
Dntfo Ti.F. de ccret fentcnt](am,& legibus in petendo Confulatu folutus eum citius pete
cretL h retrDrufo Tiberi) filio,etfi is in belli nulla parte fuerat, ut in Senatum prius
VruJiis Tibc- alledfus in cum ordinem eflet,ueniret, ac Quarftura adta ante Praeto
rll * nos fententiam diceret, fuis recens decretis, aduerfus ex Germania allatus
nuncius Triumphos eoruimpedijt.Haecuero eodem temporein Germa'
nia a dia fuere.Loca qusedam GermaniseRomani tenebant,non fimul, fed
Variana in ut forte fubatf a fuerant hinc inde, unde in hiftori] s eorum nulla mentio.Iis
Germania acce in locis Romani milifys hyberna habebant, urbes condebat, eorum mores
pta cladis de- iambarbariaccipiebant,inforum conueniebant,congrefluscp cumijspa'
feriptio . catos hahebannneqj tamen patriarum cofuetudinum, morum innatorum,

libertatis,armorumq3 potentia: obliti penitus fuerant Itacp dum paulatim
Quintilius v.t Sd uia quadam in cuffodia habiti ea dedifeeret, mutationem uita: fua:adeo
rus Germanis non grauate ferebat, ut ne fentirent quidem eam. Vbi uero Quintilius V a'
molestus, rus Germani# poft adminiftratam Syriam pr#fedlus, rebus ibi gubernati'

• dfs

C2>

LIBER L VI. 55/

inftituit eam gentem fubito transformare, tanqtram feruituti
iubTfrdis imperare, pecuniascp ut a fubditis exigere; Germani eius inceptu
non tulerunt, primoribus iplorum amiffum principatum defiderantibus,
uulgo confueta rerum rationem peregrine dominationi anteferente. Quia
autem Romanos multos apud Rhenum, multos apud fe uerfari uidentes,
rebellionem palam tentare non audebant, Varum ita acceperunt,ut omni-»
bus eius iufsis obtemperaturi uiderentur, proculqj cum a Rheno in Che*
rufcorum fines, &C ad flumen Vifurgin abduxerut.Ibi fumma in pace ac ami
citia erga eum umentes, in hanc cum opinionem adduxere, quafi poffenc
abf^ militu opera in feruitute corineri.Igit Varus necp milites, quod in ho
ftico fieri debet, uno loco c6tinuir,multoscp;fuoiupetetibus infirmioribus
Germaniae populis fpb nomine praefidio fimiandoruoppidom, aut latro^
num copra?hcndendorij,comeatuii uetutiusfubuchendom, diftribuebat*.

Erant inter eos qui confpirauerant, ducesq? infidiarum & belli, quod tum
conflabatur precipui, Arminius &C Sigimerus,femper cum Varo c5uerfan> Arminim &
tes/xpiusQj cduiuantes. lam fidente rebus Varo, ac nihil mali expecftante, Scgimeriu du*
ac non modo fidem omnem ijs qui rem ut erat fufpicantes,eum ut caucret ccs Germano*
Ebi monebant, abrogante, fed obiurgantc etiam cos, quod fruftra libi tfi rm .
ferent, ac illos in inuidiam uocaret, repente ex compofito quidam cxioiv
ginquis Germani infurgunt:nimirir ut contra eos proficifcens Varus, in iti
nere opportunior cladi effet, cu fe per amicoru regione ire crederet, ne' ue
omnibus fimulbcllum mouentibus fibi caueret. Id cofiiium euentuappro'
batum fuit.Nam &C exercitum abducetem eum cohortati funt, &C ipfi ut au¬
xilia paraturi, ac celeriter fubfidio uenturi domi remanferutjmox acceptis
qugiam in promptu certo quodam loco erant fuis copijs,occifis Romanis
quos ante ab eo impetratos qiiifcp fecum habebat militibus, in fyluis eum
iam inuijs haerente affecuti,repente pro fubditis hoftes ie efle offenderunt,
acmalaRomano exercitui multa ac grauia ingelTemnt.Erantmontes, qua
Varus tum ducebat, couallibus crebris intercepti, ac inaequalesiarbdres au
tem denfar, ac immodica? proceritatis,quibus Romani etiqm ante hoftium,
aduentu cardendis,uiamc]3 parando, 8C qua? opus habebani^pontibus iun-
gendo defatigatifuerant. Currus autem S^iumentaiippedii^etis ferendis
agebant fecum plurima, ut in pace;fequebantur etiam pueri s^nulieres,ca
lonescp magno numero, quo ipfo etiam iter magis incompoikufacere o-
pus habebat. Int^rim pluuia cum magno uento fuperuenies, magis adhuc
eos difsiparat, folumcplubricum ad radices $C truncos arborum redditum,
greflus quam maxime lapfui obnoxios effecerat, tum arborum fumma con
fracfta ac deiecfta cos perturbaram. His difficultatibus Romanos tum con»
fliiffatos, Germani undiquacp fimulper denfifsimas ipfas fyluas,quippecal
lium periti, confecftati circumuenere, ac initio eminus tantum impetiere:

pofteum nemo fe defenderet,multiuulnerarent,comminus cogrefsi funt*

nempenullo ordine, promifcup itinereinter currus inermes proficifcen
tes Romani, nccp coire inter fe facile poterant,ac finguli a pluribus cum uv
iiaaerentur,multaincomoda,nullo hoftibus reddite^atiebantur . Locum
modo ibijUt in monte fyluis obfito, opportununacfti, caftra fecerunt, maio
Hcp curruu, quibus carere poflent impedimentoruparte combufta,aut
relRla, magis ordinato itinere poftridie progrefsi funt in locu nemore ua-
cuutnehoc quide fine fuoru cxdc. Hinc itera in fyluas inciderut, & cum ab
adortis fe hoftibus conarent defenderefliaud parum hoc ipfis ad clade con

tulit.

1

35& DIONIS ROM. HIST.

tulit.Loco enim angufto orbem uoluetes,ut confertim equites fimul pedi'
tescp in hoftem incurreret, multa fibi inuice lpfi' damna dederunt, multa ab
arborib.pafsi funt.Excepit hanc diem alia,effufo imbre 5C uento uehemen'
ti importuna, utneq; procedere, necp confiftere firmiter poffentiufu quoqj
armoru ipfis adempto,fagittis,pilis,fcutiscp madentibus, & eo nullius com
modi ufuseeahofii, quod pleriqjleuis erant armaturae.ac aggredi regredicp
tuto poterant,minus eueniebat. lam & numero audi Germani erant, cum
permulti ante ambigui uel praedae nominefe eis adderent, quo facilius Ro'
manos, qui multos prioribus cladibus fuorum amiferant, &C circundabanf,
Vdmfeipfum & trucidabantuded Varus, alrjcp primores , iam acceptis uuineribus, cum
interficit . metuerent ne uel in hoftium poteftatem uiui uenirent, uel ab infenfifsimo
hofte interficerentur, fibi ipfi manus attulerunt, rem duram quidem, necef
fariam tamen aufi.Horum audita morte, nemo iam etiam eorum quibus ro
burfuppetebat, fe defendit: fedalij ducis fui exemplum imitati funt,alij aP
mis abiedis caedi fepraebuerunt.Itacp iam nullo metu uiri omnes equicp cx
debantur : omnescp Romani ea die occidione perrj flent, aut capti fuiflent,

/<v ni fe Germani ad diripiendam prgdamconuertiftcnt. Quo fadumeft, utro

buftifsimus quifque euaderetrac tubicines qui cum ijs erant, fignum curfus
Aferaw. incinentes,fe ab Afprena auxilio fuismiflos opinionehoftibusiniecerunt, •
quiamdeii ( iam enim tenebrae fe intenderant) non poterant .Earesinhh
buit ab infequendo Germanos : &C Afprenas cognita re,uere auxilium firis
tulit. Poftea temporis nonnulli captorum redempti funt, coceflb hocipfo'
Auguftm Vu- rum necefTarijs, ea conditione,ut extra Italiam manerent. Auguftus Varia-
ridndcladecon na clade audita,ueft em, ut quidam memorant, lacerauit, inen maerno ludi*
jlerndtus. fuit propter amiffum exercitum, metumcp quia Germanis Sc Gallis impefl
dere uidebatur, maxime quod eas gentes iam ipfam Italiam ac Romarn p&
tituras uerebatur, acneque urbanaiuuentusmagnimomentifupererat,^
Appdrdtm bel fociorum auxilia, quae alicuius effient precij, afflida erant . Nihilominus tv
llcMt men ad omnia fe quantum praefens rerum conditio ferebat, comparauit:^
quoniam ij qu^ihtari effient aetate, dare nomina nolebant, ex ijs qui non*
dum annum mgefimumattigiflent quinturn,exnaturnaioribusdecimum
quencp.ut fop in quemuis incidiffiet, bonis priuatu ignominia notauit : po'
ftremo cum/ltalti nefic quidem obediret,quofidam morte muldauit. Tum
l^olleda quantam maxime potuit ex ueteranis 6C libertinis per fortem mul
Tiberim in titudine , celeriter eam manum cum Tiberio in Germaniam mifit . Et quia
Gcrmdnidm complures Galli ac Germani Romae obuerfabantur, partim peregrinates,
mijfim. partim inter fhpatores recipiendi, meritus ne quid hi noui moliretur, in in'

GaUi er Ger» fuias armatos amandauit , inermes urbe exire iufsit . Haec tum ab Aug uno;
mm Tir* a<da:ea qup decreta fuerant, ludicp omifsi.Secundum haec ubi accepit nonx
nullos milites fuperfinfTe cladi, Germania praefidio continerfihoftem Rhe'
num tranfire non aufum, terrore liberatus rem in difquifitionem uocauit:ui
debatur enim ei hoc tantum ac fiibitum malum non fine diuina quadam ira
accidifle , fuipeclama* Deum uoluntatem praeterea propter prodigia quar
anteaepofteam clacfcm eu^nerat,magnoperehabebat. Etenim templum
VrodigU, Martis in campo Martio fulmine tadum fuerat, & lo cuftae multa: in ipfam
urbem deuolantes ab hirundinibus confumptae: Alpium uertices in fe inui
cem corruere, trescp igneas columnas emififfe uifi:ccelum faepius ardere ap
paruerat : multi fimul cometae effulferant : haftae a feptentrione latae in Ro'
manorum caftra decidere exifiimataeicirca aras eoru apes ceram finxerant,

quaedam

k*, lberlvi. 35P5

quataa.Victorfae ftatua in Germania hoftem fpedans, ad Italiam obuerfa:
euam circa aquilas in exercitu militum inane certamen fuerat, quafi Barba
ri irrupiflent. Anno fequenti Tiberius aedem Concordiae facrauiqinfcripto Concordia
Cio 5C fratris Drufi uita pridem functi nominibus, M. Aemilio Lepido, Sta
tilio Tauro Confulibus,Tiberius bC Germanicus, cui pro Confule erat im/ An-V.C.764,.
perium,impreisionem in Germaniam fecerunttac populati nonnullas par- Tlbcpjet^cr
tes , nullo tamen necjs pradio uiccrunt, cum nemo manum confererex, necp ^imtro^
ullum p opulum fubegerunttueriti enim ne rurfus cladem acciperent, haud a-Q F l'
ita procul a Rheno difceflerant , fed prope eum ufq* ad autumnum morati,
ludis in honorem natalium Augufti adis , ac minifterio Centurionum edi¬
to equeifri certamine, in Italiam reuerfi funt. Romae Drufus Caefar, Tiberi) Drnfus Qu*~
F.Qtiaeftor crat:PrcTtores fedecim,tot enim eum magift ratu petierat, quo- far¬
tum offendere nullum Auguftus in ijs rebus conftitutus uolebattpofterio-
ribus autem deinceps multis annis tantum xi 1, fuere. Vatibus interdidu 1
ab Augufto eft,ne uel abfentibus arbitris,uel coram alrjs de morte praedice niumtioni-
tentrquanquam ipfe pro fe adeo nihil efiTet foliatus, ut publice ftellaru con- hui ™odm
ftitutionem fub qua in lucem erat editus , propofuerit . Subditis quocp fuo Pr*Icrfaus>
Imperio edixit, ne cui prsefedoru tempore eius magiftratus , aut intra LX,
diem poft difceiliim eius ullum honorem offerrenttqubd no nulli laudibus
fibi Qc honoribus in prouincia adornatis, multa ea occafione facinora mala
patrarent,Legatis tunc etiam tres Senatores refponfa dederunt: bC equiti¬
bus ( quod mirum uideri poffet ) dimicandi ludis gladiatorijs licentia data: Ritibus gU~
in caufa fuit,qudd nonnulli ignominiam ei rei propofitam pro nihilo duce- diatorijs ludis
bant.itaq; cum edidum nihilprodeffet, maiorqj pcena ad deterrendos eos Pu&l*recon~
iam requireretur, permiftum fuit ut dimicarent, quo pro ignominiamorte ce»m'
afficerenturinihilo enim minus dimicarunt, pr^cipue cum eorum certami
na magno ftudio ui(erentur,ita ut Auguftus quoqj Praetoribus qui premia
diftribuebantadeftet. Poft Confulatum Germanicus, nondum geftaPrae, An. V. C.765.
tura,occepit,ac toto anno gefsit non dignitatis caufa, fed quia idem etiam- Germanicus
num ab alijs quibufdam fiebat, nulla re memorabili gefta, ntfi quod potio- ConfuL
res tulit partes, cum ipfius collega C Capito obiter tantum numeraretur*

Atuero Auguftus feneduteiam grauis, Germanicum Senati®, Senatu Ti
berio feripto commendauiqquod ipfe quidem ( uoce enim deftituebatur^
no recitauit,fed Germanicus, uti c6iueuerat:pedjt deinde a Senatu excufa 0
tionebelli Gennantaprelata,neipfum pofthac domifuaTalutaret,ne uein
mala partem acciperent, fi deinceps non couiuaretur cum eis.nam frequen
ter eum falutare,pra:fertimquoties Senatus ageretur, inforo, in Curia in¬
trantem abeuntemcp, ac iam in ipfo etiam Palatio fedentem, cubantemcp
moris erat non Senatoribus modo , fed equitibus quoq3,& plebcis nonnul
lis ♦ Necp uero a curaReipublicte Auguftus ideo animum auertit, quin bC
equitibus ius petendi Tribunatus plebis concederet, et famoforum libello Ediflumdefi-
rum,quos ad traducendos homines a quibufdam confcribi acceperat, com mofc UbcUis.
quifitionem fieri iuberet, repertos in urbe ab Aedilibus, extra urbem a fin-
gulorumlocoruprsefediscomburi mandaret, in autores eorum quofdam
animaduerteret.Quod permulti extorres, alrj extra loca in qug expofiti fue l exdeexuium
tant,uerfabantur,alrj in ijs ipfis delicatius uiuebant, edixit ne quis eoru qui luxuinhibedo.
bus aqua bC igni eflet interdidu,in continenti,aut infula ulla nifi qua: quin
quaginta millia pafluujab co tinentediftaret, excepta Co, Rhodo, Sardinia
&Lesbo ( quas mihi non liquet cur eximias habuerit) degeret, ne ueali-

quo

^6o DIONIS ROM. HIST. £■

quo traijcere, aut plures naues quam unam onerariam mille amphoras ca/
pientem,& duas actuarias, ne' ue feruos aut libertos fupcr uiginii haberet,
ne plus quingetis millibus mummum pofsideret: minatus pcenamSGpiis
exulibus,Sd ljs qui contra has leges in ullare ipfis auxilio fuiflcnt ♦ Hae tum
leges ab eo (que quidem in hiftoria referri mereant) lat£ funt,ludiq3 extra'
ordinari) ab hiftrionib.Sd equitib. adii, Martiscp ludi in foro Augufti ( qma
Circum Tiberis ftagno occupauerat ) cum equoru decurfu quodam
natione celebrati * Hi iterum fa dti ludi funt,&in Circo rjs Germanicus dm
centos leones occldit,porticuscpLiuieinhonorem C.SdL.Caef aedificata,

A n,V. C.766, tum dedicata fuit. L. Munatio, C.Silio Confulibus, Auguftus quintum in
decennium gubernatione Reipubliceinuitus fcilicet accepit, Tiberio i‘r i'
buniciam poteftatem prorogauit,Drufo Ti.F. poteftatem Confulatus ter'
t io anno, etiam non gefta Praetura, petendi concefsitifibi autem propter it
nedlutem, cuius cauia rarifsime in Senatum ueniebat, cofiliarios annuos ui
ginti petrjt,fciim ante in fenos menfes quindenos accepiffet. decretum por'
ro eft,ut quarcunqa Auguftus cum his, Confulibus^ &C defignatis Conuw
btis,cumadopticijsfuis nepotibus,acreliquis quos quocp tempore aftlmv
pfiflet,deliberans ftatuiiTet,rata no minus quam in Curia fi ftatuta fuiftenf,
haberent.Haec ex Senatus con(ulto,ficut ante re lpfa habebat, adeptus, plj
runqj etiam decumbes fententiam dixit. Quiauerbuigefim ae penfio adeo
omnibus feremolcfta erat, ut uideret aliquid nouimotus exdtatura,mfif°
in Senatum libello, aliorum redituum excogitandorum negocium eis de'
dit:no ut abrogaret id tributi genus, fed ut nullu aliud eo probabilius ipfis
inuenientibus, idipfuim uel ab inultis abfque fua inuidia confirmaretur : ne
uero fi Germanicus Drufuscp fententiam tuliftent, eam fuoiuflu pronum
ciatam Senatus fufpicaretur, ac indifcuftam approbaret, ueruit ne quam,
p cnpontige- fententiam i) dicerent. Multis ea re in Senatu iermonibus agitata >nom
m, nulliscp etiam fibi per literas indicati?, cum quiduis eos facilius quam uigC'

fimam toleraturos intelligeret, in agros dC domos penfionem tranftulit, a c
confeftim, nqoftenfo quantum aut quo pendendum cuilibet modo foret,
alios alio demifit, qui priuatorum ac duitatum facultates deferiberent: ut
cum fingulithaiorem iadluram uererentur, mallent uigefiina pendere, idqj
^dus confilium itares ipfa probauit. Enimuero Auguftalibus ludis, quibus
natalis Augufti celebrabatur, mente quidam uir captus in fede Iulio Ctefa'
ripofita feipfom collocauit, coronamcp eius arrepta ilio capiti ittipdfiiit»
An.v. C.767. tdcp, quod res erat, didebatur Augufto aliquid portendere. Namque anno
/ iniequenti,Sex. Apuleio,Sex.Pompeio Confulibus, in Campaniam profe

Augufti mors, dius Auguftus, exhibito Neapoli (pedi acui o, Nola! morti concefsit. Prodi
Prodigia mor- gia qute id ei prodicerent, neque minima,neque dbfcura euenei ant.Sol to
te Augufli an - tus defecerat : magna pars coeli ardere uifa fuerat : ignita ligna dc coelo ca'
recedentia. dere apparuerat: crinitae &C fangtiinolentae ftellae fulferantrcum Senatus in'
didlus eflet ut pro falute Augufti uota condperentur,Curia claufa inuenta
erat,eiq3 infidelis buro cecinerat:fiilmen in ftatuam eius in Capitolio pofi
tam defatu prima nominis Caefaris 1 itera deleuerat.ideo uates eum centefi'
ma poft die diuiriae naturae cuiufdam participem fore dixerant, co id conie
dlati,quodlitera C.apud Latinos centenarium numerum defignat, reliqua
nominis pars AES AR HctrufcorulinguaDeum fighificat. Hacoftcm
ta Augufto adhuc in uiuis morante acciderunt . Pofteris autem Ccnfulum
quoque, SC Sergij Sulpici) Galbae euentus in omen tradlus cft: quorum 0

tum

(

LIBER L VI. grft

gcnci'e functi magiftratu gefsiflent, cam fato is fungeretur:
vjalba autem qui imperio deinde potitus eft, ipfis Caledis eius anni Ianua-
njsuirile togam fumpfiflet, iscp quia primus poft Augufti genus finitum
ex reliquis unus Romanoru fummam rerum obtinuit,dataeft occafio fer-
nioni quorundam,quafi tum ea non cafu,fed diuino quodam confilio eue-
niflent. Ceterum Auguftus ex morbo decefsit, fufpecfta nonnihil Liuia,
quafi eius fraude obijflet . Etenim ad Agrippa Auguftus clam uxore in in¬
fulam tranfmiferat, uifuscp erat omnino cum eo in gratia redijfte» Veritam
itaque Liuiam, ne eum reduceret Auguftus, ac Imperium ei traderet, ficus
quafdam in arboribus adhuc pendentes, quas fua manu Auguftus decer-
ptas comedere confueuiflet,ueneno mfecifle, eiq* medicatas carpedas ob-
tuliftcjipfam fanas edifte ferut. Siue ea caufa m orbi,fiue alia fuit, id fane con
ftat,conuocatis focijs, ac quae opus eftent didis, tandem hecuerbaprotu-
lifte;Romamfeterreamaccepifte,lapideamrelinquere. quo non edificio-
rum elegantiam, fed firmitatem imperij innuere uoluit:applaufiim quocp
ab rjSjUelutimimo aliquo finito ludionesfolebat, popofcit,omnemhuma-
ne uite partem eo fubfannans. Vita excefsit X I 1 1 l.Kal.Septembris,qua
die quondam primum Confulatum inierat* uixit annos lxx v, menfes de
cem,dies xxvi : fiquidemnatus eft i x.Kal.Odobris.Soiusfummumim
perium gefsit a uicftoria apud Adium, annos (quibus tamen x 1 1 1. dies
defunt) xliiii. Mors eius non confeftim innotuit. Nam Luria metuens
ne Tiberio in Dalmatia adhuc uerfante aliquid noui exifteret, ufque ad e-
iusaduentum eam clam habuit, ut quidem plerique d>C fide digniores au-
tores tradunt: neque enim defunt, qui adfuifte a:gro tanti Augufto Tibe¬
rium, ab eocp mandata qusedam accepifteperhibeat.Corpus Augufti No¬
la ad Romam ufep primores fingularum ciuita tu per ordinem geftauerut:
ab equitibus exceptum , nodu urbi illatum eft. Poftridie Senatus habitus
eft:in eum reliqui Senatores equeftri habitu, Magiftratus Senatorio, pra:-
textis demptis,uencrunt,Tiberius,filiusQ3 eius Drufus,pullamforenfi mo¬
re paratam airridi ueftcm, thure ipfi quoqj rem facrain fecerant, tibicine o-
miftb. Confcdit uero Senatorum multitudo,folito quifque loco : Confules
autem inferius alter in Pnetorijs, alter in Tribunoru plebis fubfellrjs . Tum
Tiberioimpunitasdata, quod cadauer( prohibitum enim hoc erat)teti-
giflet ac comitatus fuiflet: poft teftamentum Augufti Polybius quidam ex*
Cefaris libertis recitauit,quafi non conueniens id a Senatore legi.In tefta-
mento ( ficuti' quidam memoriae tradiderunt) ex befle Tiberius, ex triente
Liuia haeres inftituebantur . nam Auguftus utfuorum quocp aliqua bono¬
rum pars ad Luria peruenire poflet,a Senatu petierat, ut tantum etiam prp-
ter legum prgfcripta legare ei poftet. Bona aut,& pecunia, multa multis n5
neceftarijs modofuis,fed nihil ad fe pertinentibus etiam, neqj Senatoribus
tantum, equitibuscp, fed regibus etiam legauinpopulo quadringetis fefter-
tium , militibus praetorianis fingulis millia nummum , urbanis quingenos
leftertios, reliqua urbanae multitudini uiritim trecenas : pueris etiam, quo¬
rum paretum, ipfis adhuc teneram aetatem agentibus, hereditates adierat,
paternas facultates cum reditibus iufsit reddi, fimul ac uirilem aetatem atti-
giftent:quod idem fuperftes etiam obferuauerat,ut fi cuius heres fieret, cui
liberi eftent, omnino his paterna bona uel ftatitn,fi adulti eftent, uel poft o-
rnnia reftitueret. At qui ea bonitate erga aliorum liberos utebatur, tame fi¬
liam fuam in patriam non reduxit, quamuis donatione cam dignatus , inqj

H . fuo

Galbd uirilem.
togam f

Liuidfufrc-
cta>quafi uenc -
noAuguftum
fuftuhjjct .
Auguftus A-
gripp* recon¬
ciliatu s,

Roma lapidea.
Plaufus.

LiuU in celan
da morte Au-
gujli aftus.

Corpus Augu¬
fti ut Romaitt
delatum „

Cadauer tange
:j religioni eft.
Polybius . ,

Teftamentum
Augufti e rlc~
gata.

DIONIS ROM. HIS T.

Qucftuor libri (uo fcpulcro Iitimati prohibuit. Illati funt praeterea in Senatu libri qtptucH*
A ugufli. quos Drufus recitauit.Primo continebantur defunere fuo mandata:altcro

enumeratio rerum a fe geftarum, quam incidi in columnas aeneas, ac flatui
eas ante fuum facrarium iubebat : tertius fummam militum, redituum, itfr
pendiorum publicorum , pecuniae in thefauris,aliacp id genus ad prmci'
Vrtccpu R ei- patum pertinentiaindicabat. quarto praecepta &C confilia Tiberio ac Rcb
f;ubl:c£ felici- publicx data,intcrq} alia, ne multos manumitterent, ne nimirum uaria tut'
ter gerenda ba urbs impleretur : neye multos iure ciuitatis donarent, quo uidelicct y
pfi multa haberent fuisfubditispotiora:utRcmpublica omnibusqui prtf'

dentiaacrcrurngerendarumpcritiaeflentpraediti,committerent,necpuni

alicuieamtotam crederent, neuel tyrannidemis affertaret,uel eo aduep
fi paffo Rcfpublica corrueret : ut contenti praetenti fortuna non cuperent
fines imperrj proferre, quippe cum difficulcerimperiutantum feruaripob
iit, periculum fore, ne plura appetendo, parta quoq? amitterent. Hoc eum
non uerbis modo/ed re etiam feruaffe conffat.nanq* etfi plurima barbaro*
*m Augufti, mm ful' jling poterat cfficere,nunquam tamen uoluit. Secudum luee funus
eius factum eff.Lertus erat ex auro dC ebore conffrurtus.purpureis ffragu
lis,aurocp ijs intertextis,ornatus. in eius infima parte cadaucr arcae cuidam
inclufum htebatiimago autem eius cerea, habitu triumphali, confpicicba'
tur.hanc a Palatio ducebant Confules dcfignati.altera aurea ex Curia, ter*
tiain curru triumphali ducebatur. Pofthasauorum ipfius, ac cognatorum
.iiita funrtorum ( excepta lulij Caelaris, qui inter Semideos erat relatus ) 2'
1 iorum cp qui Romae unquam fartis fuis praeclari fuiflent imagines, initio a
Fcmpcij met- Romulo farto, ferebantur : inter quas Pomperj quoq? Magrii imago quae/
| m imdZ° tna . dam, omnescp nationes quas fubegiffct,cum fuo ipfarum cultu efficte cer'
nebantur, has reliqua omnia,quar fupra commemorauimus,fubfecuta funt
u d' Feretro pofito ad roffra, pro illis Drufus quandam orationem de feripto re

RoftrdiulU- citauit : caetcrum pro roftrislulijs Tiberius ex Senatufcofultoadpopulum
in haec propemodum uerba perqrauit:

Tiberi; infune . Quae priuajpto ab homine cognato de Ditio Augufto dicenda fuerunt,
^ U Uo 1 °T 3 ^ru^° dirta funt.Quoniam autem eum,idcp merito, publica etiam aliqn^
ZxordiUk. dif- uoce Senat£~ dignatus cft , id muneris mihi iniunrtu iure effe fatis fdo . cui
ficulutcord - enim laudaflb haecrertius quam mihi, filio eius fucccllbricp mandata fuif
tionis futuraf^t * Veruntamen non futuram meam orationem longe & ueftra uolunta'
<{ tuter btneuo tc,& Augufti dignitate inferiorem,confidere nequaquam polium. Qua:#
lentiam captat, apud exteros mihicffcthabenda,uchcrncteruticp timuiflem,nerneist)uer
cr nonnihil dt' bis intenti, extjsrcsquoqjilliusgeftasaeffimaturicfrcnttnuncmeidconfc
tentionis mo - latur, quod apud uos dicendum eft, qui eas omnes compertas habetis, qui
ipfi experti eas effis, qui propter eas hac eum laudatione dignum ceffiiftis*
Non enim meis ex dirtis de uirtute eius iudicium facietis,fed ex his, quortf
confci) effis , meum fermonem adiuuabitis : 8d quod ei deerit, ex memoria
praeteritorum addetis.Ita haec collaudatio a uobis omnibus exaequo proffi
cifcetur, meueluti inrtioro quodam, capita tantum indicate,uobisreliqua
luccinentibus.Necp fereor, ne uel tenuitatem uirium mearum damnaturi,
quia cupiditati ueftraefatisfacere nequeo, uel uirtuti eius ueftram exceden'
ti inuifuri fitis:cum nemo neffiat, ne ff omnes quide in unum homines con
ueniant, dignis eum laudibus exornaturos, £>C uos depalma eilibenter con'
cedere, non id inuidentes, quod nemo ueftrum cum eo conferri pofsit, fed
*pfa etiam eius praeftantia gaudentes, quanto enim uobis maior Auguftus

app areat»

LIBER LVI. 363

appareat, tanto plurauos ab eo a ccepifle beneficia uidebimini, utnon ex*
cclicdtia eius liuorem, fed merita reuerentiam apud uos pariant . Incipiam
autem ab ea artate eius, qua ille ad Rempublicam gerenda accefsit,hoc eft, AuguRiadole»
a prima cius adolefcentiatid enim ex maximis Atigufti fadis eft, quod pn> [emi*.
mum puericiam egrefius, initio adolefcentix,cum prius tempus, dum felici
ter Reipublica a diuo Iulio adminiftrabatur,difciplinae capienda intentus
vixiffet, fimul hic infidi js circunuentus, refjpublica conturbata fuit, 8C ultus
eft patris necem abunde, 8C uobis maxime opus habentibus, opitulatus eft,
non multitudinem inimicorum ueritus , non magnitudine rerum territus*
non artate fua trepidans. Quid horum fimile Alexander ille Macedo, quid Alexander.
Romulus uefter egerut, qui potifsimum iuuenes prcclaras res gefsifle cem Romulus.
fentur;' quanquam hos quidem omitto, neipfacoparatione apud uos hape
niecum extequo cognita habentes, detraherealiquiduirtutiAugufti exifti
mer* Vni Herculi eiuscp operibus fortafsis rede eum componere polle ui-
dear: quanquam hic quocp tantum me inftitutum meum fruftrabitur, quan Herculi a ugu-
tum intereft, quod Hercules angues puer elifit, quod uir ceruum quedam, pr<q>o-

& aprum, adeocp leonem, inultus hoc &C imperio adadus inter fecittnoftcr
non inter feras,ied uiros belligerando, St leges fanciendo Rempublica pa^
lam feruauit/ibicp fplendorem parauit. Ob htec etenim eum dC Pnetorem,

& Confulem feciftis,ea aetate, qua multi militiam quoq? recufant . Hoc fuit

Augufto uitae in Republica agendae, ac proinde meae de eo orationis prin

cipiurxi . Pofthaec cum uideret fecum maximam acpotifsimam S. P. Q. R, Q uaartefcdi-

partem confentire,effe tamen quofdam fadiofos,quorum opera Lepidus, tiofos cxcide-

Antonuis,Sex.Pompeius,Brutus,Cafsiuscputerentur, metuens ne multis ritAugu/ius.

jimul ciuilibus bellis urbs occupata diuelleretur ac exhauriretur , ita utnub

lo modo fe colligere denuo poflet, prudentiisime ac fumma cum Romani

populi utilitate ea confecit Jundis enim fibipotentifsimis feditioforum,ac

i pfi Romae imminentibus,eoru auxilio reliquos debellauitrquibus de me*

dio fublatis,ab iftis quocp nos liberauit,cum QC inultus quofdam illis coce^

dendos propter maioris partis falutem, SCita eum fingulis agere ftatuiftet

ne fimul contra uniuerfos elTet bellandum-, unde ipfe quidem priuatim nui

lum commodum,uos aperte maximum eftis adepti. Verum quid multis e^

ius in ciuilibus ac exteris bellis fada commemorare iuuat, ociorum altera Reicftione a ci

utinamnunquaaccidifient, alteris parta bona utilitatem euidentius quam uilibuibeUis

ullo pofsitfermoneficri demonftrant:deinde cum pleracp fortung accepta -"dpoRcrior*

ferantur, ac multorum ciuium,fociorumcp auxilio cofeda, cum ijs cornmu

nicandam eorum caufam reddat, pofsintcp fortafsis etiam cum aliorum re*

bus gpftis comparari .Igitur ijs proteritis, qu 9 uarie feripta ac exprefia lege^

fe uidereq* quiuis poteft: quaripfius maxime Augufti funtopera, a nullo

unquam hominum edita, quibuscp duitatem noftram non tantum ex muF

tls ^multiplicibus periculis exemit, uerum opuletiorem etiam, potentio*

* Cfncp effecit, ea exponam, &C gloriam ipfi eximiam, &C femoribus ueftruuo
ptatemrepraehenfionisuacuam, & iunioribus documentum accuratum
tormaeac conftitutionis Republicae allatura. Promet Auguftus,queni has
*plas ob cauias hoc cognomento dignati eftis, ubi primum ciuilibus bellis AugufH m ad -
derundus fuit, cum 5i egiflet &C tuliftet omnia no fua ex fententia,fed ut fa> uerfarios bo -
touifumfuera^principioplerofcpeorum, qui contra ipfumarmatuliffent, nit^
prxlqscp luperfuiftent, ialute donauit, nihil imitatus Syllam, qui Felicis co^
gnome tulit:quos ne fingulos recenfea,Sofsium,Scauru Sex, Pompei) fra*

• Ha trenL

DIONIS ROM. HI ST.

trem,ipfumq5 adeo Lepidum quisnefcit, qui tantum temporis cafui (up fa
peruixit,acper omnem uitam luam Pontifex Maximus permanfitJjein'
Socijsno indui de eos, qui luas partes fuiflent fecuti, multis ac ingentibus donis ornatos,
pt nimium Au nihilper fuperbiam autlibidinem agere paffus cft: noftis enim hic quocp
gu tus, praeter alios Maecenatem, Agrippamcp, ut ne referre me cos opus fit.HaeC

autem duo nemo alius in fe habuit. Equidem noui quofdam fuifle, qui ini'
micis parcerent, alios qui incontinentiamamicorum fuorum coercerent:
atqui nemo qui utruncp fimul faceret, repertus eft.Sylla quidem SC Marius,
etiam in liberos adueriariorum fuorum ia?.uierunt,ut mentione rninoru his
liominumnullafaciamiPompeius 8>C Caefarab eo quidem fe continuerunt
fere, uerum amicos multa ab ipforum moribus aliena agere pafsi funt. Au'
guftus ita utrunque mifcuit,ut & inimicis uicftis clades uicflorite ceflerlt*&
luis felix uirtus reddita flia fuerit.His aciis, omnibuscp fadiofis fua huma'
nitate pacatis,militibus uidoribus per beneficia ad moderationem addtf'
dis, cum pollet militum,armorum,pecuniaeauxilio dominus uniuerfarum
"Lsuddtfhftu fui temporis rerum elfe,noluit:fed boni medici exemplo cum corpus argro
Augufii,qu6d^ tum acceptum, ad ianitatem reduxiflret,omniauobisbonaeualctudinirefti'
Rempub.reddi tuta reddidit Jd quantum fit;indepotelfis conrjcere, quod a' maioribusno
ylt* . ftris Pompeius & Metellus, qui eodem tempore floruit, laudati fint, qda
C C(us ^ 1 exerPtus quibus bella geflerant,fponte fua dimiferut.Qtiibus fi laudi fuit,
copijs haud magnis, &C ad certum tempus commifsis, cum haberent etiam
aduerfarios,qui aliter eos agere pafluri non fuilfent, ultro celsifle : quis iam
Augufli magnanimitatem uerbis exaequet, qui cum omnes ucflros tot tan
toscp exercitus, omnem uim pecunie longe maximam initia poteftate tene
ret,ac necp metueret quen qua, neque fufpedum haberet, cum liceret ei om
nibus id laudantibus foli rerum potiri, tamen noluit, fed arma, prouincias,
pecuniam mmediudepofuite' Quapropter redeuos prudentercp egiftis,
non pafsi eum priuatam uitam ducere:fed fatis intelligetes, populare Refl
publicae formam tantis iam rebus nequaqua aptam, ac unius adeo uiri fub
principatu pofle incolumem manere, id uerbis prae uobis tuliftis, nolle uos
ad liberum legum ufum reuerti, cum re ipfa nolletis in fcditiones recidere,
ideoqj Auguftum, cuius in ipfis rebus periculufecifletis,pranulifl:is,eumcp
ad tempus q£:quc aliquod uobis ut praeeflet coegifhs.In quo cum magis C'
tiam quam ante eius uirtutem experti efletis, iterum, ac tertium inde, quar'
r tumcp 8>C quintum ui eum eo compuliftis, ut Reipublicae in adminiftratio'
ne perfeueraret. Neq* id quidem iniuria : quis enim non cupiat citra ullum
fuum laborem faluus efle,abfque periculo felicitate potiri,bonis Reipublf
Augufli fum - cae perfrui, a curis quae pro ea geruntur uacuus f' Quis autem fuit, qui fuam
inam inKepub. unicam domum melius rexerit, quam Auguftus tot mortaliblpi adiitr’ Hic
poteftdtem k<t- cum difficiles fi^bcllicoias prouincias cuftodiendasferuandascp inie rece'
bentis, optimii piffet, pacatas 8>C unde nihil erat periculi, uobis reftituititot perpetuos mili
Imperium, tes ac| defendendum uos alens,fecitutne cui ueifrum uim afferret, fed con'
tra exteros eflentcuif odes quam maxime terribiles, erga uos autem iner*
m eS . Praeterea neqt(:' Senatoribus fortunam fortis in obtinendis imperijs
ademit, praemia iniuper uirtutis addidit : in deliberationibus necp fuffra'
gij ius abifulit, et fecuritatem libertatis a diecitra populo translata difficulta
te difeeptationum in iudiciorum diligentiam,Comitiorum maiefl ate con'
feruauit,in ijscp docuitpro contentione liberalitate uti:ac ex ipfa petitione
honorum ambitum tollens, in eius locum uerum honorum ftudium indu*

1 ‘ xit*

(

LIBER LVL 3^

xit.hm fuas facultates modefte augens, in communem omnium eas utilita
tem impendit, publicorum bonorum tanquam propriorum curam habuit,
ijfdem ueluti alienis abftinuit : inftauratis omnibus quas iam ruinam mina¬
bantur operibus, nullum eorum qui ea extraxerat, fua gloria fpoliauit:mul-
ta noua fuo dC aliorum nomine aut aedificauit, aut alrjs aedificanda manda'
uit,in omnibus ut ad publicum commodum reipiciens, ita honore inde ue
niente nulli priuatim inuidens , Suorum facinora inexorabili uindicfia per-
fequens, clementer aliorum peccata tracfiauit:qui uirtute aliqua cffent pro¬
diti, cos facile padus fibi aquari, exijs quoru infidijs effet impetitus in eos
tantum animaduertit,quorum uita ne ipfis quidem utilis erat, reliquis eum
fefe prafi>uit,ut multo tempore nemo necuere neque falfoftrucfiaruminfi
diarum infimularetur ♦ P erniciem fane aliquando ei fuiflfe creatam mira mi¬
nime eft,cum ne drj quidem ipfi omnibus placeant:atboni principis uirtus
non ex alioru flagitrjs, fed ex ipforum facflis iudicari debet . Dixi,Qirirites,
maxima ac pulcherrima, id^ carptim, cum ad enumerada exacfie omnia
permulta dies rcquirantunatque mihi quidem confiat, cum hxc tantum ex
me audieritis, ipfosuos reliquoru omnium ex his recordaturos, ut ea quo¬
que dixifle quodammodo uidear, cum alias quoq* non oftentationis caufa
hsec oratio aduos inftitutafit, fed ut multa ac bona eius facfia immortalem
apud animos ueftros gloriam ei concilient. Quis enim Senator eius memo Summatim e -
riam non retineat? ex quorum ordine cum indignum quemcp, qui per fedi grcgUAugu/H
tiones multi in eo ordineuerfabantur,remouiflet,reliquos hacipfare deco fattarcccnfct.
rauitjiplendore eorum au(fio cenfu auxit, largitione pecunig locupletauit,
in dicendis fententtj s fibi aequauit, quorum in collegio fuit, quibus cum de
rebus maximis ac apprime necefiarijs fem per uel in curia, uel domi iuae, ubi
id fenecfius &C ualetudo flagitabant, alias alijs adhibitis comunicauit* Quis
eius ex reliquis Romanis obhmfcatur C' quibus aedificia, pecunias, ludos,
fpecfiacula, immunitatem, abundantiam rerum ad uit£ ufum facientium,fe-
curitatem non a flagitiofis modo hominibus,fed ab his quoque, qug fortui
to norfiuautinterdiu accidere poflunt,parauit. Quis focic rume' quibus pe
riculi expertem libertatem, indemnem focietatem praeftitit* Qiiis fubdito-
rume' quorum nemo neq$ iniuria eft, neqp damno affecfius . <^uis denicp e£
fluere ex fuo animo patiatur eumuirum,qui fibi pauper, Reipub.diues, par
cus in re fua familiari,erga alios liberalis fuit? qui pro uobis femper omne,
labores & pericula fuftinuit,uos ne ea quide moleftia, ut abeunte deduce¬
retis, aut redeunti obuia iretis,grauare uoluitc' qui feftis diebus domu (uam
etiam populu accepit, reliquis diebus in ipfa Curia Senatu falutauit ? Qtiis
memoriam abrjciat multitudinis &C diligentis lataru ab eo legum ? qua; in¬
fima affecfiis fatis confolationis,iniuftispa2namnon atrociorem humanis
moribus proponunt Qiiis munerum maritis, ac liberos habentibus con-
ftitutorum c1 Quis pr^miorumilitibus citra aliorum detrimentu concedo-
rumcQuis, quod contentus his,qu^iemelnecefsitate ita poftulante adepti
fuiffemus, noluit prseterea alia a nobis quaeri, ne du>j extendere imperium
cup eremus, etiam ante parta amitteremus ? Qiiis, quod amicorum gaudia
dolorescp, feriaro &C iocos cumijs nunqua non communia habuit? Quod
omnibus quicunq* utile aliquid excogitare poflent, libere id ediflerendi li¬
centiam fecitrQy dd libero oreloquentes laudauit, adulantes odio habuit?
multa ex fuis facultatib .multis largitus, omnia fibi ab his, quibus edet pro¬
les, legata, liberis eora reftituit? qua tandem haec obliuione abolenda funt?

H 5 Itaqs

j#- DIONIS ROM. .HI ST.

Itacp ob h aic m errto lpfum principem & patrem Reipublice feciftis,muiti^
honoribus,trfultis Confulatibusextulifti$,acpoftrem6femideu,aciirimor
talem efreftatuiftis.Proinde neque lugere eum nobis conuenit3fed corpus
eiusnaturamuncreddere:animuaute,utDei,perpetu6 colere. Haec cum
Funus Angujli recitalTetdefcripto Tiberius,feretrumijdem qui ante fublatum triumphali
ducitur . porta ex Senatiifconfulto extulerunt* Aderant ducendo funeri Senatus,

quitescp,cum coniugibus,Praetorianicp milites,ac fere omnes qui tum Ro
mx agebant homines . Poftquam cadauer rogo in Campo Martio irnpofb
tum fuit, primum omnes pontifices eum circumierunt, deinde equites, tum
legionarijrcliquicp milites,^ fj demu qui cuftodiae praefuerant, omnia prae
mia quae ob fua quondam egregia in bello facfta ab ipfo accepiffent, fuper
eum conij cientes. Poft haec Centuriones acceptis facibus, i.uiiu Senatus ra
AquiU. gum fuccenderuntteo abfumpto,aquila ex eo emifla eublauitfquafi animtf
Liuk offa le Augufti in coelum fercns.His p eradi is, reliqui difcefierut.Liuia autem eunt
equitum primis eo in loco quinque dies morata, ofta eius legit, ac in monu*
huttm* mento condidit . Luxere uiri eum haud multos dies 3 mulieres autem inte*
grum annu,quo4 decretftcrat, Cactorum reipfa, tum quidem pauci ipfum
luxerunt, poftea temporis omnes. Fuerat quippe erga omnes in alloqui]*
benignus, multos pecunia iuuerat, fummo in honore amicos habuerat, &
cx libertate ipfo rum in dicendo maximam capiebat uoluptatem. Cuius do
Athenodori cumentum eftid, quod cum Athenodorus aliquando in curru cotedio pro
increjpdtion^M. muliere quadam in ardes cius addudius, ex eo iiridium tenes gladium pro^
Auguftus &- filuifiet, dixifletep ei:Non ergo metuis ne quis hoc modo ueniens teinterfi
quifiime tulit, datftantum ab ira abfuit Auguftus,ut gratias potius ei egerit.Necpid mO'
do memoratur, fed iniurias quoqj eum acceptas non immodica ira profecit
tum,fidemcp etiam indignis feniaiTe. Corocotta quendam latrpcintjs in Hi
rides er humet fipania uigentem, primum in tanta ira habuit,ut praemiir ei qui uirum iftum
nitM eius in Co fib i adduxiflet decies feftertium promiferit: deinde ultro eum ad fe ueniem
rocottm . tem ncq$ pcena affecit, 2d ea quam dixi pecunia ditauit.Ludium quoque id
auxit, quod unitis principatum populari imperio ita temperaucrat, ut dC 1 U
bertatem Romanis fuam feruauerit,& ornatum fecuritatemcp addiderit,u£
abfqj populi^prltumacia, abfcp tyrannorum fuperhia,inrnodeftaliberta'
te,8t iub unius innoxia poteftate,in regno fine feruitute, 6>C in popularfreF
^publicae ftatu fine fcditionibus uixerint. Quod fi qui eorum quae bellis civi
iibus acciderant reminifcerentur, ea tamen necefsitati rerum imputabant,
omnem cp eius animum exeotempore,quoiolushaud dubie rerum fuit po
ritus, fpediandumarbitrabantur, magnum fcilicct in his diferimen cerneba
fur, quod in omnibus eius actionibus depraehendi , fi quis accurate eas uv
ipiciatjpofiet. iDe quibus omnibus hoc quafi caput feribendum duxi, om/
nes eum feditiofbs coercui{fe,Rernpiiblicam in optimam formam conuer^
tifle, eam cp firmo imperio rexifte,ut fi qm'd etiam uioletius ( quod fieri ple^
runcp in rebus mufi tatis folet)adium fit, eius culpa iuftius ipfis rebus quam
ei impingi debuerit, £d gloriam ucro Augufto haud minimummomenti
etiam diuturnitas principatus attulit. Nam plericp,&: potetifsimi uirorum,
qui imperium penes populum efie ue)lent,iam tum oppetierant : pofteriO'
res huius reipublicgftatus ignari,ac in pr^fenti tantum educati, non modo
non indigne eam ferebant, cui adfueti nimirum eflent, fed gratam etiam ha
bebant, quam uidelicet meliorem ac tutiorem ea uidebat,de qua auditu a c*
cepiifent.Hec etfi ita ftiperftite adhuc Augufto pro certis haberent, tam en
• certius

\ ' - ' ; .. £.;•

(

LIBER LV,!. $4 T

Artius adh uc pofleiiisexceflum cognoucre. Nam omnes mortales non H amittes fu*
tam rebus fecundis fuam felicitatem ientiimt, quam malis conflicftati eam felicUatm no
defklerant. Quod idem de Augufto euenit, quem deindeTtberium haud dZnofcunt>
ipfius fini liem experti, requirebant. Poterat fam tum unufquifque prudens
mutatione prefentis ftatus coietftari. Etenim Pompeius Conful cum Augu Omitte
fti corpus apportantibus obuiamexurbe contenderet , offenfo crure cum
eo in urbem geftatus fuittbubo iteru prima ea die, qua Senatus a morte Au
gufti habitus fuit, Curia: infidens, feralem cantum multum ediderat. Tanta
profecto fuit inter Auguftuni Si Tiberium difsimilitudo, ut fufpicio quofi
dam tenuerit, confulto Tiberium ab Augufto, fatis eum qualis eiTec cogno Cur Auguria
icente, fucceilbrem ordinatum>quo magis ipfius gloria floreret» V erum hi Tiberium fibi
rumores ferius in uulgus dari ceperunt. Tumuero immortalitatem eitrfi fufficcrit.
buerunr, flaminescp, Si facerdotem Liuiam ( qua: tunc Iulia: etiam, Augu. dluini

feqj cognomenta acceperat) conftituerunt,lidiorecp uti eam in facrificrjs h™°r'5tn~
permiferunt. Cseterum Liuia Numerio cuidam Attico, Senatori Si Praeco. ^ ^ .

riOjdecies feftertium dono dedit, quddiuraueratuidifle fe Auguftu in cor. ^ ‘ * ’

lum adfccndentem, quemadmodum antiquitus Romulum Pro culus uidtf %umcr;^ Af-
fe perhibetur . Decretum quoque Roma: Augufto facrariu a Senatu, a L i. tlcus proCM^
uia autem di Tiberio facftum: alibi quoq?, multis locis ei fana extrucfta funt imitaturi
apopblis partim uolcntibus,partim iniiitis,Nokccg domusin qua dccefsif
fet, in templum mutata . Dum eius Roma: templum aedificabatur, auream
ipfius imagine in aede Martis lecfto impolitam collocauerunt, omnicp eam
cultu, qua in pofterum effent ufuri, uenerad funt* Decretum porro cft,ne
qua cius i?nago ullo in funere ferret, ut natalicias eius ludis Confulcs, que.
admodum Martis fieri fofi tum, praemia certaminum proponerent, Augu.
fhliaTribumplebisTtanquamfacri celebrarent, rjcp omniareliquaco quo
confucucrant fieri more peregerunt, uefte triumphali ludis Circenfibus
ufi, currum tamen non confcenderunt. Praeter ha:c in Palatio Liuiapecu.
liares ludos in honorem Augufti fecit, qutipii quoque fecundo loco ab Ini
peratoribus ipfis exhibentur.Hec ergo funt, qua: in honorem Augufti, uer
bo quidem Senatus, re ipfa.Tiberius ac Liuia ftatuerunt. Alrjs enim aliafta
tuentibus,placuit haec in libellos infcripta.Tiberio offerre, ut eligeret qua:
uellet.Liuia: porro nomen addidi, quod ipfa etiam, quafi ImpDatrix, rebus
fefe ingcfsit.Eo tempore plebs tumultuata eft, cum Auguftalibus quidam
hiftrionollct pro conftituta mercede in theatrum intrarerncc finis ante tur "Plebsobhi -
barum fuit, quam ea ipfa die tribuni plebis coacfto Senatu, precibus impe. ^onctumuU
crarunt ut liceret fibi maiores aliquanto quam legibus permitteretur, fum.
ptus facere, Haec Augufti tempore euenerunt*

CIONIS ROMANAE HISTORIAE

uber CLv i n clv agesimvsseptimvs,

(juilielmo XyUndro ^AuguHttnK
interprete.

index capitvm hvivs libri»

De Tiberio. * .

Vt Cappadocia d Romanis gubernari ceperit t
Ve morte Germanici, Drufi Gej?*

H 4 Vnderim

368 DIONIS ROM,

An.V.Q.f6i.

Yndecim btc annis gefta funtjConJulibus,

Drufo Ccefare Ti.F.

C, Norbano C.F.F lacco.

7*9*

T. Statilio T.F.SifennaTauro,

L.Scribonio L.FXibone ♦

77°*

G.Cct cilio C.F.Rwfo,

L. Pomponiano L.F.F lacco.

77U

Ti.Ccefare?Augufti F, 1 1 1 .

Germanico Cctjare,Ti.F,iI*

VI

2

M.IunioM.F.Silano .

L.NorWo C.F.F/dcco : uel Balbo*

775*

M.Valerio MS.MejJala,

M. Aurelio M.F. Cotta*

774*

Ti.Cafare Augufti F.l 1 1 1.
Drw/bI«/ioT/.F.ii.

775*

D.Hdterio Q.F. Agrippa ,

C.Sulpicio Galba.

776*

C.Afmio C F.Po Ilione.

C. Antifiio C.F.Ik/}o.

HI ST,

777*
7 78*

Tiberij inge¬
nium fubdolu ,
CT fimulata
emnu,ac difii*
mutata ,

Ser.Comel. Ser .F. Cethego .

Vifilho L.F.Varrone.

M. A finio M.F. Agrippa.

Coffo Cornelio CoJ?iF.Le«t«Io*

i b e r i v s patricio natus fint genere, liberalitcrcRcda^
tus,ingenrj peculiaris . Nam neq? praefe ferebat qux cupe'
ret, dC lermone ab animi fui fentetia diuerfifsimo utebatur,
negando quaecunqj defideraret, annuendo rjs quae odio ha
beret, iratum fecum minime fuccenferet, aequo animo elTc

_ _ cum maxime indignaretur,fimulabat : nimiru quos fiippli'

cio ainceretjijs mifericordiam ofteritabat,infenfurnfetjs quos ueniaprofc'
queretur exhibebat, inimicifsimos fere uultu quam maxime beneuolo,arrd
cilsimos fun^mc abalienato intuebatur: denique principis animum nemird
cognitum elle debere cenfebat , dicere folirus eum intellectum multorum
f ac magnorum caufam ede maloru, contra difsimulato,pluraacmaiora com
moda parari. Ac fi quidem haec tantum in Tiberio fuiilent, nemo certe eo'
rum,qui cum ipfo rem haberent. cauere fibi ab eo potuifi'et,cum omnia co'
trario atcp is fentiret modo accipientesxa quae is nolebat, uelle,&no cupC'
reipfum quae maxime appetebat, iudicarent: nunc autem adeo commout"
batur animo, fi quis eiusfententiamafTecutus depraehenderetur, ut multos
haud aliam ullam ob remnecaucntiut iam periculofum efTetnonintellige''
re quiipfius eflet animus, (etenim multi dictis eius, no uoluntati afTenfi,in'
fortunium inuenerant) periculofius etiam intelligere,hienim quafi inftitU'
tum eius explorafien^ idcp odio haberent fufpectabantur.Icacp is folummo
do ( quod rarifsime fit) tutus ferme erat, qui neq* lgnoraretingenium eius,
neq* argueret, is enim neqj credendo decipiebatur,neqpin odiu eius often^
dendo feuoluntatem eius fentire incurrebat. Erat quippe maximae difficul
tatis dictis eius uel refragari, ueladftipulari, cum ipfe aliud fieri uellet, aliud
fuberet, efTcntcrj utrobicp qui ab eo difereparent, quorum his ueritatis, illis
opinionis cauTairafceretur,Hisitacpamb us inftructus Tiberius, ftatim ad

exercitus

tlBER LVII. $6?

exercitus 8i prouincias Nola tanquam Imperator literas dedit. Imperatore Tiberius ut ini
quidam fe non appellans, nam id nomen cum alijs fibi decretu, non adfunv 'tioimpcriffc
p ferat: ut nccp cognomentum Augufti, cuius hereditatem ceperat. Iam ue^
to (lipatores circum fe habens,auxiliu a Senatu petijt, ne quam uim in con-
pore Augufti humando pateretur, fcilicet ueritus,ne qui id raptum in foro,
utlulij pridem Claris, cremarennibi cum quidam hanc eius petitionem fa
cere notans, fententiam tuliftet,ut ei praftldium,quo nimirum careret, adde
retur, intellecftafanna, nonfuos, fed Reipublicse milites etiam efte rcfpon-
dit.Porro autem cum pro imperio omnia ageret, negauit eo opus fibi efte,
primumcp totum id partim propter aetatem, (annos iam l Vi.natus)ui(uscp Tiberim impe
imbecillitate ( quippe in tenebris plurimum , minimum mterdiu uidebat ) rium annos U
uerbis recufauinpoft focios imperij ac eollegas petijt: no quidem cum qui, hens tf.wc*
bus omnia regeret , quod fit ubi rerum poteftas in manus paucorum deue> c“tle5 occepit .
nit , fed diuifo imperio in tres partes, una fibi (umere uolcbat, reliquas alijs
relinquebat.Cauerum partes iftae, prima Romam di Italiam complecfleba, Diuipo impe-
tur, altera exercitus, tertia fubditos . Hanc fententiam cum uehementerur- rij R.
geret,nihiloniinus tamenreliqui contradicebant,folicp omnia deferebant:
at Afinius Gallus • quipaternamfemperindicendo libertatem plus etiam a finij Galli in
quam fibi expediret ufurpabat:Elige, inquit, quam uelis partem. Ad ea T i- Tiberium liber
berius:Qui nam fieri pofsir, ut idem 6i diuideret eandem rem,& partem fi,
bi eius eligeret? Ibi Gallus fenties quo mali deueniftet, demulcere eum uer
bis cupiens, non eo id a fe quaefitum fuifte, dixit , quo tertiam aliquam pai>
te Tiberius haberet, fed ut oftenderet, Rempublica diuidi non pofle.Non
tamen leniuit homine, quin multa ac grauia ab eo perpeftus, tandem iugu, Apnim Gallus
laretur,iampridcm inuifus, quod priorem eius coniugem in matrimonium TTrrf/ priore
duxiftet,Drufumcp filij inftar haberet.Neqj natura tantum ftia, ac uolunta> uxorcm duxit*
tehaecTiberius egit, fed quod legiones etiam Pannonicas Gcrmanicascp
fufpecftas haberet", Germanicumcp ijs charum,qui tum Germaniae praeerat, Germanicum
metueret: nam Italicas quide iuramento ab Augufto demonftrato fibi ma, Tiberim me-
ture obftrinxerat.Illas uerd metuens, in utranque partem cuntflabatur, ut fi tuit.
quid illse turbantes prteualerent, priuatim uicflurus utique incolumis eftet:
quam ob rem fxpemimero morbum fimulauit,ac fe domi cotmuit,ne quid
exprefte agere aut dicere opus haberet. Sane accepi cum,quiSnJuia inuito
Augufto ipfi Imperium parafte ferebatur, hacc ita finxifle, ne a Liuia ( cui e>
rat admodum infenfus ) fed a Senatu, coacftus etiam quia omnibus uirtute
anteiret, id acccpifle uideretur.id quoq3 traditum, quod hominum animos
a fe alienos uideret, cundlatum tempus traxifte, ut cum fpem feciftet ultro
fe imperio ceftimim,a nouis rebus alios detineret, donec eo ipfe prorfus efi
fet potitus.Veriim ego haecn5 tam in caufa fuifte puto, cur hac ratione ute^
retur, quam ipfius animi (ludium, motumcp exercitus. Etenim Agrippam Tiberim A'
Hatirn a Nola miffb percuflore liecauit, iniuftuq? ftro eam caedem patratam grippam Poft-
dicens, minatus etiam ei qui feciftet, no tamen ultus eft, fed fermonibus ho, humum necari
minum uarrjs locum dedit : altjs eum ab Augufto fub mortem interfedu, "Met.
alijs, (uopte confilio Centurionem, cuius cuftodia: mandatus fuerat, nouas
res agitanti necem attulifle, alijs, Liui^,nonTiberij mandato caefum conv
minifeentibus. At Germanicum uehementer metuebat. In Pannonia qui^
dem etiam militum tumultus coortus fuerat. Hi fimul atcp dc obitu Augu- Seditio militu
Hi cognouere,in unum oppidum couenere:eocp potiti,multa feditiofe ege in Vannonia.
tunt:ac inter alia praefedlu quoq$ fibi IuniumBlaftum trucidare intendere^ I unimUafm*

feruos

%7 o DIONIS ROM. HI ST.

feruos cius comprashenfos cruciauere ; fumma fuit, ut miTsionem mil ltiaca
fededm annis, ftipendtjc^ in fingulos dies denarium, praemia fla timmipfis
caftris perfoluifibi pofcerent,minantes,nifi impetraffent/olicitata ad defe
dio nem prouinaa,Romam petituros. Aegre eis a Blaefo perfuafum eft, ut
legatos pro fe ad Tiberium mitterent, quia fpem conceperant in mutatio'
ne imperij fe aut iilum territuros,aut alij fummam rerum in manus daturos.
Vrufus utfedi' Inde Drufo cum Praetorijs militibus ad eos profetfto, quia is nihilipfis con
tionanpLtcciiK firmaret, rurftis tumultu cocitato,quofda qui cum eo erant, cofaucjauerut,
nf* ipfum eanocfe ne effugere pollet, armati circum fed erunt. Caeterum deli'

Lun<edcftftM. quioLunae animis cofternatfui omiffa, alios ad Tiberium legatos miferCt
Interim tempeftate ingenti coorta, eiusq; caufa fingulis in fuahybernarc>
deuntibusjferodfsimus quifcp a Drufo tanqua alius rei caufa accitus, in ta»
bernaculo cius ab his quos fecum Drufus adduxeratnecati funt.reliquiita
pacati, ut feditionis autores quofda ad fuppliciu tradiderint.Hicfinis Pan'
UilituinGer - nonicae feditionis . At in Germania milites, quoru adidbellum coingcns
mania [editio. copia milia fuerat, cum Germanicum dC ipfum quocp Carfarem effe,&lo^'
ge Tiberio praeftantiorem uidcrent, nihilmoderate egerut, fed eadem ob'
Germanim ut tendentes, traducfto Tiberio, Germanico nomen Imperatoris obtulerunt:
Imperium obU cumcp is multis uerbis habitis no potuiffet eos fedare, ac tkndem gladium
tum renuerit, quafi manus fibi ipfi illaturus ftrinxiffet, lugubrem clamorem fuftulcrut, ac
coJboCucrit m ^^am ipforu fuo porrecto gladio. Hunc ergo, inquit, accipe, acutior tuo
r J * citata Germanicus quo res res redi}ffetuidens,feipfum interficere non aU'
fus eft,quia praTertim finem feditioni nihilo magis futurum metueret, lite'
r is tamen compofitis, quafiTiberius eas mififfet, doni quod Auguftus eis
legaffet, duplum exoluit quafi Tiberij iuffu, &ucteranos diriiifit, quorum
maxima pars ex urbaria multitudine c6ftabat,quam Auguftus poft Varia'
nam cladem confcripferat.Adhuncmodum ea tunc fedirio refedit . Poftea
nero quam a Tiberio mifsi legati Senatores aduenerunt ( quibus clam T i'
b crius ea modo quae uellet Germanicum fcire,dixerat, quod fatis comper'
tum habebat eos Germanico omnia ipfius cofiliaindicaturos, ideoqj pr£>
terffta, quafi nihil aliud mente agitaretjnequeipfo^nequeGermanicum
quicquam ferutari uolebat ) milites intellecfta arte, qua ufus fuerat Germa
nicus,exifti£atescp ideo legatos miffos,ut eius acfta refcinderer,itarurfum
r tumultuati furit, ut parum a caede legatorii abfuerint:Germariicoq} inftan'
Agrippina tes, uxorem eius Agrippina, Agrippae 8C Iuliae Augufti F. ac filium Caium
Gcrmaniciu- ( cuiCaligule cognomen dederant, quod plerunque in exercitu educatus,
x°r. militari pro urbico pedum tegmine uteretur ) emiflos aliquo ab /pfo coni'

C. Caligula. prehenderut, Agrippinacp,quae tum uterum ferebat, ei precati reddita,Ca'
ium detinuerunt.Poftaliquantum temporis cum nihil confequerentur, ul'
tro finem turbarum fecerunt: adeoq* immutati funt,ut fponte fua turbukn
tifsimuquenc^ corripuerint, ac alios ipfi necauerint, aliosinmedium prO'
ducfioSjiit maiori parti placinffet (ici interfecerint, uel dimiferint. Germani
cus ueritus ne denuo turbaret, in hoftium terram duxit,ibicp 8C negociunt
eis,8ȣ uicftum abundklitem ex alienisbonis exhibuit.Poterat,fiquidem uo
luiffet,is uir imperio potiri, adeo omnis Romanorum fub ditor umcpbenc'
uolctiain eum inclinabat.Eius reicaufa Tiberius ipfum laudauit, multascp
Tiberio Ger- ad eum dC Agrippina amicefcripfit literas : atuero acftionibus eius nequa-»
matiimfufee* quam delecftatus fuit, magis iam eum metuens, ut qui militum animos flbi
deuinciret. V t enim fibi ipfe cofcius erat aliter fe agere atep fenti re, ita Ger'

LIBER LVU

9lIOCP diucrfiim ab his quas egiflet confilium fubefte fu(picabatur.

Neque minus Agrippinam fu fp e (fiam habebat, mulierem eam, cuius fpirfi
tus generis excellentias refponderent.Enimuero omnino difsimulans om¬
nem in eos fimultatem, laudato in Senatu multis uerbis Germanico, facrifi
eia propter eius acfta, ut Drufi etiam fieri, iufsit.-militibus in Pannonia tam
tundem,quatum is Germanicis dederat,donauit: in pofterum autem non
nifi uigintiannis milita(Tent,mifsionemijs qui extra Italiam merebant, con
ceftit. Poftquam nulli iam motus annunciabantur,omnis tuto res Roma^
nainpricipatumipfius confentiebat, ita demum mifla difeimulationeinv
perium occepit, idcp ad hunc modum, quandiu uixit Germanicus, admf Tiberiutqum
niftrauit.Suo arbitrio nihilaut perpauca agebat : de rebus etiam minutiisf fe moderatum
mis ad Senatum referebat, pofito inforo tribunali, in quo fedens ius dice^ grfferit initio ,
tet,fempcr confiliarios Augufti exemplo habebat, neque tamen nifi conv er uiucteGer*
municata prius re etiam cum casteris, quicquam ferium peragebattpropo' mwico,
fita fua in medium fententia, non tantum omnibus contra dicere liberum
relinquebat, fed ferebat etiam aliquando contraria iux fententiae decreta
fieri : nam ipfe quoque farpenumero fuffragium dicebat . Etenim Drufus
itidem ut reliqui modo primus, modo poft alios fententiam ferebat;8£ Tri
berius aliquando filentium tenebat:aliquando primus, aut alijs pofterior,
uel ultimus etiam omnium , quasdam aperte pronunciabat, plerunq?,ne ui
deretur libertatem alijs adimere, dicere folebat,fefi fententiamlaturus fuift
fet,hoc uel illo modo diefturum fuifteud etfi eandem cum altero uim habe¬
bat, nihil tamen impediebat, quo minus reliqui etiam quid ipfis placeret
exponerent : quin iaspius diueriiim ab lpfius fententia pofteriores proba--
uerunt, ac faspenumerd nihil cuiquam fuccenfente ipfo obtinuerunt. Ius
quo dixi modo dabat : magifiratuum quoque iudicia uel uocatus ab rjs
uel ultro accedebat, eos fuo quenque loco (edere finens, ipfe in fubfellijs
e regione pofitis confidens,quid ipfe fentiret primo loco dicebat* Eodem
modo in alijs quoque fe rebus gerebat. Nam neqj dominum fe a libero ho^
mine, nec Imperatorem, nifi a militibus,uocari patiebatur,Patris patria no
men plane recufabat: Augufti nomen non quidem ufurpabat (neque enim NomhKquib.
id fibi unquam decerni concefsit ) audiens tam en, aut fcriptui^j legens fere Tiberius utebt
bat,idq5 etiam quoties adregemaliquemliteras daret, adferibebat. Omnf tm
no autem Caefaris,& quandoq? propter res a Germanico geftas, Germani¬
ci, Principisqp Senatus more antiquo nomen fibi tribuebat, fiepius dicens,
dominum fe feruorum,Imperatoremmilitum,principem casterorum effe:

& quoties cafus ita tuliifet, precari fo litus eft tantum fibi uitae St imperrj
tempus, quantum Reipublicas coduceret. Adeo popularis erat in omni re,
ut neque praeter confuetudinem quicquam fieri natali fuo, neque perfuam
fortunam iurare cuiquam permiferit : neque fi quis eam iuraftet,ac periurij
leus ageretur, id profecutus eft. Vtcp omnia in unu caput cotraham, quod
de Augufto in hunc ufcp diem femper Cal.Ianuarij, ac de omnib. qui poft
C alicuius precrj Imperatores fieri c6fueuit,.Jt acfta eorum, St qug

acruri fint hi qu{ adhuc in uiuis funt, omnia iuramento populi approbent,
id quocp initio defe fieri Tiberius no permifit, quamuis in Augufti acfta St
ipfe iurauerit,8c (aeramento reliquos adegerit* Quod ut manifeftius redde
rct, ipfis Caledis in fuburbano exadis,ac nccp in Curia, neqj omnino in ur-
c uifus ea die, deinde ingreflus, priuattm fidem dedit.Fuit St alia caufa,cur Calenda i mia
i)s Calendis extra urbe eflet, nempe ne hominib. anni aufpicio St fefto die n>*

occupatis

e

37* DIONIS ROM. HIST.

occupatis negociu praeberet, ne 'ue ftrenas ab rjs acciperet,qttod Auguftu
fecifte improbabanquia ea res multa? moleftia?,multicp in rependedo fum-
ptus eftet.Pra?terea eo tempore necp templum ullum fibi proprium extrui,
nec^ fein alio ullo coli paflus eft, edido etiam palam, ne quis priuatus, ncj
ue urbs ulla ftatuam ipfi poneret, iniuflfu fuo:fed addiderat, nunquam fe id
I mpietMin I m concefturum » Iniurias aliorum , impietaterr/uem fe ( iam enim impietatis
jxratores. nomen id generis peccatis tribuebatur, multisqj ob eam dies dicebatur )
penitus difsimulabat, neqj ullam accufatione huiuimodi propter fefadam
admittebat, quanuis ea in re honori Augufti ftuderet .Initio quidem nerni'
nem Augufti caufa in iudicium tradum puniuinmultoscp accufatos quod
peripfius fortuna peierafient, abfoluit, quanuis pofterioribus temporibus
multos morte affecerit . Ad haec Auguftum eo etiam coluit, quod aedificia
ab eo inchoatanecdum abfoluta , perfecit, Augufticp nomen ijs infcripfm
ftatuas d>C fana ei a populis autpriuatis fadapartim ipfededicauit,partim
facrandaPontificibusiniunxit. Quem infcribendimorem non in Augufti
tantum op eribus, fed 8dn alijs obferuauitjqusrefedioneindigebantrqm2
cum omnia inftauraflet ( nihil enim de nouo a?dificauit, prster Augufti
pium ) nullum eorum fuo, omnia eorum qui primum ea extruxiftentnomJ
neinfcripfit.Minimos uerd ium ptus pro fe, plurimos pro RepublicafaciC'
bat, omnia propemodum publica opera aut reficiendo, aut exornadormul
taquocp duitatibus et priuatis hominibus fuppeditabat.Senatores multo*
ad egeitatem reda<fl:os,acobideo ordine cedere uolentes,locupletauit,nO
tam en nili adhibito examine: multis Senatu propter luxuriam aut pauper'
tatem cuius rationem edere probabilem nullam pofTentmotis Si quid ali'
cui largiebatur, id confeftim numerari fe infpiciente iubcbat,mao-na adhibi
ta cura ne idem fibi quod Augufto eueniret, cuius munem permagnam ptf
tem difpenfatores detrahere confueuerant. Hsc omnia non aliunde quam
ex conftitutis reditibus .infumebanturmam eo quidem tempore neminem
pecunia? caufa necauit,aut bona cuiufquam publicauit,ne® prouinriam d
Aemilia R e- lam expilauit. Certe Aemilio Redo , cum is pecunia: maiorem conftituta
. quod pro- funimam ex Aegypto ( nam ei praeerat ) mififfet, refcripfit, fe tonderi fuas
JTKT oues,non a^uiuum ufq? radi uelle.Praebebat fe etiam ad congrefliis & alio
cbiumtiu* quia benignumtinde Senatores fitnul dmnesfefalutareiufsit, ne certando
6 r de priore aditufeinuicem truderent. Denicp tanta utebatur clementia, ut
'Rhodiorum cum aliquando Rhodiorum magiftratus data ad eum epiftob^nonfubftrf
error, pflflent illud coniuetum, quod uota ipO faceret, celeriter eos excitos , quaft

male mul daturus, cum id quod deerat adieciflenqindenes dimiferit. Qua'
fi in populari Reipublica?fi uiueret imperio, ita magiftratus quouis tempo
re honorabat, etiam Confulibus afturgens : cumcp eos «fonuiuio acciperet?
ingredientes apud ianuam excipiebat, abeuntes profequebatur . Si quaiv
do curru ueheretur, comitari fe non modo patricium , fed ne primariorum
quidem equitii ullum finebat.Cum fefti dies eflent, autaiiquid fimile, quo
multitudo occupat^bftet futura, uefperi ueniens ad C^farianorum quciv
quam qui eo loci, ubi conuentus populi eftet futurus, habitaret, nodem ibi
exegit, ut expeditifsime SC quam minimo labore homines ipfum accedere
poffent:fa?penumer6 etiam equeftres ludos dehbertidomo fpedauit.Fre
quenter enim ad fpedacula ueniebat, in honorem eorum qui h^c edebat,
utcp multitudinem ornaret, ac una ea celebrare uideretur, ipfe exhibendis
AcquuhtM. eis neque per fe, neque cum altjs gloriam captans . Adeo squalitati in om^

n ibus

■ t '• ' ’ ' ' '.r;

(

LIBER L VI I. &

nibus rebus ftudebat,ut cum populus hiftrionem quetidam manumitti cu
pereq&on prius adfenfus fit, quam domini precium eius accipientis uolun
tate id fieret . Amicis perinde ac priuatus aderat, eos &C in iudicijs defende¬
bat, &rem facramuna faciebat, aegrotantes^ nullo fecum adducfto praefi,
dio inuifebat,etiam in funere cuiufdam funebrem orationem habuit. Ma¬
trem quoq3 adhortabatur ad haec eadem agenda, quantu eius decorupate
retur,partim ut ipfum imitaretur,partim ne immodico faftu fefe ea efferret:
quippe quae fuperbia omnes priores foeminas longo interuallo poftferelf Liuia faftut*
querat,quae Senatum ac depopulo qui uellentdomum adfefalutandaue-
nire admittebat, idqj ipfum inpublicos comentarios referri curaret.Quiiv
etiamepiftolisTiberqnomenmatris aliquandiu adfcriptum fuit, literaeqj
ad Tiberium datas, Liuiae etiam infcribebantunac nifi quod in conciliu,ad
cxercitumjincp conciones uenire non fuit aufa,caetera omnia quafi ipfa im
perium teneret, agere audebat : etenim Augufto incolumi plurimu po tue-
*at,ipfaq3 fe Tiberio Imperium dediffe ferebatudeocp no aequata modo po
teftate cum eo regere, fed priores ipfo gerere uolebat . Hinc multa extra co
fuetudinem populiRom.introdu<fta,muentiq5 haud pauci, qui matre eam
patrite ac genitricem appellandam cenferent:alq Tiberio ab ipfa nome ha
bendum, nimiru a matre uocatum,ut Graeci a patre, quae indigne ferens Ti
berius,& decretos illi,exceptis minimis,honores improbauit, nequeinfo-
lens quicquam agere permifit. Statuam quandam Augufto Liuia dedica-
re,acproptereaPatricios &C equites cum eorum uxoribus couiuio accipe-
re ftatuerat . T iberius neque dedicationem ei nifi Senatufconfulto concefc
fam permifit-.&uirisipfe epulum, illa tantum mulieribus eo iubenteprac-
buit.Poftremo ab omnibus asionibus publicis ei remotae, rei familiaris cu
rationemmandauit, qua ipfa cum moleftaipfi effet, peregrinationes infti-
tuiqomniq; modo fe illi fub traxit : neque minima Capreas fecedendi caufa
mater ipfi tuit.Haec de Liuia traduntur.Cteterum Tiberius cum feuerum fe
ijs quibus aliquod crime obrj ceretur praeberct,Drufum quo cp filium fuum DrufimalicU,
hominem impurifsimum,& extrema fasuicias,(nam gladrjs quoqj acutifsf zrTibcrij m
mis ab eo nomen inditum, ut Drufianiuocarentur) &C odio habuit, &pri- cm [cumtat.
uatim publicecp faepenumero obiurgauit : idcp aliquando multis prasfenti-
bus ei dixit, non illum fe uiuo quicquam per uim aut libidine^ perpetratu
runr.fin conatus fuiffet,cffecfturum fe,ut ne fe defunefto quidem. Nimirum
aliquandiumoderatifsimeTiberius uixit, ac ne reliquos etiam libidinibus
obfequi paffus eft, multis ob id fupplicio coercitis . idemcp cu Senatus poe-
nam qs qui luxuriarentur conftituereuellet,improbauit:eo addito, prasfta-
refingulos certa ratione caftigarfquam commune omnibus fupplicium ir
rogari, fic enim in praefentiaquofdam metu dedecoris fibi temperaturos,
ne uitia eorum palam fierent: ubi uero femel legem natura uiciffet, nemini
eam curse futuram. Geftabant eo tempore permulti uiri etiam ueftem pur¬
puream, qiianquam uetitum id effet iam pridem : id neque reprehendit in
quoquam Tiberius, neque mulcftauit: tantum ludis cqm plueret, pulla ipfe
jpenula indutus effecit, ne quis etia alius uefte inconcvlfam ufurpairet. Hasc
ita ab eo adafunt, quandiu in uiuis manfit Germanicus : eo autem defun- Mutatio T ibe*
<fto plurimum immutatus eft,fiue quod eum animum ab initio gerens, qua rij inpeiuu
lempofteaoftendit, ita fecopofuerit dum Germanicus uitafrueret, quem
Principatui imminentemanteoculos habebat, fiue quod aduerfario fub-
Lto ab egregia natura in uitia curfum deflexerit» Proinde autem quas uno-

I quoqj

V

G

374, DIONIS ROM. HI ST.

Atf.v.C. 76%. quoque tempore memoratu digna euenerint, exponam . Drufo Tiberi) R
C. Norbano Confulibus,legatumpopulo ab Augufto perfoluit, ofeiiuiui/
I ntcmpcjlm modi facium. Cum funus quoddam per forum efferretur, accefsit quidam,
liberta. & mortuo in aurem quida infufurrauinmterrogatuscp ab his qui uiderant,
quid nam dixifiet,mdicarc eum Augufto iiffsiflerefpondit, nihil dum cius
nomine quenquam accepifTe:hunc,quo ipfe eum nuncium perferret ( id e'
nim illudens dicebat) flarim interfecit Tiberius, eae teris mox fatisfecit, uiri
tim diuifis feptuagenis quinis denarijs. Quidam hoc priore anno actu affir
mant. Cum duo quidam equites gladiatorio fpectacalo, quod Drufusfuo
dC Germanici nomine dabat, cogredi uellent, ipfe pugnam non infpexit: al
tero caffo,aiterum dimicare praeterea uetuit . Aliae item pugnae ludis eque'
ftribus in honorem natalis Augufti factis editae, nonnull^ ferae occifaefunt,
id® per multos annos ita factum . Cretae praefecto defuncto uita,Qua:fto'
n U. legato infula in reliquit tempus mandata. Cum multi, quibus forte pro
uinria: ob rigident, diu Romae &£ in Italia commorarentur, ita ut eorum an'
tcceffores diutius quam conueniebatinprouincia manerent, ante Calem
das lunias illos difcedcrein prouincias iufsit . Nepote eius, quem exDrU'
fo habebat, mortuo, nihil confuetoru agere intermifit,principi curam Rei'
publicae propter priuatum infortuniumrelinqucndamnon putans , reli'
quosc^ hortans, ne mortuorum caufa unientium quoque officia defero
Tiberis curato rent. Cum Tiberis multas urbis partes corripuifler, adeo ut nauigareturin
res instituti urbe, hoc quoq* in prodigium ab alijs tractum eft, ut caetera quae tum acci'
derunt, magni terrae motus,quibus pars quocp muri corruit, multa fulmina?
Mnis natu - quibus irinum etiam uafis nitefis abfump tum eftripfe uero exiftimans ex a'
ra. bundantia hoc aquarum fieri, mandauit, ut quouis tempore quinq* Senato

res, quos fors ei officio deftinaflet, curarent ne uel aeftate deficeret, uelhye'
me abundaret 1 iberis,fed quam maxime aequalis femper flueret. AtDrU'
ius quae Confiilatus ei cum collega erant communia munera, priuati inflat
obiuit,h^rescp a qiiodadictuSjiinus ex funus eius efferentibus fuit.Ira tant
VruJiuitU . graui erat, ut uerbera etiam illuftri cuida equiti inflixerit, inde® fit Caftof
Castor, cognominatus : adeo in temulentiam effufus , ut cum no (A u cum ftipatorfi
bus fuis cogeretur, aquam eis pofcenttbus, calidam infundi iufferit : in tam
tum deditusrbiftrionib us , ut eos ad tumul tuandum , leges® Tiberij de eis
A b.v.c.7<$5>. latas detrectandum concitauerit.Sifenna Statilio Tauro, L.Libone Confa
Lex uefttaria. libus,T iberius edixit, nequis uir ferica uefte uteretur, ne quis aurea uafa ni'
ii adrem facram haberet:dubitantibus nonullis an argenteis eriam,qug aU'
reis emblematis cadata eflbnt,interdixiflet,facturus etiam hac de re edicti*)
T iberius Lati' emblematum uocabulum in eo poni, quia Graecum eflet,prohibuit, quam
nxlingu* ftu- quam Latinum, quo id interpretaretur,nullum eflet.Idem Centurionem in
iofus. iudicio teftimonium Gra?ce dicturu non tuliqquanuis eo ipfo in loco mu P

tas caufas Graeca lingua dictas ipfe audiuiffet,multas ipfe interrogaffet.ita'
L.Scribonij L i que haud cofentaneum id eius factum, L. Sribonium Libonem patricium
bonis interi - adolefcentcm , tentatarum nouarum rerum infimulatum, quandiu is firma
tus. foit ualetudine , noifeocatrit in ius , at morbo lethalt correptum , in lectica

operta, cuiufrnodi Senatorum uxoribus in ufufunt, in Senatum inferri iuf
fitreumep is dilato iudicio fibi lpfi confeita morte damnationem praeuertifi
fet, etiam defunctum reum peregit, eius pecuniam accufatoribus dedit, fup
yibij Rufi fa- plicationes non fibi modo,fed Augufto etiam, SC Iulio, ut olim ftatutu fiim
rat, decerni fecit. At Vibio Rufo initio crimini datum ab co non eft, quod

C affaris

C

• # LIBER LYII- 575

Caelaris feliam eam haberet in qua is femper federat,in qua etia occifus fuit:
id enim cofulto V ibius faciebat, ac Ciceronis uxorem in matrimonio habe Ciceronis «-
bat :■ utroq3 gloriabundus , aut orator fcilicet propter coniugem,aut CaTar xor .
propter feliam futurus : quod adeo inculpatum tulit, ut Confulatum etiam
jitadeptus.Porro Tiberius etGThrafyllo adfidue utebatur, acfingulis die- Jnyiatkemati-
busuaticiniaaccipiebat,tamenreaccurate confiderata,cum aliquando per cosdecretm .
lomnum iuflirs eflet cuidam argentum dare, hominem interemit, quod in-
telligebat fibi per magicam artem daunonem immiflum fuifle:reliquos om
nes Aftrologos, magos, aut quicunque alio quopiam modo diuinationes
exercerent, exteros necauiriciues qui etiamnuneglecflo priore eduflo, quo
prohftitum fuerat ufu harum artium omnibus qui in urbe eflent, traeflare
huiuimodi res deferretur, extorres egit: qui uero deftitiflent, impunitatem
confequebatur.Qiiod nifi Tribunus plebis interceisiflet, etia contra quam
ceniuerat Tiberius, omnes ciues impunitatem tuliflentjunde formae prteci
pue Reipublicaj popularis imago uideri potuit.nam fententia Drufi 8C Ti- Tribb . pl.pote
bcrij adftipulata fententi£ Cn. Calpurni) Pifonis incerat, fed Tribunus ple- flas fub Tibe-
bis cis praeualuit.Qjua r\ qui hoc anno Q.ugftores fuere, ad prouincias non rio.
fufHciebant, emifsi funt etiam in eas quidam ex prioris anni Qiiaeftoribus:
id deinde etiam quoties ufus eflet facfhim.Cum publicorum commentario Publici com¬
tum quidam omnino perijflent, quidam uetuftateiam euanidi fierent, tri- mentarij itera
bus Senatoribus negodum. eos qui extarent deferibendi, reliquosq* con- 'xferipti.
quirendi mandatum eft : incendio correptis quibufdam non Tiberius mo-
dOjiedLiuia etiam iuccurrit. Eodem anno Clemens quidam feruus Aorip- Cientes Agrip*
p«e,nec abfimilis ef Agrippam fc efle finxit, in Galliam cp profedus, multos Pam fcld^»
tbi,multos etiam in Italia fibi adiunxindeniq* Romam quoqs, ad aui fui im e r [editionem
perium recuperandum ccntendit.Itaqj tumultu propterca in urbe coorto, mo^Mr*
multiscp ei accedentibus, fapieter eum Tiberius per quofdam,qui ipfi quo-
qu<?eius fe faeffionis focium fimularent,in fuam poteftatem redegit: deinde
cum quseftioni eum iubieciflegut confcios facinoris ederet,neque is quen-
quam nominaret, interrogauit, quo'nam modo Agrippa eflet facftusV eo¬
dem, inquit ille, quo tu Cadar. Sequenti anno C* Ctecilius Rufus , L. Pom- Tiberius fcom
ponius Flaccus Confulum nome geflerunt.Tibcrius ftrenam a quibufdam matei&ws.
oblatam non accepit : cacp de rc edicfum propofuit, in eo uod\ non Latina Eeftrenisedi*
ufus.eius cum in mentem ipfi nodu ueniflet,ut erat elegantiae in loquendo
perquam diligens,omnes quiLatina: lingua proprietatemftudiofe obfer- '
uarent,adfeuocauit.Ibi AteioCapitone dicente, tamctfinemo anteipfum AteiusCapU
co uocabulo ufus fuiflet , nunc nihilominus in Tiberi) gratia inter antiqua
*eferendu:Marcellus quidam fubdidit,hominibus Ccefarem ciuitatem Ro Marcelli in
manam dare pofle,dicflionibus non pofle:eam eius immoderatam liberta- Tib.ltbertas.
tem a:quo animo T iberius tulit.Caeterum Cappadoci^ regem Archelaum , Archelaus a Ti
infenfus ei, quia cum olim fibi is fupplicaflet, fuccp patrocinio ufus cum ab berio ad c*u-
mcolis apud Auguftum accufaretur fuiflet,Rh°di fe neglexiflet, atCaium fam dicendam
*? uenientem officiofe coluiflet , infimulatum qiiafi nouis rebus ftu- Romam uoca*
deret, euocauit Romam, ac Senatus iudicio tradidit,i\bminem no fenedu-
temodo extrema, fed podagra etiam confecGumuchementi, ac delirare cre
ditumtet quidem aliquando uere mente alienatus fuerat, ita ut tutor regno
eius ab Augufto tum datus fuerit : tunc uero fatis fanus , impotem fe animi
imulabatjialtem in hoc pnefldium falutis querens.Necp euitaflet mortem,

111 i flUIS mendax de ipfo teftimonium tuliflet ; dixifle Archelaum , ubi do-

I 2 mum

376 DIONIS ROE HIST.

mum rcdijfleqoflenfurum fe Tiberio,neruos fibi efle:id rifam excitauit, a£
Tiberium a necado eo retraxit , qui tum adeo male affecflo corpore e?at, ut
in lecfiica contetfh. in Curiam illatus fuerit, ( coccflus enim erat ‘uiris etiam
harum ufus,ut qui per ualetudinem aliter non pollent, eo modo in Senatu
aducherentur,idcp tum a Tiberio fa<ffrim)profpe<flanscp exeo nonnulla
ArchcUimors. difleruerit. Archelaus uerotum euitato periculo, nihilominus paulo poff
c appadocUfit obijr,acinde Cappadocia quocp Romanorum luris effe(fla,equitiq3regen
r onunorm <]a data. Vrbibus Afiar, terrae tremore concufsis, Praetorius uir cum quino*
T&WWC/jt bdtoribus pnefecflus, multa eis tributi pecunia remifla, multa aTiberio do

* 1 C ‘iit u**' nata: ^um uirtutibus deditus fuit, alieni abftinentifsimus, ne h aeredita'

tes quidem a cognatis fibi relictas adtjt, in urbes & priuatos homines ma'

gnam uim pecuniae impendit, neq?inde aut honorem aut laudem admilte
nunquam folus legatis urbium autprouinriaru relponfum dedit, fcd mub
tosjprxcipue qui earum aliquando praefecit fuiflent, in cofilium adhibuit.
At Germanicus expeditione in Germanos prolpera, ad Qceanu ufcjj pro'
Gcrmdmm ad cefsitibarbariscp ui deui(fl:is,oira eorum qui cum Varo ceciderant kcla hu
Qccanum ufy mauit,fignaq* militaria recepit. Cum inflaret Tiberio Senatus, ac menfem
progreditur. Nouembrem (nam xv i.Calend.Dccembris natus fuit ) cuperet ab eoT i
Cibi copnomi^ ^en*lI1T) nomlnare : Quid,inquit,facietis, fi trcdecim Caffaris fiantr' Marco
nem rcfbmt . *un*° Silano JLucio Norbano Confulibus, lpfaprima anni die, prodigium

An. v.c. 77*. kauc* exiguum euenit,quo fcilicet Germanici cafus praedicebatur. Norba'
Prodigium. J1115 Conful tuba canere fedulus, ac multus in ea re, cum tum quoc^df

luculo multis ad domum eius iam confluentibus eam inflaret omnium ani
mos perturbau it, quafi fignum belli Conful mrinuilTet.Iam quoque ftatua
omlum Si- corruit. Neqj parum mOUit animos hominum oraculum quoddam pro Si'
byllmm. byllino habitum, nihil quidem ad ifth<ec,fed ad noflra tempora pertinens,

in hanc fententiamt

Ajt ter ter centum reuolutis protinus annis *

Roma inteflirta perdetur feditionej
Et furor exitium Sybariticus afferet urbi.

Hoc carmen Tiberius ut fallum cauillatus,omnes libros uaticinos infpc
Germanici in - xit,aliosq5 probauit,aIiOsreiecit.Germanicimors,fummxdeleaationi Ti
tentus, berio ac Liufi fuit, fommo omnibus alijs dolori. Fuit enim dC corporis for

ma, animi bonis, inftitutionecpiuxta 8C robore, clementia dC modeftia

prarihntifsimus,neque egit quicquam ueladDrufifpetfansinuidiam, uel
quod Tiberius culpare pofletdane f£ penum ero Imperium cum poflerfadi-
Cn.Vifo. pifd,alpernatus elf.Obijtautem Antiocheae Cn.Pilbnis dC Plancinae fratf'
V. uncina. de:etenim uiuo adhuc iplb,in ea quam inhabitabat domo,ofla hominu de*
fofla,lammaecp plumbea diris imprecationibus cum nomine eius reperta
Pifonis interi - fuerant.Piio ob necem GermaniciabipfbTiberioin Senatum uo catus, di
tus. latione impetrata fibi ipfi manus intulit. Enimucro Tib erius, cum iam n£'

Tibenus m de - mo eflet qui principatui imminens uitam eius obferuaret,cum antehac pltf
tenus commu- rima egregie fecifletxum in contraria omnia mutatus efUmperauit crudeli
Crudelius e jUiolati numinis pOllulari iufsit non modo qui cotra Auguftum,fed iai^1

U 'iut'" et,am ^ contraipfum aut matrem quicquam egiflbnt,locuticpefI<mtin'
commodius . Neque quaeftionesmodo tum fertiorum in capita aominortf
habebantur ,fed liberi etiam ciues qj tormentis fubdebatunaccufatores, &
qui falfo teflimonio reos prefsiflent, facultates damnatorum fortiebantur,
augebantur^ infupermagiflratibus & honoribus* Multos etiam indaga'

LIBER L VII. 377

to eorum natfuitatis die ac hora, indecp mores & fortunam eorum fcruta- Tiberius Ajlro
tus , fe, quid adeffe excellens, aut quod imperium fperare iuberet, deprae- logia abutitur
frenderetur, protinus interficiebat» Adeo fane fatum uniufcuiufc^ praeftan- inbomim per
tiisimorum uirorum indagabat,ac certo cognofcebat,ut Galbae etiam, m'cl'«n.
qui poflerioribus temporibus Imperator fadlus, tum forte uxorem du- T^e“
xerat,obuiamfadlus dixerit, eum quoque aliquando Imperium guflaturu: riusimpertm
abflinuitautem eius ea:de,quia hoc quoque in fatis Galbae erat, ut quidem PY£ lclL
ego fentiotutipfe Tiberius dicebat, quod fe iam defundo, multo pofttem
pore e fiet Imperio potiturus Galba» Ad haec omnia adiutorem admini- UAeliusSeU-
ftrumq3 habuit promptifsimu, L» Aelium Sei) Strabonis filium, Seianum, nus udminijler
qui puericiam fuam M.Gabio Apicio proflituerat:ei qui luxuria adeo om crudelitati s t i
nes homines fuperauit, ut cum aliquando inire rationem uellet, quantum h^ij*
iam pro degiffet, quatumcp reflaret, cum fuperefle adhuc centies feflertium Fabius Api
reperiffet, magno moerore correptus, quafi fame fibipereundum foret,
mortem fibi cofciucrit.Hic Seianus aliquandiu cum patre fuo Praetonjs co ^
hortibus praefuit : poflquam eo in Aegyptum miflb, folus eas gubernauit, vmQYim™'.
cum alrjs modis eas inflituit,tum quia ante per centurias diuifi,quemadmo llte$ in mm h
dum no diurni cuflodes,alfj alio in loco morabatur, intra una omnes caflra cm conduiii%
coduxit,ut fimul celeriter omnes mandata accipere pofTent,omnibusffi in-
de terrori efTent . Igitur eum Tiberius propter morum fimilitudme adium-
p tum, Praetori) s honoribus ( qui nemini antehac eius conditionis hominu
obtigerant) omauit,confiliariocp6dminiflro in omnibus rebus ufiis efl„

Cum Tiberius in quarto fuo Confulatu Drufum ii» Confule collegam ha- An. v.c.784
beret,flatim ex hocipfo homines Drufo perniciem uaticinati funt : neque
enim ullus eius in Confulatu collega nifi uiolenta morte obierat,exemplo t iberij ccUc- '
Quintili) Vari, Cn.Pifonis, ipfiuscp Germanici, hoc nimirum fatum Tibe- g<e omnes mu -
uita: obtigerat:itaDrufus quo q3,& Seianus poflea, collega eius, ad eum Umortcperic-
dem modu perierunt. Tiberio ab urbe abfente C.Lutorius Prifcus, eques, >w.
magnialioquinnominispoeta,quiinGermanici mortem infigne carmen C.LutorijPri-
compoflierat, ac magnam pro eo pecuniam acceperat, accufatus eflquod fdcafus.
per morbum Drufi carmen in mortem eius fcripfifleqeiuscp rei caufa a Se¬
natu codemnatus obi) t. Aegre id Tiberio latum, non quodisfupplicio e£
fet affedlus,fed quod Senatus aliquem fine fuafententia dam ^affet, ideocp
Senatufconfultu fieri iufsit,ne quis a Senatu damnatus intra diem decimu s.c.dedffiren
necaret, neue fentetia contra eum lata ante id tempus publicaretur: quo ui disfuppUdjs,
delicet abfens etiam de eoru fentetia cognofccre,2d iudiciu ferre pofiet. Fi¬
nito fuo Confulatu Romam redijt,Confulesq$ patrocinari aliquib» cupien confulibus pu¬
tes eo didlo uetuit,quod fe,fi Conful efifet,idfa<flurunegabat.Cum Praetor trocinijs inter*
quifpiam impius inTiberiu fadlo autuerbo fuifie accufaret, SC egrefius Cu dicitur*
ria,ueflem magiflratui propria dcpofuifRt, priuatumqj fe accufari iufsiflet,
magno doloreTiberius motus, in pofleru eum mifiiim fecit. Hiflriones Ti uiftrionesKo^
beriusRomaexturbauit, artecp ea interdixit, quia ,6>C mulieres ignominia mupulfi*
afficerent, & turbas darent.Cum multos alios pofl mortem flatuis &C publi
co funere cohoneflaflet , Seiani etiam uiui flatua aen&min theatro pofuit: Scium flatua
inde multae eiufdem imagines a multis fadlae, frequenter a Senatu ac popu- er uutoritus.
Io laudatus, mane ad domum eius illuflres uiri,ipficp Confules adfidueuen
titare,cum co & qux priuatim a Tiberio quifqj petiturus erat,& de quibus
publice acfluri efTent, communicare, in fumma nihil horum fine Seiano agi.

Eodem tempore cum porticus maxima Romae in alterum latus indinaflfej,

I j miriuri

37* DIONIS ROM. Hi ST.

Anhitefii in mirum in modum erecfta eft. Architecftus quidam ( cuius lic nomen quidc
trigcdanuun notu eft, quod inuidcns miri artifictj Tiberius in libros id referri prohibuit)
te porticu jo~ £rmans undiquacp fundamentis eius, ne moueri poffent, reliqua omnia uel
trm' leribus SC centonibus circundcdit, ac porticum laqueis ab omni parre alii'
gatam, multorum hominum ac machinarum impulfu in priftinum pofitum
reftituitihoc&miratus eft Tiberius, &inuidit,ideoc]3 pecunia hominem
donatum urbe ciecit. Atque is rurfus ad principem accedens,fupplexq$ fa*
-Vitrum dufti- dus uitreum poculum confulto abiecit,fradumcp manibus rurfum refecit,
e' fperans eo fe ufcniam impetraturum, uerum necari ob id iuflus eft. At filius

Drujusuencno 33 rufus ucneno extindus eft. Nam Seianus potentia ac autoritate

'iAn°™c*~ fua extur gefees, homo alioquin faftuofus, etia Drufum aggreflus iam erat,
eiq$ colaphum aliquando intenderat : inde Drufum iuxta , ac Tiberium tfi
mens , fimulcp exiftimans fi iuuenem fuftulifftt, faciie fe in fua fenem manu
habiturum, uenenum Drufo per famulos eius, uxoremcg eius, cum qua co>

. , fuetudinem ipfe adulteri] habebat, (Liuilhe nomen fume tradut aliqui) ex*

ViHLhuxor hibuit.Nec uacauit fufpicione Tib erius, quianecp aegrotante, neqp mortuo
ra Sciant' ^I0 Smccrjarn praeter confueta egiflet, aut alios pati fiuiflet : cui fiifpicioni
fidem ea derogat , quod ita ftatuerat in omnibus huiufinodt cafibus agere,
quod filium unicum ac fibi natum maxime diligebat , quo d mortis eius aU'
tonbus aut ftatim,aut poft fupplicium irrogauit.Tum quidem in Senatum

Exulibus tcfld
mentum face*
re non licet.

Ac/i/ Saturnini
interitus.

Tiberius fua i-
pfiusuitia pu¬
blicat, _ _

tmqquod non /pfede fefe pradicarct.-etcmm fi quis in arcano cum uno ali'
quo collocutus m liberum quicquam dixiflet, id in publicum abipfo w
ptum eft, acin publicos adeo commetariosrclatumimulta quo® ipfe affin
xit nunquam a quoquam dida, fcd quorum ipfe fibi confcius effer, quo ia'
ftius irafei putaret. Inde euenit ut propter quae alios qua.fi impios puniret,
ea ipfe omnia in fefe admiierit,rifuicp praeterea fe exponeret, dum quaeinfi'
cias ibant alrj fe protuli ite, ea affirmando ipfe, adiurandoq5,uerius fe lpfum
laedebat. Quapropter ruere qui eum infanire fiifpicarentur : uerum reli'
quarum omnium rerum optima adminiftratio eius, eam alienata mentis cv
pini on em diluit, Senatoi i cuidam luxiiriofe uiuenti, tutorem, quafi pupif
capito inexi - lus fi «flet, dedit. Capitonem Afiae curatorem in Senatum intro duxit, obij'
itum attus. ciens cp inter alia crimina quibus fe Imperatore tuliffet, militibus ufumfuifi

fe,in exilium mifit.Necp enimijs qui Imperatoris pecunrjs traefiandis erant
conftituti praeter definitorum redituum exacftionem, & controuerfiarum
in foro fecundum le&es priuatoru modo difeeptationem qmequam coccf
fum erat. Haec T ib erq adHonum diuerfitas . Decem annis Imperij eius exa'
(ftis,ad refumendum id nihil decreto opus habuinneque enim in decennia
1+udi dccnmd- in tercifum, quod Auguftus fecerat, eum gerere ftatuerat. Ludi tame decen
Crcmuctc Ila^cs faefii. Cremutius Cordus manus fibi ipfi inferre propter offenfunr
di mtenL°r~ Seianfr coaC'jlIS Ad eo nihil in eo uiro iam ingrauefcentis itatis, uitaecp

hqneftifsime acftae, crimini obuiu fuit, ut hiftoriae caufa, quam de rebus ab
1 Auguftq

“ Y^tuu^miocputpareratlaudat^domuierecepit.Interdixitetian1

i]s, quibus aqua 6cigni cfiet interdidhim } teftamcnti compofitione, quod
mterdiefium hodie ualet. Aelium Saturninu , quod is deipfo carmina qu*>
dam ramofa fparfiflet,in Senatum adduxit, damnatum® de Capitolio pr2'
cipitauit. Multa id gentis alia feribere haberem, fi omnia perfequi inftitu#
fem yt paucis omnia coplecftar, multi cum huiufmodi de caufis ab eo iunt
occifijtum complures ob nane, quod dum fingula accurate inquirens quae
de fe in malam p artem effentditfa, nullum in hominem

(

(

LIBER LV Iit '

Augufto geftis quondam compofuerat, ac ipfe Auguftus legerat, poftula-
tusii^ quia Cafsumi& Brutum laudaflet, populum ac Senatu perftrinxif-
fet,Caefarem QC Auguftum etfi nullo maledicto, non tamen immodicis lau
dibus affeciflet . Fla^c enim uitio dabantur, atque ob haec mortem oppetrjt,
libricp eius in urbe inuenti per Aediles, foris per praefectos, cremati funt:
poftea tamen temporis iteru editi ( nam eos cum alij, tum Marcia filia eius
occultauerat) maiori ftudio obcafum Cordi funt excepti* Eo tempore
Tiberius exercitia cohortium Praetorianarum Senatoribus tanquamuires
earum ignoratibus oftentauit, ut robore earum ac multitudine cognita, eo
magis ipiummetueret.Haec tum,qug in hiftoria mentione digna fi ngacta*
Cyzicenis praeterea libertas iterumadempta,quod Romanos quofdamin
uincula duxifient, inchoatum cp Augufto fan um non perfecifienr* Erat ani
mus Tiberio eum quo q* necare, qui cum domo flatuam ipfius aliqua uen-
didiflet, ( nam eo crimine poftulatus quidam erat) nifi Conful ipliirn pri¬
mum omnium fententiam rogando enerifict, ut cum puderet ipfum in fui
gratiam quippiam ccnfere, fuo fuffragio eum abfolueret , Lentulum unum
ex Senatoribus, hominemnaturamanfuetu,actummagnoadmoc!umna-
tti,accufauit quidam quod infidias Imperatori tetendiflet : ad id Lentulus
( aderat enim) cachinnu fuftulit.T: iberius autem tumultuante nonnihil Se-
natu,uitafeiamdignumampliusnegauit;ubiLentulus quoque ipfi infen-
fus eficp

* *

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

LIBER Q_V I N CLV AGESIMVSOCTAVVS,
(juilielmo XyUndro ^AuguUano
interprete .

vb id tempus Roma difcefsit, necp unqua in urbem re-
drjt,quanquam(ubmdeuenturufe polliceretur. Iam La¬
tiaris quida, Sabini uiri inter Romanos praecipui focius,
in gratiam Seiani,in culmine fuae domus occultatis qui-
bufdam Senatoribus, occafione colloquq Sabino obla¬
ta, ditftiscp ijs quae folebat,eo hominem pertraxit, ut om
nia quse fentiret, libere enunciaret* Hic enim iy cophan-
rismos eftjUt couicijs profeindere alique, dC arcani quippia efferre ipfi inci
piant, ut audiens aliter, ipfe quoqj fimile aliquid enunciando, crimini obno
xius fiat.nam illis quide hoc abfcp periculo licet, ninvJru ex compacfto id fa-
cientibuSjno quod ita fentiat,fcd ut alioru fenfum explicent: at hi fi uel mi¬
nimum praeter quam licitum eft uerbulu emittant, poenas dant, quod tunc
etiam fa<ftum.Nam ea ipfa die in carcerem coiecftus eft Sabinus, deinde in-
dicfta cauia necatus, corpus cius in Gemonias proiecfturn,ac poft in flumen
niifliim,Eiuscafusatrocitatem adauxit canis Sabini, qui cum eo in cai^p-

I 4

M arcia,

Cyzicenis adi.
pu libertas.

Lentuli Senato
ris inflantia.

Tiberius Re-
mdfecedit .
Sabinus calum
nia er fraude
Latiaris perit»

Sycophantia

priuilcgia*

'Gemonicc,
Canis fides.

DIONIS ROM. HI ST,

rem iuft,morienti affuit, dentqj cum eo in fluuium fe prcecipitauit. Eodem
timmors. tempore Liuiaquoq* morti concefsit, cum uixiflet annos lx XX VAieam
necp decumbentem morbo inuifit Tiberius, necp defunctae exequias cele^
bramt,neqj praeter funus publicum, imaginescp 8£ alialeuia ullum ei hono
rem tribuit, decerni ei cceleftem religionem palam prohibuit, Caeterum Se
Honores, natus non contentus i] s qugTiberius ei decernendafcripfiflet, luctum mu
lieribus in totum annum indixit, (laudato interim tamen Tiberio, quod ne
tum quidem a Reipublicae adminiftratione fe abftineret) arcum quoq$ ei,
nulli unquam id mulieri datum, decreuerunt : fcilicet quod multis ipforum
falutem attuliffet, quod multorum liberos educaifet, multos in elocandish
liabus adiuuiflet:unde nonnulli matrem patrig eam cognominauerut.Con
Apophthcgm* dita eft in Maufoleo Augufti, ferunturcp cum alia eius fcite iapientercp du
ti Uni*, cta, tum quod obuiam libi factos quondam uiros nudos, cum ea de caufa
iam eflent necadi, ita eripuerit morti, quod diceret pudicis mulieribus hos
nihil a ftatuis differre:interrogati cuidam, Qtianam ratione Auguftum ita
in fuam poteftatem redegilfet, refpondit : Exquifita pudicitia, omnia eius
mandata lubenter exequendo, nullas eius res ferutado, lufus eius uenereos
neque perfequedo,8£ difsimulando. Arcus uero ei non eft extractus : nani
Tiberius, cum puderet eum uerbis Senatufcofultum irritum facere, pollici'
tus fc eum fuis fumptibus aedificaturum, eo modo refeidit: quia necp publi¬
cis impenfis fieri paffus eft, neq* fuis ipfe fecit. Porro Seianus magis etiam
elatus eft,decretumq3 fuit, ut publice eius natalis celebraretur: ( nam nume
rum quidem ftatuarum quas ei Patricij, equites,tribus, ac primarii uiri pO'
fuerunt, inire nemo pofsit ) legatoscp ad ipfum,perinde atque etiam adTfi
berium feorfimSenatus,feorfim equites, ac plebs ex Tribb.^ Aedilibus
fuismiferunt, pro eis iunctim uota & rem diuinam fecerunt, ac per eorum
fortuna iuramenta conceperunt.Cacterum Gallum Aiinium Tiberius pro'
Apnm GetUm pter ductam ab eo uxorem fuam, ac libertate dicendi de imperio ufurpan%
in miferrimm capto tempore adortus eft.Cum enim is legatus ad Tiberiu ueniflet, conui
cuJiodUm^Ti u io acceptus, comitercp habitus eft,litera:q> ad S enatu fimul a Tiberio mifi
bmo coicclo/s. fc} quib, eum accufabatuta res inexpectata, ac inufitata Gallo accidit,ut ea^
detndie Tiberi) couiua enet, cum eocp amice copotaret, &in Senatu dam
naret,miflb &iam ad hoc 1 1 fetore, qui eum uinctu ad iuppliciu duceret. Ac
T iberius his actis, ubi quae lata effet fententia cognouit,ne mortis quidem
copiam Gallo eam appeteti pcrmifit;fed,quo diutius male haberet, acmul
to tempore ignominia fimul&metu conflictaretur, bono animo ut effet
hortatus, in libera cuftodia uftp ad iiium in urbem aduentum haberi iufsit:
ita Gallus iemper a Confulibus, aut fi Tiberius Confulatum gereret, a Pr£'
toribus adferuabatur:non profecto ne effugeret, fed ne mori poflet:necp ei
aut feruus ullus aderat, aut colloquebatur quifquam,necpuidebat quen'
quam, nifi cum ad fumendum cibum cogebatur: qui faneeiufmodi erat, ut
necp uoluptatem ullam robur ue adferret,neqj mori eum fineret.Ehec uero
erat extrema miferia,^ua alios quo cppermultos Tiberius afflixit, Ad hunc
modum amicorum eius quendam in uincula condiderat , deinde de eo ne^
cando illata mentione, renuit, quod nondum fe cum eo in gratiam redi) fle
Tibcrij inhti - diceret. Alium quendam cum grauifsimis tormetis excruciaflet,deinde co^
munitus. gnito eum immerito accufatum,iumma celeritate occidit,grauiora paifum
Syrticus, perhibens, quam ut commode uiuere poffet.Syriacus nullius criminis necp
rtbTs,nec^ accufatus, doctrinacp infignis, unam hanc caufam habuit curiu^

gularetur.

LIBER L V I I I. 3$t

gularetur,qudd eum Galli amicitia ufum Tiberius dicebat * At Seianus fu-
bind n graucfcere ac maiorem terrorem fui offerre, iamcp Qc Senatus &C re
Jiqui Tiberio fpreto,ei tanquam Imperatori animum aduertere.De quo ti¬
bi refeiuit Tiberius , ac ueritus ne Imperium reda ei deferretur, rem neque Tiberim qu&
parui faciendam , neq* negligendam duxit : quia uero praetorianos milites moliri contra
beianus libi fumme deuinxerat, Senatorum alios bcneficijs, nonnullos fpe, Setinum cepe-
quofdam metu Obi adiunxerat, 6C in omnium qui cum Tiberio erant, ita fe rit*
infinuauerat amicitia , ut de omnibus eius adis ftatim refeiret, nihil eorum
qua: ipfe egiilet quicquam ad Tiberium deferret, ideo palam nihil conatus
di . Alia igitur uia eum aggreffus , ftatim Confulem defignauit, curarum cp
fuarum participem nominauiqSeianumcp fuum nominas, faepe idrepetqt,
idem hoc etiam ad S.P.QJR.fcribens. Quo credito decepti Romani, om¬
nibus eis locis arreas ftatuas coniundimpofuerunt, in literis una utriufque
nomen fcripferunt, amborum currus aureos in theatrum inuexerunt; deni-
que decretum eft,ut ad quinquennium Cofs. fimulij conftituerentur, utri-
quecumRomam intrarent,obuiam procederetur: deniq* ad ftatuas etiam
Seiani, tanquam Tiberij folebant, facrificarunt. Interim multi illuftresuiri
peribat, inter quos unus fuit C.Geminus Rufus : is impietatis in Tiberium CGcminiKu -
reus factus, teftamentum fuum in Senatum intulit,recitauitcp,oftendens fe fiinterm.
haereditatem ei cum liberis fuis communem reliquiffe:tum molliciei culpa¬
tus, antequam fententiae ferrentur, domum difcelsit,audiensq$ Qiieftorem
ud fupplicium fumendum ueniffe, uulnus fibi ingefsit, eocp oftenfo Qiiae-
ftori,nunciare iufsit Senatui, uirum fe mori. Vxor etiam eius Publia Prifca P ublti P rifcd,
m ius uocata,in Curiam uenit,ibicp fe pugione, quem occultu attulerat, in-
terfecit.Enimuero Seianus faftu,potentiacp adeo efferebatur iam , ut ( quo
paucis rem expedia) feipfum pro Imperatore, Tiberium pro infulae redo¬
le quodam habuerit , quod in infula cui Capreae nomen Tiberius agebat, Tiberim Cd-
Hinc ftudia erga eum, ludationes propterianuam eius,cum metuerent preadegit.
finguli,non modo ne non uiderentur ab eo,fed etiam ne pofltemi, omniu,
ac praecipue procerum &C uerba dC nutus accurate obferuate.Nam qui pro¬
pria dignirate aliqua eminent, neq} falutationes iftas ab alrjs requirunt, neq^
omiflasuitio uertunt, confcij nimirumfibi,nonhoccontemptufuifieri: at
qui adfciticrjs ornamentis utuntur, fummopere ea, tanquam>d perfedfio- lnfolenttieo -
nemfiie dignitatis neceffaria,defiderant:acnifi confequantur,tanqua pro- rum,quiindi-
bro iniuria ue affecti animis comouentur.Ideo magis huiufmodi homines, cum aliqua

quam ipfi fere Imperatores, funt obferuandi, quod apud hos uirtutis habe- fwt potentia.
tur peccatorum gratia facere : apud illos quod delinquitur , imbecillitatem
fuam arguere creditur, facereqj ad urmandam magnae potentiae opinione,
nt ea perfequatur ulcifcanturcp . Calendis quibufdam, frequentibus omni- o mini Setino
bus in domum Seiani conuenientibus,ledus in aula in quam falutantes ad exitium figniji
mittebat,multitudineinfidentiumtotuscoffaduseft:progredienteq3ipfo cantti.
ex domo, felis per medios difcumricumcp in Capitolio facrificaftet,ac inde
m torurn defeenderet , ferui eius ftipatores cum propter turbam eum fequi
non P°ffent, in uiam quae ad carcerem ducit diuertei ant , ac per fcalas Ge¬
monias defeendent^s lapfi deciderunt: augurium deinde captanti, nulla a-
uis iecunda apparuit, corui autem circumuolitantes,obftrepentcscp ei, co-
ertlm carcerem deuolarunt,acfupeream confederunt. Haecneqp aSeia

no,nec^ ab alio ullo pro prodigijs funt habita : uidelicet ad praffentia refpri
ciens nemo ne Deo quidem futuram tantamTreui mutationem praedicem

ti credidiflfet . Ita<$ adulationis pleni omnes eius fortunam lurabant,
gamcp eum Tiberio non iamin Confulatu, fcd in fumrna icrum a :

AftutTiUrij ftranda innuentes deftinabant.Quorumetfl nihil iam Tiberium ate 5

incurtcndo Se tam en agitabat, qua ratio ne eum e medio tollerettac no inueniens, T*
mo. do id tuto poffet manifefto peragere, mirabili ufus eft conlilio, ad eiu
quorum cr omnia confilia percipienda.Continenter multa acuana
Senatum ac Seianum fcribebat, modo fe male affedium ac tantum n ,

ri, modo bona ualetudine uti,uenturumq3 Romam : Seianum alias ia '

extollere, interdum deprimere, amicorum Seiani alios honore, alios 1
minia propter eum afficere.Itaqj Seianus dC fuperbte &metus in me
triufffi plenus/emper animi pendere, neq* metu adduflus adnouasres c
furgere audere, cum adhuc in honore haberetur, nec$ rurfus cx conhdenn
quicqua conari,quia diminutio erat deipfius potentia fa(ffa:reliquiitiaem

omnes, cum breui temporis fpacib^diuerfifsimosnunciosacciperent,acn

que fufpicere iam Seianum, necp cotemnere certi c^ettt> Tibcirjcp m
iuxta aduentumcK eXp€<flarent,anc>pites haerebant. Non ea modo beian»
o mindetpro- turbabant fed longe magis, quod ex ipfiusftatua initio fumus copioiu
dtgia Semo fi> merferat, deinde capite eius ftatug fublato,ut poffet infpici quid nam rei^
fi*' fet,ferpens magnus exiluerattrurfuscp alio capite impofito,cu propter

rem facram facere uellet Seianus ( nam inter alia,fibi quocpfacriiicabat) 1
uentus eft funis capiti ftatuae circuniedhis : 8( ipfe litans uiderat fimulacr
Fortunae (quod Tullii quondam Romanorum regis fuifle ferebatur, ip*c
domi fuaegratifsimum habebat) fefeaucrtere, *

DIONIS ROM. H I S T.

tiones incuntes,palam Seianum colebat,eo magis, quod Tiberius cum co
&£ ipfum,6d fifiunt eius facerdotes fecerat:ideo ci proconfulare imperiu dc'
d erunt, addito ut omnes Confules exemplo eius magiftratum gererent.!*
berius cum facerdotijs Catum Caligulam exornaiTet,ad fe tamen non uoca
Zdim Cdliguk uit,quinetiam petenti ut liceret fibi in Campaniam ucnire,quiafponfa fib*
i Tiberio or- pad?a tegrottffet,domi manere iufsit, quo ipfe etiam ftatim eflet uenturuS;

Mtiu. Hxc Seianum denuo abalienauerunt,8£ quod Tiberius Caium cum facef'
dotem feciflet, collaudauerat,ac nonnihil prae fe ferebat,quafi eum efletlm
perij fuccefforem reliefturus : neqj fe a moliendis nouis rebus continuiftef,
praffertim tam promptis ad exequeda quaecunqj mandaflfet militibus, nin
maxima populum affedum uoluptate ex his quas de Caio didaeflentm^
moria patris eius Germanici intellexiffeti&prius opinatus populum quo'
que fuis rebus fauere, poftqua tum fenfit eos Carj ftudiofos,aegre tulit, po^
nitentiacp correptus eft, quod non in Confulatu aliquid conatus eflet. Rd*
quos&: haecmouerunt, 8C quod Tiberius inimicum quendam Seiani ante

decennium ad regendam Hifpaniaeledum, ac tum certas ob caufasiniu*

uo catum abfoluifict, Wjs quoque qui prouincias adminiftraturi, aut al i«®
quodeunq* publicum officium obituri effent,impunit|te eo tempore deh'
> niens,quodcp datis ad Senatum de morte Neronis literis, Seianu nude, mH

tidv i0 addito eorum quos moris habebat titulo, nominauiflTet:edixiffet etiam,

ne cui homini facrificaretur, ( atqui Seiano res facra fieri folebat ) ne ue m
fess in honorem quicquam decerneretur ( quipppe multa Seiano decem^

Nero
nici F,

, ; LIBER LVII l &

cantui ) quod iam ante interdudu, tum propter Seianum repetebatur:ne-
que eaim fd cocedurus alteri erat Tiberius, quddfibiipfi non permififlet,
Ltec effecerut, ut contemptus Seiani apud populum adeo augeret, ut iam
non occulte ab eofefubtraheret,eumcp defercret.Tiberius ubihtec coerno
uit/unipto animo, ratuscp fe auxiliari) s etiam populo ac Senatu ufuru,quo

magis improuifo hominem adoriretur,rumorefparfo,quafiTribuniriapo
teftatem Seiano edet daturus, per literas eum apud Senatu accufauit, easen
perferendas dedit Naeuio Sertorio Macroni,quemiam ante occultecohor
cibus Pnetorijs praefecerat, dC quae agenda edent docuerat Js noduRoma
nenit, tanquam aliud ob negocium, mandata cum Memmio Regulo tum
Confule ( nam collega eius Seiano fauebat) £>C Gracino Lacone noedurno
rum uigilum culiode communicat,fub auroram in Palatium adfcendit,(Se
natus enim in Apollinis templo indudus erat)cumcp in Seianum nondum
ea ingreflum incidiiTet, tridemqj ob non datas adfe a Tiberio literas inue-
niOet, confolatur remotis arbitris, ac dicit, ferre fe ei Tribuniciam potefta-
tem.Eo magna teticia perfufus Seianus in Curiam infiluit. At Macro mili-
cibus Praetorianis, qui circu Seianum &C Curiam erant, in caftra ablegatis,
eum prius fe eis a Tiberio pracfecftir ede oftendidet, feqp literas ferre ab eo,
quibus pramdaipfis quasdam darentur, in eorum locum noedurnos cufto-
des templo circufudit : ipfe tum ingrediis, literis^ Senatui exhibitis, egref-
inde, ante quam ea recitaretur, cudodiam eius loci Gracino mandauit,
Jpfe in caftra ne quid ibi turbaretur contendit Jnterim epidola recitatur be
ne longa, in qua nihil confertim contra Seianum cotinebatur, fed alte prin
CIP10 res, deinde breuis eius infedatio,tum rurfus aliud quiddam, iterumen
aliud contra Scianumunfine duos Senatores Seiani familiares plecdedos,
seianum in cuftodia habendum dicebat. Necp enim palam eum necari iu-
bebat,non quod hoc nollet, fed quia uerebatur, ne quem id tumultum pa^
reret, quinetiam ad fe altem Conliilum uocabat, quafi ne tuto quidem ipfe
iter facere podet. Videre uero erat, audirecp multa ac uaria,quee haTecum li
terx attulerunt. Nam ante quam eae recitaretur, laudare Seianum Senatus
ut Tribuniciam poteftatem accepturum, acclamare, fp es quifep fuas pneci-
pere animo, odentare quae Seiano daturus edcnpodquam nihil eoru qux
iperarant, contraria omnia inuenta funt:ibi uero haTitatio, £3fecundu eam
nicedicia cooriri, ac quidam eoru qui Seiano afsidebant,codirgere:( quem
enim paulo ante amicum habere magni duxerat, cum eo ne fedem quidem
iam communem habere dignabantur) deinde Praetores acTribuniplebis
circundare eum, ne profiliens foras aliquid turbaru daret. Et dedidet haud
dubie, fi initio graui aliqua fubitb oratione icdus fuiflet : nunc fingula quae
recitabantur, quafi fola dC leuia praetermittes, ac omnino iiel nihil de fe,aut
J-erte non extrema perferipta ede fperans, commoratus loco fuo eft.Regu-
1° eum ad fe uo cante, non audiens dicdo fuit, neque id quidem fadu,( iam
enim animo deietdus erat) fed quod parere infoles ipfi edetriterum, ac ter-
lncLmanti manu protenta,Seiane ades huc, id tyodo interrogauit an
! P e ^ocaretur.Demu cum furgeret,Laco ingredus ante eum adftitit. Perle
a ad hnem epifiola, omnes uno ore clamore ££ maledictis Seianu incefie
re, pars iniuriam ab eo pafsi,alij quibus terrorem obtulerat,nonulli eo ami¬
citiam, quam cum eo habuifient,obliterates, quidam mutatione eius fortu
n^ teti. At uero Regulus neque omnes fententiam interrogauit,neque ca^
pitis anquifiuiq ueritus ne fuffragijs uariaretur, acinde tumultus exidere#

uno

N aum Serto*
'rim Macro.

Memmius Rc-
gulus ConfuL
Gracintit La¬
co.

"EpijloU Tibc-
rij ad Sentium
contra Seianu.

3« 4* DIONIS ROM. HIST.

SeUnm m m - uno cenferc iuflb,acceptocp qui in uincula ducendum afrentiretur, Seiantf
cm/4 Scitar. asde edudum, comitatibus magiftratibus reliquis, &C Lacone,in carcerem
„ traxit. Is uerd cafus humanam imbecillitatem egregie ob oculosponit,mo/
3, netep nufquam inflate fe gerere . Quem enim mane ut prasftantiorem fe,U'
niuerft ad Curiam comitati fuere, tunc quafi nequaquam fe melior? in cap
cererapuerut:quem coronis ante dignatifuerat,ei tum uincula induxerat:
quem tanq? dominu ftipauerat, eum fugitiui inftar cuftodierut,tegimenq5
obuelanti fefe detraxerunt, alapis ingcftis:quem ante praetexta purpura uc
fte decorauerant,cui genua flexerant,ac ut Deo facrificauerat, eum tum ad
morte duxerut.Populus quoq* irruens, multo ei clamore hos quibus mor'
tem intulerat exprobrauit, fpes quas fibipropofitas habuerat ludibrio ia'
dauitiomnes eius ftatuas deiecit, confregit,raptauit,quafi ipfum fi ea com
tumelia muld arent.Ita fpedator eoru quas paliurus elfet Seianus fuit, dum
in carcerem coijcitur . Nulla interiedamora,eadem die prope carcerem in
aedem Concordiae conuenit Senatus, cum hunc fenfum populi, Praetorios
Scidnut morte milites nullos adeffe uiderent, ac morte eum damnarunt . Itacp capite mub
ajfeftut. datus, in Gemonias proiedus eft, eumcp totum triduu populus ludibrio
habitum in Tiberim mifit: liberi eius ex Senatus confulto necati funt. filia,
quam padus erat Claudi) filio, conftuprata prius a carnifice, quafi impium
cfletuirginem in carcere perire. Verum Apicata uxor Seiani damnata non
ApicxU Seim fuit.Haec liberorum morte fuorum audita, eorumcp in fcalis corpora intui'
tuor. ta,digreflainde libellum compoiuit,in quo continebatur quo modoDrU'
fus effetinterfedus, accuiatiocp Liuillas uxoris eius, propter quamuiripfi
infenfus nunciu remiferatieo ad Tiberium libello miflo, uita feipfam priua
puitt* interi- uit. Quo Tiberius ledo, req? ut adaelfct perfpeda, reliquos omnes Dn^
tm\ G fianae caedis reos,&ipiam Liuillainterfecitraccepitamenhocetiam ipfum
Liuillae propter eiusmatrem Antoniam peperciTe, Antoniam nero’ ipfam
fuaiponte Lima inedia necalfe.Sed harc poft paulo fada. Tum uerd inges
Tumultuun in urbe tumultus extitit. nam quofcunq* apud SeianumualuilTe populus,
ur epoj nece iniurios alqs fuifie uidit,eos trucidauit:militcs quocp indinnantes fe

seim. proprer gratiam Seiani fufpedos eiTe,fibicp nodurnos cuftodesantehabe

ri propter fidem aduei fum Imperatorem, incendia QC direptiones fecerat:
quanquam dkmes qui cum magiftratu cflent urbis cuftodiam mandato Ti
berij fufcepiflent.Ne Senatus quidem quietus fuit : ffed qui Seiano frudum
rant, uehementer metu poma: turbabantur:& qui alios ante detulerat, aut
falfis teftimonijs opprefleranr, metuebat fibi,ne in Seiani, non Tiberi) gra'
tiam id egiffe cenferent. Pauci animo fecuro erant, quibus nihilhorum ad'
erat, &fore clementiorem i ibcriumipcrabant:quippe, ut adfolet fieri, ea
quas acciderant, in Seianum iam fablatum conferebant, nihil,aut perpauca
Tiberio imputabant, plera cp aut ignaro eo, aut inuito ada dicentes. Hi pd
nccrcuf<itl<t uatorum erant affedus. Publice autem decreuerunt, ut quoniam domino
propter Seidni exonerati eflent, nemo Seianuhrgeret, ut Libertatis effigies in foro pone'
exitum, retur,feftus dies ab crinibus magiftratibus dc Pontificibus (quod nunqua
ante fadu ) celebraretur; dies quo is pcenas morte dediflet, annuis Circen'
fibus ludis dC uenationibus per quatuor collegia Pontificum dC Augufti fa
cerdotes ornandus in diceretur, ne hoc quidem prius ufitatumffta quem fin
modicis ac nouis honoribus ad perniciem prouexerant,in eum Dijs quoqj
nouos cultus ftatuerunt. Equidem fatis ipfis liquebat, iftos Seiano prasfer'
furoris fui caufampradbuifte: itac^ edido prohibuerunt extemplo, ne

quis

LIBER LVIII. 3S5

quis nhnrjs honoribus in pofterum afficeretur, ne® perquenquam alium
quam per Imperatorem iuramenta fierent: quae etfi diuino quodam cofilio
tum decreuerunt, tamen haud ita multo poft Macronem &C Laconem adu* M^cro crL^
lati funt, pecuniam eis,& honores,huic Qjjteftorios,illi Praetorios tribuen* co * Senatu ho
tes^permitTocp ut in fpecftaculis fibi adfideret,ludiscp uotiuis praetexta ute* ^
rentur. Verum hi territi recenti exemplo, eos honores repudiarunt. Tibe*
no quoque decreta multa, ut Patris patria nomen ferre inciperet, ut natalis
eius decem equoru certamine, &C epulo Senatui dato honoraretur : horum
nihil admifit, iterum prohibito,ne quid huiufmodi decerneretur . Hxc Ro*
maeacfta.Porro Tiberius eatenus in magna folicitudine uerfatus, ne Roma
occupata Seianus contra fe quoque nauigaret,paraueratlembos, ut fi quid
huiufmodi eueniflet, effugere poflet:mandaueratcp,ut quida referunt, Ma
eroni, fi quis grauior motus incidiiTet, ut Drufum ad populum dC Senatum
produceret, Imperatorem^ conftituerettaudito interitu Seiani, ut par fuit;
gaudio affecftus, tamen legatione ea de re miflam n5 admifit, quamuis mul*
ti Senatores, multi equites, ac de plebe, ut ante quoqj, legati eflent: quine*
tiam Confulem Regulum, femp er fui ftudiofum,eocp uenientem ut tuto v
pfum Romam, quod per literas petqflet, adduceret, repulit. Adhuncmo*
dum Seianus, inter omnes qui ante aut poft illum, folo Plautiano excepto, p lautum,
eum magiftratum gefsiffent,fummam ad potentia euecftus, obrjt.C^terum
propinqui eius dC amici,ac reliqui omnes, qui eum ante adulati fuerant, ho Judici* cr ne-
noresqj decreuerat,poftulatifunt,acplericp codemnati propter eaob quae ces propter Sc-
prius in aliorum inuidia fuerant, damnantibus eos caeteris propter ea quae Mnwn.
ipfi ante ftatuiflent. permulti etiam eoru, qui fuperioribus temporibus cau
fa dicfta abfoluti fuerant, tunc in iudicium retrahi, reicp peracfti funt, quaft
tum in Seiani gratiam caufaftetiflent.Atq3 adeo fi cui nullu aliud obijei po
terat crimen, fatis erat ad irrogandam poenam, quod amicus Seiani fuiftet:
quafiuero non Tiberius quocp eum amauerit, ac propter hunc reliqui. Im
ter alios delatores huiufmodi crimin|cij quoq* erant, qui maxime prius Se*
ianum coluiflent:hi enim cum fui fimiles certo cognofcerent,netp in in qui
rendo,neq5 in conuincendo,quicqua laboris habebant, ipficp falutem inde
fuam,pecuniamqj ac honores fperantes,eos autaccufabat, a^t teftimonio
urgebant. Atqui eorum fpes irritae omnino fuerunt: tjfdem nimirum, quae
alijs obrjcidbant, criminibus obnoxrj, partim ob haec, partim ob proditos
amicos poenas luebant.Eorum qui rei erant facfti quidam praefentes accufa
ti funt, dC fe defenderunt, SC quidam magna in eo libertate ufifunt : reliqui
damnationem uoluntaria morte praeuerterunt, hac potifsimumdecaufa,
ue contumeliam &C cruciatus pati opus haberet. ( Omnes enim quihuiuft
modi criminis iudicabantur,non equites modo, fed Senatores etiam, non
turi tantum, fed dC mulieres, in carcerem una trudebatur : damnaticp aut ibi
plccftebantur,aut a rupe Tarpeia eos Tribuni plebis, uel ipfi etiam Confo
les praecipitabant, omnium corpora in forum prorj ciebantur, inde in pro*
fluentem mittebantur.) tum ob hocetia, utadlibere / fuos haereditas per*
ueniret.Paucorum enim qui fe ante diem iudicf) ipfi interfeciflent,b ona pu
blicata funt, quod Tiberius homines ad confeifeendam fibi ipfis mortem al
“ciebat, ne ipfe eos necafle uideretunquafi uero non longe grauius fit, adi¬
gere aliquem ad manus fibrf pfi inferendas, quam fpiculatori eum tradere.

At qui non de feipfis ftatuiflent, eorum bona ut plurimum in fifcum redige
batur, exigua plane autnullaparte accufatoribus data, Erat enim pecum#,

K quam

AiuriciaTibc -
r//.

C cntefim* pen

fi°-

Crudelitas CT
iniuftick Tibe
rij.

An. V.C785.

Juratu in attd
Imperatoris
nono modo .

Ridiculum Se¬
natus dc Tibe¬
rio decretum.

I unij Gallionis
cafits .

38^ DIONIS ROM. HIS T.

quam c oenarum attentior Tiberius, qui etiam pro ducentefima penflone,
centefimam,inftituit,omniumcphaereditates, qui eum harredem diliflent,
adi] f. nuncupatus autem fuit heeres a plurimis, etiam ijs fere qui fe ipfi inter'
feciflent,ut Scianus quocp dum in muis erat, fere ab omnibus haeres nuncu
patus fuerat. Eodem coniilio, quo uitam ultro relinquentium bonis abfti'
riuit, etiam omnia crimina ad Senatum deferri iufsit, utipfe omni culpa ua'
care uideretur, Senatus autem iudictjs faciendis feipfum damnaret. Vndc
cumuiderentfeipfos fibtjpfis exitij caufain e (Te, facile intellexerunt, priO'
ra quocp ifta no Seiani,fedTiberij fuifleacla:quippenonmodd rj qufa!fos
reos fecerant, ipfi in iudicium uocabantur : fcd hi quocp qui fais fententtjs
alios damnauerant,uiciisim ipfi damnabantur. Ita Tiberius nemini parce'
baquerum omnibus ad omnium perniciem utebatur, neminem amicu con
ftanter habens, fedSeianorum criminum perfecutionenullo diferimineno
xa dC innocentia, fecuritasq; dC metus habebantur. Vifus eft tandem uelte
fancire obliuionem omnium eoru.quee prpterito tempore atfla efflent, cum
dC lugere Seianum rjs qui uellent permitteret, dC interdiceret, ne quis ladftt
quenquam prohiberetetiam dealtjs,quodfcpenumero erat decretu: non
tamen eam obliuionem re quocp co nnrmaui t,fed paululum moratus, mo*
propter Seianum dC alia crimina in permultos animaduertit, incefli crimf
ne dC parricidtjs propinquarum obiecftis.Eo rerum flatu, ut nemo iam fnn
cias ire poflet, quin carnem quo cpTiberij uorarecuperet, tamen (equenti
anno, Cn.Domitio>& Camillo Scriboniano Confulibus,res apprimendi'
cula accidit. Cum enim iam permultos annos lege ftatutufuifflet, ne uifl'
tim Senatus Caledislanuarrjs in a dia Imperatoris iuraret, fed uno iurameU
tum prajeunte, reliqui adfentiret,ficut flupra demonftratu eft, eo anno fecus
facftum,et flua omnes fponte, nemine cogente feorftm unufquifqj fidem de'
derunt,quafl eo melius praeftito iuramento. Initio enim, ut dixq ac per ali'
quot animos neminem omnino paftirs eratin ea quee ad Imperium fuum&
cerent iurare. Quin dC adhuc rifu dignior res euenit.Decreuere enim utTi'
berius exfuo ordine deligeret quotquot uellet, ac uiginti ex ijs, quos fors
tuliffet, quoties in Curiam intraret cuftodes fui haberet, gladijs armatos:ni
mirum cum extra Curiam omnia militari praifidio efflent munita, priuatuS
autem homefo) emo Curiam iniret, propter quemnam alium, quam fefpfos,
ad quos nimirutanqua inimicos mgrederet, eam ipfi cuftodiaaddiderutfl

Tiberius laudato Senatu, bcneuoleiftJteq3 ergo gratijs adlis, rem ipfam
mfolente auerfatus eft.ncqj enim eo ftoliditatis deuenerat, ut ijs ipfis quos
odiftet.&f a quibus maxime odio haberetur, gladios daret. Sane ex his ipfl $
rebus fiifpecftans eos, ( omne enim id quod praeter ueritatem adulandi cati
fafit,m fiifpicioneni incurrit ) multum ualere iufsis eorum decretis, praeto'
rios milites fpfe,qiianquam Seiano fauifTefciret, oratione 8C pecunia hono
rauit, quibus promptioribus contraScnatum uti poflet. Laudauit tamen i'
terum Senatum, cum decreuiflent,ut militibus iftis ftipendiu ex aerario fol'
ueretur.Tam ucro ac^iratus erat in decipiendis uicifsim fiio fermonc Sem1
toribus,acreipfa fibi conciliandis militibus,utlunium Galenum Gallione,
qui fcnrentiam dixi flet, ut milites Tiberij ex a diis ftipcndijs mfubfellijse^
quitum fpedlacula uiderent,m exilium miferiqhocipfo crimine, quod is mi
litibus perfuadere uoluifle uidebat, ut Reipub. potius cp Tiberio ftuderet:
necp eo contentus fupplicio, cum Lesbuireeum accepiflet,tutaribiute ^
ri^nitati eum fub traxit, Sdmagiftratibus, ut Aftniu pride GallCr, cuftodien

dum

■c

c

I

LIBER L VII

3 *9

dum dedit. Vtcp& Senatui d>C militibus euidentius offenderet, quid de u-
tM% Sitiret, a Senatu paulo poft pettjt, cotenti effient eum Macronem fe-
cum3&: Tribunos militum in Curiam introducere, id fibi fatis fore ; at uero
ne his quidem indigebat,certus nunquam in urbem reuerti,fed &C odium tl
lorum, &militu beneuolentia notabat. Confcfsi funt hoc Senatores; nam
Senatufconfulto addiderunt, excutiendos e(Te qui in Senatum uenirent,ne
quis eorum pugionem fub ala haberet. Id Senatufconfultu anno infequen-
ti fa&um. Tum uero QC alijs familiaribus Seiani pepercit,& L. Sejano Prae-
tori, Marcocp Terentio equiti. Seianus Floralibus ad ridendum Tiberium L. Seiamis Pr-e
( caluus enim erat ) omnia caluorum minifterio ad nodem ufq? peregerat, tor Tibcrij cd
lumen quoqj difcedentibusatheatropcr puerorum rafis capitibus quinqs uicium irridet.
millia prxbueranid Tiberius adeo nulla ira perfecutus eft,ut omnino fe cer
tiorem facffum difsimulauerit. quanquam inde tradum fuit, ut omnes cal-
ni Seiani dicerentur. At Varro in ius uocatus propter amicitiam Seiani, tan M.Tcrentij li¬
tum a negando abfuit , ut offenderit maximo fe eum fludio coluiffie, quem tertas m faten
ipfe Tiberius in tanto habuerit honore;Qui fi rede, inquit, fecit eius amici Seiani «mi¬
tia utens, neque ego quidem quicquam peccaui : fin Imperator, qui omnia
explorata habet, deceptus fuit, quid mirum me quocp m errorem una tra-
dum, cum conueniens nobis fit, omnes eos quos is honore dignatur, ama"
te , nihil anxios quales xj fint , unumcp hunc amicitiae eorum terminum ffa-
tuentes, quod Imperatori probantur. Hanc ob excufationem abfolutus eff
Senatorum fufffagrjs,accufatorescp eius uerbis increpatfadffipulate etiam
Tiberio.ldem L.Pifonem,urbis prgfecf um,defundu publico funere deco- L.P ifottk
tau it, quod alrjs quoqj largiebatur. Lucium ei Quteftorem fuffecit, quem tnors.
dudum exercitui cRffinatum Romae detinuerat, idemcp cum multis alijs e-
gerat,nihil quidem ijs opus habens, tantum ut honores eis tribuere uidere
tur.lnterim Vetrafio Pollione Aegypti prgfedo uitafimdo,exCefarianis Vrtr«/?w* P oU
libertis cuidamlbero ad certum tempus prouinciammandauit.ExConfa-
libus alter Domitius, toto anno gefsit magiifratunr.habcbat enim in matri
monio Agrippinam, Germanici filiam: in locum alterius alij alijs fuffedi Tiberius magi
pro arbitrio Tiberij,alijs longius, alijs breuius tempus eius honoris confria fictus uarie
tuentis, ldcp ipfum alijs contrahentis, alijs prorogantismam etiam fi quem con
ad totum annum Confulem crea(Tet,mox eo depofito,aliuii^iterumcp alicq
fubindefubrogabat.eomodo Confulatus fere toto imperij eius tempore*
habitus.Eorumuero,qui caeteros magiff ratus peterent, eiecfos quotuide-
batur, in Senatum miut, alios commendans, tjcp omniumfuffragia aufere-
bant, alios pctitioni,profefsioniq5, & forti permittensitum ad populum ple
bemcp qui utroqj modo candidatierantmagiftratuumprogrefsi,antiquiri
tus caufa, ( cuius nunc etiam imago extat ) defignabantur.Qiiod fi qui ali*
quando deficerent, aut immodica cotentionc efferrentur, pauciores folito
conftituebantur. Anno infeq.uenti,cum Sergius Galba,is qui deinde Impe
tator fadius eff,& L.Cornclius Sylla Confulum nomen haberent, xv.Prg* A».v. c.7%6.
tores fuerunt, idcp multis annis accidit, ut nonnunq^jun xvi . nonnunqua
uno aut duobus plures pauciores ue fierent. Caderttm Tiberius ctn appro Tiberius R o-
pinquaueratRomx, & in locis circumiacentibus uerfatus fuerat , ac intra mtappropin-
quatuor M. pafiuum ab urbe abeflet, non tamen eam iniuit, quanquam fi- <{Udi>non tamc
Has quoque Germanici reliquas, & filiam Drufiluliam i nuptum dedilfet: P lntrat
deocp ne duitas quidem eas nuptias celebrauit feff o die , fed Senatus quo- “la Fi-

que eo die ac iudi cia habita funt. Magna aqtem cura obfer uabat T ib

K z eos

C2— 51

3^8 DIONIS ROM. H I S T.

eos dies quibus Senatus conucniebat , ne ucl tardius ueniret, uel maturius
difcedcretieacp derc muita ipfis quoque Conflilibus feri p fi t, red tar£fr ter as
iuisiSjUt in reliquis etiam negodjs folebat, quafi non poibet ad ipflim Sena
tum literas dare. Mittebat autem in Senatum non modo libellos fibi a dela
Mucro Tibcrij toribus exhibitos, fed QC ea qua: erant quxftionibus a Macrone cognita, u

VibulcniA ^ Ut Pra?ter condemnationem nihil requireretur. At poftquam Vibulenus

vrippx obitui AgriPPaeq«^s inipfa Curia haufto quod ex annulo deprompferatucne/,
Heru* mors R0 morruus cft,Neruacp confuetudinem T iberij no ferens practerea,( caiP
* ^ ci erant cum aliae, tum quod a CaTare latas leges de contractibus is reno
uaturus erat, caufam angulfce fidei & multorum tumultuum praebituras)
multum hortante Tiberio ut animum futim explicaret, nullo dato refponfo
Tiberim f ce- abfiinetia uitam finiuitiibi demum motus Tiberius rem ibenerariam modo
om imminuit . flaturo temperauit,milliescp feftertium Reipublicelargitus effiquam pecu
niam Senatori) ordinis uiri indigentibus citra ufuram ad tres annos mutuo
dic omnes ^arent • Vna item die eos qui inter delatores praecipui erant omnes occidi

' ~ oul iufsir,ac cum unus, qui aliquando Centurio fuerat, indicium de aliquo de/
ferret, omnibus militaribus ea re interdixit, cum equitibus & Senatoribus
eam concefsiffet. Haec laudi Tiberio fuerunt uma, acfpreti qui propterea
bibi itics Tibe decernebant honeres.Ca:terum ob libidines,quibus prormfcuc in nobilif
Sex Plurii po m°S utnu%/exus efiufus erat, male audiebat. Vnu cxemplu refera.Fuit to'
tentu cr inte - ter amicf)S } *kerij Sex.Marius, tantis inde diiritrjs ac potetia auctus, ut ira-»
ritm. tus uicinoru , biduo eum couiuam habuerit, ac priori dic domu illius

genitus fubuerterit , poftridie ampliore ac fplendidiorerefecerit:ignaro^
a quo idfadu cfiet,utruncp cofefliis, fimul didis oftenderit, eam fibi &ul/
dicendi, & gratias referedi adefie facultate. Is Marius cum formofam filiam
aliquo ablega fiet, ne eam Tiberius pollueret, incefti cum ea comifsi accu/
fatus effiac cum filia perijt.Ob huinfmodifkgitia turpitudinis incufabatrat
VrufmcrA* ob Drufum QC Agrippina necatos, crudelitatis. Etenim cu qua: prius id gc'
grippinaaTi- nus perpetrata erant, Omnia homines Seiano accepta referret, eomfublato
bcrio necati. faiuas rcs fore fperarent, poftquam de eoru quocp cxdc refciuerut,quodcg
non m odo in Maufoleo condi eorum reliquias prohibuiffet, fed occultari
etiam in tcrrS defoifas iufsiflet, neinueniri pofTennfummo dolore icfiifue/
Munutu p Un rimt,At Agrippina: obmis,Munatia:Plancma: nece traxit, quamuiWiam
cinx interitus. anteTibcrius infenfus, non Germanici, fcd alia de caufa, tamen ufura uitx
friii' pafilis fuerat,ne eius mors Agrippina: gaudio efiet . CaiumquoqjCav
lamTibcrim ^al em non intcr Pnmos Ql^uorem fecit, attame ad reliquos magiftratus
ad imperium cluinc{ucnnio lcges ferrent maturius fe eum euedurum pollicitus,©/
promouet. rat0 ctiair* Sanatu, ne eum multis acintempeftiuis honoribus extollerent,
quam redam uitx curfu non tenendi effet occafionem habiturus , Erat ipfi
nepos etiam nomine Tiberius, ueriim eo dC propter aetatem (puer enim &
rat adhuc ) §C propter fafpicione,quod non credebatur Drufi fanguine na/

. tus, negledo, Caio tanquamlmperij potituro deditus erat, eo magis, quod
T i e*m n'P° Tiberium haud diu usurum, ac ab ipfo Caio interemptumiri ccmpertum
mmcurne le ^abebat : nibil enim eorum quae Caio elfent euentiira ignorabat : &C quoda
xerit ^ C tcrnPore ei cum Tiberio litiganti, Tu quidem, inquit, hunc occides, te uero
alij. Enimuerb neque alium quenquam fanguine fibi coniundicrem habe
bat,& fciens Caium peisime uidurum, haud illibenterlmperium ci fertut
T iberij odium tradidifTe,ut d>C iua facinora Carj grauioribus flagitrjs occultarentur, ac relfi
rnpoHer itate. qt,\* pars Senatus, nobMswmJS quifip etiam poftfuam mortem interficere

tuu

e

f

* w

LIBER L V II I.

tur.Sarpc ucio recitafie memoratur antiquum hoc:

tyemifceatur igne terra mortuo.

Priamum quoqj crebro beatum dixit, cuius interitus cum exitio patri# Primus T ibc*
&regni totius fuiffct coniundus.Equidem qu# eo tempore euenerunt,fri rio felix.
dem ljs faciunt qu£ de eo fcripta ita funt.Tantus enimfub Tiberio Senato>
rum,ne reliquos dicam, numerus peri) t, ut forte dudi prouinciarum praffe'
di,Praetorij quidem per triennium,Confulares per fexennium praefuerint,
cum nonfuppcteretfucceffbres : neiam eledos ab ipfo referam, quibus in
plurimos annos imperium prorogauit ♦ Inter eos qui tum necati fiint, Afri
nius etiam Gallus fuit, cum quo uix tandem ( ita enim ipfe Tiberius dice- ApnijGaUi
bat) in gratiam redieratiadeo enim res redierat, ut uitapro fupplicio,mors mors.
pro beneficio effent. Vicefimo anno Imperij, cum frequens in Albano 8C
Tuiculi eiTet, in urbem non uenit. Sed Confules L. Vitellijjs,& Fabius Prri An.V.C. 787.

Icus, decennium nuncupauere,tanquam ei, ut Augufto ufitatum, tunc Im-
perium prorogarent. Verum hi ludos decenales fimul dC celebrarut,SC pae
nas dederunt. Nam reqrumiam nullus abfoluebatur, omnes damnabatur, Crudelitas Tu
plericp ex literis Tiberi),^ qu# qu#ftionibus adis Macro comperiffe fere terij.
bat, reliqui ex ijs, qu# Tiberium 8C Macronem uelle fufpicabantunrti'
morcp uagabatur, ideo ipfum Romam non ingredi, ne praffenti damnatio^
nes pudori effent. Alij igitur a carnificibus necabantur, ali) fibi mortem ipfi
cofeifeebant : inter quos Pomponius Labeo, qui a PrteturaMyfi^ odo am Pomponius La
nos praefuerat, cum una cum uxore, quod fe pecunia corrumpi paflus efTet, bcofeipfum in
arcefferet, uoluntariae mortis eam fociam habuit. At M. Aemilius Scaurus tcrficiL
neque prouincig malae adminiftrat£,neque donorum acceptorum reus,ob ^

Tragoediam a feferiptam poftulatus, grauiorahisquae compofuerat mala im
perpefTus eft. Atreus carmini titulus crat:e(us fubditorum quendam mone ^ ‘ ^rdoX
bat Euripideis iftis uerbis,ut ftulcitiam imperantis ferret . Id cognitum Tri ^ *

berius,infe conditum poema dicebat,Atreiq$ fe propter patrata parricidia
nominenotatum,fed Aiacem fe de Scauro faduru: compulitcpadfibiipfi
ipfi inferendas manus homine, non hoc obiedo,fed adulterio Liuillg.Mul UuiUa multis
ti enim propter hanc,alfj uero,alfj cofido crimine pcenas dederant.Eo Ro exitijeaufa.
mae rerum euentu,ne fubditi quidem quieuerut. Druium quidam fe adole- Drtfumfrqui ^
fcens iadabat:is per Graeciam & Ioniam uifus, ab urbib. ulta acceptus, d«m
auxilio firmatus, in Syriam haud dubie ueniiTet,exercituscp occupaffet,nri 45 mouct
fi quis eum agnitum detinuiilet, &C ad Tiberiumififfet,Secuti Confules C. An.y.c. ? 88.
Gallus, M.Seruilius.Tiberius Antij nuptias Caij Caligulg celebrauit.Nam CaliguU

ne harum quidem nuptiarum caufa Romam uenire uolebat, quia Fulcri _ .
nius Trio, qui amicus quondam Seiani, ipfi propter quadruplationes gra- u
tifsimus,die dida metuens accufatorcs, uita feipfum exuerat, multis in m*

teftamento fuo in ipfum Tiberium, multis in Macronem conuictjs relri
dis. Id tefiamentum cum non auderent publicare, ipfe ubi quid feriptum
in eo eo efTet cognouit, in Senatum afferri iufsit:minime conuicia ifla ciri Tiberius con-
rans, qui occultas etiam de fe querelas faepius in uirigus edi tanquam lau- uicia pbifa -
des fuas,uolebat.Haec certe ipfa quom quasDruius In tantis miferijs dC ma- publicat.

lis uerba protuliffet, ad Senatu feripta mifit. Poppaeus porro Sabinus, qui Sabini P oppxi
ad id ufqj temporis per omnem fereTiberij principatum Myfi# utriqj, SC interitus .
Macedoni# praefuerat, gratifsimum habuit nece fibi ultro confcita, iudicia
omnia euitare . Ei in praefedura Regulus fuccefsinnam Macedonia, fi Regulus,
quibufdam credimus, A chaia extra fortem prouinci# dabantur. Sub idesp.

K 3 terimus

1

3f>2, DIONIS ROM. HIST.

ArtaUm P & tempus Artabanus Parthig rex mortuo Artaxa/iHo fuo Arfaci Arm emant
thus Armenti dedit, idcp cunra Tiberio impune tuliffet, Cappadociam quocp attesitauit,
inuadit. & iuperbius Parthos tradam' t . Itacp nonnulli defecerat ab eo, &C miisisa

Arfdccs. Tiberium legatis, regem fibi unum ex obfidibus petierunt* Iis ftatim
vhretates. benus p]lraatg3 eo in itinere mortuo, T eridate regrj BC iplum generis milit*
J' ■r/w^cT cui ut expeditius regnu adire liceret, Mithridati Ibero fcripfit, Armeniam

1 hem, *nuaderet,ut Artabanus dum filio opitularetur, domo abftraheretiff*atqn

itafadum eff.Ncquc tamen diuTeridates regnum tenuit : etenim ^cyna"
rum auxilio eum Artabanus non magno labore expulit. Armenia aute IV i*
Vhdufmm. thridati data eft, filio, ut uidetur, Mithridatis Iberi, fratri Pharafmanis,
An.v.c.7%9. eiin regno Iberi se fuccefsit* Sex. Papinio, Q^Plautio Confulibus, liberis
Tiberis inunda multas urbis partes aqua repleuit, ita ut nauib.perui^ effent, incendio lom
tio, ge plura propter Circum &Auentinum perierunt: ita® Tiberius millies
incendium, gftertium rjs qui damnuminde tuliflentleuandis impedit* Quodfi AcgY'
Phcenix uifut. ctl'am res ad Romanos attinent, eo anno ibi Phoenix apparuit . trixe
Tbra[yih 001- omniaulfafunt mortem T iberi] praenunciare.Nam tuncThrafyllus, Tlbz'
rius autem anno infequenti Cn. Proculo,P ontio Nigrino Coiiiulibus mot
Macronis udi- tcm obijt.Caeterum Macro permultis, ac inter eos Domitio infidias teten'
dti in multos derat, criminibus Sc qujeftionibus falfo paratis : qui omnes morte muldat*
irrite. fuiffenqnifiThrafylhis fapicntifsimeTiberiu tradaffet. Quippe cum diem

Tiberim fpclo BC horam fuse mortis praicifc mdicaflet, Tiberium decem adhuc annos ui'
gioris uitx d duram affirmauit,ut fpe longioris uitg eorum necem non properaret.
ThrtfyUo dc- que id confilium irritum fifftmam T ib erius exiftimans fore, ut per o cium
ccptus. poifet omnia quas ftatuiffet perficere, nihil feftinauit : neque ofFenfas cfi,
cum Senatus iudicium diftuhffet, quia rei quaeftionibus cotradixiftent.Et'
enim quzeda mulier cum feipfam fauciaflet, in Curiam illata eft, atq? ind e in
: L.Arruntij obi carcerem abduda obijt.L. Arruntius artate BC moribus grauis, mortem fibi
tus, confciuit,quanquam iam aegrotante Tiberio, itautfpes nulla morbo leita'

tum iri effetjtamen quia Ca ij maliciam norat, maluit ante quam eum expc'
riretur, uita conccdere,non polle fe in fenedute fua dominu,eumcp talem,
ferre dicens . Reliqui partim iam damnati,quia tame intra decimum diem
morte afficere eos prohibitum erat, partim cum graui morbo Tiberiu con'
MotsTibcrtj. flicftari nuncbftum effer, dilato iudicio euaferunt.Mifeni mortuus eft Tibe'
rius, ante quam deijs caufis refeiret, cum diu iam aegro tus, tame fperans ad
id tempus quodThrafyllus praedixeratfeihdurum,nequemedicos confm
luiffeqneqj uidus rationem mutaffet,fedfa'p enumero, ut fenedute et mor
bo haud acri fenfim tabefeens, imbecillitatem cum ualetudine mutaffet. Eo
Caligula mor- multis alrjs,Caio autem in primis modo fpem moriturus, modo metum uri
temTiberijaC' ^urus obiecerat.Ideo Caiusmetuens, neuereualetudinem recuperaret, ci
celerat, p,um petenti negauit/cilicet damnum fi obtuliftet,laturo: iniecfriscp multis

ac denfis ueftim entis, tanqua calefadione egenti,fuffbcauit cum, nonnihd
etiam Macronis auxilio ufus,qui adolefceti iam obfequebat, male tum affc
do Tiberio, eumcp afte in amore uxoris fuae Enniae Thrafyllae pellexerat.
Qiiod ipfum fufpicatus ita e fleTib erius, Bene tu, dixerat, qui fole occidcn'
te relido, ad orientem te confers.ItaTiberius,homo multis uirtutibus,mtu
tis uitrjs praeditus, utrifqj peculiariter ufus, mortuus eft vi 1. Cal. Aprilis *Vt.

xitannos lxxvii* menfes quatuor,diesnouem.ImperauitannosXXii*
menfes v n.ac dies totide.Publico funere elatus eft, habita oratione inlatx^
dunipfiusaCaio*

f r DIONIS

2<?2.

*5> 4*

35>3

DIONIS ROMANAE HISTORIAE

1 * B E R Qy I N CLV AGESIMVSNONVS,

Quili e Imo Xylandro yuguflano
interprete.

INDEX CAPITVto HVIVS LIBRI,

De C aio Cccftre Caligula,

Vf templum A ugufti dedicatum fuerit.

Quomodo Mauritania d Romanis regi ceperint.

De Giij Cajaris morte.

Anni reliqua parte hac gefta,C,Acerronioj & P ontio Nigrino Cofi.tum tribus ahjs3qm'
bus Confulatum gefjere

M. Aquila CJe Julianus. An.V.Cipi,

F. Nonius M.V.Afjprenas. m

X.Cceftr Germanicus ii.

L. Apronius L.F.C ekanusfiue Ceflianus*

C.Cafar i 1 1 folus, '

C.Cafaniii .

Cn, Sentius CnS Saturninus.

Hic annus non annumeratur, quia ptmq- eius atiain libro LX. re feruntur*

’ i B E r i o fuccefsitCaius,Germanid& Aprippinae filius,
quem Germanicum quotp , & Caligulam didumfuifle
Tendimus , Reliquerat fane Tiberius nepoti fuo Tiberio C. Caligulam*
principatum, fed Caius teftamentum id per Macronem in periit excipit.
Senatum mifit, idq? Confulum , reliquorum^ ante ad hoc Tibcrij tejla -
_________ prgparatorum fententrjs irritum indicari fecit, tanquam ab mentum irritH

l loinine mentis impote conditu, qui Imperium puero, cui ne in Curiam efi fa^um.
fetper aetatem aditusdegaffet. Ita Tibenu imperio tunc exutum, poftado- TiberiusDrufi
ptatum fibi, occidit. QiianquamTiberius eandem fententiam fuam multis j?J Caligula '
modis perfcripferat, quafi uires ita habituram , quae omnia feripta in Sena^ imperio & ui«
tu tunc funt a Macrone recitatatfed nihil confli tj aduerfum ingratitudinem t* jpoliatur .
hominum SC uim pofterorum ualet.Ita Tiberio ea euencrim^qu^ ipfc ma> LiuUteflanie
tri fuce fecerat, nifi quod is nemini quicquam legatorum eius teftameco de^ tumaTiberio
dit:at quceipfealijslegaflet, excepto nepote, omnia pfoluta omnibus funt, irritum faftit,
eiiidenti indicio, omnem de teftamento acfHonem nepotis eius caulaador^
natam fui Te: nam cum fatis compertum Caius haberet tcftam enti eius fetu
tentiam,pofietq3id fupprimere, tamen quia multi erant conici], fpfe inuri
diani eam fubiturus , maluit Senatus auxilio id euertere, quam occultare,
culpam imputari, Cceterum legata omniaquafiex fuo omnibusper^
foluens,liBeralitatis apud homines opinionem fibi parauit. Itaque Ifatim
exercitio Praetoriarum cohortium coram Senatu edito, legatum ijsdiftri- Liberalitas G$
nuit, mille in fingulos nummos , additis totidem a fe, populo quadringen^ tiguU.
nes quinquagies feftertium (id enim legatum erat )vac uiritim fexagenos
denarios, quos cum ipfe uirilem togam acciperet non perfoluerat,cum fce*
noris caufa additis quindenis denarijs numerauitturbanis militibus, &C no^
et urnis cuftodihus, tum legionibus extra Italiam, dC urbanis ali] s militibus
qui in oppidis minoribus erant, fimiliter legatu reprf fentauit, urbanis fcilT
cet uiritim quingenos feftertios,reliquitis trecenos, Liuice quoq* teftanvp

K

£

3P4* DIONIS ROM. H I $ T.

to legata exoluit : potuiifetqj magnificus St animo alto praeditus haberi, i*

reliquas etiapecunias couenientibusimpendijsabiumpfiflet:(narn/?t ime

tu populi St militum nonnihil ad haec facienda eflet compulfus, tamen ma'
gis uoluntas in caufa fuit, cum non his modo, fedpriuatis etiam, nec a i e
p roiigalitM rio tantum, fed a proauia quocp fua legata omnia perfolueret.) nunc atim
Ceti/, reuocatis hiftriombus, equis, gladiatoribusqp St alijs huiufinodi rebus mv

Hijbiones rc - niodice pecuniam impendens, St theiauros maximos breuiisimo tempor
ducit, exhaufit, St demonftrauit priora quoqj ifia non iudicio , fed prodigalitate

Ingens fumma a fefadafuiife. Quippe uicies ter milies feftertium(ali) traduntuicies leme

p ecunice d Cd- miliies feftertiu, accccxx. infuper feftertia ) cum accepifletin th eduris,
io breuifiimo nullam eius fammae partem in tertium annum feruauit , quin altero ftatim
temporeproju anno magnaino pia laborauit: eodemcp modo alijs omnibus in rebus uius
.. /*• . eft.Nam cum initio fe maxime popularem oftentaffet, adeo ut nihil adi*'

Cai/ M onmht natum auf popullJm fcnpferit, necp ullum Imperatoris nomen ufurpauerit,
cuspa us. niox ita Regios mores lumpfit , ut omnia quae tanto imperij fui tempot
Auguftus,uix ea quidem, dC fingulatim fibi decreta accepit , quorum non
nullaTiberius quocp recufauit,omniauno die arripuerit, tantum patris no
mine,neqj in longum tempus, dilato. Adulterijs fuit inquinatifsimus,uxO'

C <tij ddulterid. res unam pactam ali), reliquas ab aliorum coiugio auulias habuit, easqj dc/
inde omnes unica excepta odit, ne hanc quidem fi diutius uixiflet,odi) ltfi'
Yictds in fuos. munem pafiiirus. In matrem, fratres, auiamcp Antoniam permulta pietate
ufiis efttnam hanc Auguftam ftatim, St facerdotem Augufti fecit, omnesq?
Veftalium honores tribuit:eofdefororibus quoq3 fuis dedit, utcpfibiiniU'
dis equeftribus fpedandis afsiderent, utuota quae quotannis magiftratus
St pontifices pro ipfius St publica falute nuncupant, aciuramentum quod
in eius imperium pmeftatur,ad eas etiam fpedarent : ofla matris St fratrum
defundoru ipfeeo naue aduedus fua manu legit, St Romam allata in AU'
gufti fepulcro codidit, praetextam amidus, aclidoribus ornatus tanquam
in triumpho quodam : omnia contra eos decreta, abolcuit,infidiatores eO'
rum omnes fupplicio aifecit,in exilium eorum caufa pullos reuocauit.HaeC
tamen omnia , extremis in auiarn St forores flagitijs contaminauit . Auiam
I mpietdsincof enim, quod effetab eauerbis correptus, ad mortem uoluntariam compulit*
dem. forores iuas cfrnnes uitiauit,ac duas in infula quandam ex po fuit, tertia mot

Antonia mors, te id praeuertit : ipfum Tiberium, quem auum fuum appellabat, cui omnes
Augufto oblatos honores decerni petebat, cum hi non ftatim eifent decre/
Tibcrijexe- ti (nam ad ipfius aduentum patres eam rem extraxerant, nondum fatis eiu*
quia dCctio lententia perfpedahonores necp dare,neqj adimere Tiberio aufi ) nullae
nullo orndtu ]ia re qlI£jm publica fepultura decorauit , nodu eius corpore in urbem alia'
a^£' to,St manepropofito : quam enim funebrem habuit orationcm,ea no tam
Cdius in omni - Tiberi] laudes, quam Augufti St Germanici memoriae apud populurenO'
busjibimet co~ uationem,fiiicp commendationem continuit* A deo autem contrarius fib*
trarius. ,*n ornni re fuir7ut cum libidines Tiberi),&: paricidia conuicqs agitaftet,

non imitatus modo efttfuerit, fed exceiferit: St quae in eolaudauit, nequa'
quam fecutus eft. Primus omnium contumeltjs St probrisTiberium profei
dit,unde ali) rem gratam fe Caio faduros rati, libertate dicendi magis temo
raria ufi funt: deinde ita laudibus eum extulit, ut nonnullos didorum cauja
muldauerit : iuxta St eos propter maledida tanquam inimicos Tiberi) , SL
qui eum laudaftent,quafi amicos,odio habuit, Maieftatis legem fuftulit, ita
te^ien, ut permultos ob id crimen necauerit, ut horum etiam, qui ccntrap

trem,matre,fratrescp Tuos cofpira{Tcnt,tametfi iram his remififle fc,&com-
fcuisiife literas^prum perhiberet: &Taneliteras nonnullas aboleuerat, non
tam eaipfa Amicorum manu (criptas, in quibus ad coutncendum eos eui-
dentia erant argumenta, fed ab his defcripta exemplaria. Idem cum initio
prohibuiiTet, ne qua fui effigies fieret, deinde ad ftatuas fibi ponendas ita
dclapfuseft tutpailus fit decretum de facrificadofortunaripfriisincolum-
na incidi,iu{Teritcp templa fibi extrui, & rem facram,tanqj Deo,fieriIVIod6
frequentia hominum, modo folitudine gaudebatifiue peteretur aliquid, fi-
ne nemo quicqua eum poiceret,ftomachabat:res quaidem celeritate fiim-
ma aggrCuiis, aliquoties ignauiftime traeffauit: pecunia ut profudit, ita tur-
plisimis rationibus confecit: adulatoribus & libero orc loqucntihus ex ae-
quo gaudebat ac fuccenfebat:multorum in fe grauiores iniurias exde ultus
eftiamicorum alios nimia adulatione, alios immodicis iniurrjs habuitiita ne
mo erat, qui fciret quo parto cum eo loqui aut agere deberetiac fi quis pro-
fpere id fecit, magis fortuna quam confilio hoc affecutus eft.Tali ergo Ro-
niani tunc traditidiintlmperatori, utTiberij a&a, quanquam moleftifsima
«a>tantumauitijs Caij abfuerint, quantum ab Augufti uirtutib.Tiberius.
Nam Tiberius ipfe Imperium gerebat, alrjsqj miniitris ad fuam uolutatem
Sequendam utebatur: Caius ab aurigis gladiatoribuscpregebatur,feruus
hiftrionum &fcpnicorum hominum. Apellem quidem,Tragoedorum ea
aetate principem, femper &C in publico fecu habuit,deinde feorfim ipfe,feor
fim hiftriones, omnia ea quse huiufmodi homines potetiam na&i agere au-
fint,peregerunt:qux ad eam rem pertinebant, ipfe preciofifsime quacunc^
occafione ilippeditauit ac conftituitcoegitcp etiam Praetores ac Confules,
nt ea pararent: itaque fere quotidie fabula aliqua adfa fuit. Principio ipfe
(pecfhtorem tantum fe, ac auditorem praebuit, ac if udio ilio, quali unus e
tUrba hominu, aut fauit cuidam ,autreftitit, ita ut aliquando aduerfartjs ira¬
tus ad fpecfhculum non uenerit . Procedente tempore multos imitatus eft
uarrjs in rebus, cum multis certauit : nam &£ aurigauit,& pugnauit,&:falta-
uitjS^Tragcediam egit, femper haec tradans. Semel nocfhi primoribus Pa¬
trum quafi adneccffariam deliberationem uocatis, coram ialtauit. Eo anno
quo Tib er/us obfjt,& ipfe principatu occepit, primum Senatores, praefen-
tibus in Curia equitib. etiam, ac nonnullis de plebe, multis i&rbis adulatus
eft* communicatum fe cum eis imperiu, omniaepad piarim eorum adturu,
hliumqj fe, dC alumnu eorum dieffitans . Agebat tum aetatis annum xxv,
quin <>3 adhuc ad eum explendumenfibus & diebus quatuor indigens : de¬
inde eos qui in carcere erat dimifit, inter quos fuit QTomponius,fepte to
*os annos d Confulatufuo ibi mifere habitus:adiones laefre maiefhtis, qui¬
bus urbe maxime uexari uidcbat,fufhilit,libel!osq3 de rjs a Tiberio reliefos
congefto^exufsit, ut quidem pra: fe ferebat: addens eo id a fefa(ffrim,ut ne
i omnino quidem uellet propter matrem autfratres quenquam ulciici, id
P° ct.Ob h^c laudatus, quia ipes erat ucraharc eum promittere,neq$ pofc
£ Per ^tatem fuam aliud fentire quam deere, auxit fies hominum, iufsitcp
Saturnalia per quinq; dies agi : accepitqj ab omnibus ijs quibus frumetam
ex publico dabatur, obolum pro eo denario, quem ad imagines ei faciedas
coniercbant.Confeffim ei Confulatus abrogatus,Proclo et Nigrino decre
_us eft, utcp eum deinceps quotannis gererenneq^uero ea recepit, fed cum
f-nfibus ij ( ad boc enim tempus Confulatum acceperant ) Confules
nubent, ipfe deinde Confulatum inij t, collega adfumpto Claudio patrui

•7 ^

Caim Tiberio
deterior.

Guri mancipa
tuf ludicris .

A pelles.

Caligule pro -
mifpt ad Seiut-
tum.

Q;P cmpo«
niuu

Sit urnalia.

Cofulatut Caif
er C laudijC*-
farm.An. V.
C7po.

196 DIONIS ROM. H I S T.

CUudius. \s Claudius ad id ufe tempus in equeftri ordine uixerat, 6l ab eo nriflus k'
gatus ad Cafum poli morte Tiberi],tunc primum, annos iam natus KbVh
Senator una Confulqj faeflus eft. Bene haec egifle Catus ci^itus, initio
Confutatus eam ad Senatum habuit oratione,fingulaTiberrj uitia perftrin
gendo,& multa de fe pollicedo,utSenatiis ueritus ne mutaretur, Senatuf
coniulto faeflo iuflerit quotannis eam reci' tari. Deinde Caius habitu trium*
d*m~ templu Augufli dedicauit,nobilifsimis pueris serate florentibus cum

p m t icatu. jjirgfnibus eiufdem ordinis hymnum canentibus : epulumcp Senatoribus,
&C earum uxoribus,ac populo datum, uariacp fpecflacula edita.Nam dC ony
ilis generis muficaintroducfla,6£ equi certauerut duabus diebus, priorem'
cies,pofteriore ( natalis enim erat Caij ) uicies quater: ea fuit dies pridie Ca
lend.Septembris . Idcp pofthac etiam quoties uoluit, Caius fecit,cum ante
j tantum duodecies certaretur. Vrfse quocp tum c c c c.ac totidem aliae feras

Africae funt interfeci ae.Patridj pueri Troiam luferuntTex equis tractus eft
currus triumphalis quo Caius uehebatur.nunquam ante ufitatum. Ipfe aU'
tem metas aurigis non conftituit,fedprsefidens cumfororibus &C collegis
in facerdotio Auguftali ipecflauir. Ac ne qua ulli excufatio eflet no uenien'
di in theatru, ( nam aegerrime id ferebat, fi quis abeflet,autipecflaculo non'
dum finito difcederet ) iufticiu indixit, ludus inhibuit, ita ut liceret uidiris
nubere inna conftitutum quondam tempus, fiquidem no eflent praegnas
tes:interdixitetiamid,quodaliasreceptum erat,utobuq inuijs Imperato'
rem ialutarent,quo nimirum facilius ad theatrum iri poflet.Permiflt etiam,
ut qui uellent difcalceati fpedarent,deducfrum ab antiquo more quo indi'
cia etiam ita aeftate obire dabatur:atc£ ipfe etiam Auguftus f*p e ludis
uis itainterfucrat.a Tiberio omifliim.Tunc etiam primum Senatoribus ne
nudis afleribus infiderent,puluinaria fubdita, ufuscp pileorum Theflali CO'
rum conceffus in theatris, ne folis ardore laborarent: qui ficubi eflet ueh<*
mentior, diribitorio pro theatro ufi funt. Htecin Confulatu egit Caius, que
geisit duos mefes,ac dies xi ireliquam fenieftris temporis partem fis, qui
iam ante ad id defignati fuerant, tradidit. Pofl morbo cofiidatus mortem
Tiberius Dr«= euafit:atTiberiu,quiiamexephebis excefferat,ac princeps iuuentut/s crea
fi F.Ti.N.4a tus fuerat, quemqs adoptauerat etiam, interfecit, eo crimine oneratu, quod
ioocci[M. mortem ipfii&optaflet ac fperaflet; eodemcppnetexcu multos etiam alios

Antiochii s. uita fpoliauit . Qui enim Antiocho Antiochi filio Commagenem paterni*
Agrippa Hero regnum adiedis Cilicfie maritimis dabat, qui Agrippam Hei odis nepO'
dis nepos. tem uinculis, qux ei a Tiberio ruerant indita, liberabat, dC aui principatum

eireddebat,idem fratrem, imo uero filium fiium non modo paternis bonis?
fed uita etiam priuauit,ne confulto per litera^ quidem Senatu, Idemcp cum
alrjs multis egit. Atqp ita Tiberius, quod infidiatus eflet Caio per occafion^
P. A franij Poti morbi, caTus fuit. Sed P, Afranius Potitus plebeius homo, qui fluita adula'
Uyzr AtanijSe tioneindueflus non modo uolens,fediureiurando etiafefeobflrinxeratui'
cudi intentus. ta Ce(fuflim^ Caius reualuiflfet: Ataniusq* Secundus eques, qui promifei'a(:

fe depugnaturum gl^Matorrjs ludis, (alute Caio reddita: uterq* fpe pecunie
a Caio accipienda uitam fuam pro eius anima fe daturum poliicitiis,coa<fl*
M. silanus fo~ funt promiflum perfoluere,neperiurij fe alligaret. At focer Caij M.SilanUS?
ccr Qaij uitam necp receperat quicquam in fe, neque iurauerat,tamen moleftus ei proptet
morte uolunta Ui'rtutem 8C adfinitatem, ldeocp ludibrio habitus , manus fibi intulit • thmC
m mutat, ln tanto honore Tiberius habuerat, ut nunquam ferre (ententiam de caufa

fepuafada ab eo fuifllt prouo catio^uoluent : «erum ei omnes huiuftnodl

caufas

LIBER LIX. 395

caufas rcmiferit^Caius ucro cum aitjs magnis eum ccntumelijs affecerat
(quanquam jdrn bene cie eo fentiens,ut auream pecudem uocaret) tum
ne pnmu»^fientiam diceret ( qui ei honos ab omnibus Confulibus pro-
pter aetatem dC dignationem habebatur ) antiquauit cam confuetudinem,
quas is qui de re aliqua ad Senatum retuiifiet, lententiam aliquem Confula Confuhribus
fem primo aut fecundo loco,ut uifum ei fuiffetjrogabaninftituitcp ut Con- dignitas fiu <<-
fulares aequo iure cum reliquis fecundu ordinem magiftratus fui cenferent. demptu.

Filia quoqp eius cieda, Corneliam Qreftillam, fponfo C, Calpurnio Pifoni Caij fecunda
€X ipfis nuptijs ( intererat enim ) ereptam duxit, uerum ante exitum fecum uxor Cornelia
di melis, eam ad Pifonem relegauit, quod coijifentmedio temporeiPifoni '!tlUa*
concefsitutfecum decem feruos abduceret: cum 9 isplurespeteret,liberu
fecit ut haberet quot uellet, addito totidem ei milites adfuturos. Anno infe uJt
queti Confules ex his qui defignati fuerat, fatf i funt M. Aquilius Iulianus, An ^c ?
&P.Nonius Afprenas:atq?hi quidem in acflaTiberij noniurauere, ideocp ribcrijMrt
ea irrita habita funt ( necp enim ullus Imperator earecenfet,cum in fua ad a findunto r.
iuratur) uerum de Augufto &Caio reliqua promorefadte,iuratucpab o-
nrnibus,Caium fe eiuscp forores feipfis & liberis fuis antehabituros,uotacp
pro rjs omnibus concepta. Prima anni die Machaon quidam feruus ad pub Machaonis
uinar Iouis Capitolini adfccdiqmultacp QC dira uaticinatus, catellum quem prediflioncs .
fecum intulerat,acpoft feipfum iugulauit. Caius autem haec egregie dC lau Caij laudabilia
de digna fecit.Rationes publicarum pecuniarum iam inde a fecefsioneTi- .

herij non uulgatas, exemplo Augufti omnes confcripfit QC edidinincendiu
auxilio militum reftinxit,damnumqj pafsis opitulatus efhcum ordo eque-
ftris diminutus cfTet, ex omni fuo etiam extra Italiam imperio multos allini
tatibus QC opibus audos primores in eum allegit , quibufdamcp eoru ufum
ueftis Senatoria*, antequam magiftratum ullum geisifient, quo in Senatu
aditus paratur, concefsit, ut ipem Scnatori^dignitatishaberentadipifceiv
dx.anteidfolis p a tri cq s p er mi ifum . Comitia quoqs populo plebicp reddi- Comitidpopu
dit, abrogatis Tibcrij cadere conftitiTtionibus:tributum centefi marum fu- lo reddita.
ftulitdudis Gymnicistefferas proiecitin uulgusj quas qui arripuiiTent, eos Cetefhn* fub-
multis donis affecit.Fuere hxc grata hominibus deterioribus: at prudenti- lau.
bus dolorem attulerunt, cogitantibus fi rurfus in multitudini^potefta terna Tcffhraproic-
giftratus fierent , abfumptiscp ijs quae effent orario pecunrjs, etiam penfio- &£'
nes. peculiares ceffarent, multa mala euentura.Contra hxc eius fada ab om caij mala fici-
nibus culpabantur. Gladiatoriam operam a plurimis pofceoat, impetrato nora.
hoc a Senatu, &C non modo tiirum cum uiro,fcdquafi acie quoqj eos cofer-
tim committebat . Liber a legibus omnia agebat ex animo iuo , necabatcp
cum alios multos, tum xx vi * equites , qui partim fuas facultates decoxe-
fantpartim armis dimicarant: neqj tam atrox uifum id facinus propter nu¬
merum, quanquam effetfeuum,quam quod fiimma ex iftis exdibus uolu- Crudelitas
ptatem cepit, fanguinis effufi fpedaculo citra iatietatem intetus . Eadem a Caij.
erudelitate profectum eft, quod aliquando deficientibus qs, quiadbelluas
amnabantur, iufsit ex turba qute tabulis adflabat c^bfdam abripi, 5^ feris

gtippinam eius iniuria extante,uidorem^ accufatoribus tradidit, -

ecit: patrem eius innoxium in cauea inclufum , u^permultos alios, intere-
l?u* Exhibuit aute fpedacula ifla primum in Septis, effofTo omni loco eo^
& aqua repleto , ut unam nauim introducere pollet j poit alibi etiam

ma

z96 DIONIS ROM. HI ST. ^

ma aedificia demohriis,tabulata fixit, cotempto Tauri am^-fitheatro ♦ &

Videro crErt- ei, &fumptus,ca:desc[3 uitio dataefunt : idcp praeterea, quoe Macronem
nia ad mortem Enniam,neqj amoris huius, neque illius beneficiorum, quibus etiam ip
ciddttiACaio. Imperium confecutus fuerat, ad mortem uoluntaria adegit (quanqiw ^
gypto Macroni mandata) &C ea infamia onerauit, cuius ipfemaxirnain P ^
te futurus efleqobiecflo nimirum eo crimine, quod ftuprorum c°cmator
foiflent . Multi autem altj pars damnati, pars ante iudicium occidebantu *
prgtextu propter parentes &C fratres Caij,aceos qui propter hos peri) c >
re lpia propter diuitias.Erant enim exhaufti iam thefauri,neqj ei quicqu
fatis.Hi uero conuinccbantur uel falfis teftibus,uel Iiteris,quas fe prius cr
mafie Caius dixerat: alijs mortis caufam morbus, quo priore anno Caiusi
DrufiUi Cdij borarat,fororis' ue Drufillae obitus ferebat, nam pra?ter alia id quo 9 lupP
fo.-or, eius cium inueniebat,fi quis rjs diebus conuiuio quenquam accepilfet,aut a
mors,kono - taffe t ,aut lauiflet . Drufill* maritus fuit M.Lepidus, cum quo mutui itupri
resqihdbititcr confuetudo erat Caio,fedrem quoq$ frater cum eahabebat:tuncmortv«f
ctdes Cb um mantus iaudauit, publicam fepulturam frater tribuit, ac Praetoriam milites
c lf<e\ cum iuo tribuno, ac feorfim equefter ordo,feorfim patrici) pueri Troiae e

m.l epi us. curQone c{rc(j tumulu eius obequitarut.Decreta ei omnia quaeLiui£,acifl
ti cDrufilic iuper ut immortalis haberctur,aurea in Curia effigies cius poneret, utin
tributi. ro imago Veneris ftature eius aequalis collocaret,rjfdeinc]3 honorib.coleie

tur, peculiare fanum ei aedificaretur: eamcpftatuis facris non modo uiri,^
mulieres etiam uenerarenturtut mulieres eam iurarent, quoties aliquidri'
cramento cofirmarent:ut natali eius die ludi Megalcnfium fimiles fierent,
VMtbed. epulum cp Senatui &C equitibus daretur.Itaqj tuncPanthea uocata eft,& di
Liuius Gemi- uinis honoribus per omnes urbes culta. At Liuius Geminius S enator, ub
nius fcDrufil- diflefe eam in coelum adfcendentem,ac cum Dijs conuerfante iurauit, per'

Um uidijfc in m'ciemfibiliberiscp,fiuanumidaireruiflet,imprccatus:uocatiscpadhocte/,

ecdum irc ad- fl-dms cdm alijs Dijs,tum ipfa Drufilla:ob id donatus eft decies feftertium*
fetterat. ^ jlonores c{ a fratre habiti, ludicp qui tum erant edendi, neqj eo tempore,

quafi nefas, neque poftea fadi.Omnesautemhominesin culpam incurre'
bant, fiue moefti fiue keti effe fentiretur. nam £C lugere eam, quippe deam?
&C no lugeref"imirum hominem, uitio dabatur. Quid tum cuenerit,ex hoC
uno collimpoteft, quod quidam ob aquam calidam uenditam impietatis
Ctius L oUim reus facfhS,ft a Caio trucidatus fuit. Paucis interpofitis diebus Caius Lol'
Mutinam Rf- liam Paulinam duxit, coaCto eius marito Memmio Regulo . , ut eam fibi tra-
guloadempt * dereqne pr^ter leges uidelicet no defponfam duceret:atq? hanc quo epifr'
ducit . timmiflam fecit. Interim Soaemo Arabum Ituraeorum regnum, CotyiAt'

S ornus, tneniam minorem,ac deinde nonnullas Arabig partes, Rhymetalci Coty*s

Cotys, ditionem,Polemoni Polemonis filiopaternumimperiumex Senatufcott'

Kbymetalces. pu|to ^delicet tribuit Jpfe in foro pro tribunali in fella inter Confules fe'
Polemo, dens, cortinis fericis, ut quidam prodidere, utebatur:ac cum forte multa*11
PUuijVefrd ccenum in angiportr.quodam uidiifet, iufsit id in ueftem Flauij Vefpajk'
JimAvdihtds. ni, cui tum Aedili purgandorum angiportuum cura incumbebat, coni)**
Omen, id Vic adum,ad prariens obferuatu a nemine eft : fed pdft cum Vefpafian1*9
res perturbatas fufeepifiet ac conftituiflet, uifum fuit haud fine Deum tj9'
luntate acft um fuifle,fed Caius ei propalam urbem componendam dediii*
An.y.c.792. Poft hxc iterum Confuhlouis Flaminem uctuit in Curia furare: (hi enim,u
II. Confutatus Jb b Tiberio etiam, feorfim tum furam entum inibant) ipfe dC occipiens m
Cdij. gUFat3,&: deponens if dem ut reliqui de tribunali,quod priore maius era

LIBER LIX. 397

laaamjiufiurand^ii dedingeftoq* per xxx.dies magiftratu,ac fex men^
iibus L. Aproni-// rollegaz: cocefsis,abijt Con{ulatu,facceflbre Sabinio Ma/ L. A pronius
xirno, turnpr^^^o urbis. Hoc, dC paulo inferiori tempore, multi proceru Conjful.
damnati, (((multi enim etia e carcere dimifsi,ob hasc ipfa, propter quae a Tf Sabinius M axi
berio in uincula coniedfi fu erant, poenas dederunt)multi alij gladiatoria di mus'
micatione perierunt, neq* praeter caedes quicqua erat. Neqj enim iammul* *n<c *

titudirii Caius quicqua gratificabatur,fed omnibus eius cupiditatibus refri
itebat,atq$ ipfi contra omni eius uoluntatirefragabantur, eratcp tum uide^
fe 8C audire ea quae is iratus,illirepugnantes loquerentur ac facerent, quan
quam nullafimilitudine. nam praeter uerba, dC geftus quibus animu fuum
exprimeret, populus nihil poterat, cum Caius multos inter ipetff andum ar^
reptos, multos a theatro domum reuertentes appraehendens obtruncaret.

Caufa irae potifsim a fuit, quod negligentius ad ipecfiacula coueniebant, fci propter

Kcetuexa ti eo, quod alias alio tempore, quam edixiffet, ac faepe nocfiu etia neglcftafce-^
eo ueniret,&: quia non femper eofdem quos^ipfe probabat, nonnunquam
etiam inuifos ci.ld quocp aegerrime tulit, quod eum praedicantes, Iuuenem luucnemfeuo -
Auguftum inclamailenttnon fortunas fuas laudari, quod iuuenis id Impc^ cari Causa:^
rium obtineret, fedreprarhendife, qui ea aetate tantum principatu gereret gnfirt.
cxiftimans.Minatus certe aliquando populo,optauit unicam omnibus cer
uicem . Etenim tum eo exafperato, ut folebat, plebs indignata, fpedlacula V/wi» populo
negligebat,& in delatores fe conuertebat, magno eos cum clamore inquri toti cornicem
tens . Quare iratus Caefar, nullo refpofo, altjs ludorum mandata curatione, Cuuj °Put
m Campaniam abtjt.Reuerfas inde ad Drufilke natalicia, effigiem eius ele Drufilit nataH
pbantis impofitam bigis in theatruinuexit,fpe<ffaculum populo bidui gra cw.
tuito exhibuit,ac priore die praeter equeftria certamina, c c c C .urfg funt ne
catae, pofteriorc totidem Africanae ferae: etia Gymnicis certaminibus mub
tis in locis exhibitis„epulumq$ populo, Senatoribus, & eoru uxoribus do'
num datum. * *

Has igitur,quafi plane inops}cardes edebat . Inuenta ei etiam alia pecunia: Caius quibuf
parandae ratio.Giadiatores qui fuperfuiiTent,Confulib. 5C Praetoribus non rationibus pe -
uolentibus modo,fed etiam inuitifsimis coacfiisinludis, praefertim uero ijs cuniamparaue
in quos fors incidiffet( reduxit enim morem antiquu,ut duo Praetores gla^ rit%
diatorium munus fbrtiremur) precio iniquifsimo uendidit,fpfe afsidens in G-ddJ*torci
in foro, 8£ audhonans.Multi quocp aliunde aduenientes eos emebant, ma^ ucn 1 u
xime quod maiorem etiam quamlegibus permittebatur numerum gladia
torum hab ere qs qui uellent concedebat, acipfefkpe intererat uenditioni.

Itaque alij quod opus haberent ijs, alij ut rem principi gratam facerent, ple
tique qui diuites cenfebantur, ea occafione infumere partem fiiarum facul'
tatum, ut pauperioresfadfi falui eifent, uolentes, magna eos pecunia corm
parabant: quanquam horum quoq3,ut equorum etiam, & aurigarii fibi ad'
nerfantium optimos ac praeclarifsimos quencp ueneno fuft ulit. * *

biTnuriopere autem ei qui batrachide ( ueftimenti l|oc genus eff, coloris B atrachit.
uiridis ) geftabat, acPrafinus a colore porri dicebatirittntetus erat, adeo ut Prafinus.
ocus in quo folebat aurigationem exercere, etiamnuin ab eo Caianus dica
tur: quendam fuorum equorum, Incitatum nomine, ad camam quoq? adhi incitatus c*
nebat, ei in auro hordeum apponebat, & in poculis aureis uinum propt' c«ll>

nabatjfalutem eius ac fortunam iurabat Confulerqcp fe eum creaturu polii' Vatc ) M hofU>
cebatur, fadurus fi diutius uixiffet. Ad conficiendam p^ripecuniam,edf rc h*UtliS-
tum tuitjiit quicuncn in uiuis effent,qui antehaered tm fibi Tiberium defbj

L na£&t

DIONIS ROM. HI' ST. V<^\{

naflent,t) morte fuabofta Caio legarcnt:nam ne praeter pges has haeredit»
tes ac dona accipere inderetur, cum ne cp uxorem tunc falfem, neqg liberos
haberet, Senatus confultu adhibitum fuit. Caeterum abfq* ^tnnia eaba'
na, quae centurionesapatrisfuitriumpho ali) quamlmperator^legaiTenf,
in (lias facultates redegit . Cum ne haec fufficerent,tertium genib pecuniae
CnJ&mititu conficiend^ inuenit.Cn.Domitius Corbulo Senator cum fub Tiberio uias

Corbulo nou<e male habitas uideret, femper earum curatoribusnegociufaceflebat,etiafli
cxdttionti Cu- Senatui propterea moleftus. Huius opera Caius omnibus quicunque uias
io autor, curandas unquam habuiflent, ac pecunias ad eam rem accepiflent, noiuin
uismodo fcd &mortuisinfidiasftruxit,eoscp,& quibus hi quicquafacicn
dum locaflent,quia eam pecuniam nonimpendiflent uiarurefecfiionfrn111
C laudi) iufti* cflauttJd tiim Corbuloni Coniulatum attulit, poft fub Claudio crimini da'
cu, tum eftjdiescp ob id dieflusmam Claudius neq^ exegit muleflam qug adhuc
0 debebatur, & quod folutum eius nominefueratpartim ex aerario deprom'

ptum,par«m ab ipfOjCorbulonepoftulatum,rnul<ftatis reddidit.Verumh*
tum finguli, atque omnes alrj expilabatur quocuncp artificio, nemine loctf'
x' plere>uirmulier'ueeOetindifferes,inurbemdemnirelicflo.Si cui enim pr0'
uedf ioris aetatis uita concedebatur, at patre uel auo, matre uel auia nomina
ta Caius, fructus bonorum uiuentis etiamnum percipiebaqdefuncfiorub^
redicates adibar. Ad idufque temporis cum Tiberium femper bC apudofli'
neshomines maiediefiis lacera flet, quicp idem facerent non modo non ciib
M paTet,uerum etiam gauifus eflet,tunc primum in Curiam ingreflus, multt*
Cditu T iberm uerbis eum coliaudauit, ut qui immerito traduceretur : fibi quidem nifld^
UudaWm Imperatori, hoc quoque permiflum,at ipfosiniufte, fuum quondam prind
Sentium muc- pem ita acciperetdeinde recenfitis Angulatim ns qui fub eo perierat ofteiv
bltm dit,iif quidem ttideri nolebat, pkrifque caufam cxitfj Senatores fuilfoalio*
quod accufaflent, alios quod falfo teflimonio oneraflent, uniuerfos, qtsj
damnaflent.Ea omnia recitatis per libertos libellis quosfe pride combtf*'
fifTe dixerat, demoflrauit.His fubiunxit,Tiberio,fi quid iniufte egiflet,non
honores uiuo habendos, multo minus ca qu «de eo fep enumero dixifTefl<
ac flatuiflent, mutanda fuifle : uerum ipfos & Tiberio ftolide ufos, dC S eia'
num infiauifle, corruptum qj a fe necafle, ideo® nefibiquidcabipfisqui'c/
Tiberi} fiftd quam boni1 ^"pecfiandum . Ad haeeT iberium fibi refpondentem introdtf' j
' refronfio. xitinhanefententiam : Tu ueroCaijrede harc&uere omnia, ideotyctf* 1
ne quem horum diligas, neue ulli parcas:omnes enim te oderunt, mortem
tuam in uotis habet, necabuntcp te fi poisint. Ne tu igitur cogita quid ip*^
gratum agas, neque eorum detefermoties cura, feduoluptate modo a
curitarem tuam, tanquam iuftifsimam omnium rem,confidera t ita enim,
nihil mali patieris,^ omnibus iucundis rebus perflueris, & ab ijs uelintn^
lint honoraberis . Alt alf eram illam uiam fecutus, nihil re confequeris,^11'
tum uerbis inani gloria affccflus, ac nihilo praeftans, infidrjs circumuenttfs>
inhonefia morte pcfibis.Nemo enim hominum fponte principi fub eft,^
metu eo ad igitur, uj^um colat : fiducia uero aucfius, infirmiorem ulcifcit^

M aie&dtis cri- His uerbis habitis Caius, maieftatis crimina reuocauit, ruriusqj ea tab11^5
mcnrenoudtu, aeneis incidi iufsit,ipfe feftinato e Curia fe proripies,eodem die in fubuiH*7
na abifi. At Senatus, populuscp in magno efle metu, reputantes fr qua &&
pe Tiberium uerbis in cufa flent, Qc quantum in eius oratione mutationis 3
priore fuiflet Acrmr quidem pra? terrore & m cefticia nihil potuerunt Icv
^nui aut cenfereipoftf^iierurfus conucnerunqac multas eilaudes,tanqu^
p ueraciflanQ

(

* LIBER LIX. 3^

vencifsimo a<;^jftimo,tribudes,maximascp fafsi gratias,quod uiuere eos
paUustuife^iotams ea die qua haec recitata erant, facrificare eius clemen
tiae decr^ierut, &C rjs diebus qui in Palatio fefti celebrabant, ita ut ueheret
in Capiti^liu imago eius aurea, canentibus eam carmine nobiliTsimis pue¬
ris, ouatkmemcp ei quafi hoftibus deuidis dederunt, Haecipfaadfingulas
deinde occafiones auxerut. Verum Caius,rem haud magnam effe cenfens, Cxljoiuitio in
b equo per cotinentem terram inueheretur,ouationcm eam fpreuft : at per P0»^ <tdBuu-
mare equo uehi intendit, ponte iniedo ei maris parti, qua* eft inter Puteo- los'
los ac Baulos.ls locus eft eregione urbis fitus,& diftant inter fe Bauli ac Pu
teoli millibus paffuum tribus ac quadrante. Ad eum pontem couedae funt
naues partim, aliae fabricatae, cum quseintanta celeritate coportatac effent,
non fufficerent, quanquam omnibus quae haberi poterant conquifitis. Vn
de & fames uehemens Italiam, ac maxime Romam inuafit ♦ Non uero tan- «

trafitus caufa pons paratus fuit, fed diuerforia etiam in eo effeda funt,
quibus etiam aqua dulcis affluebat. Omnibus perfedis, thoracem qui Ale¬
xandri fuerat, ( iic enim perhibebat) & fupra eum chlamydem fericam pur Alexandri tho
purei coloris, multo auro, multiscp gemmis Indicis ornata induit, gladioqj rax.
fe accinxit, dC dypeumfumpfit, querna corona capiti impofita* Tum facra
fe Neptuno ac Dijs alijs fada,& Liuori etia,ne qua inuidia, ut aiebat, pre- Liuorifacrifi-
tneretur, pontem a Baulis ingreflus eft, ac in urbem , quafi in hoftes celeri- Caim,

ter irruit : ibi quieti die infequenti fe cum dediflfet, quafi a pradio feflus, per
tpfum pontem curru reuedus eft, tunica auro intertexta amidus , dudus
ab equis, qui in certaminibus uidoriam praffertim obtinebant.Sequeban-
turautem eum inter reliquum apparatum fpolia,& Darius Arfacidarum Varint.
generis, unus ex obfidibus Parthicis, tum amici eius ac focij in curribus, ue
ftibus floridis, ac exercitus etia reliquus,finguli peculiariter ornati . Et quia
opus erat nimirum eum tanta expeditione fada, ac tanta uidoria impetra- Condo Caiji
ta concionem habere, fuggeftum confceriditinmedio pontis nauibus im-
pofitum,ac primo fe ut eximia conatum iadauit, deinde milites ut periclita
tos ac fatigatos laudaiiir.hoc inter alia gloriatus, fe pedibus mare percurrif-
fe. Congiario deinde dato,poft ipfe in ponte tanquam in infula aliqua, reli¬
quis in alijs nauibus ftationem habentes, diei reliquum & t^m nodem e-
pulati funt, multo ex ponte igni, multo ex montibus affulgente : nam loco
in Lunre forma curuato , undiqj ignis quafi in theatro quodam uidebatur,
ita ut omnem tenebrarum fenfum eriperet . ita nodem quoqj in diem con¬
vertere, ueluti mare iri terram, uolebat.Poftquam ad fatietatem ufque cibo
^ potu fefe ingurgitauit,multos amicorum de ponte in mare proiecit, mul
tos nauibus roftratis circumuedus fubmerfit,ita ut p erierint nonnulli, ple-
rilque quanquam ebrijs euadentibus , quod eo loci mare placidifsimum ac
minime turbulentum erat.Hoc ipfa inflatus, Neptuno fe timorem incufsif-
e lxit, Dario Qc Xerxe non nifi ludibrtj caufa memosato , quia longe plus
maris ipfe ponte inftrauiffet. Hic finis fuit pontis eius pui ipfe etiam multis
cau a necis fuit, cum omni in eum pecunia abfumpfVmulto iam pluribus
propter opes perniciem crearet.Iudiciaperagebatpartimfolus, partim to-
o enatu adhibito,nonnulla Senatus priuatim,fed ab eo tamen ad Caium
piouocatio erat frequenstfententiaeSenatus alio modo quam Caij edeban
m , qui nomina damnatoru proponebat, fcilicet uNitusnetj effugeret, Sup
P icio aff edi funt rei ucl in carcere , uel de Capitoliojyt^c cipb^ti , uel morte^c* des 4 Ctio
amnationem pracuenerunt;ne pulfis urbe quidenf jecuritas erat, fed mj*ti patrate. s

* X L z eeflFum

400 DIONIS ROM, HI ST,

eorum in itinere, aut exilio pcrierunt.Singulis accurate resiliendis lecflori
Cahifij Sabi - fruftra moieftiam exhibere, non eft operg.Caluifius S ab inudor» ciffuus iiv
m,er Corne- ter Senatores , cum recens a Pannoni» adminiftratione redqTfcSrn ulierqj
lix 'mteritw, e fus Cornelia, poftulati ( uitio huic dabatur excubias, ac exercitia, militaria
Titi j Rufi- infpexifte) morte fpontanea iudicium anteuerterunt.Idem fecit Ritius Ru
fus, cui obiecftum erat quia dixiffet, Senatum aliter fentirc ac loqui ♦ lunius
lunij P rifci. Prifcus Praetor prgtextu aliorum criminum,propter diuitias damnatus eft:
Caiuscp intellecto fortunas eius c»dem non meruifle, mirabili oratione U'
fus eft, dicens fe ab eo deceptum, fruftracp eum obi] fle, qui potuerit uiuere,
"Domitius Afir Inter reos eius temporis Domitius Afer periculum inopinatum3mirabilio/
quaartcprx- r{ lalutc mutauit Jnfenfus ei alioquin Caius, quod principe Tiberio multe'
jens penculii rem quandam Agrippina: matris fu» neceflariam in ius uocaffet,( quo ffr.
eJf (&mt> ne tempore Agrippin»obuiam forte facftus, uia deceflcrat , idcp ea pudore

fadlum inteliigens, uocatum compellarat,ac bono animo elTe iuflerat,non
enim eum fibi horum caufam efle,fed Agamemnonem : ) eo autem tempo
re Caij imaginem ponens, inferiptione offenderat, Caium annu iam agen'
tem uicefimum feptimum,alterum Confulatum gerere. Id quafi ab eo
tem libi dc leges fpretas exprobrante, molefte accepit Caius, eiuscp reicau
fa,undc Domitius honorem fibi fperabat, in Curiam pertraxit, ac oratione
contra eum de feripto prolixam habuit. Quippe alioquin omnes arte dicer
ai pr»ftare cupiens, Domitium eloquentem fciens , fuperare fatagebatrae
proiecio morte eum muliftalfet, fi ftudio certare intediuet.nunc Domitui5
nihil rcfpondens, nihil fe purgans, fed mirari fe uim orationis Caij,eacp ob'
ftup efa cluni fimulariSjac orationem eius per fingulas partes repetes quafi
auditor,non fi reus eflet,laiidansqp: deinde cum iufllis elfet dicere pro fe, ad
deprecationern QC querelas fe contulit, denicp humi fe pro ftrauit, ac fuppb*
cauit Caio quafi oratorem magis eum , quam C»farem metuens . Quae ui'
dens is audienscn,lpticia perfufus fuit,fperans fe orationis apparatu eum ui
CaUifiwt Caij h cifTe, atque ob id, ac Cal lifti in gratiam liberti fui, quem plurimi faciebat,#
bertw. quem demeruerat Domitius, irae fu» finem pofuit:ac poftmodoa Callifto

incufatus, quod hominem eum in ius traxiffet, no debuifie a fe eam oratio'
nem occultat 4t.ixit.lta Domitius amifl» eloquenti»fu» damnatus, incohi
l,.Annij Sene- mis fuit. L. uero Annius Seneca omnes fui temporis Romanos, multosq?
cx periculum. alios fapientia pr»ftans,pene interijt,necp ullo fuo peccato, necu opinione
peccati, fed quod caufam aliquam in Senatu, pr»fente Caio egregrie egif’
fet: eum Caius, iam damnatu dimifit,fidem mulieri cuidam qua utebatur ha
bens,qup eum tabe laborare, nec diu fuperuiclurum affirmarar.Domitiuni
Domitius Con porro Confulem tum conftituit,Confulibus abrogato magiftratu,qudd R
rias in fiium natalem non indixiflent, cum Pr»tores eo decurfionem eque'
ftrem exhibuiflent , uenationemcp ,folitumid quotannis , quodep propter
Augufti de Antonicpidforias diem feftum pro more egiflent.Et calumnia
circunueniendorun|.Confuliim caufa,ab Antonio potius quam ab AugU'

• fto genus trahere macri uolebat : hoc quocp tjs quibus cum ferm ones cofl'

ferret dicens, in alterutram omnino partem Confules peccaturos, fiuc p*'0'
pter calamitatem Antoni] facrificarent,fiue rem facram pro Augufti ui<ft°'

ria omitterent* Itacp eo ipfo die magiftratu eos, fracftis ante fafcibuSjdetrU^

Comitiorum fit, quare tantus ajreru efitum m ceror corripuit, ut feipfum confoderet. Do
tits populored initium auterriv olleg^-p Caius ipfe fibi re,uerbo populus elegit. R eddide'

. itum qua e . Conutiorumltas populo, ciim iam longo tempore nihil libere dc*

creuiffent;

V

c

LIBER LIX. 4oj

creuifTentjideo^! fegniores ad agedum qui equam pro fua dignitate eflent,
cumcWaro pl;$?es quam eligi poflent,magiflratus peterent, aut ficubi plip
rf s eifenM^^inter fe compararentata forma flatus in republicae popula^
fis confefyiabatur,res aberat, ideocp ipferurfum Caius Comitiafuflulit.Por
fo deindeps omnia,utfub Tib erio, ordinata funt: praetores tum x v.alias ut
fes tulerat, plures pauciores'ue creati. Adeo autem in uniuerfum inuides ac
fufpiciofus erat Caius in omni re, ut Carinnam Secundu oratorem non alia Carlnna Secuit
de caufa in exilium egerit, quam quod contra tyrannos exerciti) caufa de^ dm Orator in
clamafTet.Quia L. Pifo,Cn.Pifonis 8C Plancinae filius Africam regebat, ue^ exiliu miffus .
ritus ne is adnouasres cofurgeret, homo animiplenus, ac praeterea copias L-Pf°-
magnas Qc ciuiles & peregrinas habiturus, in duas partes prouincia diuifa, duo*

exercitus alteri, &Numidas mandauit,atcp ita hodie etiam fit. Iam omnes Proumct**diui
in Italia Romx^ abfumptae erant pecuniae, unde omnino quicquamhabe'™* {n
ripotuiflet : neq ibi praeterea ulla pecuniae conquirendae ratio alicuius mo prLaio %
«nenti quas eflet;reperiri poterat,urgentibus interim uehementifsime fum. CunlteparaZ
ptibus. Igitur Caius in Galliam abi)t, Germanici belli obtentu ufus,quod de caufa.
is populus aliquidnoui motus dediflettipfe in animo habes Galliasquo*
que opibus florentes, dC Hifpania expilare. Abitum fuum non palam oflen
dit, fed in fuburbiu progreflus, inde fubito difcefsit, abducflis fecum multis
faltatoribus, gladiatoribus, mulieribus, ac reliquo luxus famulicio. In GaL
bam cum ueniflet,hoflium terram nullo maleficio infeflauit, ultra trafitum
afe Rhenum p ar um per progreflus, inde flatimreuerfus: tum quafi inBri^ Galliadcab
tannia iturus motis caflris,ab ipfo Oceano redijt, iratus etialegatis fi quid 'xpiUta.
rei gefsiflent:at fubditos,foederatos,ciuesq3 mirum in modum afflixit. Ho*
rum alios, qui locupletes eflent, quacuncp excogitata caufa pecunijs (polia
bat,cum dona ei tame a priuatis ac ciuitatibus ultro maxima ferretur : alios
nouarum rerum, aut infidiarum fibi paratarum infimulatos necabat, eratep
omnibus ijs commune crimen diuitia?. Horum facultates dum uenderet,
multo plus eo quoq* pecuniae conficiebat, nam omnes cogebantur omnia
longe iniquifsimo precio emere, ut demonflratu eft. Qtio-inducflus, inflru
menta etiam principatus pulcerrima &C preciofifsima Romae allata diuem Gtfi us Vrincipa
didit, in eorum adlimatione etiam pofleflbrum priftinorum gloriam uen^ tu* inftrumen-
des: fingulis enim addebat, Hoc patris mei fuit, hoc matris, '2n> aut proaui:
hoc Antonius in Aegypto ufus eft, hoc Auguftus de uicfloriaparauit: fi>
mul oftendens necefsitatem emptionis,utiamnemo auderet diuitiaru opi
nionem defefepraebere.Nihil tamen inde diuitiarum ei partum, cum funv
ptus faceret pro more fuo multos, Lugduni quoque nonnullis editis fpe>
dlaculis : tum uero in milites. Collegerat ducenta, aut ut ali) afferunt, du- CopixCaij.
centa quinquagintamillia militum, ab tjscp efl feptimum Imperator appel
atus, cum necp unquam collatis fignis uiciflet, neque omninoquenquam
exhoftibus occidiflet.Paucos omnino hofliumin fraudcminducflos cepe
rat.atfuorum magnam partem perdiderat, alios Angulatim obtruncans, a-
10s toto agmine trucidans . Videns enim aliquand ^turbam feu captiuo-
Um leu aliorum quorundam, tritum illud iufsit,a caluo ad caluum ufqa om- A’ caluo ad
nes occidi. Aleam quondam ludens, auditocp deefle pecuniam, Gallorum **(<£•

cenlus indices popofeit, iufsiscp ex ijs locupletifsimis necari, ad collufores Alea
reueifus, paucos ipfos ludere denarios inquit,afr^iam nunc ad fexies mif
icsieitertiurn coegifle. Atque hi quide nulla de iSiT^iV^^ti funt, unuscp Julim Saccr-
eom facerdos, fatis quide pecunia pofsidenf ho tamommefis diui^dos,

' : l L ' 3 ,At\s

/

1

>/

G

^y

..y

|c

, c'

bm r x

it

(-*

5

40 *

DIONIS ROM* HI ST.

.4

ri

trjs mortem meritus, cognom enti fimilitudine mortem li.Menmfta tumo$
nia citra iudicium etiam fiebant.Reliquos qui caefi fint, nd^inatim referre
fingulosnon eff operae, illos dicam, quorum mentionem hivl^na requirit»
Lentulas Gttu Lentulum Getulicum cum altjs rebus illuftre,tum adminiftrata deceiv
licus. nium Germania, occidi Caius iufsit, quod militum beneuolentiamlibip^
M. Lepidi inte raffet . Lepidum, eum cum quo mutui ftupri confuetudinem fecelat,nian-
ritus * tum Drufillfr, qui cum Agrippina etiam ac Liuilla rem poft Caium habui ,

cui quinquennio ante quam legibus permitteretur magiftatus adii e con*"
ceflerat,quem principatus fui fuccefforem fe deftinaffe promiferat,interie<
cit,ac militibus donatiuum eam ob rem,quafi hoftibus fuperatis,dcdit:ptf'
Sororcsfid * gionescp tres Romam Marti Vitori facrados mifitfforores fuas , quod cum
Caius deportat eo coqfient,in Pontias infulas relegauit,cum multae eas impietatis aclibw*
Pontiam, nis apud Senatum per literas accufauiffet. Agrippinae quoqj offa eius m ur
na dedit, iufsitcp ut ea in finu per omnem uiam Romanam ufque deferret
Cum ^ que permulti fororibus fui in gratiam decreti effent honores , ue/
tuit cuiquam fuorum cognatorum ullum honorem deferri. Haec tum 1»
ad Senatum perfcripfit, quafi grauibus infidijs elapfus, alias folitus Amula-
re, in magnis fe uitam periculis St mifertjs agere.SenatOres acceptis literis,
cum alia nonnulla, tum ut urbem ouans Caius iniret, cenfucrunt,iegatos<$
qui ei haec nunciarent forte dudlos miferunt, Claudium uero delecfiumfub
fragrjs.id Caius iniquo animo tulit, ita ut rurfus edixerit, ne cui iliorum CO'
gnatorum quicquam laudis aut honoris tribueretur* Iam fibi non meritos
honores oblatos fuccenfuit,folitus femper ea qu£ darentur, nihili pendere,
Caij arrogan- ac fi parua effent ei decreta, contemptu eorum irafciffinmagna, itidem

machari,quafimaiorulicentiademptafibi.Nccpenimuolebatuideriy1T^

tia.

>91

rafi

iiiavwui *»*v%*v* v» xxksa* a. < V. vn vumi vivrvuav uiuvi #

in Senatus poteftate quicquam effet,quod ad fuum honore faceret, aut fib*
illos aliquid largiri, quorum uis effet minor, ideocp fibi ab ijs decreta fxpc'
numero non quafi augmenta fui fplendoris,fed imminutione potentigfuS
iliggillabat. Ita affedlus, Senatui obirafeebatur, ficubino aequantia fuam di
gnitatem cenfuiffent,honio animi impotentis, St cui non facile effet fatish
cere.Ita tunc quoq? legatos quafi fpeculatumfuamiffos no omnes,fedpaU
cos elecffos adfeadmifit, reliquis ante quam in Galliam uenirent, difcedc'
re iuisis:neq3(aclmifsis ullum honorem habuit, quin imo Claudium etia ti&
Claudij focor - caffet,nifi eum contem pfi ffet ob focordiam,quam partim natura,partim fi'
dia . mulatione multam prae fe ferebat. Alios poftea temporis legatos,eos^pp^

res (nam inter alia paucitatem quoquepriorum culpauerat) miflbSjnun"
ciantescp multa in eius honorem ftatuta effe, laeto animo excepit, obuiam
quocpeisprogrefIus:ob quae iterum alij ei honores habiti. Ad praefensuf'
Taulina reptt - rd exturbata Paiilina,utfterili,fed re uera, quia fatietas eius ipfum ceperat»
didta M ilonid Miloniani Caefoniam duxit, adulterio prius fibi co<*nitam,quam tunc u*°
Cefoniam du - tem ducere ffatuit,quia grauida erat, ut tricefimo die pater ex ea fieret.
cit caius. res Romanos turbabant, nec minus multitudo eorum, qui propter forores
Caifiac occiforum amicitias in iudicium pertrahebantur,ut Aediles qtioq?
Ariliw. & Pr^tores quidacoacfii fintrnagiftratupofito caufam dicere. A eftus que'
que urbem afflixit tantus, ut uelaiupra forum iufpendi opus fuerit . Fuit in'
TigtUinus So- ter eos qui tum exilio plectebantur Tigillinus etiam Sophonius, proptet
phoniiu . commifliim cum AgripE 'na adulterium pulfus.Caeterum non haec tantum
AZnPPd- doloris affereb^^S V'ae, quantum metus, fore ut cudelitas ac libido Cai)
4 ^m^gis adhuc augefcei^t : praecipue quod ferebatur Agrippam ci ac Antio'

t

•w^:; LIBER L IX. 403*

chum reges zde%^,qui eum ad tyrannidem inftruerettt . Itaque Confule eo
tertiurn^nemoV/ ribunufplebis aut Praetor aufus fuit couocare Senatu. Coi
I^gam Sx^lxiaius non habebat, non quidem (ficut putant quidam ) data
opera idtj.b eo facffum:fed eo qui defignatus fuerat, mortuo, tam breui fpa-
cio in cocione alius ei fubrogari non potuerat ♦ Erat porro offici) Praetorir,
ut per amentiam Confulum,omnia horum munia obirent.Ii ne uiderentur
Imperatoris aliquo munere fungi, omiisis fjs quas ageda eflent, cufrequen
tibus Senatoribus in Capitolium adfcenderuqrem facrarn ibi fecem t,Ca i)
feliam in templo pofitam adorarunt, ac argentum, ex more qui fub Augu-
fto inualuiqquafi praffenti obtulerut:( quod infequenti etiam anno facftum
cft)deinde.inCuriamconuenere,anemineaduocati : nulla^reacffa,diem
fotum eo laudandOjUOtisqj pro eo nuncupandis abfumpferuntanto id diu
tius agentes, ut quoniam neque charum cum habebant, neq? faluum cupie¬
bant, iententiam eo fuam occultarent . T crtio die edieff o omniu Ptaetorum
ad uota peragenda conuenerunt,fed necp tum,neq5 poft quicquam ftatue-
*unt, donec nunciatum eft,die duodecimaCaium magiftratu fefeabdicaf-
fetunc occepto confulatu i) qui defignati erant, officio fuo fundi funt ; de-
creaimcp inter alia, ut natalibus Tiberij & Di^fillac eadem quae Augufti na
talicio fello fiercntjludi quoq$ in orchcftra exhibiti,acfpe<ffacula,&: flatuae
Cafj ac Drufillg pofit£,dedicat3eq5.Hasc ex referipto Cai) ada,foliti ea qug
decerni uellet, pauca quidem uniuerfo Senatui, pleraq? Confulibus feribe-
re3ac nonnunquam mandare, ut in Senatu recitaretur. Cauterum Caius Pto
I^maeum Iubae filium euocauit,ac cum cognouiffet de eius diuiti)s,necauit;
flonulloscp etiam preterea alios. Eode tempore ad Oceanu profccffus,tan-
qua in Britannia bellu translaturus, in acie omnes milites fiios propter lit¬
tus collo cauit,ipfe triremi cofcenfa paululu a terra auedus redijt, ac dein¬
de alto infuggeffo cofidens,fignupugnas militib.dedit,clafsicumcp canere
iufsit, ac fubito mandauit,utc6chylial£geret.His partis fpolijs (nimiru exu
urjs hoftium ad triumphum indigens) animum iuftulit,quafi ipiiim qui O-
ceanum fub egiffet,donatiscp militibus, conchylia ha:c Romam attulit, utri
bi quoq? prasdam fuam oftentaret. At Senatus necp ut quiefccret,cum eum
magnifice de ea re fentire audii et, necp rurfus ut eum laudaret, certus animi
effe : quippe magnae laudes, honores^ immodici nulli, au£%igue eme rei
geftg tributi, traducere eam modo, ac luggillare exiftimantur. V t in urbem
Saitis aduenit, parum abfuit, quin uniueriiim Senatum necaret, quiano di¬
urnos iph honores decreuerant; populum conuocauit, acdeiublimiloco
itiultu argenti auricp in eos prokcit,cuius direptionemulti pericrimt,cum,
ut quidam tradunt, ferramenta exigua eis immifeuerit. c^alsium porro Be-
fillinum occidi iufsit, patremcp eius Capitonem caedi iiitereffe, neque ullo
delido, neq; crimine eius extante.interrogantemcp an conuiuere fibi con-
cederet, ipfum etiam necari imperauit. Fuit quidamCarj in omnibus atro-

c! s*m*s rebus adminifter,nommeProtogenes,fblifi'$duos libellos femper

cueumferr^ gladi) aepugionis titulisinlignitos : hr-4n Curiam forte quafi
2 m propter nego ciumingrefliis, cum omnes, utfcViet, cum alloqueretur,
se extram iungerent, Scribonium Proculum infefto uultuintuitus:Quid,
mquitjtume etiam falutas, tanto Imperatoris odio flagransf id reliqui audi
entes, Senatorem eum circunfufi difcerpferunt.j^o facinore delccflatus Ca¬
tus, ingratiam fe cum Senatu redire dixit . T um ^|5£$jg££p,ut in tribunali
excelfo in ipfa quorn Curia omnibus alijs fublimio-, f pbi quoqj rqj

A H.V.C.7P3.
Cofulatus Cdij
tertius ♦ .

Senatus erM i
gifiratus Caio
abfentiutadum
Utifint ,

Cdius Ptote*
mxum luba J*.
occidit.
Ridicula Cdij
in Britannum
expeditio^
conchyliorum
captura .

LaiuparuarH
rerum .

Cafiij Becitlini
er Capitonis
interitus .
Protogenis li -
belli gladius er
pugio.
Scribonius
Proculus d Se¬
natoribus di--
fcerptus.

i

^ >

V

J-

404 DIONIS ROM. His ^ v

litari prgfidio uteretur, Proinde alfjs eum Heroem ,alijs vocanti us,
uehementi infania correptus eft.Iam ante quoq? humano ?ino/r

Caius in om- beri uolebat,fecR cum Luna coire, &t a Vicloria coronatum e^r’m

nes fi deos uemfe fingebat, ea® occafione cum multis alrjs mulier ibus, tum iero '

tranfmutat . fororibus cogrefium effe prae fe ferebat:fkpe luno, Diana, Venustp 1 ’

mutato cum nomine etiam omni habitu* Inde aliquando mulieri 0
confpiciebatur,crateraac thyrfum gerensrmodo uiriliter copoiitus c
& leonis pellem geftabat, alias barbatus cofpiciebatur, alias imber *?• .

tridentem tenens, nunc fulmen uibrans : iarn uirgini bellatrici lea 1
bat,mox in mulierem transformabatur.deniqj compofitione nem tus
natu impofito fibi ac circumiecfto mirifice uariabatur,quiduis potius qi
GaUicuiiifda homo uideri cupies. Forte quadam accidit, ut Gallus quidam eum pro
S utor:, in C< m celf0 Tribunali fub fpecie Iouis ius dantem uideret, ac rideret uifoieum
' [comma. ius uocatum percontatus eft,quid'nam ipfi effe uidereturCMagnu^eipo^
dit ille ( uerba enim eius ponam ) deliramentu . Idqj impune tulit , quo
Ubertus humi fetiutonnamhuiufmodi homines, facilius uulgarium, quam aliqua ig
liumficilefvr- te preeftantium libertatem tolerant* Hoc habitu fe induebat, cum Deum
• fingere uellet,fupplicationescp ei, uota 8C iacrificia pro fingulorum 1 an0

fiebant. Aliquando ferico ueiiitu,aut triumphali ornatu inter populuu
ofcukCaij . fabatunpaucos ofculabatur,plerifq3 etiam Senatorum, manum tantum^
pedem adorandu porrigebat : ac quibus id amicitiae ab eo oblatum fuiiie ,
rj in Senatu gratias ei agebant, cum quotidie eum faltatoribus ofcula dare
omnes uiderent. Adulabantur eum autem etiam hi, qui in flimma erant C&

\ i,.viteUiusre ftimatione.Fuit inter eos etiam L. Vitellius, neq* ignobilis,nequeinfipicnS

l y contra Artaba homo,pra:fertimSyriaafegubernatainfignis.Naminteraliaegregiea<fi2,

numprtcUre /\rtabanum, qui Armeniam impune aggreffus, Syriam quoq$inuaderein'
gerit. fi:ituerat,obuiam ei repente ad Euphraten fadus exterruerat, ita ut in coll°

quiuueniret,acfacrificare eum Augufti & Caq ftatuis coegerat, pacis com
ditiones quae exufu Romanis effent dederat, liberos^ eius obfides accepi
V.ViteUius rat.Is ergo Vitellius a Caio accitus, ut interficeret, ( eadem ei caufa perictf'
quemddmodu li erat,qug ante effecerat,ut rex Parthorum a fuis pelleretur, quippeinuidia
Caium adula- ei odium,metusinfidiasparauerat) eo modo fe neci eripuit. Compoiuerat
tus fit. fe longe quai#$oria eius ferret humiliori habitu , Catjcp pedibus aduoltf'

tus,effufis lachrymis,ac eum multis diuinis honoribus demulces, uouensqj
fi incolumis euafiflet,fe ei facrificaturunv.ita hominem emolli] t ac fibi placa
uit,ut non modo ueniam ab eo confequeretur,fed 8C inter praecipuos pou'
hac amicos haberetur. Aliquando Caius rem fibi effe cum Luna dixit, pcf'
Aflutum Vitei contatuscp eft Vitelliu,uidifTetne fe cum Dea cogredic' tum Vitellius qua'
hjdd c diu rc- fi attonitus, oculis in terram demifsis,tremes exigua uoce;Solis, inquit,
feonfum. mine uobis Dfjs licet inuicemuidere;eocp fa&o initio Vitellius, omnes re'
liquos adulando fuperauit.Caius uero ulterius prouedus,Romae fibi teflv
Templum Cdij pium extruxit:ac in Capitolio quidem manfionem fibi gdificauerat, ut po '
Rom<e. fet cum Ioue, fic eninV'ierebat,conuerfari: fed indignum putans fe in eo con

tubernio pofterioreslerre , incufato fimul Ioue, quod Capitolium occupa'
iouis Olympii ni flet , ipfe in Palatio fibi properato templum pofuit . In quo cum fhtuiih*
fimuUcrum Olympij Iouis fimulacrum fuamin effigiem commutatum collocare, ne<p
Caius Romam poffet id perficere: ( nam/r auis ad id aduehendu parata fulminibus abfom'
ucherc cona- pta fuit, exaudi/;y.f ^i idtus rifus,quoties quis facrarium eius tatfiurus a ccc
•• deret) minati ei* alii^fanum fibi inftituit. Ergo diuifain duas partes aede

re cona¬
tur.

%

Caftoris,

<1

LIBER LIX.

40?

per media Geminorum . fi¬

ctoris, quae ^yit in foro Romano, ingreflum p

njulacr^P^tium firuxit,dicens,uelle fe,fibi ianitores e ile louis dC Ledae Sacerdotes
«Jiosjtuqjjle Dialem appellans, facerdotes addiditCtefonia uxorem fuam, Cii /.

LIaudiusjS, alioscp ditifsimos, centies feftertium a fingulis eo nomine acci¬
piens Jpfe etiam fuifacerdos fuit* equum cp fuum collegam adfciuitiimmO' E qm Str¬
iabantur autem ei fingulis diebusaues delicatae ac magni prectj. Machina dosCaij.
habebat, qua tonitribus obftreperet, ac cotra fulgura fulguraret: ac quoties fulmina con-
fulmen decidifiet,lapidem eiaculabatur,femper Homericum illud addens: tcmnit Caius'

Tollito me, nel ego te. Utid.Zj.

Is proinde Deus3is Iupitcr, ut taceam omnino quam turpifsinias ratio-
nes pecunia conficienda: excogitauerit, tamen lupanaria ab eo in ipfio Pa¬
latio pofita3in rjscp ad libidinem fuam proftitutas primarias fceminas, pue- "Lupinarii
rosqjclarifsimorum uirorum, ac inde exacfiamab omnibus pcamiam uel a i/,cr^wr/-
fponte3uelinuitis3tamen eam ne indigne quid ferre uiderentur, conferenti- cu' 1

bus3quis filentio inuoluatridem uolutare fein auro & argeto ad huncmo-
dum colletfio identidemfolebat.Itaqueubi ad extremum infamae euafit,

Cafsius Chorea, 6C Cornelius Sabinus, Tribuni Praetoniaru militum,mfi- Conftiratio
dias ei ftruxerunt, ijcp caedem eius fuis manibus peregerunt* fuerunt enim contra Caium.

quocp coniurafionis participes, 'ac confcrj,inter quos Callifius dC Epar- Cafiiut Chi-
chus. Chorea uir erat antiquis moribus prgdiftjs, ac praeterea odij in Caium
caufi^n peculiarem habebat, mollis ab eo uocatus,cum efiet fortifsimus; ac ^omlm Sali
il quando teflerae petenda munus ad ipilim deucnifict, Cupidine ei Caius, m‘
aut V enerem,aut aliud quippia id genus dare folitus erat.Haud multo ante 5* / ?**

0raciilo Caius monitus fuerat, ut fibi a Cafsio caueretrideo C.Cafsium, qui v

*lIm Afiae praeerat, in fufpicione habes, quod genus a Caisio Cae faris inter- t0 N **

fcdfore ducebat, uincfiu ad fe adduci iufierat,cum tame oraculu Caisiu Chp
ream innueret. Et Apollonius quidam Aegyptius domi Caio quid euentu ApoUonim Ca
rum efiet, praedixeratimifluscp ideo Roma,addu<ftus efi ad eum ipfa die cx io perniciem
dis, dilatuscp, ut de quo paulo poft fupplicium efiet fumendum, ita faluus prxdicit.
euafit.Porro ctedes itaaefia efi, Feftum quoddam in Palatio Caius celebra¬
bat, ac fpetfiaculu edebat, ibicjnpfe etiam edens ac bibens, reliquis epulum
dabat.lbi Pomponius Secudus Cof ad pedes eius adfider capiebat, ac ^omponm Se -

fnbinde demifib capite eos exofculabatur.Poftquauero faltare etiam, STa^ cundtts Con[ul,
bulam agere Caius inftituit,Chaerea cum fuis rem extrahendam porro non
rati, obferuauerunt e theatro exeuntem, ut pueros fpecfiaret, quosnobiliisi
niosex Graecia Spionia ad canendum carmen de fe compofitum accerfie- Caius CaliguU
rab depraehenfumcp in angiportu obtruncauerunt. Cum cecidifiet Caius, trucidatur*
fiemo eorum qui aderant, a uulnerando etiam cadauere eius abftinuit, ac »

quidem carnes quoque eius guftarunt.Confeftim uxor quoque eius, &C fi- Vx°r er filii \
^anecatae funt.Ita Caius cum tribus annis, menfibus nouem, diebus uigin- Caijaduntur* l ^
1 oc o ea qua: retulimus £gifiet,re ipfa coni perit fe nqn efle deum. V enitep C

qui caedi aderant inmentem eius, quod ad popufJn quondam dixerat:
mam unam omnes ceruicem haberetis:oftenderuk/tcp ei, multas fibima-
- us>unicaui ipfi ceruicem effe. Cum autem Praetorianae cohortes tumultua ^

ent »bac quaererent, quis Caium occidiflet,mira ratiorte eos fedauit Vale-
us Aliaticus, uir Confularis, cum in locum unde confpici poflet progref- Varius Afia~
us, exclamauiflet: V tinam ego ipfum interfecifi&Q : oqa uoce territi mili- ?cw ConfuU~
tes3 turbarum finem fecerunt»

LIBER SEXAGESIMV
(juthelmo XyUndro ^AuguUmt

interprete.

\

Quomodo
Claudius r er u
CrlmperjjpO'
titus jit , utq; i-

n¥afe&IP-

rit .

A i o ita ut dixi mortuo, Confules dimifis in omnes ur'
bis partes cuftodibus, Senatum in Capitolium uocarar*
Ibi. fententqs diferepatum, cum alrj populo fumma Rei'
publicae reftituendam, altj unum principemhabcndum
cenferent, atq$ hirurfum alius alij principatum deferret:
ita re infedla, reliquum diei dC nox tota abfumpta ♦ IntC'
rim milites quidam rapine caufa Palatium ingrefsi, Cbu
dium ( is quia cum Caio agebat, tumultum metuens fe abdiderat) in obfai
ro angulo occultatum inuenientes, primum protraxerat, alium qtiendam
efie, ac fecum aliquid abfeonditum habere arbitrati, mox cognitu, Impera'
torem falutauerut,ac in caftra duxerat: ibi omnium confenfu militu ei, orto
nimiru Imperatorio genere, ac bono uiro, Imperium eft tributu. Confules
cum aliquadiu mifsis tribunis plebis ei edixiifent, ne principatu capeflbret,
fed fub populi,Senatuscp,8(:legu poteftate effet, poftcjj a fuis quocp militi'
bus deferi fe uiderut,ipfi quoq^ aflenfi funt,aclmperiu ei dccreucrutJta^ 1
beiius Claudius Nero Germanicus,Drufi filius, Lime nepos, Iniperatorfa
dus eft., cum prarter Confulatum, nullum unquam imperium gefsifTet : an'
Mores credu- niIm agebat tetatis quinquagefimum . Animi bonis non deftituebatur, ita
utio Claudij. inftitutus,ut quazdam etiam fcripferit. At corpus ei morbis obnoxium, tre'
more capitis 6C manuum laborabat, uoce qudep male affecfta: ita® nonom
niaipfe fua uoce pronunciabat, de quibus in Senatu referret, fed recitanda
fere Qy^ftori,idcKpra:fens ipfe initio, dabat, fedens plerunra ipfe, fi ita ufo
UfUcarum ueniret, recitabat. Primus hicinter Romanos lecftica opertaufus eft, ac in'
HfUSm ea non Imperatores modo, fed nos quoqj,qui Confulatum gefsimus,uc

himur,cum ante Auguftus & Tiberius lecfficis tantum geftarentur, quibus
noftro tempqg>r-(onnunquam mulieres uehuntur.Enimiiero ei hoc no pC'
finde uitio datum eft, ut libertorum 5C mulierum confuetudo : nam intere'
ius Omiles nemo unquam euidentius afamulis &mulieribus feregi paffitf
eft. Nimirum a puero inter finiftram ualetudinem,&multum timorem edit
catus, ita ut maiorem quam ipfi ineiTet fimplicitate ( quod ipfe etiam in Se'
natu aliquado confeifus eft) prae fe ferre opus habuerit,prteterea qiiod diu
cum Liuiaauia,diu cum Antoniamatre, & libertis uixiftet, ac cum multis
mulieribus rem habuilfet , nihilin fe uere liberum habebat : fed quanquan*
in omnes Romanos aefubditos eorum imperiu teneret, tame mancipium
erat. Maxim e autem fraus ei parabatur in cbmpotationibus ac re Venerea,
quibus utrifep immodice deditus, tjs occafionibus facilime circuinuenieba'
tur. Inerat ei & timidhas, qua fepeperculfus, nihil fani confilij caper epo'
tuit.Qiiodipfum adiumento fuit ffs, qui Claudium fibi mancipauerant, nt
facilius qux uellent confequerentur. nam ei terrorem incuftum in fuam
rem uertebant, & tantum reliquis metum inqciebant, ut ( quo rem totam
paucis cqmpledfar) muj^ab ipfis dC Claudio ad ccenam eadem dieuocati)
hoc quafi aliam'; neglccfto ad illos cbmmeauerint. His fere ClaU'

diqseratmr .Idus, Atti nenniultaquocpredeegit,cumfuicompospr^di

4 dis

jj LIBER LX. 40/

^{suitijsuacar^.Porro eius asiones fingulatim perfequar. Decretos ffi
bi honores fin accepit, nomine tantum patris patriae dilato:attam en uix QU£ Initio I m

trieefiffip^Jium die in Senatu uenin.Cum enim uideret quo pacfto Caius peri) egerit
perijiletjniidiretcpaSenatu.multos tanquamfe meliores quibus Imperium Claudia
daretur^deftinari, nequaquam animi fidens, exquifita ufus eft cuftodiaduri
fitq^ omnes ad fe accefturos uiros mulierescp excuti, ne quem pugione fe»
cum ferret, omnibusqrinconuiurjs aliquos milites adftantes habuit, quod
ab illo demonftratum, hodiecp durat, at explorationem ueftium accedeiv
tiurn Vefpafianusaboleuit. At Chaeream Claudius, quanquaeimors Caij Cafiij Chares
ciletgratifsimaiquofdamcp alios necauittnon gratias ei agens, quod ipfius cr Sabminte- -
facinore ad Imperiu euecftus effet : fed iratus ei, qui aufus fuiffet Principem ritu*.
trucidare, ac eminus de fua ipfe fecuritate folicitus.Thrafeam autem non ul 0 *
cifcendi Caij prtetextu fuftulit,fed eum Obi quoq* exitium machinari caufa 'V

tus.Sabinus eius mortem ultro comitatus eft, fuperefTe ei non ferens. At re Sabini intty*
fiquis,qui aut palam Reipublicae formam popularem expetij flent, aut uide
bantur principatum adepturi fuiffe, no modo omnem offenfa' memoriam
temifit,fed honoribus etiam eos,acmagiftratibus ornauit: non modo uer-
bis omniuante acftorum ij.s ueniam tribues, exemplo, ut aiebat, Athenieiv
fuim,fedre quoq$. Similiter maieftatis accufationes Saliteris, &ipfo quocp
fado aboleuit,neq$ praeteritorum, neque pofteriorum caufa huiufmodi cri
minum quopiam punito . Qiii priuatum ipfum iniuria aut cotumelia laeflfi M aicjlatiscri-
fcnt,(quod multi fecerant, hominem nullius precij exiftimantes,acTiberrj tnen abolitum,
& Caij gratiam captates) eorum nemine fiefto crimine iiltus eft ; fed fi quis
alterius quocp facinoris reus fieret, fupplicium propter fe quoque fumpfit.

P enfiones a Caio inftitutas, & reliqua eius acfta epaerepraehenfionem me^

rebantur,antiquauit : non quidem fimul, fedfenfim per occafiones.fn exfi

Ilum ab eo immerito miifos, intercp eos etiam forores eius Agrippinam Claudius foro -

luliam reduxit, ac bona ijs reftituit . Cum in carcere permulti eftent, dimif rcs Caij ab exi -

fis fjsqui propter maieftatis crimen aut aliud id genus in eum coniecfti e fi Uo reducit.

fent,in fontes alios exempla ftatuit,habita diligetifsima inquifitione,ne uel

noxij propter calumnijs circunuetos abfollierentur, uel hi propter illos pe

rirent.Qiiotidicpropemodum^elcumuniuerfoSenatu^elfolusipfejple

runc^inforo,quandocpalibiproTribunalidecaufiscogftc5:ebat,renoua'

to more de adfefloribus principis, qui ab eo tempore, quo ininfulamTibe

rius fecefsit, interciderat : faepenumero autem. cum Confulibus ac Praetorfi

buSjijs praefertim qui aerario praeerant, itrdicia obibat, ac paucas caufas alijs

iudicibus committebat.Venena, qu^aCaio paratamulta inuenta erant, Venena aCaio

hbrosc^ Protogenis, (quem ipfum quidem interemit ) & literas quas cre^ parata.

mauiffe fe Caius fimulauerat, tum in Palatio inuentas, Senatoribus oftem Protogenis itt-

^Js>legendas q$ exhibitas ijs a quibus QC contra quos feriptae erant, combufi tc^tus,

^Urn Senatus Caium ignominia notare uellet^ei S enatufconfulto inter^

tantum eius ftatuas omnes nocftu fuftulitf%inc Caij nomen non p er CaijwTi
€l innumero Imperatorum, quorum nos iniurame >fis £>C uotis concipien berij
is mentionem facimus, utnecTib.erij,cum tamen ea ignominia neutri ex
enanifconfulto contigerit.Cl&idiusrefcifsis ijs, quae a Caio, aut ab alijs
propter eum male eftent ftatuta,Drufo patri, & Antoniae matri ludos eqqe p ictas in fuos
1 es eoru natalibus inftituit, traslatis ijs ludis, cfqi in eos dies incidiftent in ^laudij.
a luc* tempns-,ne fimul fierentiauia Lima praeter K?o etia imm ori biuue immor -
putati adferuit, dedicauitep eius effigie in templo |^uftv^rem facra ef talit as decreta.

nomina
noniurxtur.

Natalis Cldu-
dij.

PiliaAm Clm-
dlj nupti*.
L.I unius S ila-
m.

Cn. Pompeius
Magnus»

Caligula Mas
gni cognomen
Pompeio adi¬
mit.

y

Claudij uita
Neapoli,

Deludis Clau¬
di] constitutio .

/

>

I udd cohibiti .

Collegia prohi
bita.

-\T aberrue eam -
ponunt .

40S DIONIS ROM. HISt

fieri a V eftalibus mandauit,mulierescp per nome eius iur£J* luftit Hos ho
nores parentibXuis tribues, ipfe nihil praeter nomina lmperlfcaccepif : quae
enim equeftria certamina Calendis Augufti ( qui eft natalis ) exhi

bentur,inftitutafuntproptcrea,q> ea die Martis aedes confecrata&it. Vfus
porro in alijs quoq3 rebus eadem eft moderatione, edixitep, ne quf s ipftm
adoraret, ne quis ipfi facrifi caret, acclamationes crebras iftas 8C niniias inhi
buit, imagine fui una modo argentea, ftatuascp duas ex aere dC lapide initio
ftbi decretas admifitnnutiles uidelicet hos fumptus efle,ac magno damno,
magnis turbis urbi cos ftare,cum omnes iam aedes, omnia opera ftatuaru
& donariorum eflent plenadtaep de his etiam fe quid effet ftatuendu, conii
lium caprurum.Praetoribus porro prohibuit, ne munera gladiatoriadaret,
ac fi quis alius ea praeberet , ne uel feripto uel diefto pro ftia falute fatfta pet'
hiberet.Htecomniaita ex animo, nonfiefte egtt,ut caetera quoqj confenfc'
rint . Filias duas eodem anno, unam L Junio Silano, alteram Cn* Pomprio
Magno nuptum tradens, nihil a iiulgari confuetudine eximium fecit, quin
dC ipfe ca die deiure refpondit , 5>C Senatus adtus eft : generis firis tum in ui-
ginti uiris magiftratu gerere, poft urbis praefecftos ferijs efle,acfero tandem
permifit,ut quinqp annis maturius folito caeteros magiftratus petcret.HuiC
P ompeio Caligula nome Magni ademerat, ac parum abfuit, quin eius cati'
fa eum necaret, contempto tamen propter tenera adhuc aetatem iiitam con
cefterat, cognomine ablatoihaud fibi tutum efte dicens, Magni aliquem cO
gnomentum fcrre:at Claudius ei d>C appellationem reftituit, dC filiam inrfl3
trimonium collocauit.HumaniterhxcaClaudioacfta.Nec minus id,qUod
in Curia cum Confules fuis de fubfellijs alloquendi ipfius caufa defcendc'
rentjipie quqcp iurrexit, obuiamqjijs uenit. Neapoli fane omnino tanqua
priuatus uixit,cum ipie ac familia eius Gr^cauicfius ratione uterentur, acin
Muficis ipfe ludis togam S^foleas, Gymnicis purpura d>C auream coronam
ferret. Quin dC pecuniariam reni mirifice rr a dabat. Nam et ftrenarum obla
tioncm,fub Augufto & Caio ufurpatam edido fuftulit, ac ne quis fe here¬
dem nominaret, quicognatos quofcuncp haberet, prohibuit,multa etiam
bona quae Tiberio SC Caio fecus legata eftent, ijs qui fiiperefient, autlibcy
ris eorum reddjdft.Cum ftatutu edet, ut ludi, fi quid in ijs pneter confu cttt'
dinem accidi mff,inftaurarehtur, ( ut fupra demonftrauimus ) aemde euenl
ret,utfa-pe tertium, quartum, adeoqj nonunquam decimum n reperentur
partim fortuito cafaplerunqj uero ftudio eorum ad quos inde captura redi
bat, legem tulit, ut Circenfes ludi per unum diem tantum reficeretur: quam
quam reipfa id quoque nc tem ere fieret, impedijt, cum eorum artificesfp^
magni alicuius lucri prateiia nihil ccnfultb peccarent. Cum Iudtei adeo it£'
rum R om te frequentes fierent, ut difficulter fine tumultu propter m ultitV'
dinem urbe poftent exigi, n on ciecit quidem eos, pati ijs tamen legibus ufi
tam tolerantes non paflus eft conuenire. Jnftituta queqj a Caio conciliabu
la diflbluit . Et quia if-i. ell/gebat nihil profici, fi quare uulgo interdiceretur,
nifi uita quocp eius cotidiana transformaretur, cauponu tabernas in qua*
co euntes potabat, dem olitus eft, edixitep, ne quis carne elixam aut a quam
calidam ucnderetpn quofdamqa contra delinquentes animaducrtit.R^1'
tuit etiam urbib. ftatuas, quas Caius abftulerat,templumcp fuum Geminis»
memoriam theatri Po^peioTcenp addita inferiptione nominis Tiberij,
qui eam incend^v^T^Tn refecerat, aefuum, non inftaurationis, fed dedi'
hemonis cauftfnom enlr n( e ciq nulli alio operi infcriptumXudis uefte trium
^ * )* phalt

LIBER LX.

40 9

\

phali3qi^^gJ^m decretum id fibi,n5 ufqj ad finem ufus eft, fed mox ea de¬
polita, reliquam praetexta purpura toga peregit. In orcheftram introduxit
inter aiii;p uiros etiam equites ac mulieres, quales Cafi principatufaltarefo
lebant, fibn quod fis delectaretur, fed ut prseterita argueret . Nam pofthac
certe nemo eoru in fcena uifus eft dum Claudius uiueret: pueri quoq* quos
ad Pyrrhicam ialtationem Caius euocauerat,femel duntaxat eafaltata,ciuf
tate donati,ac ablegati funt . Ali) deinde ex famulis Claudi} faltarunt . Haec
m theatro in Circo autem femel cameli,- & duodecim equi certarunt, urfa:

C C c c. totidemcp Africa: fera: trucidatae funt: fpectauerantiam ante feor'
fim finguli ordines, Patriciorum, Equitum,& plebeiorum, exeo tempore,
quo lex de eo lata fuit, non tamen certi loci fingulis attributi erant:fcd tunc
Claudius ea fubfelliaPatricfis deftinauit, qua: nunc quocpfunt, conceifo
tiam fi qui alibi uefte plcbeia fpectare uiellent. His actis Senatum cum uxo
nbus , eqiiitescp dC tribus epulo excepit. Deinde Antiocho Commagene, A ntiochus Co¬
quam ei idem dedera t, ademeratep Caius, reftituit: Mithridatemlberum, mgento.
quem Caius euocatum in uincula condiderat, domum ad recipiendum re^ Mithridates i-
§num remifinalfi cuida Mithridati, qui genus a magno illo Mithridate de^
ducebat, Bofporum largitus eftjpro eo Polemoni parte Cilicig data. Agrip
P^, qui fe in potiundo principatu adiuuerat, Palseftino, regnum auxit, ho^ A° nno'
nores Confulares tribuit,fratricp eius Herodi Praetoria dignitatem & pruv
c,*patum quendam cocefsinin Senatumcp ingredi eos, ac gratias ipfis Grae^

Ce agi mandauit.Ha: Claudi} erat acftiones , laudatae ab omnibus. Cseterum
slia his abfimilia a libertis eius, ac uxore Valeria Meflalina agebantur .Haec Meflalina inlu
lulia, Germanici filiam, indigne ferens nbn honorari fe ab illa, non adulari, Uam odium .
formaecp cius temula,ac quod faepius fola cum Claudio ageret, extorrem c*
git, paratis cum ali] s, tum adulteri} criminibus,ob quae Seneca etiam in exi. Seneca exiliu .
lium pulfus eft. Necp multo poft lulia eadem necauit . At Senatus Claudio
pcrfuafir, ut propter res in Mauritania geftas, honores triuphales acccipe^ m auritam*
ret,non modo ab ipfo non geftas, fed ne fub eius quidem Imperio . Eodem fubatta.
anno Sulpicius Galba Chattos uicit, ac P. Gabinius Marfos : quiinter alia Galba, Chattos
qua: laudi ipfi e fient militarem aquilam, quae fola a clade l>$iana adhuc fu. vincit.
pererat,recuperauit, quibus utrifep uerum Imperatoris nome Claudio par^ Gabinius .
tum eft. Anno iniequenti Mauri iterum bellum mouentes, oppreisi funt,

Suetonio Paulino uiro Praetorio eorum regionem ufqj ad Atlantem popu Suetonius Tau
lante. Eandem obcaufomCn. SidiusGetapoft eum expeditione fadta re. Imus.
dfa aduerfus Salabum ducem eorum contendit,eumcp femel atep iterum ui Cw- Ge-

CIt* Qui cum rclicftis qiiibufdam ad limites, qui infequentes arcerent, ad are t*rcs contrl?
^confugeret, aufus eft Sidius infecftari eum, ac parte exercitus pofitain Ju
ubfidtjs, procefsit aqua fecuiri quanta jpotuit portata:uerum ea abfumpta* * us'
cum uulla alia (appeteret, in fumma htefit difficultat^Barbaris durantibus,
eo quodQtim diutiisime tolerare adfueuiflent, ac pe ritia locorum aqua in.
uenirent. Romanis uero neq> progredi iam,neq5 regredi integru erat: cum
quidam indigenarum cofcederatorum Sidio autor fuit, ut incantationibus htcantationib.

magica arte uteretur, affirmans fsepius fe eo modo plurimam aquam elri acltM dicitur.
c . e:cum paruiflet, tanta confeftim aqute uis cqelitus fluxit, ut dC fitim ex^,

reftingueret, SC hoftes perterrefaceret, dh^umarixilium Rom anis * Mauritania du
j . e "r °Plnantes. Itacp ultro pacis conditiones a(^ls Clai^. p[eXi

nis Mauritaniam fubditam in duas partes diuillt ; firigitanav\& Cafi^rie. Tingitana.
em, duobus fis equitibus prarpofitis. Eodetemj- W finitimi BarbaJi cum Ctfarienfii

M Numidiae j

r

^ 3

4*o DIONIS ROM. HIST. S*.

Numidiae quafdam partes infeftaflent,ui(fii bello fiint, ac JSft§§mc}frf pacata*
An-V.c.79fr Confulatum gerebat tum Claudius, collegam habens CXargSp cui Con
• folatum in totumannum prorogauit : ipfe tum quocp duos tanti^ sn menfes

eum gefsi't,in Augufti acffa furare alios iufsit, ac ipfe quoq? fidemUedittne'
que enim paflus eft quenquam in fuaiurarea&a,&Confulatufe abdicans,
itidem ut alij iuramentum prarftitiqfolitus id omnibus fuis confulatibusfa'
cere.Tunc etiam Calend.lanuar. cum recitarentur ex Senatufconfulto ora
tiones quxdam Augufti &C Tiberi), ita ut ufqj ad ucfperam Senatus detine
retur,finem fmpofuit,dicens fatis efle, eas in tabulis incidi. Cum quidaPr£'
torcs adminiflrando arrario praepofiti culparetur officrj male a<fli, non qui'
ty dem id perfecutus eft, fed ucnditiones quafdam locaticncsqj ipfe infpexit,

correxit^*, fi qiiidminus recfie agicenfcret,idemcp crebro faditauit.Eo tem
pore non idem numerus Praetorum obferuabatur, cum x 1 1 1 1, aut xvi H*
aut medio inter hos numero crearentur, pro utres tuliflet.Conftituit ctiaifl
E xdttores de- tres uiros praetorios, qui debita Reipublicg exigerent,!] sq* lidores et alios
bitorumKei - minifhos addidit . Fame ingenti exorta,non modo ad praTens tempus cO'
pubtic.t. pi^ alimentorum, uerum in perpetuum etiam profpexit. Nam frumentum
AnnotttrdHo^ qlIO Roma utitur , omne propemodum aliunde aduehebatur : at cum loca
r?t cldudiu ^ clrcum °^ia ^ iberis necp tuta nauibus appellendis effent , necp portus op'
portunos haberent, efficiebatur utmaris imperium parum Romanis prO'
deifet, cum praeter ea qua: teftate fubueherentur, ac in granarns conderet
tur,hycme nihil fupportaretur:ac fi quis id tentarct, magno periculo eihoc
Vortus l Ch«- ftaretid inteliigens Chudius,inftituit portum ibi fabricari, cumcn archii'
dw fabricatus, ai interrogati, qUati fumptus eius operis effent futuri, tantos refpodiffa*
quantos ipfe facere nolletTperantes impedi]' magnitudine audita, ipfuma
propofito defriturum, nihil deterritus, rem in animum fuurn induxit,perfe/
citcp, magnanimitateaepotentia Romana dignam. Effodit continentem
haud exiguo fpacio, ambitum^ omne crepidine lapidufirmauit, ac in eum
locum m are accepit ; deinde exutracp huius loci parte aggeres in ipfo mari
magnps iecit, multu rjs maris coplexus eft,ibiqp infula effecit, impofitatuiv
rijUnde no<fh£|nes emicantes lignum nautis darent Jd'que opus ab eo ita
fucini lacus e- extrutfum, portus nomen hodie quoque retinet . At in Fucino lacu, qui f»
mifiioinTibc' IVI ari is efl, in Tiberim emittendo, ut & locus circa eum lacum agricultura
rim tentata. aptus, et Tiberis magis adhuc nauigabilis fieret, inanes fumptus fecit-M^
Leges Claudij. tas tulit leges, quarum plerascp comemorarefuperfedeo .Inter alias fuit, ^
forte ducfli pra:fe<fii,quia tum diu in urbe morabantur, ante Calend. Aprd'
in prouincias abirent;tum ne eletfi ei gratias in Senatu agerent, quod pr°
more faciebant : dicens non cos fibi gratiam debere, quafl uero ambitioi^
eum honorem obtinuiffent,fed fe ipfis qui eum in principatu adminiftrari'
do prompte adiuua^t: pollicitus etiam uberiores laudes, fi bene prsef
fent. Qui propter i^rbum nonpoifent efle Senatores, eis ueniam dediti
quibufdam equitibus Tribunatum plebis permifit, reliquos autem omncS
coegit in Senatum, quoties uocaretur,uenire: ac qui non paruifientita °b'
lurgauitjUt quidam horum necem fibi confciuerint. Alioquin facilis

v nusijs eratjUtacgrotant^inuiferitetiamjdiesfeftosagentib.adfiierit.Cum

Bonitas Clau- quidam Tribunufi?kb^J publice feruu fuurn percufsiffet,nihil aliud in eum
dlj' ,ftatuit,quamjaToXi¥a-tiftros ademit, reftituitcp eos non poft multum tem'
poris.Seru . m fuurn af m,qui quendam illuftrem uirum probro afFeeiflet,
in foi um niiffum fla qp concidit. In Curia fi Senatores diutius ftetiffent, i'

Pft

'i , LIBER LX. 4tl

Jpfc quoqj fuapxii tmam (ut dixi) propter infirmitatem fedens plcrtmque fi
qiiidiv^ar^rarjdefcnptorcrpondebat. L.Syllar, cum is propter fenium in L. Sytimho -
p 0 quadam audire no potuilTet, ac ideo iurrexiflct,permifit ut in noyst Cbu-

1 'rseton)slubfellijslederet. Qiia die prioris anni Imperator fuit creatus, i-» ^us*
quidem nihil prteter cortfuetudinem egit,nifi quod Praetorianis miiiti-
bus uiritim centenos nummos diftribuit,repetiitcp deinceps quotannis
idem : at Praetores quidam ( neque omnes, fed quibus edet uolentibus, id
enim licentiae habebant )fua fpon te, nullo decreto, eum diem, ac natalem
•Meflaling publice celebrarunt. Vtebatur omnino ea moderatione,utnato
quoq$ fibi filfo, quitum quidem Ti. Claudius Germanicus, poft Britanni¬
cus appellatus eft, nihil fplendide egerit,ac neque ei Augufti, neque Mella Britannicus
Unae Auguftae nomen dari paflus fit. Munera autem gladiatoria continen- CUudij %
ter edebat quibus adeo gaudebat,utuitio ei cefferitPeribant uero paucif-
fimae belfoe, multi homines uel inter fe pugnando, uel a feris enecfti . Odio L udis Gladia -
aaipcrfequebatur Claudius feruos, libertoscp, qui fub Tiberio et Caio do- toribusdau -
minis fuis perniciem machinati eftent, aut delationib. alios circuueniffent, dius addittus .

Uel falfa teftimonia tuliftent: ideo plerofqj hoc modo perdebat, reliquos a-
liomodo plecfiebat, aut dominis puniedosfuis tradebat. Equidem eorum
qui ita in publico perirent, tantus fuit numerus, ut Augufti ftatuameolo-
co pofitam iulTerit alio trasferri,ne uel femper infpiceret caedes, uel femper
delata eftef..Rifumcp meruit eo facfto Claudius, quod fefe r\ s exaturaret fpe Augufti fatus
^aculis, qug aneam omnicp fenfu cadam ftatuam uiderenollet.Delecftaba translata,
tur autem eo praefertim,ft inter prandiu, medio munere, caefos homines in¬
tueretur, quanqua leone homines uorare docftu, ideocp multitudini appri¬
me placentem occidiftet, quali non couenirctoculisKomanis talelpecfta-
culum.Qyia uero populo in ijs fpecffaculis promifeue aderat, ac qu£ uellet
praebebat, rariisime praeconibus utens, acpleracp alferculis inferiptis ligni-
ficans,eo magnopere laudabat. Enimuero fuetus fanguine dC cadibus im-
plerijpronior etiam ad reliquas neces inde facftus fuit, quarum potiisimum
caula penes eius familiam, dC Medalinam fuit. Nam fi quem uellet occide- Mejjklina&
re,mctum Claudio incutiebant, atcp ita poteftatem ab eo agendi pro arbi- Marti claudiii
trio fuo accipiebat.Ssepenumero repente cofternatus,k.£^iecari aliquem *d cades excr'
cum iufsidet, poft cumfe collegidet, & ad mentis fanitatemredtjdet, eun- ccndA*infli-
dem requirebat, facinoris cp cogniti dolore &pomitetia corripiebatur. Ea. gant'
tum caedium a C. Appio Silano initium fumptu eft. Hunc quafi opera eius c*des a clau»
indigens, hominem nobilifsimu, Hifpaniaecp eo tempore praefecftum acci- dio cdlt£*
int,matremcp ei Meftalinae coniugio iunxit, eumc^ inter amicilsimos pro- C‘ APpi“s SiU
pinquifsimos^aliquandiu habuit, poft fubito interfecit, quod Medalina, '

concubitu eius ( erat enim extremae libidinis ac impudicitiae foemina) recu *rcir

fatevo™,. _ MQrn'flTT.cr..w«^ doloperiaru, . ,

,idcR ei adhuc ‘ Jlcrto cubanti treme- 1
eundus narrauit,excepitcB fermonem Mefialma, & uerbis exaggcrauitdta
jn omnium Appio mortem attulit. Eo interfe<fto,nihil iam fibi de Claudio Annius vinicU
om Romani pollicebantur: iccirco ftatim cum alrj, tum Annius Vinicia- mi^,
nusmlidias parauerunt, unus eorum qui poft exitum Caif digni prindpa-#^^ Scn-
tunabnt fuerant, ideo® perniciem fibi metuens As culullis edet inftru-^om*4„M, C0R-
ctus utribus, Furium Camillum Scribonianum 1, ;ignati^xfe(ftum, tra Claudium •

ptas multas urbanas ac peregrinas habentem ad [cietate cioecftiomk per infurgunt ♦

\ M a £ -nuncios

3

._x

ontl» dmi- Camillus nom en
frti&tfi Jefer-
tui perit,

Vi ni iuni inic*
ritui ♦

ludicid,

Gdhcfi inNdr-

cijfium fcoma,

Arris fortitu¬
do & fides in
maritum .
Occitu.

Qdyfi. 21

9***/'-

4,i DIONIS ROM. HIST;

nundos pellexit, ia™ tum idipfiim animo agitantem* quod'y,te quoque tft
peno dignus effet iudicatus * Ad hunc id agentem multi Sens^gtes^,* equ
tes fe contulerunt* * * Milkc^nim^.umei

Camillus nomen populi' obtendcret,ac priffinae libertatis reititutiCqe P -
liceretur, ueriti ne iterum molefnas ac mutationes tolerandas habeyrnq
clo ei audientes non fuerunt Jtacp eos metuens Camillus, in Iliam in u
delatus eft,ibia$ mortem uoluntaria oppetrjt ♦ At Claudius, qui eatenus
tanto metu fuerat, ut paratus ultro ei principatu cedere eflet, recepto tu
animo, militibus cum altjs donis gratias egit, tum effecit, ut urbana* legi "
nes feptima dC undecima, Claudiana, fideles, piaecp a Senatu nominaret^
InOdiarfr autem confcios coquiOuit.ac ea caufa permultos,intercp eos i C'
torem quenda,poftquam is fe magiftratu abdicaflet,necauit:multi, «Vin
cianus ipte manus fibi attuleruC* Hac arrepta occafione Meflahna, arc

fusb?,& reliqui liberti, a nullo extremo facinore abftinuerunt:indicibus uu

(unt etiam feruisaclibertis contra lues dominos, eofdemcp, Sc ingenuo^
quocpmulros, non peregrinos modo,fed ciucs etia,eoscpno de plebe
do,fed equites etiam patricioscp quxfticnibus fubiecerunt, quanquam m
tio principatus Claudius iuvauerat, nemini fc libero tormeta adhibituruni*
Hoc modo multi iiiri morte affecti, multae mulieres, aliae in carcerc, alits a
tribunal protracta? captiuarum inftar, 6^ earum quoque in Gemonias pt°f
i cela corpora,cum eorum qui extra urbem necarentur, corpora tandem co
mitterentur. Quidam tamen nocentifsimorum pavtim gratia, partim pecU'
nia Meffalinte &C Narcifsi fociorumcp interuentu mortem uitaruntXiberi*
necatorum impunitas omnibus, bona etiam quibufdam paterna conceffa*

, Iudicia peragebantur in Curia, Claudio ciuscp praffectis & libertis praefer
tibus:referebat ipfe ad Senatum, in medio Confulum fella curuli aut in fub'
tellijs tedens, tum ipte fediie confactum occupabat, ac ljsfelle ponebantur-
■ Eo modo &illuftrifsimi uiri iudicabantur. AtGakefus quidam Camilli K'
bertus in Curiam introductus, multa libera noce protulit: unum uero pf#'
fertim memoriam meretur, quod interrogatus a Narciffo in medium pro'
greffo, quid' nam acturus fuiffeq fi Camillus rerum potitus effet ? Quid,u^
quit, nili ei a tef^iQ fbali s' tacui flem cArria alio facto infigms facta.H^c coit
iunx Ccecime Confulis, neque uuierc eo perempto ftatuit, ( quod fanc p°'
tuiffetnon abfque honore, Meffalinae coniunctifsima ) 5t ipfum trepidari'
tem confirmauinarrepto quippe gladio fefauciauit, ei^ eum porrigesfV v
den, inquit, puer me non doierer1 Hi laudem inucnerunt, quia cotinentibus
malis eo res deuolutae erant, ut uirtus nulla alia, quam fortiter mori, habere'
tur. Claudius fane ita huius dC aliorum facinorum ultioni intetus fuit, ut p &
teflera quoque hunc Graecum uerfum fuis militibus dederit: — H uncuos

Wcifcfquicuftfypriornos UdatjOportet.

Multa quoque hiifrfinodiad milites & Senatum dicta fpargebatGr#'
ca, rifii ab rjs qui integerent excepta. Eodem tempore Tribunipleb^r
uno ex eorum collegio defuncto, quanquam pratentibus Confulibus, ipu
• Senatu fufficiendi alterius caufa conuocarunt.Pofl haec Claudius 1 1 j.Coii
fui, multa facrificia, multas ferias abrogauit : nam maior anni pars ljs abfa'
.mebatur, non fiile magnql^eipub. detrimeto. Igitur eas & reliqua omni*
qux p o terat, co t®b^ Catus quibufdam nullo ime aut caufa dederat,
rBpetf)t,adem^d|§b^£ifarum curatoribus per Corbulonem, reftituit:pt°
uinc&rum p/^tectis forp conftitutis, qui etiamnum in urbe moras trahe*.

_ *. y LIB E R’ LX 44$

P^nt,ut ante mrtiiantcm Aprilem difcederet Roma, imperauit . Lycios ad L ycijs liberta
caedenjgifque Romanorum quorundam tumultuando progreflos, in fetui ademptu.
tutem r#kgi't,& Pamphylias adiecit. De quare cum in Curia cognofeeret,
legaturtflquendamJLycium quidem origine, Romanum tamen natum, La incosquiiusci
tine intOrrogauit, ac non intelligenti quid qu^tuiflet, ciuitatis ius ademit, Wtatisbube-
aicens Romanum eum elTe non debere, qui fermonem eum nefeiret. Mul- rcnt^nguam
tos alios quoq* indignos, ciuitate fpoliauit, multis alijs fingulatim,aut con nontcncntes e'
lertim eam dedit, abfqj etiam diferimine. Qiiia enim fere omnibus inrebus l£' • . .
Romani peregrinis potiores habebantur,, multi ciuitatis ius ab ipfo pete> riiademmm
eant, multi a Meffafina ac familia eius redimebant * Itaqueius illud, magna ^ datum.
quondam pecunia uenditum, adeo tunc uile factum eft, ut rumor infinua-
«erit,pofle id uei uitreoru uaforum fragmentis pro precio datis parari, Hac
de caiifa dicfterffs agitatus Claudius, eo contra laudem inuenit, quod cum
multi deferrentur, qui Claudij nomine non uterentur, aut teff amento ei ni-
hillegarent, quafi utruncp ijs qui ciuitate ab eo donati efient, facto opus efi>
fet, edixit, ne quis horu caufaaccufaretur.ProindeMeffalina,liberticj3 Clau
diani ita no ius modo ciuitatis, exercituum^ regendorum , QC procuratio- Meffdm er
num , ac profecturarum officia uendebant : fed reliquarum etiam omnium Narcifii
inftituram exercebat,ut uenales omnes res magno iam precio efient, adeo
ut Claudius coactus fuerit in Campum Martin conducto p opulo, ipfe pro
tribunali rerum precia indicare]. Porro in caftris chlamydem indutus m u-
nns gladiatorium exhihuit,natalem autem filij eius Praetores iniuflu ipecta
culo Qc epulo decorauerunt, quod poftmodo etiam ab ijs qui uellent factu
CuJnterim Mefialina cum ipfa libidinofe uiuebat,tum alias mulieres ad im Mejjalitue libi »
pudicitiam cogebat, multascp in ipfo ut Palatio in prasfentia ac confpectu do.
maritorum adulteria committerent,adegit:qui ipfi in eare obfequebantur,
eos honoribus ac magift ratibus ornabauqui uero fe in id flagitrj no demite
tebant,eos odio habebat, ac exitium afferebat. Haec tot dC tanta fcelera diu
Claudium latuerunt, cui ancillas Mefialina componebat thoro , ac eos qui Claudij ignori
indicium aliquid deferre poifent , b eneficij s aut lupptioj s prasuertebat : ita tia'
Catonium quocp Iuftum , militibus Praetorianis praefectum, cum Claudio Catonij lufli
aperire quip piam flagitij uellet, nece praeuenitfiuliam quQcme filiam Drufi int™tus, er
Tiberio nati, quae uxor Neronis, Germanici filij, fuerat, adulatione ducta, Suarum lulia*
ac alteram Iuliam Germanici filiam interfecit. Tunc etiam eques quida, in- tum.
fidiarum Claudio factarum infimulatus , de rupeTarpeia per Cofs. dC Tri¬
bunos plebis deiectus efi. Dum haec Romae geruntur, eodem fere tem¬
pore A. Plautius, Senator, uir clarifsimus, in Britanniam exercitum duxit, A.p Uutijin
Berico,qui per feditionem infula exturbatus fuerat, Claudio ita perfuaden Vritdniam «c-
te* Plautius tum Praetor, difficulter exercitum e Gallia abduxit, indigne fe^ Mjtio.
rentem, quod extra orbem terram bellum efiet gerendum, multum cp tem- c' •
poris cunctando extrahentem, Aft: ubi Narcifiiis a Claudio mifitis tribunal N arciffus a mi
adfcendere,& exercitum alloqui mffituit,tu- 1 maiori indignatione htibus expio *
ni1 ites accenfi , conclamauere confeftim tritum ilh'% Io Saturnalia, ( mos flts.
enim eft Saturnalibus, ut id feftum habitu dominQrum ferui celebrent, )fta
I ImcP u°lentes Plautium fecuti fimt.Copijs in tres parces diffractis, ne uno
oco appellentes prohiberilittore pofient,retro acti a.uento in tranfmifsio- ^
ne nonnihil moleftiae fenferunt: animo tamen f Repto, quia fax ab ortu foJf
ls a<a 0ccidentem,qua nauigabant, difcurriffetdfi^M®^^ fimt, nemf
ne prohibente .Britanni enim cum ob ea quae nar :p, eosi^ ‘ J ''

3

S

[iaduenturu&
yredid

A

A

/

414 DIONIS ROM. HI ST. r/y

credidiflent,non conucneranttideocp non congrefsi, in pandes fe ac fyluas
abdiderunt, fpeRomanos mora extrahendi,utreinfecfta difcedcrc cogt'.
rentur,ficutlulio Ccefari acciderat . Proinde Plautius tjs indag adV/nul t
laboris exhaufit.Poftquam inuenit, ( erant autem non liberi, ledi Igibusdi
Cataratacus. uerfisfubiecfti) primo Cataratacum , poftTogodumnum Cynotellini' B*
Togodumnus. lios uicit, patre ante mortuo. Fugientibus his, partem Bodunnoruinfidem
CyncbeUinus. accepit, qui Catuellanis parebant : prtefidiocp ibi relicfto,adfluuium quen'
B odunni. dam pr0grcfTus eft :que quia fine ponte non poffe a Romanis tranfiri Bar"
Catuc 4m. J3ari- credebant, focordius in altera eius parte caftra habebant. Igitur JPlat*'
Germani boni rius Germanos mifit,folitos etiam rapidifsima flumina facile in armis trana
natatores . re.Hi hoftem inopinatu inuadentes,n eminem uirum fauciarunt,equis ta U'
tum qui currus traherent, uulneratis, quibus turbatis nefeflbres quide cofl
Vefaa- jftarc ualebat.Tum Flauium V efpafianu ( quifiimmo pdft Imperio potitus
fianus. eft ) huiuscp fratrem Sabinum legatum miiit , qui ipfi etiam traiedto amne,

Sabinus, permultos Barbaros improuifo interfecerunt . Neque uero reliqui fug<yc
dcderuntjfed poftero die pradium incerta uicftoria conferuerunt,donecC*
C. Stdius Gcta. Sidius Gcta cum prope inhoftium poteftatcm ueniffet,itaeos uicit,utel
propterea honores triumphales, quanquam Confulno fuiflet,datifint.lm
Tamcjisflu- de fe barbari ad fluuium Tamefin,qua is in Oceanum fe exonerat, eoc^ w
tuus. fluente ftagnat, receperunt, eunfcp facile tranfierunt, locorum quae firma #

peruia eflerit gnari: eos Romani infequentes periclitati funt,mox cum Gct
mani iterum tranauiflent, ac iuperiori loco per pontem quidam tranigte^
cflentjiindicp Baibaris circunfufi magnam ftragem ediderunt,reliquositC/
ro inconfultius cofecftantes,in paludes inuias inciderunt, multoscp' Tuorum
amiferunt. His de caulis, 8C quia T 'ogodumni interitunon modo nihil rem*
ierant Bi itanni,ied acrius ad uindicanda eius cladc^i bellum parabant, iic'
ritus Plautius ultianon proceisit, ledquftodiaeorum qua: tenuiflet pofi'
ta, Claudium acceifir.iuflus id facere, fi quid uiolentius cueniret.ad qua eX/
peditionem cum omnia multa parata erant, tum elephanti contratfi.Claii'
Vitellius Con dius accepto nuncio,rcs urbanas, acmilites etia Vitellio collega: fuo, ( cui
M Confulatum itidem ut fibi ad fex menfes dederat ) mandauit, ipfe ab urbe
Oftiam deuecftus nauigio,inde Mafsiliam eft, reliquo cp itinere partim teiv
ra, partim mamhcio, ad Oceanum uenit, tranfmifitcp in Britanniam, dC ad
copias ad 1 amefin fe expeefiantes perrexit, Qj,iibusadfereceptis, tranfi
greflus fluuium, cum Barbaris, qui ad eius ad u en tum Conuenerant , fignft
Camalodunu. collatis dimicauit,uicftoriacp potitus eft,& Camalodunum Cynobellinirc'
giam cepit, multosqj inde ui,aliosdeditioneinftiam poteftate accepit. Ob
imperatoris hxc aliquoties Imperator ditfus eft, contra inftitutum Romanorum :nc$
nomen. enfm fopius quam femel licet uno de bello id nomen adfumerc. Porro Bri'
tannis Claudiusarma ademit, Plautioqj eos regendos, fubigendosq^relF
Honores c lau- ftuos mandauit,ipfe Romam contendit, generis fuis Pompeio & Silano cfi
dio decreti nuncio uidloria: praeRfsis. S enatus rebus geftis cognitis, Britanici cogno

Aerea Caijnu- mentum ei, triumphi, ludos annuos, arcum trophaea ferentem in urbe, a'
tnifmata confla liumcpin Galiia:( unde in Britanniam traiecerat, ) filio idem cognomen, pt
ta. quafi proprio fuo nomine Britannicus diceretur, Mcflalinae primum in co\

Mncftcmhi- feflu locum, ut Liuiae quonda,utcp carpento ueheretur,decreuerut.Contt'a
faionii fatu^Cajj memoria tegre ferent/y, omne aercu numiftna quod eius imaginem ha
d Mcffauna fa beret,coflari iuflfe^5^^uide facium, non tamen tes in meliore ufum con
x - *' ufrfum, quiaJufifilinV^ eo Mnefteris hiftrionis ftatuas fecit , hanc ei fax

t? P' con*

r'K.Ai

\

'Cofuctudinis gratia referes, quia is ante Caio quocp familiaris fuerat. Huius
Miieftjms amore flagrans MefTalina, cum nullo modo necp pollicitis necp MejpdiM quo
minis ad^pneubitum pellicere pofTet, cum marito locuta eft, petens ut fibi Mncfle*

minis ao^pncubituni pellicere pollet, cum marito locuta eft, petens ut fibi M?TC/^S

cum parare cogeret, quafi alia in re eius indigesritaq* cum Claudius ei man ris C0MCW^
daifet,u vMefTalinae in omnibus quae iufsiffet, morem gereret, coqtcum ea Pom'
Mnefter, quafi id quoq* ab eo iuftus. Eodem modo permultis cum altjs e-
git Meffalina,ita adulteria perpetrans, quafi confcio dC permittente Clau¬
dio. Caeterum Britannia parte aliqua fubacfta, Romam redqt Claudius C.

Criipo n.T. Statilio Confulibus,fexto quam difcefleret mefe,fedecimtan- An. V. 0.75)7*
tum diebus in Britannia acftis,triumphauitcp cum reliqua pro more agens, Triumphus
tum per gradus in Capitolio genibus adfcendens, leuantibus eum utrinq} Ctapdif.
generis.Tribuit autem no Confularibus modo, qui eainmilitia affuiflenr,
fcd Senatoribus quoca alrjs triumphalia infignia,folitus hoc etiam in mini¬
mis rebus profufe ao-ere. Rubrio, autem Pollioni praefecto fuo imaginem Rubrius Pol
quoque, ac fedem inter Senatores quoties ipfum in Curiam comitauiilet,
cpcefsit:ac ne nouumid facere uideretur, dixit Auguftum hoc idem Vale¬
ro cuidam Liguri tribuiffe . Laconem qui prius uigilibus praefuerat, tum k4co.
Galliam procurabat, his ijfdem ac Confularibus praeterea honoribus orna
mt. Deinde ludos triumphales edidit,acceptaadid Confulis poteftate ♦ Hi L udi trium -
Mi in duobus fimul theatris exhibiti funt, ac faepius ipfoa fpecftaculis di- fodes,
§teflb,alij ca curarunt: cquoru certamina tot promifiqquot dies ille admit¬
tet, plura tamen quam decem nonfu^re.nam inter equorum curium urfg
€*debantur, athleta? certabant, nueri ex Afia euocati nvrriiicam faltabant. Pyrrhici falti -

rcliquife dederent, decretum eft ut omnia pacfta qua? Claudius aut eius le¬
gati icifient, rata effient, quafi a S.P.(TR.fa<fta ♦ Achaiam &C Macedoniam
aam inde a principatu Tiberi) a praefecftis elecftis adminiftratas,forti reddi- Circa magiflra
dit.Prartorcs qui pecunite publicae curandae praftuifienqabrogauit, Qiiae- tusquxdama
ftoribus eo munere, ut antiquitus infti tutum fuerat, mandato :non quidem Claudio immi u
Ut annui ij effient ( ficut olim & Quaeftores, dC hi deinde Praetores fuerant ) tata'
fcd ut duo ad triennium ei negocio praefluit : atep hi ftatinjPraetores dein¬
de creabantur, pecuniamcp pro eo ac uifi fuiflent fuum mtiftSs obij ffie, acci-
piebant.Praefecfturas autem Italiae extra Romam omnes aboleuit, ac Quae
ff oribus mandauif.Praetoribus quaedam iudicia, a Confulibus olim cogni-
ta,cornmifit;militibus,quia ex lege uxores habere nequibant,ius maritoru
concefsft.M.lulio Cottio paternum principatum, quem ad Alpes lui nomi -M. I ulius Cot -
uishabebatjadaiixit^tuncprimumeumregemappcllans.Rhodiosliberta-
5epriuauit, quod Romanos quofdammcrucemfuftuliffient.Vmboniu Si- Rwdijsliber-
°nem prxfecftum Baeticae accitum,Senatu mouit, quod in Mauritania mi ** a nn^f' >
futibus parum frumenti miffiffietihoc ei crimen obtentum, cum ob id ple- . ™ °mll~
r exeMqnialibertos quofdam offendiftet. Atque h’ quidem Silio omnem c'lus* ^
a"}.: uPelle(5rilem profcripfit copiofam elegan!$n, quafi omnem di-
« ir;-! ^urus;nfhil tamen uendidit quam ueftem Senatoriam, oftendens ni-
1 1,31 ^liaccidifle, ac poffiefepriuatubeneuiuerc. Nundinae quoqj tum N undmttraf-
Pr°pter facrifteium in alium diem translatae :id ipfum alias quoque faepefa-
mn. Annus infequens M. Vinicium iterum, Suilium Coruiniim habuit '79 *

on.uiles.Tunc Claudius omnia folitaiuram
ur vU e Pro^n'buit, atque ita ut olim, unus ex F

y

6 DIONIS ROM. HIST.

reliquis collcgtjs pro omnibus iufiurandum dixit, quod per multos annj _s
SUtuMponen* feruatum eft. Quoniam quidem uero urbs imaginibusreplebatur ( icc
di modus impc enim omnibus qui uellentpidura, sere, lapidecp fuam errigiem p j
rdtus. plerafq} earu loco mouit Claudius, interdico ne quis in pofteru^i pr

iniuftu Senatus hoc ageret, nili quis opus aliquod aedincalTet aut 1 -

his ac eoru cognatis permittebat, ut ijs in locis memoria lui pone e •
Praftedum quendam prouincia? propter dona capta exilio puniret,
qua? is pra?fedtir£ tempore acquifiuiflet,in publicuredegiuacne u
gereiudicium Prefedi poiTent, nulli ftatim unum poft alterum imperi
dit.Decretum quidem id iam ante fuerat, ut alq poft aliosjcitra eX(Flat*

' forte in prouincias mitterentur, ac ne quis exacto officio aliam exaiiaP .

grinationem fufeiperet, ne uidelicct deliba uelimperqs, uel peregrinau
nibus continentib.impunitaredderentur,uerum exoleuerat lam.Clau *
nero utrunque tam diligenter feruauit, ut ne fuorum confilianorum uUu
paiTus fit ftatim prouinciam adfe pertinentem foran qiianquam nonn
los pateretur biennio toto pra?efle, ac aliquando deledos m eas mit
Qui peregrinationem extra Italiam petebant, concedebat quidem r)
confulto Senatu, tamen ut q lege abefle uiderentur, iubebat Scnatulco
tum fieri.Verumid pofteriore demum anno fadurh eft . Eo uero ternp
ludos uotiuos,quos fua? expeditionis caufa promiferat,cdidit,pkbiq$ fi1

Vonitiuum ex publico frumentum accipiebat,infingulacapita trecenosfeftertios

cUudij. uifit,quanquam fuere qui pius acciperent, QC nonnulli mille ducetos qUin'
quaginta adepti funt.Eam pecuniam nonipfe omne diftribuit, fed partem
generi eius,cum plures in dies fefiargitio proferret, quibus ipfe ius uolcbat
dicere.Saturnalibus quintum diem, a Caio additum, ac ademptum deinde,
Ckudiiis Solis reftituit.Quia uero natali fuo defedus folis futurus erat,ueritus ne quis in'
defittum&e- de tumultus exiftcret,cum alia quoqj prodigia quardam accidiflent, pubi*'
<tufdspr£' Ce edidit non modo futurum id deliquiu, fed tempus etiam, quantitati

Airit. ' r ™ nitas neCPlPlftr» <>iTP>r»t»Tt*ir fiTtil* Hitm ifmod

ius QAufds pr£* ce edidit non modo futurum id deliquiu, fed tempus etiam, quantitatem#
dicit. eius,caufascp ob quas neceflario euenturu eflet. Caufa? funt buiufmodi. Ltf
c<mf<e cclipfiu nainftafolem (ut certum habetur )fiue proxime ei fubkda,fiue Mercurio

SoUscrLun*. etI*an1jYenericpfuppofita,moueturinloiigitudinemac altitudine, quenv
admodum S^Sf^hdetur curfumhabcrefuum:fed pra?tcrca etiam in latittf'
dinem,quod oBli nequaqua conuenit.ProindeLunafi refpcdu afpedtfS
noftri reda fub Solem ueniat, ac infra eius radios currat, fplendore eius q^1
fn terram defertur, hominum altjs magis, alijs minus occultat, nequaquam
uero eum obfcurat: nimirum cum Sol femper proprium lumen obtineat,
neque unquam id amittat, unde his etiam quibus Luna non ita opponi'
tur, ut Solem obtegat, integer uidetur . Hoc ita Soli accidit, ac tum ita fu&
Chudio editum eft. Porro Luna (neque enim alienum fuerit de ea qu°'
queloqui, quando femel eum fermonem attigimus ) deficit, quoties ere'
oione oppofita Solii quod ei in plenilunio, ficut Soli deliquium incot»
iundione obtingit )[ umbram terra?, qua? habet met£ feu turbinis hgur3|
incidit.Fit hoc, cum Mnedio latitudinis fua? mouetur, ac tunc luce quam

Sole accipitdeftituta,ipfaper k qualis fitapparet.Circumadohocann ,

kn:v.C7W Valerius Afiaticus iterum, M.Silanus Confulatum acceperat. Silanus te
' \ pus maoiftratui fuo praeferiptum exegit : Afiaticus autem ad Confulatu
toto anno gerendum deviatus ( quod alijs etiam euenit) ultro fe r eoaD >
•cauit,non fi 9 quidem* Veruntamen altjs inopia caufam F
Buit,cum fultus lud^,\imCircefium immodice excreuiflent, quta ntc

A

LIBER LX, 4:7

quater cettabatttr: Afiaticum ipfx diuitix mouerut,quas cum magnas pofi
ideret, ne praeterea propter fecundum Confulatum molcftus, inuidiaecp a-
iiorurn obpidxms foret, demittercfefpontefuaftatuit, quo tutior a pericu>
ls e“^t;V^rum id ei confilium irritum fuit, acproptcr fuam opulentiam pe
ri]t* Vinf|i'us uirilluftris nihil quidem a Claudio paffus eft, cum fe ocio bi M VlrJcius 1«
cura fuarum rerum feruaret : at a Mefialina , cui fufpedlus erat , quoniam ea U* maritus 2
uxorem eius Iuliam occiderat, indigna nteinfuper quod coitum fuumrecu ^ffahna uc~ ^
lauet, ueneno necatus efl, publicocp funere laudatione (multis enim ea ueno ncc4tus»
concedebantur ) ornatus. Verum Afinius Gallus, Drufi frater uterinus, in-
iidiatus quidem efl: Claudio, no tamen morte,fed exilio muldlatus : fortaf- Afinius (UUm
fis propterea etiam, quod necp exercitum parauerat, necp pecuniam cotra- cUudip
xerat,fed multa eum infania, quafi generis caufa in Romanos uoliEntes im- dutm
perium habituro, ad ferocia prouexerat:potiisimum autem ideo, quod fla- tur'
tara minima, ac deformitate fumma praeditus, defpiceretur, acrifum magis
quam periculum mereretur. Laudi haec fummae Claudio fuerunt, ac profe^

^oid quoqucum quidam Libertus Tribuno plebis patronum fuum defer
reqac contra eum lictorem petcreqacriperetcp, indignatus, hunc QC eius fo
ciosfupplicio affecit, edixit® , ne quis auxilium eis qui contra dominos ita
agerent, ferret: qui tuliffeqeum ius alios accufandi amilfurum. Atqui cotra
Kgte omnes ferebant, mulieris eum,et libertorum fuorum effc mancipium, Claudia i uxo~
potiisimum ubi in gladiatorio quodam certamine Sabinum Galliae fub Ca o4 famulo-

*° praefidem perdere Claudio alijscp cupientibus , eum ( erat enim adulter rm W4WC,PIW*
apLus ) Mcffalina eripuit. Eadem Melfalina quoque non fine omnium do- s-&mus.
lore detinebat M^elierem , abflracfhim a theatro, ac quoties cur non falta- m nefter Mef*
**f> mentione populus faceret, miratus Claudius id effet, cxcufaretcp inter jalinx adulter .
a!ia,eum fecum non effe . Etenim credentes uere eum quae fierent lgnora-
*'e,d olebant folum ipium nefeire quid in regia rerum gereretur, que iam ho
ftibus etiam innotuilTent,indicaretame ea nolebant; >uerecudia MefTalinax
&Mnefleri parcentes, qui non minus populo propter artem, quam formae
caufa Meffalinae gratus erat-Tam egregius uero artifex faltadi erat, ut cum
ab eo magno populus fludio contenderet, ut quandam fabulam praeftan-
tam ageret , efcena profpexerit, dixeritcp, non poffe fe id.^ere-quia cum
Orefte dormiuiftet.Claiidius porro, cum caufa: innumera? dneeptarentur,
sc quife cafuros fua timebant,uadimonium defererent, edidlo reflatus ell,

L contra abfentes etiam intra certum diem pronunciaturum,idcp re confuv
^auit.AnnusfcquensCiaudium iiii,L*Vitelliijin-Confiileshabuit,An^ An.V.c. 8oo.
no ^°nice odingentefimo.Mouit tum Senatu aliquos Claudius, quorum
pleriqj non inuiti,fedlibenter propter egeflatem exciderunt . Et eum Sur- Sariinias GaU .
?In*us quidam Gallus , cui ad Senatorium ordinem tuendum opes fufficie- Ius.

arxt, Carthaginem migraret, celeriter eum Claudius reuocauit, aureiscp fe
eum compedibus ligaturuni dixit: ergo dignitate a prmeipe illigatus, Ro- Aurexcompc-
in alienorum libertorum fcelera gr / Jiter animaduertens ■

Cllud prot induiric> uc cum quidam PantCttiimlSs in theatro uulgatu

T °lerarier nequit beatus uerbero, uniuerfuscp populus in Polybium P olybij^iaU- ’

IlIS mertum intueretiir, ac Polybius clamaret , didfum efie ab eodem dijlA<rtilicen
poeta: 1 < fafa

P . extitere dr caprarijs, impune id tuf^#SrWdam delatis, /

1 a nnlxdiasipfi ftruxiflent, contempti reliqui, qv tf dicerlv^on eodemf*-My

* A rqodo

41S DIONIS ROM. HIST.

valcrij Ajidtt- modo depulfceacde fera uindicffam expetendam : Afiaticus autem apud
ci mtcritus . eum caufam dicereiuflus,paruabfuit quin euaderet.lnficias eniroibat, ne>

que fe quenqj horu,qui cotra ipfum producti effient teftes, agne, icere dice
bat:tum miles quife confilrjs eius interfuiffe perhibebat, iulius ^fiadeutn
demonftrare, caluum quenda forte aditantem indicauit:earemr?fum uer'
fa multum, Claudiocp iam de abfoluendo Afiatico cogitate, VitelliusM«'
VileHius ea V- falinx gratificans, oratum aitfe ab Afiatico , ut liceret fibi qua uelletmorte
nm Afiaticum perireata demum Claudius exiitimans conficientia uicftu eum icipfium mof
morti tradit, te damnafle, hominem interfecit. Eodem anno apud Theram infulam pai'
infu denata. uai'nfuiacnatacft,ante non uifia. Quia multi feruos aegrotantes nulla cura
ejemugro dignabantur, fied domibus erj ciebant, legem tulit Princeps, ut qui ita extur'
7> * bati ad fianitatem redijlTent,liberi effient. In Britannia circundato a Barba'

l\tus patrem ris Vefpafiano,& in extremo periculo uerfantem, Titus filius eius patrime

Vcftafimu eri tuens, coronam! ~ ‘ . . . ~

p/t.

lotiim Pauli nonnullas etiai

U. 111 CALA CUI KJ JJCI AtUlU UUJUUULU1) lituo ALilUO UUJ J-'** *

1 hofiium incredibili audacia difiecit, fugientescp infecutus
is Britannici belli caufa, quod egregia id gefsiflet confeci»'

. .. cecfidit. Plautius Britannici belli caufa, quod egregia id gefisifletC-

n. Domiti] fet'qUe ,a Claudio laudatus efLactriumphauit. At Cn. Domitius Corbtf'
Corbulonis in - .* — ~ - r- — - -

Germania res *° *n Germania exercitui pratfetflus , milites exercuit , ac Barbaros, in prl'
gcfa. ni,s autem Chauchos uexauit : cuius ubi uirtutem aefiudia Claudius eo*

Chauci, gnouit, non pafius maiora augmenta accipere, exhofiico rcuocauit* h*

redijt Corbulo dieffo parens, hactantum uocecmiffa, felices fuifie qu°n/
dam exercituum ducesiquo oftenderet prificis illislicuiffe citra periculum
praeclare rem gerere, fiux uirtuti Imperatoris inuidiam officere. Triumpi
. , __ nit tamen nihilominus. Irerum copijs pnepofitus, nihilo minus eas in exef/
fi^buitjCumcp pax eflet, eorum opera fofTam a Rheno ad Molam p*'
duxit, longam ad millia paffuumxxi.ne fi fluuijarfiuante Oceano reflui
tes ftagnarent.Meflalina uero adulterijs &ftupris no contenta/ iam enim
jAcfT&lintftu- etiam in lupanari in Palatio fiefic Salias primarias fioem in as profti tuebat)
f ra cr nupti* maritos quoque fimul multos, ficilicetlege^quadam habere cupiuitJdeo^
cum C.Siho. Silio nupfit, nuptiascp magno fiumptu parauit, regiamep ei donauit, prc'
ciofifisimis quibufep Claudij rebus in eam congefiis,denicp Confiulem enm
defignauit.Haec omnibus audita tnfaqp/olus Claudius ignorabat. Quipp*
rei frumetari^^plicandx caufa: Oftiam iiicranMeflalinauerd rclicffalD
ms fimulatione nioibi,magnum conuiuiu infitruxerat,in eocp fumma cum
libidmeluxuriata fueiat . Nlarciffus Claudio ab ea feiundio pellicuminifi^
rio omnem rem aperit. Ergo reuerfius in urbem Claudius Mneftere & tnd

fierem rt Mrf l^’s a^10S trucidauit, lpfamcB deinde Meffalinam : paulo 03 p oft fratris fui
- J ' llom Agrippinam, matre Domi ti} Neronis, uxore duxit, forma infignem,

N dreffus in¬
dex rei.

Claudius me. tQsa

Ulinam ctdit. Ham Agn’PPfnam> niatre Domiti} IN eronis, uxor£ duxit* forma infignem,
N uptieCUu- ^ cluaca^ eJma lIt PatPIum crcfi1<a fomearet,fiolacp cum eo eflet, blandiu*
dij cum Agrip accepta,quam fratris filiam decet. Agrippinaubi primum in regiam uenif»
pina, mulier tracftadisnegocpsaptifisima, Claudium flatimfiuiiuris effecit, qui?
eius beneuolentia mebantur, alios metu, alios beneficijs fibi deuinxit.Cla1*
dio,quanquam ipfieUxfie natos liberos haberet, perfiiafltutfihufuumado'
Ncr,° **°PU- ptaret,eumq3 ad gerchdu Imperium inffruxitfubpra?ceptoreScneca,cob
tur a^C au 10. Jegitqp ei ineffabiles diuitias,nihil fiordidifisimum etiam ac minimum qUo£*
Seneca. pecuniam parandam faceret, omittes, omnes quacunc^ ratione locup^

tes demerendo, multos nropter opes interimendo. Aemulatione lmpu^3
ii nonnullas etiam illpftr^-ficcminas rnorte affecit, inter quas Lolliam Pauli'
nam Agnpp^nam, quod tiarum Claudf) aliquam habuiffet. Huius occifea

natoilit. putallatui}^iBi,cum n vn agnoficcret,fiua manu os eius aperui/dentcsq? Vc
V-dl Jc cubari

LIBER LX. 4^

culiare qvippiam habentes infpexit . Mox in Meflalinam plane commuta¬
ta eft, tum pradertim, cum Senatus ei honores quofdam,utq3 carpento lu*
ais uehrretur, decreuit. Quo tempore Claudius Neronem Agrippinae
nlium aaoptauit, generum quoque eum fibi fecit, filia tamen prius ado- N ero gener fit
ptanda in aliam famiam tradita, nefororem fratri coniungere exiflimare- uitria,
tur.Eo tempore haud leue prodigium accidi^cum ea die ardere coelum ui-
ueretur.In palude quadam Claudius exhibere naualem pugnam cupiebat, Ardor coeli .
cinxeratq? eam ligneo muro, fixeratq* tabulata, conueni ente adfpedfandu ^atiaUspu-
jmmenfa multitudine. Veftitum quifcpfuo arbitrio,militarem Claudius dC
Nero geftabant, Agrippina chlamydem auro intertexta induerat. Quibus ltf^S^dio
depugnandu fuit, morte damnati erant : utrinque naues quinquaginta ha- cdltm' \
cebant,partiu alteri Rhodiorum,alteri Siculorum nomen. Primum utricp
^ unum congregati, Claudium his uerbis compellauere : Aue Imperator,
morituri tefalutant:poftcum falute non impetrarent, fed nihilo minus pu¬
gnam naualem cSferereiuberentur, tantum nauibus ordines inuicem per¬
vadentes , non ante ad manus uenerunt , quam ui coadE mutuo fe trucidjt'

*vnt . Cseterum Narciflus ita ludibrio habebat Claudium, ut fama fit, cum
•Bithyni ius dicete Claudio multis clamoribus Iunium Cilonem munerum lutiutcilo men
naud mediocriter captoru accufaret,qui praefedtus ipfis fuerat, Claudiuscp dacio Narcifii
prae turba non mtelligens qiiid uellcnt, afsiftentes interrogareqquid^am fcrmtui.
mcerent Bithyni, Narcifium mentitum refpodifte, agere eos gratias Iunio:

credentem Principem fubdidi'ffe:Pr^lit ergo adhuc eis bicnnium.Por
ro Agrippina publice quoqj perfaepe deRepublica refpondenti, aut lega¬
ns audienti Claudio adfuit, in proprio trib unali locata, maximum id fp e-
yaculum Julio Galico oratori caufam agenti iratus, in Tiberim iuxtaipfe Iulius Galicm
iurifdicffionem exercens,eumabijciiufsit. Vnde extat perelegans Domitij orator.

Afri, patroni reorum fuo tempore prteftantiisimi,iocus, cuius auxiliu cum domitij Afri
quida imploraret, a Galico deftitutus : Qjuis, inquit, tibi indicauit, me nata loaw*
torem Galico meliorem efle cTnimuero Claudius Agrippinae adhonibus,
quas quidem com peri fiet, iam infenfus , fiiiumqj fuum requirens Britanni-
cum, ( quemipfa confiilto pleruncp afpedhii fubduceba^Ieroni filio (uo
priori marito Domitio, omni modo Imperium parans) nec ferens mo¬
do quae fiebant, confilia Agrippinae deprimendae, filium qj fuu iucceflbrem
hvpcrrj relinquendi rationes cogitabat. Quod ea fentiens, metuqj percul-
*a,ucneno confilia eius praeuenire ftatuit ♦ Et quoniam uinum, quod pluri-
ni° ^cmp er ingerebat, ac caetera uidtus ratio , qua ad fui cuflodiam Impera¬
tores ututur,ne luderetur obfl:abat,Locufi:am famofam ueneficiorum cau- Locufla ucne-
a mulierem adfeuocauit,uenenumcpeius opera immedicabile praepara- fica .

boleto infudit : proinde ipia de reliquis comedens, medicatum Clau- Claudius ab A-
i°)rnaximum uidelicct,6d pulcerrimum,manducan/;kim exhibuit. Hoc pa Sfippin* uctie-

cfT C^~us infidijs ille, e conuiuio quafi temu,$itia oppreflus elatus no ncc4tur.

>quod erat ipfifrcquens:no<flu autem amifla loquendi audiendic# omni
raT 'tatC ^letn c^au^f> 1 1 1 Idus Odfobris,cum uixiuet annos lxii i,impe-
. et?^T1,I1[>1'nenfesq3prxterea vn i.dies xx. Vt efficere hoc pofletAgrip- f'

PJna, Narcifium in Campania, quafi aduerfus pi^dagram aquis eius regio- Campa-

^ulummamandaueratjattcntifsimum domini ^eu^xuftodem, & quo lia:.

nuncluarn 1C^ facinus perpetrare potuiiRt q?%qque interitu jjwardfii opu -

t aiS/ °^itumfijb[ecutusefl:. Fuit is Narciflus hd nmueatei^peftatepo- Imtia&obi* f
nti simus , ut qui amplius quater millies feflertil Vp oflede?C> nj:Jrn ur- tm>

A bes

DIONIS ROM. H I S T. L I B. L X

bes regescp coluerint : idemcp iam inflante percuflforejegregiunvfadlum v
didit, crematis omnibus Claudij literis, quibus fecreta contra Agrippinam
ac nonnullos alios continebantur,quaein fua ipfe poteftate, principi a libel
lis quod eflet, habebat. Hic fuit Claudio uitse exitus, nimiru a Coineta tam
frodigU qua diu uiio,pluuia ianguinolenta/ulmine in figna praetorianorum militum de
mortemclau- lato, ipontanea templilouis ui<florisapertione,examineapum incaftris
^ * f" con§reg^to,ac morte fingulorum ex omnibus magiftratibus hominu pt£'
ru « monftratus. Sepultura, & ait) honores ei, qui Augufto, omnes cotigerunf*

y . Agrippina autem ac Nero lugere fc eum, quem necauerant, fimulaucre,e'
b.Jupj Gallio* ucxeruntcp in coelUm,quem e conuiuio extulerant. VndeLJultj Gallionis,
qui frater fuit S en ecae,urbanifsimum extat dictum . Scripfit quidem Sene'

' ScnecaUbcr Ca etlam ^rum, <x7roKotoKuo{oi<ny titulo , quafi diceres de immortalitate funr
de morte cku parta :fed Gallionis iocus memoratur, paucifsimis uerbis plurimaanv
^ biens.cum enim eos qui in carcere necantur, magnis uncis in forum carni»

N eronis de fun ces>acinde in profluentem protraheret, unco Claudium in coelum raptum
facete di- dixit.Necp illud Neronis memoria indignum,qui fungos deorum

fiunt. cibum efle dicebat,quoniam Claudius etiam boleti

efuDeus eflet faeflus.

JFINIS DIONIS ROMANAE HISRORIAE,
Guihclmo 'KyUndro Augufiano interprete»

<&'

DIONIS NICAEI,

rerum Romanaru a Pompeio

Magno, ad Alexandrum Mamaeae fi¬
lium Epitome, IoanneXiphilino au-
tore,& Guilielmo Blanco Af
bienfi interprete.

Qua ner fio diligenter eU.quibm in loci* oportuit, a g m,
xY LsANDi^o ^Augujlano cafiigat*:

N

/;

j

i

4*3

gvilielm vs blancvs georgio arme-
maco,Illuftrifsimo atcp amplifsimo Cardinali '
fuo S»

V M me domum tuamfuperiore anno recepi f es , Georgi llluflrifiime atq*
optime, nihil mihi potius fiat, quam curarent eximium et fingulare fiudium
meum, quod in te habui femper, multis rebus perficeres ♦ Constitueram e'
nim cum Romam uenirem,me tibi totu aliquando dedere , et in te omnia mea
ponere, &quaficonfecrare. Ad quamreM multa me impellebant caufa
fed in primis uera illa fama , qua de tua flngukri humanitate, fuauifi*

misfi moribus habebatur, opinio.Accedebant etiam fludia doflrince3quibus
tu non folum d pueritia deditus fuiflifed etiamad ea diligenter exercenda ita reliquos omnes inflant
mafaut apud Ruthenos, cum faflus effes eius gentis epijcopus, multos tuo exemplo, maximis fi be*
Heficijsad hcecSudia literarum ac humanitatis excitares . Qua cum flatuijfes nunqua intermittere f
m maximis occupationibus tuis , efesfipofiea d F rancifco rege Galloru optimo ac tui amantifimo
mijjus ad Venetos levatus, atq- inde huc Romam ad Paulum 1 1 I.Pontifaem Maximum, naflus oc*
caponem, magnam operam pofuifti in reftituendis optimis authonbus,& ab obliuione uindicandis.
Quorum magnum numerum non folum undiq>perquiri ac defcribi iufifli tuis fumptibus t fed etiam •
Regi omnium bonarum artium fludiofifimo,ut idem faceret, mi fis in omnes partes E uropce doflifi
ms hominibus , facile, perfuafifli . Deinde cum efjes propter has legationes obitaslilere cooptatus
ln ordinem Cardinalium , ad illuftrandam nobilitatem tuam, & ad memorium laudum domeflica *
cum, nempe ut tu unus memoriam maiorum tuorum Armeniacorum principum, quos uiros' clarifii *
MosjuijJe confiat, & potentifamos in Aquitania, dignitate fimul & uirtute renouaresiexifiimafti
Manendum tibi ejje femper in propofitofufceptofi confilio,ut abs te ueteres libri ab obliuione homi
niim atque fikntio uindic arentur, ln quibus fuit Epitome Dionis : qua cum forte domi tua in meas
peruemjfet manus, cuperem que ( ut principio dicebam ) ut tu meam erga te uoluntatem cognofce *
res,ccepitua caufaipfameGraco inLatinum conuertere. Quainre aim tibi opera mea fatis face *
re uideretur, iufifesfi mihi, ut inchoatum opus abfoluerem : magna latitia fum affe£lus,proptere a
quod, tibi, quo nemo authoritate apud me plus ualet,neq; uoluntate, rem gratam feciffem. I taq± cum
rufticarer hac aftate cum lacobo Sabello, nobili fimo & clari fimo Cardinali, omni Audio con*
tendi, ut hunc Xiphilinum tuum, cum in urbem redij femus, tibipofem latinum offerre, ac dicare ♦
Quod cum faciam hoc tempore, non ab re erit, ut opinor, fi pauca de Dione & Xiphilino,.defi ra*
tione,quam fum in interpretando fecutus, dixero, quo pofis rem omnem fac cognofcere Agitur

E>ion N iceeus nobili genere natus, patrem habuit Apronianum proco) fulem Cilicia , I pfe uir fena*
forij ordinis, & bis conful fuit, Ver fatus efl in fludijs bonarum artium, uideturfe ut de Socrate ac*
cepimus , habuiffe diurnum quoddam , quod daemonium appellat, cui parebat femper ita ut ob eam
caufam conieflor fomniorum,& interpres portentorum efet.Scripfit enim librum de Somnijs,&
prodigijs, quorum caufa Seuerus principatum fer ab at. Quo libro in lucem edito, mi ifofi ad Se*
Herum, imperatum efi ei in fomnis,ut animum ad fcribendam hi floriam applicaret. Itaqficribere cce
fa^qua gerebantur illis temporibustqua cum ipfi Seuero,& cateris maxime fatisfacerent,fta'
tw omnia, quee fpe flabant ad populum Rom.perfcribere, puefertim quod, ei confirmatum efet di*
‘mtUsyanc hifloriam, quam relinqueret, magifiram uitce, nullo uwfbm temporis facio effe peri*
o ^nulHfaim6 confumpfit annos decem in colligendis & coaceMndis jjs rebus ommbus,quas
lt populus Romanus ab urbe condita ufque ad mortem Seuemjsfi compofitis rebus, facio an*

■ °rUm .jAodecint, ccetera,uti fucce ferunt, ufque ad fecundum confutatum fuum, qui fuitj Alexandri
JmPorl hs, peracutus eft.De quo Imperatore fcripfapauca,propterea quod non efi Rcm<? diu co *
T incl^lt in tnorbum, cum ex Afia m Bithyniai^uenifettquodfi ex Bithynia mifjus

!■ m Aegyptum. Cum fi inde reuertiffit in Italiam JiSvf Aifi^fafi prattor in D almn

lim 5 lHue in P annomam fuperioremprofiflus efi . Pofi ubi vmanbuc,%m Bithyniam,

N v 2 patrk

vy

4H epistola

patria cius erat, reuertit, dimif]us,qu6d laboraret ex pedibus, ut poffet reliquum uitateinpus iri pa¬
tria degere . Eis de caufisfitfium efl, ut ibi finem acceperit hiftoria, quam diligenter uerecpproptc'
re.a mdetur firipfiffi,quod ut uacaret d publicis muneribus ,& otium in f : ribenda hiftoria confime'
ret, Capuam delegerat ad habitandum, quoties in Italia moraretur» Neq; uer 6 tam difficile fuit Dio*
ni Confulari & praetorio uiro hifloriam Romanorum prmcipum fcnbere,qudm c ceteris priuatis ho
tninibus , N ouerat enim,ut opinor, caufas bellorum, caterarumq- rerum , quae ab ipfis gerebantur:
quippe magnam partem audiebat in [enatu, & optimatibus, atq^ adeo ipfis imperatoribus itaftmiluj '
ris erat, ut ei facile effet eorum confilia cognofcere.Nec uero reprehendi debet, ut ego quidem arbi .
tror,quod fepe dicat uolatibus auiuM,cantibusqi,& fomnijs multorum, declaratas ejfe res futuras .
.Nam cum Romanis nihil fere liceret inaufhicato gerere, ejjetcp collegium augurum obeam caufim
' ^ confiitutum, & [cientia iuris augurandi magno in honore femper Haberetur, nihilpracipuepecci'

uit illis quidem temporibus Dion, dum prodigia, qua futura prodicerent, narrauit . Qua cum ita
jint, illud potius optare omnes debemus, ut ki floriam populi Romani, quam ille ab urbe condita ufy
ad tempora Alexandri multis uoluminibus erat complexus, integram aliquando inuenire & faluafif
pofimus. Qua tamen ipfa fortaffe nobis uideretur prolixior, non aliter quam loanni Xiphilmo,^
eius 'Epitomen co fecit. H tcenim cum effit IoanisXiphilini Patriarcha ConfldtinGpohtani nep°h
Michaelis Imperatoris temporibus, uideretcpfortaffe hifloriam Dionis, qui annis circiter CCCCC
ante fcripferar,negligi,du6d multis longifiima ejfe uideretur, hanc eius Epitomen fecit. An autem i'
dem fecerit mf {perior ibus libris Dionis, qui pertinebant ad id tempus, quo rejfublica populi Roma
ni in nullius turi deuener at poteftatem, an d Pompeio initium fump ferit, ut nunc habemus , mihi
dem non confiat. Inhoc autem maxime probandus eftXiphilinus, quod cum hancEpitomenfir &
r et, atque ea, qua nimia effe uidcbantur,refccaret, in cateris d uerbis, quibus Dion ufus fuerat, non
dif cepit :pauca enim adiecit de fuo,ut Dionem ipfum magna ex parte, non Xiphilinum loqui putes .
Itaque cum Xiphilinus hanc fidem Dioni in Graco fermone prafiiterit : mihi fuit elaborandum, ut
cuius uerba latine totidem uerbis interpretari non poteram , ab eius fententia nufinutm dfcederem *
In primis autem illud egi, quoad fac ere potui, ut effet in hac Epitome latina firmo non ille quidem or
natus, fid tamen non abiettus,ne Graeam adintelhgentiam hiftoria magnopere defider ares, quod
plerifque uideo interpretibus contigiffi , qui dum religioni uerborumftruiunt, ut latina ad uerb‘0
de Gracis exprimant, \p fi latine fine Graco intelligi no poffunt. Eabet enim unufquiftufirmo pr0'
pria multa, qua fiquis ueht,itautfunt,in alium transferre firmonem,obfiurus ijs,qui non habent U'
triufque lingua fcientiam , & infolens in uerbis , ac odiofus fit neceffe e fi . Nam ( ut exempli caufi
dicam ) fi, quod Gfl i dicunt faftum effe, wgon rp 7rotrud'ci)v&'7 id ego non dicam latine

Calendis Decembris effe facium, fidueltm Gracos imitatus, primo die Decembris interpretari,
uidebor omnino Latmi ftrmcnis ignarus atq; infolens effe. Cum igitur fint multa eiufdem generi 9,
nunquam putaui in hoc libro interpretando, fi dicat D icn dediffi imperatorem , Tryfn «#<>«*

VVfidSccs c/l^S>y, latine mepoffi dicere XXV mynadas drachmarum, aut CCL milhadr i
chmarumfed potius aureorum decem millia, communi confuetudine fermoms lati ni. Nam cum ipfi
Dion teftis fit, in aureo effi drachmas XXV, conflet ex multis iuris confultorum reffcnft*
aureos in numeranda fumma pecuniae maxime in ufufuiffi illis quidem temporibus, pro centum dr a
chmis mihi dicendum effe quatuor aureos putaui, Itemq. in itineribus non dixi abeffi aliquem ab ut
beftadia CCCC fedpaffuij quinquaginta millia, compl exus uidelicet otio fladiamfmguhs rn$
buspaffuum , ne ab ufu Um ermoms dfcederem , Nam fi Dion , cum de rebus Romanis Jcriberet
Gracis hominibus, ipfe Graco more locutus efl, dixitq; drachmas & [badia, quo Graci facilmf

. - - l.„p - • .• dicere, fane n* ■

j fcio, tamen u*

, , v , . _ ^ fimper in margine

adfcribendum eurauifiP-j ^r^pfi1 * nihil omnino pratermittam, quod dubitationem afferre queat*
\Hoties dicetur ab/'^em D/wk tel XipbilinofitctTfoy KuuHytTinoy^d efl theatrum uenatorw?

C/ 1 *

P hvncvpatoria . +ij

ego amphitheatrum pGnere malui, propterea quod , utidemDionauthorefl: , ita proprio nemine
■ appellatum eft illud, in quo uenationesfebant,quod [edes abfy fcena undequaque haberet.Reliquu
ejt,ut cum omnia, qua ad hunc Xiphilinum tuum pertinent, cognouerismnc quales fuerint oppref
Jd repubhea principes populi Roman^mecum recognofcas. Multa uero hic inuenies, qua aut non
junt trdftata ab ahjsfcriptoribus^aut non tam latefufeq; explicata:&, quod mihi uidetur effe maxi
mum, omnia utilia, ut in Epitome, atque neceffariafeilicet inanibus rebus amputatis £r ciratmcifis ♦
Nec rgo nunc poftulo , ut tu hanc tralationem meam in lucem proferas, nondum enim talis efbta'
xnen,cum ornatior erit & limatior, fi, ut tibi conjecrata efi,ita apparebit in tup nomine, non recu >
fodllud peto, ut eam in tuam fidem recipias, meq; perpetuo pro tua fumma huma'
mtate ames,& habeas in tuis. Vate, Roma VII C al
Martias. m.D.L.

N 3

EPITOME

\

y\

4*6

EPITOME ROMANAE HISTORIA^

DIONIS NICAEI DE V I G I N T I Q.V I N CL.V E PIUN
cyibas Romanis fit "Pompeio Magno, uf^ue ad Alexandrum Mamaa
filium, loanne Xipbilino. authore, & (fimhelmo "Blanco
Jdibienfi interprete.

Hortcnfias ur*

bentagiufium
bello dclec. u-
tyi.

M .-tellus in
Cretmmiflus,

h.JMcuUi in

e’ DIONIS LIBRO XXXV.

V m Confules fortiretur jHortenfio, ut bellum

reret cumCretenftbus.obuenit. Sedis urbe dele'
cyatus, 8C foro, in quo primum^ locum poft Cj5e'
roneni obtinebat, collega? ultro exercitum celsit,
ipfe in urbe rem anfit. Metellus autem in Cretam
rniffus, totam infulam cepit: deinde etfiimpedtf'
batur a Pompeio Magno, qui per id tempus habe
bat totius maris imperiu,& continentis, quenon

_ _ _ abeffet a mari longius itinete trium dierum, tam

A/m resgeft*. quam infula? ad ipium quoque fpedtarent, tamen eo inuito bellum Cretefl
fe confecit, de quo triumphauit,& Creticus cognominatus eft.Iifdemteifl
hXueuUtis. poribus L.Lucullus, cum Mithridatem, Tigranemcp Armenium, reges n'
ligbeilofuperaifet,& terga uei tere coegiifet, Tigranocerta obfidebat.be
eum grauibus incommodis affecere barbari, non fo lum coiiiecffis teM
fed etiam naphtha,quam tormentis quibufdam emittebant. Eff autem na'
N /phtbu. phthaex genere bituminis, ufque adeo ardens, ut omnia, quibus adhsett'
Tigrinis dc fciqprdrfus exurat, nec ulla re humida facile reftinguatur. Qua re Tigrani
Romanorum cofifus,propere cum tantis copijs uenit,ut Romanos, qui tum aderanfpt^
exercitu difte- fentes,irriferft.Itaquc dixiffe fertur eos, fi quidem ad bellum gerendum
rium. niffent, perpaucos effe:fi uero ut legatione fungerentur, permultos . Ne$

tamen diuturna affedlus eftuoluptate.ftatim enimintellexiqquantumin^
tus dC ars multitudini antecellat Cum profugiffet, milites inuetam eius tfr
Virtus excellit ram,uittascp L.Lucullo dederunt . Tigranes enim metuens, ne exijs agi^'
in bello multi* tus caperetur, ea diffiderat atep abjecerat Captis Tigranocertis omnia di'
ripuit, mulieri k^i-ab iniuria milium coferuatis : quo faeffo earum uiros, qia
cum Tigrane fugiebant, fibi deuinxit. Pacoro Parthorum regi, quod intel'
lexerat eum Tigrani effe auxiliaturum,per literas minatus eft.Sed is nec P»
Romani amicus fuit, nec Armenio auxilia mifit. Lucullus quoque Niftbhh
quod erat oppidum Tigranis,cepit . Cseterum etfi Lucullus fuit rei milita
ris peritifsimiis,qui primus e curibus Romanis Taurum monte tranffjtbeb
ligerandi caufa, qui duos potentifsimos reges bello uicit, quim in Afia lon
gifsime progreflus eff : tamen infidis ad omnia militibus eff mus, a quibas
etiam ad extremu defertus eft.Multa enim ipfis imperabat, parum erat au*
bilis,in primis acer irr ;erum geftarum rationibus repoffendis, inexorabi'
lisinfupplictjs,neffi| aataut mollioratione placare, aut muneribus queU'
quam fibi cociliarc . Cuius rei argumeto eff, quod Pompeius,cum eofdcrt1
milites poffearecepiffet,eos neminimu quidem fcditiofoshabuit.tantufl*
homo homini pratftat

DlONp LIBER XXXVI.

hellum cum pi \ Eodem tempcjreRo^ .ni bellum cum piratis gefferunt, quo bello n o»
rutis. ^ pintis quam *it conturbati ♦ Nam piratarum multitudo in m an

tudinem.
Vucorus P ur-
t horum rex.
Hijibis.

Vi*,**.'

'T

^ P o M P E I V & 42>*

exorta, iamcft ( quia populus Romanus in bellis gerendis occupabatur) fe-
euritatemnada,ac fupra modu aucta, n5 folum mare quam plurimis dam-
nis clafleuexabat,fed etiam cotinentem,in quam ingrefla, uicos exurebat,
atque urbes depopulabatur.Poftremo, quia propter eos mercatorum naui
gatto conquiefcebat, in multis ciuitatibus,fed Roma: pradertim ingens fa-
mes fuit. Nam pirata ad Ofbam ufque nauigabant, naues exurebant, po-
dremo eunda rapinis uafhbant. Contra hoS populus Romanus claflem
comparat; huic clafsi Pompeium praeficit,eumq3fummum imperatore de-
hgit in triennium contra uoluntatem Senatus . Plebs intellecta patrum ua
luntate,qui grauiter ijs, qui Pompeiu delegiflent, firccefebant, in cos, dum
adhuc federet, impetu facit, eoscp.ntfi de loco abqfient, opprefsiiTet. Pom- „
peius id imperium fido Termone deprecabatur, cuius tamen eum auidum
effe conflabat. RoTcius perfpedo plebis ftudio non audebat fententiam di R ofclutZ
cere,tamen porreda manu iubebat,ut duos uiros deligerent, ut hac uia di¬
minueretur aliquid de Pompei) pdteftatc. Dum haec manu %nificat,tur-
ufque adeo graueis ac minaces clamores tollit, ut coruus, qui tum forte
foperuolabat, quafi fulmine cofternatus ceciderit. Cumc^ Catulus unus ex Catulus,
optimatibus ita populum rogaret: Si Pompeius, inquit, ad certa pericula,
qualia in certaminibus, praefertim maritimis, euenire folent, miflus fuerit,
quem uirum ad res magis necefTarias in eius loeu fufficietis f Vniuerfa mul
ritudo una uoce conclamauitvT e ♦ Itaq* Pompeius imperium maris, infula- Pompeius im~
continentis ad millia quinquaginta pafiiium a fiipero mari accipit: per ator contra
accipit praeterea legatos quindecim, ac naues omnes, id Senatus inuitus piratas delc-
confirmat . Parta uidoria ex piratis,eorum magna curam gerit, tum in pri- &!{it
mismerurfum inopia coadi,ciufmodi fcclera committant. Qirgloca defer stac^ia cccc*
ta eRc uidet,eis diflribuit : praeterea urbes dat, qua; hominibus ad habitan¬
dum egerent. Igitur ab ifiis cum aliae multe habitatae funt, tum ea, que Pom Pompejopolis,
peiopoiis cft apellata . Eft autem urbs in Cilicia maritima, quam Tigranes
depopulatus fuerat, ea Soli antea dida eft. Praeclara certe funthsec Pom- So^
pei fada,6c plena humanitatis . Pofl haec Lucullo fiiccedit:quanquam opti
mates etiam in hac caufarcfiftuntTcd ei plebs fauet„ Cae far, Cicero^ opitu
Lntur & caufam cius agunt. Id proptcrcafaciut,quod alter eorum plebem Cffor popula*
fiim inde a principio fequebatur & coit bat:alter mriufqSjwbdo plebis, mo- ris'
do Senatus partes fiiftinebat,principatuin Republica affedansitum often
debat fiue cum plebe, flue cum patribus feconmngeret, omnino feutrifc^ Cicero transfo
profuturum: ex quo tamen transfuga effe dicebatur ♦ Igitur P ompeius du-
do in Afiam exercitu, Mithridatem nodurno praelio fuperat . Eum enim, Mit hridatesj
qnfa pugnam detredare confueuerat, in ualle collibus circumdata, no- Mwqt«r.

Cre obfcura inuadit, exercitu in locis fuperioribus collocato . Hic tubict-
5es fimul omnes Tignum canere coeperunt : mox milites, caeteracp multi tu-
p Agentem clamorem edere:pars fcuta haftis, pars arma ex aere lapidibus
JCutere • Huiufmodi fonitum concaui montes regere, receptumqjred-
n • ernido horribiliorem, ut eo barbari uehementefperterriti fint . Roma-
ru-lmU^faSittls teliST pracliabantunconflimptis telis omnibus, in eos ir
^unt.Qtjj erant ad alas, caedebantur, ijscp, quod magna cx parte effient le
.^arn?atur^,unu ad necem uulnus fatis erat, qui inipfa acie confidebant, t
Pernebantur, propterea quod ij, qui in alis eratfk eo prae timore perfugie- j
• ltaque Barbari neque fibi auxilio efTemec^vhgfe^quicqiiam moli-- j

P 0 tei an t. Mi thridates cum paucis in Colchidem rMofiigt^fii d e ad

■< /

}

Y >

V f

^ «Ptl

&

tidem

*

4 ■

fi

,,«4V ,-\

> rm

9

tidem QC Boiphorum peruenit, atque in ea regione, interfccfio per infidias
Machare filio, qui Romanis fauebat, regnauit * Pompeius urbem tcdificat
Nicopolis, in agro, in quo libi uicfloriam peperit,in eacp faucios milites, &C eos qui iaffl
per aetatem bellum ger er e non po flent, habitare iubet* HiiamNicopolitac
appellati,legibus Cappadocu utuntur* His rebus geftis,pofi:quam tranfiif'
Ardxes. fet Araxem fluuium, Artaxata oppidum cepit/Tigrane eius oppidi,fuiq}i'
Artaxata. pOus deditione faciete. Is cum in caftra Pompeij eques ueniret, Pompei
Tigranes. eiIm ex eqU0 defeendere per li&orem iufsit . Sed cum eum uideret ingrefi
■t fiim proieefio diademate ad terra acddifle,& adorare fe, mifericordia com'
,, motus accefsit, hominem erigit, diademate coronat, in proxima fede collo
cat : denique confolatur cum alijs uerbis, tum inprimis quod diceret cum
non folum regnum Armeniorum non amififle, fed etiam uenifle in amici'
v tiam populi Romani * Ipfe in regione T anaitide ad Cyrnum fluuium exen

Albani . citu in tres partes diuifo hyemauit: ibi bello uicit Albanos, a quibus cotem
nebatunquo in bello maximus eorum numerus trucidatus fuit,

DIONIS LIBER XXXVII.

Phraates. Eodemcp modo Iberis,qui Caucafum incolunt, ufus eft.Phraate Partho
rum rege, qui ante amicitiam perliteras cofirmauerat,infolentius ufus eft>
incufsitcp timorem,fe etiam ei bellum illaturum. Is ad Pompeium referi'
bit, eumcp grauiter accufat, ac criminanonnulla populo Romano obijeit.
Quamobre Pompeius afiecftus pudore, & obftupefacflus, confilio deftitit*
Itaq5 necp Tigrani,cui Parthi bellum inferebant,auxiliatus efi:, nec amplios
contra Phraatem quicquam hofiiliteradmifit:ambobus tamen arbitros
dedit, a quibus eorum dilfidia componerentur : quibus utrinqj admiffis, i'
pfi omnem inter le controuerfiam dircmerunt.R.euerfus ex Armenia, cum
d e rebus omnibus inter reges principes uc, qui ipfum adiuuerat, ius dixif
fet, cum cp alijs regna confirmaflct, aliorum dominiaauxiirct,aliorum coni'
minuifiet potentiam, Coeleiyriam 5C Phcenicem nuper regibus liberatas,
atq$ ab Arabibus & f igrane uaflatas coniunxit.eas enim Antiochus quan
quam efi: aufiis repe tere, tam en non obtinuit,ied in idem imperium coiun'
Ax leges acceperunt, ita ut more populi Romani adminiftrarentur. Dum
Mithridates a ha:c aguntur, j^fpus Mirhridatis a Pharnace filio eius interfecti ad ipfum
filio occifut. perferturiid colpcd uni in monum entis maiorum fepeliri iubet. Arabibus
Syria P aUfti- abfquelabore iubacfhs, in Syriam Paladlinam proficifcitur, quod ij populi
Phccniccm populati eficnt.Apud eos regnabat Hyrcanus & Ariftobolus
UarCt7*' ^ratres’ q111' de fui dei ( quifquis ille cft ) facerdotio ( fic eorum regnu efi: ap-
A)ij o o.m. pellatu) inter fe dilsidebant.Igitur Pompeius reliquos facilius deuicit.Sed
Hyrcanum nihili facit, Ariftobolum in uinculis habet,poftquamis necp pc
cunias dat, neque arcem tradit, quorum utruncp deditionem faciens prev
Hiercfolym miferat.Inde Hierofolymaobfidct:in cuius urbis obfidioneuehemcter la'
capta . borat.quinetia nifi Irrdaei Saturni diebus ociofi omnino fuiffent, nunquam
urbem cepiffenfed ilj ^rum dies fefios agerer, tradebant Romanis murum
ad percutiendum:Romani,quoties dies huiufccrnodiredijflent/ortifsimc
. percutiebant. Itaque ciim non refifieretipfo die Saturni, cuncfH capti funp

dcin omni pecunia dircpta,acregno Hyrcano reddito, Ariftobulus capri'
X uus abducitur. Cartcrum ludaris undeid nome efle ccepit, equidemnefci°>

; quod nomen tamen iatij^yie patet, nam ad ceteros quoque hominesfpc'

4 Aat,qui etfi ah^^ii^ fjfnis funt, tamen legem eorum imitantur. Fuit h at C
gens a Ronp^iis fiepe^ mero imminuta, ita tame crcuit, ut legem fualiber'

'C

P O M P E I V S. 4*9

tste uicerit.Iudaei diftindfi funt a cacteris gentibus^ cum in omnibus fere re'
fcus,qiia> ad umendi ritum pertinent, tum maxime, quod aliorum deos om
nes negligunt, unus quidam eft, cui foli amplifsimos dC maximos honores
habent.Simulacrum Hierofolymis nunquam habuerunt, fed ei Deo, cuius
nomen dici non pofte,quemcp forma uacare arbitrantur, magnifice pneter
caeteros homines, religiofecp leruiunt*Huic etiam templum amplifsimu at-
que pulcernm^nifi quod uaftum &C fine tedto eraqaedificauerunqdiemcp,
qui Saturni nome habet, confecrauerutrcui diei cum alia multa ab illis pro¬
prie funt attributa, tum idpotifsimum, quod eo die negotia nullo pacfto tra
dtant.Haec funt, quae ad hunc deum pertincreuidetur . Qjiis autem ipfefit,
aut unde in tanto honore fuerit, & quemadmodum eum colant, cum a mul
ns antea dfiftum eft,tvum nihil ad praftentem hiftoriam facit. Qjiod uero ex
nellis feptem,qux Graecis planetae, Latinis errantes dicuntur, dies difpofi-
fifunt:primum eft ab Aegypti]' s conftitutum, deinde ad reliquas gentes e-
«lanauit, nec olim id quidem, ( ut ego arbitror ) cum id nullo m odo fucrir,
quod fciam,a ueteribus Graecis intellecftunh Sed quoniam his temporibus
& caeteraru gentium, et ciuium Romanorumita proprium eft, ut in cuiufcp
patria quodam modo natu efte uideatur, placet de hac re, quemadmodum
Reciderit, paucis difterere . Cuius quidem rei duplex eft ratio,nec ea diffici-
hs, fi qm's animaduertat diligentius * Nam fi quis eam harmoniam, quae

appellata eft, qua totius muficae fundamentu contineri ueteres cre
fiderunt, ad eas ftellas retulerit, quibus uniuerfus coeli ornatus uariatus ac
Rullus eft, & ad eum ordinem, quo fingulae earum mouentur: deinde fum-
Pf° principio ab extremo orbe Saturni, proximis duob. reli(ftis,quarti or-
ls principem numerauerit,p6ft duobus alijs praetermiisis,ad feptimu per-
fiderit, eodemcp modo eafdcm ftellas, carumcp principes deos percurren-
uoaddiesapplicauerit, eos omnes inuenietmuficaratione quodam mo-
cum coeli ornatu conuenirc. Atque hscc quidem ratio fic fe babet. Alte-
J a eft huiufm odi . Horas diei nodisq? omnes reccnfe,ita tam e, ut Saturnus
Primum locum teneat, alterum Iupiter,Mars tertium, Sol quartum, Venus
quintum, Mercurius fextum,Luna feptimumtnam hunc efte ordinem or-
Dium Aegypti]' arbitrantur . Id fi facies,quatuor & uigind%ms connume-
ratis,reperies primam horam dieifequentis Solitribui.Rurfum fiiinrjftleni
Xxiifi horis fupradicftaratione perges, Luna! prima hora diei terti]' afsigna-
^♦Poftrcmo fi reliquos perfequere,unufquifc]3 dies fibi proprios deos ha-
cbit & accommodatos. Igitur haec in hunc modum tradita funt.Caeterum
«xiebus aPompeio geftis, magnam partem earum, etfi praeclare funt, quas
nullus ex ueteribus Romanis adaequauit,tamen fortunae tribuere, &C mili-
tlbus ^ortafte aliquis poteft* Hoc uero omnium rerum eft maximum atque
pn cerrimum,quod cum pollet totius Italiae imperio potiri, Romaecp pro-
^^Pfifsima potentiam, quam habebat, folus regere, id nqluit:fed.fta-
^ ut^rundufiumuenit, exercitum dimifit, nihil p^c aut Senatu de eo
arh rnente‘ ^arta ui<ftoria,trophaca fingularu rerum abs fe geftaru in pom
P triumphtmifit, quorum unum erat clarum dC ornatum in primis, cui a-

iptum erat, orbis terrarum efte* Iifdem temporibus Iulius Caefar, &C M*
at0 10rere ceperunt. Caefar popularis 5C aflentator ciuis efte, & Porrv
nr ° iauere> quem tamen non diligebat : fed clam infeftus e-y

p 5 ProPLer honorum multitudinem in odium ph;-^mir:^at . Cato ftepf
ompei° aduerfarhnam Catoni mortalis nullus a ' mirationi fuit;Rempu-

. ...plicam

ludtt,

dxorum.

Dierum ordo.

Saturnus»
lupiter *
Mars.

Sol
Venus,
Mercurius.
Lw thU

4^0 XIPHIL. E' DION-E

blicam praeter caeteros charam habere, eicp, quicquid fupra modum excef
lebat,odio effe, propter fufpicionem poteflatisrfi quid plebeium erat, idcir
co ( quia erat imbecillum ) charum efferdenicp de rebus iuflis etiam pcncii

10 imminete libere loqui.Porrb multis partibus hifloiiae praeterrmfsis,quce
ualde funt ab his temporibus alienae, pnefertim cum noui nihil afferant, aut
utilitatis,id unum dicendum indetur, fuiffepatefacfla a Cicerone Confule,
coniuratione Catiling,quae ad Reipublice perniciem fpe<fhbat,& coniura

Aulm F Mk tis omnibus, qui capti fuerat, fupplicio affecflis, Aulum quendam Fuluium
dpdtrefuo oc- Senatorem a patre flio interfecflum . Caelari autem facinus aliquod praecia/
cifut. rum facere femper cupieti,cum Lufitaniae pneeflet, equus fifsis ungulis an/

Eqm Cafiris. teriorum pedum natus eft.Is equus ferox 8C elatus Caelarem ueheb at, feflO'
rem praeterea admittebat neminem. Ex/eo Ctefar in maximam fpem uenit»
DIONIS LIBER XXXVlIL
Confulcp cum eflet,reuerfus exLufitania, leges populares tulit. Quain
re perterritis caeteris omnibus,coa<flisc|3 tacere, ui & grauitate orationis>el
Cato per fefolus obflitit,quem lam ex ipfa Curia abftradlum Caefar in car'
Uto in cdrce- cerem erat coniecflurus.Sed dum Cato fe aequo animo deduci patitur,con'
fequuturcp permulti, quoru unus M.Petronius a Caelare increpatus, qupd
Senatu nondu dimiflb abiret, Malo (inquit ) in carcere cum Catone, quam
hic elfe tecum:pudoreaffe<fhis,Catonem dimifit;Ciceroni uero,a quo mm
tis conuicrjs fuerat lacefsitus, ne relpondit quidem, quippe natura initis
Cicero exui rat, nec admodum iracundus. Clodium tamen in ipfum concitauit, ac pef
eum, ut Roma exularet, fecit. Itaq? Ciceronis bona publicata, tedes difttf'
sudior utria batae,ip‘fe procul ab urbe expulfus eft, millia palTuum circiter quadriiigen'
wiUia, DCCJL ta fep tuaginta. Id quidem in Csdare fuit, ut qui ipfi negocium facerent, eos
propter magnitudinem animi defpicere fimularet,fed per alios fine ullafm
fpicione inimicos ulcifceretur. Ciceronem fugientem in Macedoniam Ph1
lilcus, qui ei iam inde Athenis fuerat familiaris, uerbis philolophicis confo
latus cfl.Sed is non multo tempore poft iludio &diligcntia Pompcij Ro'
mam reuertitur.Cadarem res praeclare gefbe in Gallia, cuius adminiflratio'
nem in quinquennium fortitus fuerat, mirifice extulerunt, Nam etfi barba7
ri multitudine^' magnitudine Romanis antecellebat, tamcnRqmani bd

11 fcientia atep armis fuperiores erant. Qiiinctiam quae contra ferocem ani'
gM nium SC temerarium impetum Gallorum opponeretur, prudentia Cacfaris

inuenta efl.Etenim eos tot pradijs fuperauerat, tantamcp eorum multitudi
nemoppreherat, ut cum Romam' tot gentes, quarum ne nomina quidem
antea fciebat, ab eo debellatas eileintelligerer, ob eam rem dies X v, quod
ante fadtum nonfuerat,facrihcauerint.

DIONIS LIBER XXXIX.,

P tolomm* lifdem temporibus Ptolomaeus rex Aegypti, poffquam Aegypti) cotW

eum reb el lalfent, qup * 1 iphs ui magis quam iure imperaret,Romam perfm
git, ubi muneribus kheiebat potentifsimos quofep, ut a populo Romano
in regnum fuum reftitueretur. Miferunt prteterea Aegypti) Romam l£ga'
tos centum, ad regem accufandum, quos ille omnes potuituenenis per in'
fidias necare. Id fcelus populo Romano grauifsimu eft uiTum. Sed & Dl0/
■'c nem, qui eius legationis F}incip em locum obtinebat,a quo conflabat eum
a accufatu iri, papt^ ^^fsicit. Cuius fcel eris ideo nullas poenas dedit, quod
^Pompeius epm domiBOi fuam receperat, atqj multis modis adiuuabat. tam
\ tum Ronr j per id tenj ms poterat largitio. Cyprus infula in regno Ptolo'

X,

-0^"

/

V

P O M P E I V S. 431

p 321 tum pnmum in populi' Romani' poteftatem uenit. Eadem tempeftate
ompeius theatrum, quod nunc percelebre eri:, asdificauit, in quo leones Theatrum
qumgen^diebus quinq* abiumpti funtiprauerea elephanti decem &C odo Pompei).
cum armatis hominibus certauerunt, quorum pars ftatim, pars non multo elephantis.

podinterrjt.nam eorum populus nuTertus eft contra Pompei]' uolutatem:
propterea quod fauctj non folum certandi Unem fecerunt, fed etiam lugu-
n uoce milia circumeuntes roftra fua in ccelum intendebant. Ferunt ab
ioc genere animalium non modo patriam lingua, fed ea quoq$,quae in cat-
P huntjintelligi.Itac^ noua Luna,priufquam ea ueniatin hominum coipe-'
um> aquam limpidam proficifcuntur* ubi fe abluunt. Accepi praeterea
.theatrum non effe a Pompeio * fed a Demetrio liberto eius ex pecunia, Demetrius.
quam cum eo militando quadierat, aedificatum: fed Pompeium idiibi uen-
dicaiTe , ne propterea male audiret, quod libertus eius tam magna pecunia
£°nflaflet,ut tantos fumptus potuifiet fuftinere.CaTar primus Romanoru
Rhenu tranfijt, deinde in Britannia profedus eft, Pompeio QC CraiTo con- Britannia.
tolibus. Ea regio minimum ab eft a continenti Celtica, ab ea parte, qua Mo-
Nui funt, millia pafluu quinquaginta fex,porrecftacp in pelagus ad reliquam StadU
Alliam pertinet, dC Hiipaniam fere omnem : quae regio an eflet, omnino a CCCCL.
Ueteribus tum Graecis tum Romanis eft ignoratutnouis uero, eflet' ne con-
Jfnens,an infula,iri dubitationem uenit. Itacp fcripfere permulti in utram q$
enteutiam,qui propterea nihil certi habebant, quod necp uidiflent ipfi,ne-
?Ue ab cius regionis hominibus audiuiflent : fed ut ocio 8C ftudio abunda-
ant,itaconiecT:uram facicbat.Progredienteuero tempore antea quidem
pgricolae propraetoris, modo autem Seueri imperatoris temporibus infu-
3m e fle, certo compertum eft.Igitur Cariarin Britanniam profedus, rebus
on plane geftis ex animi fententia , &C acceptis a Britannis obfidibus pau-
l0ubus quam putabat, in Gallia reuertit, quod audierat Gallos res nouas
Moliri. Eadem tempeftate Tiberis fiue immenfis imbribus de coelo, fiue nu Tiberis flagita
«ento fluxum eius in mare arcente * fubifo in planicie urbis inundauit, «*t.

^desqj rnultas deiecit,ac multos mortales perdidit.

DIONIS LIBER. XL.

Xefar iterum traiecit in Britannia, uicit bello Barbaros, nscp tributis im- Ctfar iteru m
Piatis, Qc obfidibus acceptis, in Galliam reuerfus eft adb*§hm gerendum. Britanniam.

1 Qro ut Caefar Gallias,ita Craflus dC Pompeius fortiti fuerat, uel potius oc sy™Craffb,
«^pauerant, ille Syriam, hic Hifpania. Dum Pompeius ducibus belli in Hi-
paniani miftis Romae fedet , populicpfauorem captat, Craflus in Parthos *** *Ul*
U cupiditate pecuniae quaerenda: exercitum ducit, quanuis ei prodi

ii eugma luxta Euphratem ( fic enim is locus a tranfltu Alexandri di Zeugma.
tur S ^ PariIm profp ere euenerunt ♦ Nam aquila aurea ( fic enim appella-
m ?53uae ^accHum habet perexiguum, in quo collo cata eft, quariongifsi-
ius ^ afea geftatur in omnibus exercitibus ex deleiftu comparatis: cu
inaua l<^em baftae pars inferior peracuta eft, ita ut po *j|t in terram defigi)ea
hxtel aquila cum Craflb Euphraten tranfirenolui^fed terreperinde ad-
conu lf fi in ea nata fuiffet> donec eam multitudo, «rcumftabat,

fhflem U1 confequuta eft . Praeterea pons, antequam omnes tran-

fus r til eft- Quibus rebus cum milites animos demitteret,eos Craf-
ro ®molabaturhis uerbis.Bono animo efte (fqguit) 0 uirimobis enirniu
to M rnT Ue^™m bac efle reueriurum, nam Afmeihianvcogi |

1 ites his uerbis,quod ea uiaiurafletnemineiv<^euerfuvilln, multo ma-1 €

. i - ' gis

4P

‘~0

43* XIPHIL, E' DIONE

DeVurtbis. gis conciderant Parthi, qui olim fub imperio Perfarum in exigua regionis
parte habitabant,neqp magnam admodum potentiam fuerat adepti, pofb
quam labefactato Perfarum imperio res Macedonum floruerunt, deinde
fucceflbres Alexandri multis magnis cp inter fe fcditionib.debilitari dC fran
Vnde Arfaci- gj ceperunt, primum duce quodam Ariaco, a quo reges eorum deinceps
d** iunt Arfacidaenominati,inmedium prodieruntratep Alia potiti, eam per fa

trapasretinuerimt.Suntornnes equites fagittarrj, ad quam rem plurimum
eis confert coeli regioniscp opportunitas, nam coelum, quod in primis fiC'
cum eft, neruos arcuum intentos facit:regio uero tota plana eft , &t ob eam
* rem equis arcommodata.Hi populi Romanis infefti funtritacp Craflus ccv
Orodes rex. tra eos,atq* eorum regem Orodem exercitum duxit. Ibi ipfe cum Craflofi'
lio,cunCf ocp fere populi Romani exercitu interijt. Parthi quoqj auro in os
Crafsi infufo,hominemirriferunt,Erat enim Crafliisufcp adeo diues,& pc'
Cliniae cupidus, ut eorum ueluti pauperum mifereretur, qui iliis redditibus
exercitum Romanum alere non poflent.Inde Parthi cum iam Antiochiam
ufep ueriifTenr,atcp omnia,quae obuiam facta eflent, occuparent, a C.Cafs io
C. Caj?iiw Lon Longino repulfi,domu reuerterunt. Hunc exitum Craifus contra Parthos
ginus. habuitjCuius calamitatis acerbitas proptermagnitudinem memoria: horni

num commendabitur fempitcrncc.

DIONIS LIBER XLI.

Hoc prariio fato, bella ciuilia maxima atque durifsima Romanis extitC'
Caiipt beUorti runt, Pompeio dC Cariare diisidentibusiquorum bellorum multte caufefe'
ciuilim» runturrfed certifsima caufa fuit primarum partium, dC dominadi cupiditas*
Pompeius enim etfi antea Ctefarem auxerat, tamen eius fortuna: & gloris
poftea cepit inu/dere : atc$ cum initio potentia eius impedire clam ftuduif'
fet, deinde grauiter& aperte fe inimicum oftendit.Cefar,qui nihil de dign*
tate ilia detrahi patiebatur , quicp potius omnium maximus efie cupiebat*
relita Gallia, Romam cotendit, fcilicetimparatumadhucPompeium of
feniurus . Ctefar enim propter belli apparatum, militescp tanto tempore in
bellis Gallicis exercitatos, totuitorijs exultantcs,acdonis eius promif
fiscp permotos , paratiisimus erat ♦ Ex quo faefiurn efl, ut Pompeius Roma
deceflerit, dC pppJo poif Italia.is fecum habebat Senatum fere omnem, atp5
pccuniam.Itaq3 qui Romae remanfiflet, qiiamiiis no eflet partium Caeiaris,
eum tamen aeque hoftem iudicauit.Cum Dyrrhachium uertiflet,c6uocatis
focijs, milites exercebat.Igitur per id tempus multa ab optimis 5c potentif'
fimis uiris praedare gefta ac dita fuerunt. Sed quia fumma rerum omnium
ad Caeiarem dC Pompeium uenerat, horum, quia fumma rerum feribimus,
Opr dicitur facimus mentionem.Caeiar a Lepido, qui poftea fuit in triumuiratti,D^a
Diftator. tor ditus eft: quo magiftratu fufeepto, ultro fe ftatim abdicauit : quamuis
eius fatis perinde atqj Pompeius uteret.nam utercp,quod paratos exereft
tus haberent, omnia pro libidine ac uoluntate faciebant . Caefar,cum ei pe'
cunia opus eflet, doipVia caeteracp omnia ex Capitolio abftulit.Cumcp F°r
tunac facrificaret,taurijs priufquam feriretur, extra urbem profe tus, ad l%'
cum quendam peraenit,eumcp enatauit.Qiio fato arufpices Caefari,fl
mae remaneret, exitium:li mare tranfiret,falutcm ac Ultoriam fore predixe
runt . His rebus confifus Caefar, contra Pompeium exercitum duxit . QlTO
iam profeto , pueri in u^*c in duas partes fua fponte diftributi , ac partm»
‘v Pompeiam, nuncupati, abfq$ armis quodammodo certa'
ujerunntandem uero,^ i nomen d Caefare habebant, tutoriam reportaue"

POMPEI V S.

fffi* a' r,C**m Bibulo, cui maris praffidia comifla fuerant, tran

1 G^polloniam, & alia loca finitima Pompei praffidijsdeftituta occupa- Apollonidi
Ult *. a r^gio in pulcerrima terrae parte maris ac fluminum fita eft.Sed id o-
jpmum maxime admiratus fum, quod cum magna copiaignis adiuperum
urnen exiftat, tamen ad proximam terram non ualde diffunditur5fed neq5
Cam,in qua eft5adurit,aut facit aridioremtquinetiam herbas, ac uirides arbo
res proxime hab et, augetur imbribus, dC fublime tollitur . Caffiar cunctante
ntonio3 cui mandatum eraqeos quiBrundufij remanferant,adducere,fo-
iis nauigare in Italiam coftituit:& tanquam aliquis alius nauicula confcen
ult, leq 5 a Cadar e miffium efle dixit, ac gubernatorem etiam aduerfo uento
loluere coegit. Iam procul a terra nauigabant, cum uentus uehementer ur¬
gere, &tempeftas eos grauiter conturbare cepit. Qiiam obremcum gu-
bernator inuito Caffiare regredi conaretur, Caefarfe, quis effiet, patefecit,
fcjnqua eflet ex eo uim tempeftatis placaturustBono animo es, inquit, nam
Cajfarem uehis:tam magno enim animo erat,atcg in tantamfpem uenerat*
flue ex uatu prtedidionibus,fiue alia ratione, ut praeter ea quae uiderentur,
faceret idoneam fidem falutis:tamennihilo magis tranfijt. Pompeius ipe-
rans fe eum,priufquam cum Antonij coprjs coniungeretur,facile confedu
runVn Apolloniam cum exercitu properauiqatqj Apfum flume, ad quod
crant caftra Caelaris, tranfire conatus eft: : fed ponte grauitate oneris colla-
plo,cadaq3 parte militum,qui iam pertranfierat,a fuis deflituta, idcirco ani-
mum defpodiqquod ei ftatim in ipfo belli principio malefuccefsiflet.Dum
ea geruntur, uenit Antonius:itaq3 Pompeius timens, Dyrrachium cofugit,

Brundufio excedere, quoufq* Bibulus uixit, Antonius aufus non erat: Bihuk^
eci poftquam Bibulus multis laboribus defatigatus mortem obrjt,& Libo jjfa
praefedusqj claflis fadus efl:,Antoniushominemc5tempfit,atc^inde
oIuit.Dyrrachium erat Gorcyrenfium,quo nomine a Romanis d yrmhim
propter fcopulorum difficultatem quidam appellatum ferunt. Nam cum
damni appellatio Latinorumlinguamagni incommodi fignificationeha-
bcat,ipfiS}ut poflent eo tratjcere,mali ominisefle uidebat. Igitur Pompei-
^poftquam Dyrrachium confugiqextra oppidum caftralocaqeacp pro-
l^udisfofsis^ magnis aggeribus munittibi pcrf^pe,fed tamen nullo ma-
£no momento pugnatum cft.Caffiar Dyrrachium fpe deponis inter palu
des atque ipfum mare node adortus, in loca angufta uenit,fed inde multi
ante a tergocp irruunt, qui nauibus uedi repente eum inuadunt: itacp per-
multis fuorum amifsis quin ibi interiret,parum abfuinmox inde in Theffa-
Properauit. Pompeius tanquam confedo iam bello Imperatorisno-
^naccepiqetfi nihil propterea agebat infolenter, atep pofteaCaeiareinie
utus inXheflalia peruenit. Hic cepere exercitus conferri. Pompeius ne- PugtutVhrf*-
^nt fecundus, Ctefar omnium primus efle cuperc:ambo,qui duces effient, lica.
ritiP °nam °btineret, digni(simi,reicR militaris fupra omnes homines pc
rn< f peius Aphrica, Sertorio, Mithridate,Tigra^,acmaritimis uido-
J^retus erat: Caffiar de Gallia, Hifpania, Rheno, Ifitannia gloriabatur,
di a, m rtn’IlcP irruptio fada effiet propter utriufqp appetitum dominan
c I e,™dcin gentis homines inter fe confligerent, res erat milerabilis 8 C

(e ‘,nilt° a)eode tempore aduerfarios agnolcere, mox fauciare :uocaread
jvn e. e°ccidere:fimul patrie mentionem fac<jre,8ffpoliare:multa etiam

tur ntcrtefloribus,qux domum referrent.mai^reP.ompeianiuideban ,

«r eqmtatu & lagittis fuperiores efle, itaffiemmu;#ntra.K>s,quosinteMA

* fO eludebant.

&

^ X 1 P H I L. El DIONE

eludebat, repente ia culari &C coturbare,mox regredi, deinde cos iteru atep
fteru inuadere, locis fepenumero huc bC illuc comutatis.Caefariani h^c ob'
fcruareXuos ordines couertere, deinde iaculatibus occurrere, ac cum p*'0'
«pius accefsiflent, uiros equoscp capere, poflremo alacriter pugnare. Nam
pedites leuis armaturae ob eam rem erant una cum equitibus inflrucfli-Id
non femel,ut fupra dixi,fed fimul faepe in uarijs locis gerebatur. Igitur cum
illi eminus, hi cominus pugnaret, cumcp percuteret alq, alfj percuterentur,
hi fugerent, illi infequerentur, multae pedeflres equeflrescp pugnae efleufi
debantur.Dum hxc geruntur, multa praeter opinionem acciderunt. Qmal
terum fugaiTet,mox ipfe terga uertebatrqui fugiifet, flatim aggrediebatur:
percuderat aliquis, ipfe iauciebaturdapfus erat, flantem occidebat : pierij
etiam nullo accepto uulnere moriebantur : multi uix femiuiui alios interfio
ciebantdaetabanturali) bC canebant, alrj moerebant S^lamentabantunom'
nia clamore gemitibuscp complebantur.Tandem cum utrinque diu aequo
Marte pugnatum cflet, Pompeius, quippe qui magnam partem exercitus
Afiaticam, & minus exercitatam habebat, uidlus efl. Id illi antea fuerat di'
uinitus fignificatu, quod fulmina de ccelo in caflra eius cecidiflent, apesqj
Vummtto militaribus fignis infediflent.Caefar equitibus &C Senatoribus captisperhtf
nianiter efl uiiisrquinetiam literas inuetas in ferini) s Pompeij, quibus mul'
torum erga illum beneuolentia,atcp odium in Caefarem fignifkabatur,ne'
que legit, necp defcripfit, fed eas flatim igni combufsit, ne ijs fortafFe conv
quotus, grauius aliquid committere cogeretur.quamobrem permultos fiW
deuinxit. Pompeius, quod fefuperiorem fore Caefarefperarct, ea, quae fi'
bi magno ufui futura erant, non prouidit : necp enim caflra in idoneis locis
collocauerat,neq5 quo uiflus perfugeret, conilituerat.Deinde, cum polfet
fine periculo cunclando rerum potiri,tame fiue fua fponte, tanquam efTet
omnino uicflor futurus, fiue coadliis a fuis, conflixit. Itaqj repente uicftus,
F rd^m animo grauiter perterritus efl, ut nec confilium ullum opportunum, aut fpeim ffr'
Pompeius* mam in periculis habuerit, nam metus temporeratio omnis bC confihuu1
decfl:quibus rebus fi quis ante animum fuum praemunient, metu omnem
fiiperare egregie potcfbfin minus, facile uinci. Itaqj relidlo munito loco, in
Aegyptii profedlus ibi per infidias obtruncatus cft. Poflid facinus Aegy/
ptij,quod ante^.diime uoluerant, Cleopatrae imperio fubiecfli funtrdeinde
uen erunt in ditionem populi Romani.Placct enim ciufmodi facinorufce-
lefloru uindiefia, etiam praeter ratione hiflori£,rebus ipfis geflis anneeflert*

IVLIVS CAESAR.

o M P E I V s potentifsimus R omanorum efl habftus,fta ut
Agamemnon, quod ipfe quocp mille nauibus imperaflH
uocaretur.Isipfaocfiauadie *, qua olimde Mithridate#
piratis tri umphaucrat, o c cifus efl.Id uero multo magis efl

adrrirandiim, quod cum Cafsiosomnes ciues Romanos
ex ^ .quo reiponfo fufpecflos haberet, ei nullus eorum um
quam infidias parauit: fed apud montem, cui Cafsius nomen erat, mortem
C($ far m itctle °bqt,in eocp fepultus efl.Caefariuero omniaadeo profpere fliccedebant,
otitum. ut cum in Hellefpontum cum nauicula trarjceret, inciderit in cladem P°m>
c efdruifoca- perp quaexrenon folum nullum damnum fuflinuit, fed eos quoqjpertet'
pite Pompeij , refadlos in fuam oqtefla/Ai redegit. Is in Aegyptum proficifcensuituid^
fleuit. allatu adfe capr^PofiX ‘i]?colIachrymauit:qui tamen huius inanis bt

V fimulatioru*

\ I V L I V s. 43?

mulationis caufa ridiculus crat*Nam cum iam inde initio dominationem
expeteret, eum fe deliderare, ciusqj mortem grauiter ferre fimulabat, que
o m nonfecus oderat, quam aduerfanum & hoftemrqui etiam ob nullam
a lam caufam m Aegyptum fefi:inauerat,quam ut cum, fi quo paeflo confe-
qui pollet, conficeret. Cum autem opera Caluim legati' Athenas cepiflet Caluinus. ’
Cjiain eae ultro poft mortem Pompeij Caefari deditionem fecerant) omnes Athenienfes
Athenienfes impunitos reliquit : hoc unum inquiens, eos cum multa deli* deditionem fi'
quilient,a mortuis coferuari . Annulum Pompei], in quo, quemadmodum cerimL
m annulo trophaca triainfculpta erant, Romam mifit, quo mortuum p om "

,am c^e Pompeiu Romanis perfuaderet. Ipfeinterim captus amore Cleo*
patrar,in Aegypto cohimorabatur.nam italibidinofis amoribus feruiebat, C ^
wt cum alijs quam plurimis mulieribus,in quas incidifleqconfuetudine ha*
ceret. Cleopatra autem pulcherrima fuit, tum uero flore aetatis,^ facundia
omnibus proflabat, eratq? apud omnes, cum quibus uerfabatur, gratiofa.
j?a *0fte,cum perid tempus cum fratre fuo diflideret, ac primum apud Cae*

«rem per amicos caufam ageret, deinde uero ab illis fe prodi confirmaret,
jpfafaam caufam agere infhtuitrquam ubi uidit, 5C dicetem audiuit Caefar,
itatim captus eff,moxcp Ptolemaeum accerfiri iufsit,ab eaq$ magis flare,
fluam utrique iudextequus efle cepit. Itaque adolefcens cum ob hoc, tum‘#
poftquam intus fororem de improuifo confpexit,exiluit ira cocitatus:con*

Sregatac]3 iam hominum multitudine,prodi fe uociferabatur.Eo die Caefar
. SYphorum tumultu uix reprimere, aut eos Obi reco ciliare potuit. quin'
otiam paulo p6ft,cum no haberet apud fe militesfnam eos dimiferatin di*
er as Partes Syriae, quali ip forum opera minus indigeret)in maximum pe
Oculum atque diferirnen uenitrpropterea quod ipfum Achillas dux Acgy* Achille
Phorum inuafit. Cumtj aliquando Caefar introi] flet in urbem Pharum, at*
flue eius urbis habitatores in ter feci flet, re animaduerfa Aegypti] , qui con-
gentem inc'olebant,factis pontibus auxilio fuis uenerut:cadisc^ frequen*
tlbus Romanis, reliquos ad naues compulerut : quorum magna pars in ma
rcprolapfa eft,et C&faripfe grauiter affecflus. Oberant ei in primis ueftime
*a’nam quod purpurea eflent, in eum Aegypti) facile iaculabatunfedis pO'
lltIS ueftimentis cnatauit, poft nauiculam confcendit, itacnfaluus euafit, li* c efir mia
^ris,quas nancj0 j'n fim'fl:ra manu gerebant, ab aqute inium^coferuatis. Hu euafit.

Jus uefiem Aegyptij luipenderut in trophceo,quod ftatuerant. Verum ubi
; jCS co,nuen erunt, ipie Aegyptum in fuam ditionem poteftatemqj rede
fdPh Cleopatrae, cuius caufa bellum gefiferat. Ex Aegypto profecftus

Fuarnacen Mithridatis filiu, qui Pontum Obi uendicabat, eum, quo die
ggreiius eft,fuperauit;deinde in Italiam uenit. Fuit Cxfar diliges in pecu*
k|)s Sciendis . Qiiipp e potentiam duabus rebus, pecunia fcilicet, dC militi*
cl^Pararfconferuari, atque augeri dicebat, eacp fefe mutuo confequhexer
tan r?COmrneatu retineri,rurfum commeatum armis comparari : idcp non
nia X dkebar> fed etiamientiebat . Cum Romx efl|t, milites ex Campa>
cente 1 eranbutinde in Aphricam trarjcerent,Roma;/n nemini obuiopar* Seditio militu,
niitt ^Upnerunt: quorum aduentum ut Csefar intellexit, ftatuit contraeos
lirent ^ ^ ^t0rianas cohortes:fed ueritus,ne ille etiam aliquid feditiofe mo
uiam Ur?p0nti^uitfe, tantum ad eos iam infuburbia ingreflos, paucos ob*

Ccefa^r 1^\<3u*rogarent,,quiduellent,& quam c% em ueniflent . Qui cum
ye * ri e d ituros refpondiflent,eos lpfe inermesV^? --^enfes folos gefta*'^

>\neflue enim depofuiffent) ita in urbem ingred^aflfus efi: . Hic coepere

i O z milites

4 XIPHIL E’ DIONE

milites tiehem enter inftarc, ut fc miffos faceret:ffmul oftcnderc, fe magnos
labores fuflmuiffe,nec dam tamen ea quae fperauerant/miTe coiffequutos.
Id milites dicebant, no quoduellentpriuatam &t quietam uitarn agere, Ted
quod exfflimarent his ucrbis,Carfare perterrito, fe omnia ex animi fenteiv
tia confecfluros.At Cadar contra omnium expedatione,Vos uero, inquit,
recffe.Itaqueflatim omnes tanquam amplius nullo ufiii foret, dim&deni'
que datis poflremis muneribus, promifit tjs, qui per legitimum tempus mi
litaflenqeaqutedari confiieuerunt.Tum cepercmilites obflupefadi con'
filium mutare, feq? in poflerum flrenuos milites fore polliceri.ls negare fed
lorum opera indigere,idcp afl uteuialde enim indigcbat.illi Ctefarem uehe'
incnterrogare,ab eocp,qudd tumultuati eflent,uenia petereiquaad extre'
mum data, ac ferocifsimis quibufep militibus dimifsis,cacteris ufus efl.P°r'
ro tumui tuofos d^feditiofos milites, narius occafionem in bellis confame
baqatquehofles per eos conficiebat.Pofl haec confueta celeri tate, qua mul
ta profpere gerebat, hyeme in Aphricam traiinifit.Cumq^ enaui egredere'
tur, forte eucniqut in terram caderetrquem utmilites confpexerunt pronu
cea’diffe,tpfi quoqj animis conciderunt, atque grauiter fer entes, tumultu1
, tifunr. Caefarnedubitauitquide, fed porreAamanu,- quafi deinduftriac^
Veneo tc Jfccidiffet, terram appr^henditjdein eam ofculatus,Tcneo te ( inquit) Apbd
phrica. ca.Bo tempore Cato &C Scipio Aphrica obtinebat, cum quibus IubaLyhS
erat focictate coiuncflus.Cato prudcntia,iuff(ciac[5 antecellebat:Scipio n°
bilitate gencris,&T dignitatefupenor erat. idcirco Catone concedente exer
Mors lub<£ cr citui imperabat: quo tande a Cadarefuperato, Iuba ita metu per culfusefo
Fetreij. ut iam defperata falute cum Petreio legato Scipionis, qui &C ipfe rebus fm*

diffidebatjin certamen uenerit,eo animo, ut in eo uterq? moreretur . Cadar
SdufiiM. quedam nomine Sallufliu,qui forte tum apud ipfum erat, a quo etia de tf'
dem rebus hiftoria confcripta eft, Aphricae uerbo quidem, ut p rarefiet, iid'
fit, re autem ut diriperet 5>C expilaret, idcp fecit.Nam etfi multa contra expi'
latores prouinciarum fcripfit, tamen conflat cum aliter fcciffc, nec non gia
uiter accufatum,tandem impunitum a Ctefare relicflum efle, licet fc ipfe ifl
hiftoria fatis infamaiicnt . Pofl hanc uidloria R.omani ad gratiam Csefar!s>
quem ut antea femper metuebant, multa decreuerunt: eunxn fliper aereafl1
jflatuam orbis ferrarum collocatum, Semideum efle fubfcriplerur. Cum atf'
tem continuis quatuor diebus triumpharet de Gallis, Acgypto,Pbarnacffj
luba, atque Arftnoen reginam Aegypti inter captiuos duceret, dum ei»11
propter magnitudinem 8C multitudine rerum geflarum ceteri admirabafl'
tur,fbli milites irridebant:amorem Clcopatre,6£confuetudine,quarnptfef
cum NicomederegeBithyniarhabuerat, exprobrabant, itaque cancbanb
€<eftr Gdtlids Caefar Gallias fubegit, Nicomedes Caefarem .Pofthaec frequentes clama'
fubegit , nico * bant: Si recffe facies Car far, punieris : fln male, regnabis. Quibus uerbis C'
vicdcs C<efd~ gnificabant,Caefarem,fi libertatem patriae redderet, quod ipfi iufluni

rcw* mabant, fupplicfo afetfum iri, quia contra leges fe efflet : fi uero domini
pergeret,ut inftituerkt,quod fadlum improbi ciuis erat, tum demum impe'
raturum. Carfarutnonmolefleferebat,cum ei amorem Cleopatrae obijeCy
rent, ita calumnias de Nicomedeiniquoanimopatiebatur. quod fac^m
cum adhibito etiam iureiurando negaret, magis irridebatur. Poftrerno fup
plicationis die relfcla plehf in foru fuu introi) t crepidatus, &uarijs floribus
> ^oronatus.-inde cczgvpnccc uniuerfo fere populo, atqs multis elephantis fa'
f ces geflantibus, domito > dedueftus eft f Pofl deinde multa &uarij generis

fpedlacu^

v

V/

W T' ■ •

437

I V 1 I v s.

pe acula edidit, theatro ad uenationem extrudo : id poflea amphithea- Thctfrum.

m appellatum eft,quodfedesabfquefcenaundequaque haberet.Plane A mphithea-
ereliqu° genere animantium accurate differ ere longum effet:de Camelo trum‘
par ali dicendum uidetur,qute bellua tum primum Roma uenit, Ea quod De Cmc^
n h K 1 Vd ip^dat, camelus eft, nifiquod membra fine proportio-
e abetifunt enim pofteriora paulo humiliora,ut fi a natibus incipias, pau
atim altior cffe,& quafi afcendere uideatunatqueita cum fit, corpus ad an-
en°ra crura & ceruicem ad iuftam altitudinem ciitzndit . Color eft ueluti
pardalis uariatus, idcirco commune utriufqj nomen habet. In his certamini
us cum ahj multi certauerunt inter fe,tum nonnulli ab elephantis quadra-
ginta pugnauerunt . Poftremo nauale prselium non iri mari, fed in terra fe- ucutuxvix
£jt,loco in campo Martio defoffo3immiiIa^aqua3acnauibus.introdudis, *
^«gnauerunt captiui multi3et qui erant rerum capitaliu damnati.Fuit quo-
Sue equeftris ludus3cui Troia nomen efl,a pueris nobilifsimis antiquo mo Troia. ’

J^ paratus . cum quibus iuuenes itidem nobilifsimi ex curribus certaueruu
Ominum interfedorum Caffar magnam culpam fuftinuit,qu6dnondum
,aiiguine fatiatus aut expletus uideretur :multo uero rnaiorem, quod infini
tam Pecuniam in edendis huiufmodi fpedaculis cofumpfiffet. nam uulgo
^tcumferebatur, quod eam per iniuriam feciffet3idcirco in eos ufus impen
dille. Porro autem magnificentffsimi apparatus argumentum eft3 quod ne
°1 ipedatoribus moleftus effet, conopea fericafupra extenfa fuerunt: qui
panni fadti primoad barbarorum uoluptatcm, ab illis ad nos ad muliebres
c icias fuerunt importati.Poft h ec milites tumultuati funt;neque ante de-
1 erunt, quam Caefar repente ueniffet, atqj unum ex rjs captum manufua
ahl ffpplicium iufsiffet , Multas leges tulit, fed in primis dies anni pa-

_ m ailtea inter fe confentientcs.Nam tum, cum Lune ratione menfes con d cdiehu,
Ruebant, in praefentem ordinem adduxit, prioribus fexaginta diebus/c- menfibus’cr
P^malijsadiec^is^uiadperfecffamrationemfaceremagnopereuideban- annis .

Ur*ld Cadar ex Alexandria,in qua commoratus erat, reportauit: nifi quod
apud illos iinguli menies triginta diebus conflant, deinde toti anno quin-
dies adrjciantur.Ctefar nero qfdem menfib,ad eos quinque duos quo-
^n^quos uni detraxit, addidit: adiuncflo ad extremu quinto cuique anno,
codl'e>qui quatuor partibus compleretur.itaque iic anriOs ordinauit,utra-
a ut horarum comutatio . nam annos mille quadringetos fexaginta unum

die intercalari tantummodo coflat indigere. Cum hli) Pomperj in B ellum cum fi
1 Pania maximum bellum moueret,ipfe cum ijs pugnat: quae pugna cum UjsPompeij.

P tmagna fuiffet, dC ita pares utrinque exercitus, ut etiam belli duces, quia
teC lImma rerum decertabatur, ex equis defeenderent, atqs graui imminen
Pericu*° inter ceteros pugnaretrbogud qui forte cumalijs ducibus non
nib 3 , un<^e In caftra Pompei) irruit. Quod ut uiditLabienus,relicflis ordi- Labieni
mosd ^m con^equutus * Pompeiam rati Labienum fugere, illico ani-
geref ei^°n^eiunt,ne<? p oftea, cum id, quod uerurj erat,refciuiffent, colli
ln't.etQ^utreciperepotucrunt,HancCa!iarp0ftren:fimmVl0riam reporta
ram ^,era^at longe maxima fe confe<fluru . Nam in quo loco pugnatum
fare fedd ^atlm poft ui<floria natus effquse res tamen nihil de Cae Prodigium

tu * eP<flauio eius fororis nepote portendebat. Istum eratinexerci-
C^f^UtlS foribus fufceptis,periculis^ adifi|, clarus erat futurus. Igitur
t0 rci lIrn potitus perfecit, quan quam ciuibu ^nuitis, ut publico decre-.

°nuentibus regia nelle indui,coronaq5 lautia ornari perpetuo fibi h-

3 O 3 ceret;

/

43S XlPHIfc. E’ DIONE

cerettcuws rei caufam,qudd caluus effec, afferebat Jdem mollioribus ueftfi
- bus utebatur, & interdum caligis paulo altioribus, ac rubri coloris ♦ Quam
cincfiurte laxitatem Sylla adeo fiifpecfiam habuit, ut eum occidere uoluerit»
Deprecantibus autem nonnullis,Ego ( inquit) hoc uobis gratificabor,uos
uero hunc male prtecincfiu cauete. Qua rem etfi Cicero 116 intellexit, tame
rebus fradis ainNunqua putaui Pompeiu ab homine male precindo &PC
ratum irnDecretu publice fuit, ut Gsefar Imperator nominaret, non quem'
admodum Imperatores dicuntur ij, qui ex magno praelio uicfioriamrepor'
tauerut,aut qui in magna potentia funt, fed quomodo rj, qui quod fummu
imperium habent, idcirco noftris temporibus Imperatores appellatur, qua
rationeCtefaremprimum omniumlmperatorem, deinde poft illum caete*
C<e faris ftatua ros Romanoru Imperatores numeramus, Cariariflatua eburnea totalia*
eburnea iuxta tuam Bruti, eius quireges exegerat, eftcollQcata:quaexreeuentureruad'
ftatuamEruti mirari licet. Futurum enim erat, ut a Marco Bruto, qui exilio iuperiorege'
fofiueft' nus ducebat, ipfe ex infidijs necaretur, Cum alia multa faceret contra rncv
res mftttutaqj maiorum, tum fingulis annis plures Confules faciebat,adeo
ut poftrcmo anni die,Confuleuira functo, Caniniu in loeu demortui Con*
Didum Cicc- Filem fufTecerit. De quo Cicero iocofe:Confulem ( inquit ) habuimus uigi
ronti in Cani- lantifsimum dC fortifsimum, qui in toto fuo Confulatu fomnum non uidit»
tnm. Carthaginem et Corinthum urbes antiquifsimas atque florentifsimas,qu£
fuerant a Romanis ddetx,mftaiirauit,in eascp colonias deduxitrquae iicat
antea una eo dem cp tempore dirutae fuerant, ita tum una reficiebantur, ac
florere incipiebant,

N DIONIS LIBER XLIIII,

Cum iam compararet exercitum contra Parthos, eum M. Brutus, dCC
Cafsius infidi) s factis interfecerunt/urore atq? amentiaimpulfi, utautorM
ftorip metuens Caelares fcribiriSic enim fbrtalle loqui decebat Senatorem,
^nobilem uirum,quiilluftremhiftoriamcomponebat.Reueraautem,uc
flutirchus. & Plutarchus in Parallelis offendit, prudentes eo ucnere, & cum dignitate
fufeepto confiiiomt fe Rcmqj publicam in libertatem uendicarentrnam ra*
5? les eos fuiffe confiat Dion uero unius uiri dominationem reipublicte pr&'
35 ponendam putat, idcp planum facere ijs rationibus conatur, Cum tanta fit
3? ( inquit ) urbis Rotme magnitudo, quae pulcerrimi atque amplifsimi orbis
’> terrarum imperium tenet, in quo diuerfis & cotrarijs inter fe moribus mub
3? tarum gentium homines uiuunqqua* omnibus diuittjs referta, uarijs aefiio/
33 nibus dC fortunis priuatim publice® utitur:ficrinon poteft, utinrepublica
« mediocritas teneatur: multocp ait die facilius,unum bonum d£ moderatum
33 uirum,quam multos inuenirirpofiremd neceffe effe grauiora damna, aerio*

33 rescp iniurias a multis,quam ab uno exiftere, C affari autem adulatores mo*
u atorcsK tiscaufamfinlleidemautorteftisefi, abhis enim nouis fiimmisqj honori'
bus elatus & inflatus, eorundem calumniam pofteanon effugit, Ceperunt
lfti melem, in quo na .tgs erat,Iuliu appellare : deinde Caffareipfum,deumcj*
praeterea louem coram nominarerpoftea templum ei facere, cicp templo &
Antonius c£fa cerdotem Antonium,utDialem quendam,prareffeuoluerut;decretis,qn#
rtifacerdor. de his rebus fada fun t, in columnis argenteis aureis literis feriptis . Id idcir'
co faciebant, quod eiufm odi decretis eum exultantem,atcp omnia fere ad¬
mittentem uiderenr, partto quidem affentantes, partim uero illudentcsme
pb eam rem in inuid(gqi^riiiret , & odium acerbiisimum , itaque celerius»
id quod euenit,morerek ri Regium nomen, quo fuit aplerifi^ nominatus,

\ recufauiti

V ' /

C

■ I V L I V S. 43?

Jccufauit: dc quibus tamen cum tribuni confidenter qua^fiuiflent, e flento*
uppiicium fiirnpturi, ac de fla tua eius diadema quod ei fixerat im politu, U-
fcere detraxiflenr, eos iratus tribunicia poteftate priuauit, Qc Senatu mouft:
quaeres hominibus fufpicionem attulit , eum nomen regium affecfiare , fed
<*d id accipiendum cogi quodammodo uelledtaquc tum magno odio apud
omnes fuit. Subfcriptum a quibufdam fuit Ltidj Bruti ftatuae, V rinam uiue
restitem tribtinalfMv Bruti, nam is tum erat Prtetor urbanus, ( fella uero,de
quaiudex pronunciat, tribunal appellatur) Dormis Brute, nectu quidem
Brutus es, nos uero Bruto egemus. Maxime autem in fuperbia dC arrogan
tiam eius odium concitatum eft. Nam cum Senatus uniuerfus ad ipfurn ue
cillet falutandi caufa,eum ille fedens accepit.id peccatu defendebant non,
nullt excufatione profluuij uentris, quod cum eum antea arripuiflet , nec
dum plane coftitiftet, merito dicebant fedifle, ne quid excemeretjfed hanc
caufam ideo minus multis probauit,quodpaulo pbft cum inde furrexiflfer,
pedibus domum reuertit . Sed Ctefari futura caedes multis portentis antea
hgmficata eft. Martis enim arma, quae tum apud ipfum more maiorum fer¬
ebantur, quia Pontifex erat, fonuerufjpraeterea fores cubiculi in quo dor-
miebat, fixa iponte apertae funt; ille nihilo magis dubitabat. Nam arufpici,
quiolirrijUt eum diem caueret,prgmonuerat, ridens fertur dixiflerVbi funt
rejponfa dC uaticinatiortes tuaedNlonuideseum diem, quem metuebas, ue-
^ft^&meuiuerertum ille, Venit, (inquit) necdum praeterrjt. Igitur con-
*urati, qui infidias fecerant, fedentem in Senatu undicp circunftant, eiq* de
lrnprouifo irruentes uulnera infligut.Hic M. Bruto grauiter percudenti di-
e fertur, Ral <rv rwtw^:Et tu fili.Poft Cadaris necem Lepidus armatis rnili
*°Us lotum occupauit, quod diceret fe Cxfarem eflfe uindicatururuere au-
ern rebus nouis ftudebat,& Obi dominationem querere nitebatur. Brutus
l‘er° & Cafsius in Capitolium afccndcrunt . Igitur cum Roma in maximo
Poculo cITet, Cicero habita oratione ciues m concordiam reduxit. Anto¬
ris huic reconciliationi operam &ftudium futim nauauir, non que pacis
author e fiet, fed quia per id tempus primitus exuis, & dominandi cupidus,
Colebat in illa feditioiie &C tumultu dominationem abaliocoparari. Cum
Jnde fimui abirent, Brutus ad Lepidum propinquum fuum, Cafsius ad An
toniurn proficifcitur.Inter coenanduni cum fermonem,utpar eft, de multis
. habuerunt, tum uero Cafsium Antonius interrogauit: An nunc etfa,

^quit, pugionem fub axilla geris recottditumc' Certe, inquit, longe maxi>
Unyl quidem tu quoque regnum affe<ftabis,Pofttec teftamenco Cada-
!S PHolice recitato , in quo feptuaginta quincp denarios populo uiritim le-
g^uerat:deindeipfo Caelare mortuo inforo pofito: poftremo habita de eo
frfIU°a^ °ratione, plebs ira accenfa atq$ commota,Catfarem inforo cobuf
far r° ‘J1 ^ePchuit,tum aram ei dedicare,ad eamcp,tanquam eiiet deus Cx
res acr^ci*3 facere conata efbdeinde effraenata & furiofa contra interfecto
Dron0.nteodit,atcp Helium Cinnam tribunu plebis, drore nominis ducta,
q,iP e5 Cinnam focium dC participem cbniurSnonfs, interemit : ne>
ouibj tSIS Ce^auit,quam Confixles eandem aram euerterut, latis legibus de
dis-fi 1 aniterueranjs ac nefarijs hominibus e laxo Capitolino prae cipitan
nXerJmt^ oxecratioiiibus publicis, neminem inreliquu tempus Dk
tUr r?m *0re‘tanquam enim in folo uerbo faefiraum acerbitas eile uidere-
tusJ/n°n CX armis’aut cuiufcR moribus, aut ex ipliAi.cjr is nominamagiftra-
J dlIores ipfje geruntur, calumniabantur, In tumultu fd praetereua

•v. . -O ' 4 dum

CefetiM et Mi
rulat.

Signi cadit
C£ farti.

44» XIPHII* E' DIONE

dum non eft, quod Canis Cafca tribunus plebis, cum refciuiflct Cinnam e*
fimilitudine nominis occifum eflTe^imuitjncipfequoq* necaretur, quod P.
Seruilius Cafca, idemcp tribunus plebis ex illo grege interfcdlorum erat* b
taqjfcripto promulgato,fimulcommunionefanguinis,Sd confiltj differem
tiarn fignificauit. Antonius ad exiftimandas &C ponderandas res ab Cxfare
geftas couerflis,ut primum tabulas eius habuit in fua poteftate,ex his mub
ta delcuit, multa repofuit:pdftuero quam plurima expilauit, ex priuatis ci '
uibus, populis, atcp regibus magnam pecuniam conflauinquorum nonnul
lis regionem,ali]'s libertatem, alijs ciuitatem, multis immunitatem u e didit:
ad extremum cotempto Ocftauio,ut puero adhuc Sd rerum imperito,quah
haeres non folum pecunia Cxfaris, uerum etiam potentix,omnia adminb
ftrabat.Et quia Lepidus magnam habebat poteftatem , filiam fuam in ma'
trimonium filio eius dederat, eumcp Pontificem Maximum fieri curauerat,
ut nihil de fuis rebus inueftigaret curiofius.Deinceps de exteris imperato'
ribus dicendum eft, hoc opere in tot partes diftributo, quot imperatores
Romx poft Iulium fuifle comperimus.

OCTAVIVS CAESAR A V*
v guh-

DIONIS LIBER XLV. .

a i y s OcftaumsPias,namidfuitnomenfilio Attixfi'
lie fororis Cxfaris,Velitris oppido Volfcorum natus^
pillus ab Odlauio patre reli dius eft apud matrem , bC
tricum Lucium Philippum : cumcp adoleuiflet, a Cxiai'c
non difcedebat ; Cxfar enim , quod nullos liberos fufee'-
pifiet,quodq5 iam in eo magnam fpem pofitam haberet
ualde eum diligebat , eiuscp cura habebat, quippe qiieiT»
nominis lui od pecuniae haeredem, ac imperij lucccflore eratrehdturus:pf#/
iertim cum Attia fine ulla dubitatione confirmaret, eum fe ex Apolline cO'
cepifte,in cuius templo obdormiens,rata eft cum dracone commilceri, pc'
peritep expletis ad pariendum menfibus.Ad hxcantequa pareret, fbmni3'
uit uifcera flia fublime in coelum tolli, 6d in totum orbem terrarum diffundi*
Item eadem nodfe Odlauius iolemex uulua uxoris oririin fbmnis uidit*
Xigidiusligu* Cum^ puer iam natus dfet, Nigidius Figulus Senator fiatim ei fummu^
Iu Aftrono- imperium prxdixit. Nouerat is fupra omnes homines fux xtatis totius
mt<cpcntifst- li ordinem & curfum:tenebat ftelfarum uim atep differetiam, quidipfoper
mus. fe,aut cum alijs coniuncftx polsint &C efficiant:quorum etiam ftudioruc au
fa culpatus eft,quafi magicis artibus uteretur.Is igitur ut uidit Ocftauium
rius propter partum uxoris in curiam uenientem,(nam tum forte Senatus
erat ) ftatirn exclamat,Nobis Odlaui dominum genuifti : deinde earepe*’'
culfurn Ocftauium, atep idcirco puerulu necare uol entem prohibuit, nafl1
ut hoc modo ( in qui#) moriatur filius tuus , fieri certe nullo padlo poteft*
Cum uero puer ruri paruulus educaretur, aquila demanibus eius panem t3
puit,mox euolauit:atcp ubi paulo poft reuolaflet3ci reddiditdtem eo adhuc
Somnium Cice puero, 5dRomx commorante, Cicero iomniauit, eum catenis aureis fh'
ro«w. fpenfum e caelo in Capitolium pendere, eicp flagellum ab Ioue datum

cumcpipfe pueru ignorant , poftero dic in Capitolio obuiam ei facftus eft:
Somnium a=, quem utagnouit,fornnMm ljs qui aderant prxfentes,narrauit*Sed Sd C atil
tlUl' lo, qui antea OtftauiuM nunquam uiderat, uifum eftinfomnis, a nobili'

v n ii*

V

. A V G V S T V S. 44*

!?*s pueris louem Capitolinum adiri , &C ab eo Romae (fatuam in

inum Ocftauij demiflamfoiiie. Quare exterritus, properauit in Capitolii
«mpiccandf caufaabi forte afeendentem Odfauium muemt,eiuscp faciem
i euocauit ad (omnium, idcp poftea uerum efle confirmauit, Praeterea ut pri
murn ex pueris excefsit,cum fumerct uirilem togam, ea ab humeris utrinq?
^Ctaufc^ad pedes demifla e(f: quae res quafipcrfenihilboni portederet,
€os aderant praefentes,conturbauit,quia eo tempore, quo primum to^
gam uirilem fumebat,euenerat.Atq5 tum forte 0<5fauius:Tenebo (inquit)
onmemSenatoriam dignitatem in mea ditione dC poteftate . id quod po^
ea tactum eif Jgitur Caefar his rebus permotus omnibus,deeo quamplu>
*imum iperare cepit, cumcp intro ducere.ad nobifsimos uiros, &C ad regna*
um exercere: poifremo docere accurate omnia quaeconuenireuideban*
tur ei,quifummum imperem bene geff urus e(Tet,& cum ani plifsima digni
tate.Mamin omni genere dicendi Graece 5C Latine exercebatur: militiae la*
®ores perferebat : perdifeebat omnia quae adrempublicam , quae' ue ad re*
gnum pertinerent.fuitcp Ocfauius fludiorum caufa,cum Caefar necaretur,
111 Apollonia, ad finum maris Ionfj.nam eo Caefar premiferat, quod bellum
^ontra Parthos pararet .Itaq3 de morte Cgfaris accepto nuncio.,ubi fe ab eo
ixredem faefum intellexit,nihil cunctandum ratus, (fatim Caefaris nomen
Umpfit,haereditatemcp adi] t, ac res gerere inftituit; atqj ita Ocfauius antea
locatus, tunc Caefar, polf Auguftus, ad magnas res gerendas animum ap*
P jcatieasc^ fortius adminiftratatcp diligentius,quam omnes uiri : prudeiv
lus,quam fenes omnes.Nam principio utpriuatus,quafi folius hereditatis
recellor , cum paucis nullo magnifico apparatu in urbeingreflus e(f : tum
I ”tonium, licet ab eo iniuriam acciperet, coluit, plebemq* fibi deuineffam
abere conatus e(f .Itaq? cum Antonius in foro de fiipcriore loco ipfum in
uriautuiuo patre cofueuerat, de fublimiloco dicere no pafilis fuifiet, fed
5Urp expelli dC erjcx per liefores iu(siflet,cuncffi grauiter & iniquo animo tu
er2t:potifsimu quod Ctefar, ut conflaret inuid ia Antonio', & fibi muititudi
nis animos ad beneuolentia alliceret,amplius infora no ueniebat. Quocir
^metuens Antonius, Caefmreconciliariuoiuit:cum quorurfum propter
sllquam fufpicioncm difienfio faeffa e(f Jnterea Senatus fecuritatem & im*
Punitate decernit Sexto Pompeio Cnei minori filio: fimul decernit, ut quae
Pecunia numerata ex haereditate patris in aerariu redacff a fuerat, ea filio red'
atur.Is tum maximas copias habebat, uiceratqj a Baetica pugna Caium A>
niUm Pollionem, multascp urbes partim ui, partim dcuoluntate ipfarum
^eperat4 Huic cum Antonius praedia ab fe occupata non refi itueret , Lepi-
us>qm finitimam Hifpaniam obtinebat,perfuafit,ut cum co in gratiam re
let)ClUo poflet omniarecuperare facilius.Porro in urbe omnia confufa dC
uibitUlbata er?nt ProPtcr Caefaris & Antoni] dilTenfionem.Etenim iura ci*
Cuni niinirn^ reddebantur, proptereaquod iftifimulata caitfa libertatis,
aperC^ dominandi cupiditatem trahebant. Antonius, quia Confiil erat,
accendakplifsimam Potetiam ufurpabat:fed multitudo (fudio in Caefarem
quam d atUr,non folum permota patris autoritate,fed etiam adducffafpe,
niuerer /v? c°nceperat.Ad h^cualde Antonium oderat, quod petulanter
chs n 5 r °mo lmperiofus eftet.Cafsius autem &C Brutus erant in prouin
nibiTQUaS ?rtltl faeratthic in Maccdonia,illcin Syria. Igitur Antonius orm
quam C°plls Galliam occupandam profeCtu3>[hCefar milites Antoni],

H 111 maxime poteft, fuos facere, atej eorum norp.los propter eamquam

• * erga

44* X I P H I U E' DIONE

erga patrem habucrantbcneuolentiam,contra Antonium ducere, eicpifli'
pedimento efle in tempore conatur. Senatus, perfuadete Cicerone uetere
Antonia ho- odio in Antoniu, eum hofle iudfcat, pecunias &C milites ad Carfare mittit»
ftisiudicatur. Quib.rebus omnib.cum nondu Antonio par eflet,ed propereambos Co'
fules cumagnis copijsireiubet, Eode fere tepore multa portenta uifafunr*
praeter cetera enim fax ardes ab oriente fole ad occafum comeauit,&noua
quaeda flella multis diebus apparuit, (plendorq? folis diminui & exungui,
ac tribus orbibus contineri uifus cfhquoruunus ignea corona cinctus eiic
putabatur: quae omniafatalem cafumreipublicaeportendebant.

DIONIS LIBER XLVI.

Poflquam pecunia ad bellum gerendum opus efle compertum cfl,onv
nes fuarum facultatum quintam St uicefimam partem c5tribuunt:SenatO'
res uero etiam in fingulos lateres, quos habebatin aedibus urbanis, no fulS
folum,fed etia alienis,in quibus habitabat, quatuor obolos perfoluunt. Im
fuperditifsirniquicp feparatim alia permulta conferuntrpraeterea arma,c£
teracp militibus neceflaria multae duitates, multicp priuati homines gratis
fuppeditant. tum enim aerarium exhauflum erat* Igitur magna pars homi'
num a Cxfare cotra Antoniu flabat, etfi neuter eorum in cura et cogitatio'
De firtutut Ge ne Reipubhoe uerfabatur,fed ab utroqp pari fcelere, difpari tamentortuna
furis er Anto- St opinione cuncfla afflicfla erant 8dlabefacflata.Cariariani fortunatifsimi
nij. cfle,profpicere St confulere Reipublicae, camcp ex animo curare uideban'

tur ♦ Contra Antoniani miferrimi, hofles patriae, ac fceleratifsimi homines
efle dicebantur.Placet autem cuncfla figillatim perfequhnam mihi quidem
in eo magna uis efle uidetur, fi acfla St euentus rerum cx cuiufque confilij*
quemadmodum ea inter fe cofentiant, iudicauerimus.Fortuna Antonium
m uarios cafas miflt.Is enim principio Hircium & Citarem felicifsime in'
tra munitiones continuit: deinde Vibium uenientem ad opem collegi
rendam fadlis infidijs fauciauit,quo exuulnere paulo pcfl mortuus efl.Vd
rum inde contraHircium St Caelarem conuerfus,occurretcHirciofeinca/
flra fua recepit, quod belli laboribus defatigatus, St de uia feflus eranatque
quia caflra tueri non poterat, cum paucis ad Lepidum confugit.Confulfo*
titer pugnando caftra cepit, in qua tamen pugna ipfe oedfus efl. Apud c£'
teros, qui fe periculis commiferant,fueruntbellicae laudis St uidloriae infi'
gnia:fed poteflas omnis, St rerum bene geflarum gloria penes Caelare fuiu
quanquam in maximis periculis e caftris non exierat, quippe adolefcens &
rat decem St odio annos natus * Fradlo Antonio, Senatus Cariarem fufpc'
dium habere cepit, atep id agere, ut imperium deponere, ac priuatus ef&
cogeretur. Quare cognita, Caefar flatuit milites, quos apud fe habebat tf'
ttiufcp Confulis paulo ante in bello cotra Antonium defuncfli,fibi donis &
promifsis deuincire, atque clam legatos ad Antonium St Lepidummitte -
re , eoscp ad recociliationem cohortari . Mifit quoque milites ad Senatum,
Vitium militis ac per eos Confutaturi petijuquem dum ei negaret Senatus, quidam e m#
m Senatum: tibus manu gladium, quem gerebat, attigit, Mox ( inquit) nifi uos Patres

confcripti Caefarem Confulcm facietis,hic eflfadurus . Huic Cicero itare-'
fpondit:Siquidem (inquit) ita Confutatu petitis, obtinebit. PoftharcCa^'
far cum exercitu Romam contendit. Senatus principio eum prohibere,at'
que urbem tueri nitebatur Sed cum iam Caefar adeflet, impenderetcpuibi
grauifsimum peri cui K^nutafo confilio,frequens obuiam ei procefsit, u*
bemcp inuituspermifiS^ares mirifice extulit Caefare,tum etiam, quodprf

mo

445

pau

A V G V S T V S. ^

io nnfr 4°niltl01u Dcampum Martium ingreffus, fex Uultures uidit, & pa „

'itn ■ uo<aecim>cum aPuc* mdites cocionaretur,quodille ad Romulum
que eius auguria refer ens, fpcrauit fibi regnum futurum. Porro militibus
fine p!w pecun^aJT1 1 q1 §ltlis eft^'sq5 maximas gratias egif,propterea quod
t ' f UnJ?rae^10 ^cuftodiain Senatum uenire non audebat. Adopta-
h«ec ^kns>ex eo Caius Iulius Caefar Odhuiianus dittus eft.nam Oftmww.
acci ' C°rUm ^optantur confuetudo, ut adoptantiu quidem nomen
cipiantjpriftinurn uero aliqua ratione formatum ac paulum mutatum fer
Cli * °ltmodo etiam Auguftus cognominatus eft, quo nomine reliqui
po eum Imperatores appellati funt ♦ Igitur Caefar ubi milites fibideuin-
os nabuit, redegitep Senatum in iiiam poteftatem, ad ulcifcedam necem
Patris animum appulit. Itaque contra interfectores contenditipoftprope-
antious Antonio Qc Lepido cum magnis copijs, cum ipfis foedus inire ftn
• et)CIuodeosopprimereno poterat, &: quod fperabat Brutum &Caisium
am P°.tentiisimos uiros per eos confici pofle, fecp pofleafeparatim utrun-
tue eorum effe fuperaturum. Itaque ad paruam infulam eius fluuij,qui Bo-
0niam praeterfluit,conueniunt, nec illi quidem foii, fed pari militu nume- T rimimtw
0 comitati . Pbft ubi fatis exploratu eft, ne quis eorum 'in occulto gladium
^aocretjin congrelTum colloquiumcp ueniunt, ibicp dominationemin om
c^s communem effe inter feiubent; prxterea contra communes inimicos
bi aniUS ProPna tuaeclam & praecipua fibi relinquut, Cxfar enim Ly

am cC Siciliam accipitrhorum alter Hifpaniam,alter Galliam* *

T DIONIS LIBER XLVII.

to cn ' 0man? Proff # b proferiptorum tabulas in albo proponunt, mul- Album,
erte crudelius, quam in Syllae dominatjonefacftu fuerat, Sylla enim ini-
deb°S tant^m Attulerat, amicis uero fuis pepercerat.at ifti non modo per-
ant inimicoSjfed etiam amicifsimos quofq? in poteftate aduerfariorum
cxUtU0 ^radebant, quibus traditis,acciperetinfcftos fibi homines, eoscp ad
trcmuuldfcerentur . ex quo fiebat, ut in his nulla firma amicitia effet,fed
rum ardor acerbifsimus. Prius quam Romam cum exercitu uemrent,
u ta Prodigia uifa funt, quibus eorum magna potetia, SC grauifsimi cafus
c e ni oitrab a n tur . Nam Lepido anguis gladium Centurionis cuiufdam cir- portenti con~
mplicauit^ lupus ingreffus in caftra, intra tentorium Lepidi coenantis tru upidum
conibacmenfam deiecit,amplifsimam potentiam eius oftendens: fed in ea & Antonium*
tus /Xuan^a difficultatem. Antonio uero foftalacfte circunflues,& concen
23 e n<^e auditus, magnas animi uoluptates fignificauit, ob eascp exitu
tori 1CI<JrIm*Sed Carfari aquila ftatim inito cunVambob. foedere, fupra ten
jere m ttctiqmoxcp coruos duos aduolantes, qui ex alis eius plumas euel-
3lte C?na‘3a^tur,°ccidit:itacp ex utroque uicftoriam portendit, Interim mi-
e pt0n9>Fuluiae uxoris eius filiam, quam lpfa ex Clodio habuerat, Cae
tem pr * ant^ ^P011^1* cum alia fecerat, defponderut, /^ntonio fcilicct eam
tur,c JdCUrante5 Suaeres elaam non eft a Caefare reCufata, Dum hsec gerun
en/m S ^^guifsime maximaeq^,ut antea Syllanis $:mporibus,fiunt.Et-

ta,relinl S tota interfectorum hominum referta erat, capita pro roftris pofl
bebanti IajCOrP°ra proiecfta iacebant,atque a canibus 8C uolucribus come-
eorum ’ Ir* n ^lS re^lIS banefolam proprij SC alieni ratione habebant, quod
Pro eo ab m° lnimiCLnn Dum, qui effet alterius amicus, ulcifci poterat, nifi
dudi a Iui^.t^adidiflet. ita aut ira uetere incitati,%it Jutura fufpicione ad-
> miQ flutem fupplicio inimicipoftponebanbpermutabantcp facili-

- me,

me.Nam amici pro inimicis/ocij pro hoftibus inuicem dabantur : & conv
mutabantur aut pares cum paribus , aut plures cum uno : aut cum pluribus
pauciores, quafi uenales cifent, precijs dC licitationibus factis. Tum enim
ilmplex ierat permutati o,cum pares erant inter fe;fin minus, paucipromul'
tis moriebantur.Commune autem in primis eorum fuit, ut cum locupleti'
bus inimicitias gererent, non eas quidem fufeeptas ex aliqua fimultate uel
odio,fed quod erat in ipfis fummaauaricia, &C infinita pecunias cupiditas»
Antonius & Lepidus his nefarijs truculentis fceleribus potifsimum Z'
ftringebantur: fed &Casfarin eadem culpa eifeuidebatur, communicato
Ccefar mitis tu cum illis imperio.natura quidem certe crudelis non erat, in moribus patris
tura. educatus. Praeterea modo ad res gerendas acceiferat, nec, cur multos odio

haberet, caufa eratrdenique lpfe fe diligi SC amari cupiebat:quin rerum p°'
titus,ex quo tempore regnum habuit, non folum nihil tale commifib *c£*
T anypxuir- multos etiam conferuauit * Magno argumento cft , quod Tanyfia ma'
tus. trona nobilis , cum Titum Iunium uirum fuum proferiptum in arcam
conieciiTet, ac eam apud Philopoemenem libertum repofuifiet : ciimq)
propinquus eius diem felium celeberrimum adurus elfet, curauit Cada'
rem per Odauium fororem ipfius folum ex triumuiris eo uenire, ibi^
de improuifo accedens, Cariari rem omnem aperuit, allatacp arca, uirum #
ea eduxit. Quam rem Cadar admiratus,omnibusueniamaedii}: ctfi capi'
Philopoemen* tale erat,G' quis proferiptum homine occultauilTet: hoc amplius Philop0^
menemin equelfrem ordinem perduxit. Itaqn Cteiar tali ingenio praeditus
erat* Sed necjj Lepidus in propinquos liios 6^ alios erat inexorabilis’, Anm
nius uero acerbe &C crudeliter nulla mifericordia permotus occidebatnon
modo eos quos profcripferat, fed eos quocp qui proferiptis opem ferre cO'
narentur: quorum capita etiam inter epulas fpedabat, eacpfpedationene'
faria 8>C calamitofamagna ex parte latiabatur. Eodem modo Fuluia no tam
odio imp ulla, quam Ludio pecuniae querenda?, hepemorte afficiebat homl
nes uiro Itio incognitosutacp is, ut caput cuiufdam ad fe perlatu uiditjHim^
Ciceronis ca- hominem (inquit) ignorabam.Sed capiti Ciceronis allato contumeliosi
put* me maledixitjiiifsitcp in RoLris,qud magis inter cauera emineret,collocafi

in pnecelfo atep aedito loco, ut unde in concione auditus fuerat in ipfum
cere,ibi cum amputata dextra cofpiceretur.Idem capur, antequam inde e»
portaretur, Fuluia fumit in manus, conferatur conuicrjs,fpuitin facie, fupra
genua collocat, ex eom oreaperto lingua extrahit, deindepungit acu,
ad ornamenta capitis iui utebatur ; ad extremum illudit ei maledice & con'
tumeliofe ♦ Sed ut illis temporibus uariar caedes fad te funt , ita plenfq? faJllS
multis modis data cft : quoru plera cp praetermittere uifiim cft, eacp tantS1
Scruorumfi- qua: commemoranda efie uidebantur,referre.Igitur cum quidam feruus iu
des ergadomi - fpeluncam dominum inclufiflet, eumq? no mulo poft alius indicaffet, ita^
nos * mors ei haud dubia impenderet, feruus uefte cum domino commutata, i A'

gredientibus propeirauit obuiam, bC quafi ipfe dominus eflet, occidi lepa^
fus eftfita illi ratife, quem uolebant,mterfecifle, abierunt, hic poftea alio
contulit* Sed SC alius pariter mutatis cum domino ueftibus, in opertam 1£/
dica mgreflus, domino perfuafit,ut eam deferret:poft ubi ambo depr ehen
fi funt, feruus neconfpcdus quidem necatus efi, dominus quafi ledicat^
euafit . Id ferui dominis beneficio eorum affedi pneftiterunt . Caeterum nt'

, gmatias quidam nonq/Zodd non prodidit dominum a quo notis fuerat co'
pundus, fed etiam aafemi feruadum promptifsimus fuit , Cum enim clam

dominuu*

, A V G V S T V Sl 445

ilb exportaret , eumcp inimici re cognita infequerentur , hominem
i orte fadum obufam interemit, eicp ueftem detraxit, ac domino induit;
^cinde mortuo in rogum impofito , acceptacp uefte domini, annnulocp e-
us? periequetibus occurrit, ljs ait fe fugere, quod dominum occidiffiet, atcp
jlus t€ * ^em ex fpolijs St notis fecit : qua ratione non modo conferuauit
ominum, feci ab his quo q$ beneficium accepit» Verum memoria nominis
i orum , quod obfcuri homines erant , nullis monumentis confecrata eft.

Geta quo patri fuo opem St falutem ferret, eum pro mortuo
extulit. Porro Quintum Ciceronem M. Tulli) oratoris fratrem filius in oc-
c^Ito habuit, St quantum potuit conferuauit.nam eum ita abdidit, ut nullo
pacto pofiet inueniri, cumqj ob eam rem uerberibus St tormentis afficere¬
tur, nihilo magis indicauit. Quintus autem poftquam eares ei nunciata eft,
admiratus filrj conftantiam,atq5 eius mifericordia permotus, ultro prodijt,
Ieq3 inimicorum poteftati permifit. Marcus uero Terentius Varro, quod
Uni ex profcriptis idem nomen erat, metuens ne quod Cinnae euenerat,fibi
quocp eueniret,( erat enim tribunus plebis ) edito fcripto eam rem expo-
4uit 5 & ob eam caufam irrifus eft . Per haec tempora permulti etfi profcripti
n°n erant, tamen uel quod inimicitias gererent, uel quod locupletes effient,
Accidebantur. Plericp etiam proficript^quiincolumes euafierant, pofteare-
^utifunqS^ magiftratus gelfierunt. Ex quo intelligi poteft, quanta fit ua-
netas rerum humanaru St inconftantia. Multi ad Brutum St Caisium con-
^ugiebanr, pluri mi ad S extum Pom p eium, quo d clafs i praeerat, St aliquan*
tempore in mari potens erat,tenebatcp Siciliam prouincia.Poftea quam
Ptoicriptio de eo facfta effiet, cumcp ueniret in proxima loca Italia^pecunia,
^ptumqj, St honores promittebat ljs , qui ex impetu percuffiorum ciues
j v^nflfientacferualfienrataqj permultos conferuauit. Triumuiri aute no io
m occidebant eos quos in albo proficripferant, fied eos etia quos iam mi£
s teeiffie indebantur, quodammodo perdebant, dum eos ex locupletibus
§entes facerenr .nam ab his exigebant penfio ne aedium quas habitabant,
^apiebantcp redditus praediorum, St pecunias maximas inter milites diftri
_ Ucbant,eoscp fouebant ac alliciebant multis muneribus,ut dato prius fti-
Penoio, eos haberent ad omnia facinora paratiores.Quamobrem cumbo-
a damnatorum usenalia proponerent , ceteros quidem minis deterrebat,
quo minus^t merent : poft uero folis militibus ea paruo precio uendebant*
CCl 111 hoc maximo moerore St acerbifsimo lucftu urbis, rem crudelem fecc
nf,ac omnibus modis irridenda.Iuffierut enim ciuibus,ut ifta proferiptio-
itarentur, grauiter minati, nifi parerent. Eo pacfto cuncftaad eorum ar-
uid 1Umllbld{flem9 gerebantur, ita ut regnum Iuli) CaTaris aureum fuiffie
niin' ctc!r*Poftfd tempus tabulas rurfum in albo proponunt,ex quibus ne
1 q.Ulc|em mortem afferunt, tamen uiuos fortunis (poliant, exigentes a
decim1S C1U1^US decimam partem bonoru,ut aiebantiuere autem uix cuicp
ro ^ Partcm reliquerunt. Iidem Iulio Caefiari fepulchrum fecerut in fo¬

tos e{fC°nt^u^:LIS fuerat, eosc# qui adipfum confugerent, tutos &inuiola-
fecerur eiunt> aedem in qua fuerat occifus, inacceffam in pofterum ef-

traBr lSlehus geftis, Lepidus RomaeremanfitiCaefar St Antonius con

cam pvf Um ^ Cafsium profecffi funt.Nam hi ubi intellexerim!; Rempuhli-
nia a 'tratu Antonrj St Caefaris adminiftrari, attempta ^ Creta &Bithy-
ffonia a° ^rouincias fortiti fuerant, contendunt, hie/ri Syriam, ille in Mace
m;qU£ prouinciae no folum erant opportunitate, fed etiam pecunrjs,

P 8C

Q nintui Cice ’*

ro,creiMji-

liiu.

cc

<<

Cafiius,

)

44 <> '■XIPHII/* E’ DIONE

&C magnis copijs fiorentifsime.eas cofeftim fine pugna capmrtt,demde K-
fiam omnem in luam redigunt poteftatem, deditione populorum, fi res ita
ferebat, St ui fa<5hijs qufrefifterent.Erantper id templis magiftratus inlin
gulis prouincijs, quorum alij ad Brutum propter eius dignitate^ gloriam
itatim fe recipiebant:caeteri,qui Antonq d£ Caefaris partes fuftinebanr, ract
le capiebantur. In eo fiiitnumero Dolobella,a quo Trebonius Smyrnae ex
mfidtjs necatus fuerat, eiiiscp caput ad ftatuam Caelaris proiecftu, qu°d ca: /
dis eius particeps fuiftet.Fuit 5C frater Antoni) in Macedonia, quem Anto
nius eo miferat, ut exercitui praeeftet. Hi omnes obftupefacfti Brutum ad'
mirabantur propter ea quae ab omnibus duitatibus fa<ffa erant. Nam A'
thenienfes Bruto 5£ Cafsio ftatuas ex tere iuxta ftatuam Armodrj et Arifto
gitonis publico decreto pofuerant . In primis autem id eos celeriter auxit,
quod a triumuirorum crudelitate dC fcelere longifsime aberant, praeferti*11
Brutus : quodep ad Senatum referebat omnia,eicp fe rescp luas omnes p&'
mittebant : id enim Senatui erat gratifsimum. idcirco cbfirmabat ea omnia
qute ab illis gefta efient, quoufq* feruire omnino coacftus eft. Hi poftqi*am
intelligunc Senatum redacftum efte in feruitutem,& caedes nefarias in urbs
facfias,omnibus copijs in unum conducfiis, propere contendunt de liber£a/
te dimicaturi.Dum autem adhuc efient in Afia,adfuerut Antoniani, quiu*
Ionia mare tranfierut, apud Philippos Macedoni^ caftra locant.Illiubriie'
nerunt ex Afia, exaduerfo caftra ponunt, eorum cp duas partes faciut,qUO
magis liberos dC expeditos milites habeant, eisq* facilius queant imperari
deinde fofla uallocp circudant . qute res utracK caftra uno ambitu cingebat,
ac communiter utruncp exercitum m unitum % tutum prteftabat . Cum ita
eftent inter fe oppofitfutrincp crebrae excurfiones fiunt: & quanquam pr*
lium aliquanto tempore commiftum non eft, tame ad extremum congre^
fi funt. Hanc pugnam praeceflerut nonnulla portenta, quibus eius belli exi'
tus & cafus Reipublioc dcmonftrabantur, quod eam Deus optimus ma#
miis in meliore ftatu dC coditione regni erat collocaturus ♦ Nam ut tum i‘cS
erant, pax 5C cocordia ciuibus diu non poterat infidere. Refpublica enim,
in qua penes populum omne fit imperium, potentifsima, dCin fummo fa#1
gio collocata, modum tenere nullo pacfto poteft. Itaque Romani multa i?
tique huiuimodi in pofterum quocp bella fufeepiffent, ac tandem cadere &
feruire coatfi fuiffent.§ed huiufmodi porteta ijs quibus ea cura: funr, pu£0
relinqui oportere jmultocp melius Dion, ut opinor, feciflet, fi ea fupram^
Polybius, dum admiratus non efier, fibiep Polybium propoftiiftet aliqua ex parte ad
imitandum» Ille enim hiftoriam de Carthaginis SC Graeciae captiuitate coiv
fcripfit, iremcp de grauf diuturna^ clade, quam Romani antea ab Annib*'
Ieacceperant:nufquam tamenmonftra eiufin odi referre, aut calamitates ^
bibus ante fignificatas efie, dicere uidetur.ld fi facit, ratus ea nunquam %cCJ:
difie, culpa non earet:portentorum enim plena eft hiftoria . quod fi eiicfltf'
feputauit, tamen ca feribere noluit,ueniam meretur:hiftoriam enim confi'
ciebat. Ego ucro ex his omnibus quae temporibus Caefaris QC Antonrj accj
Res mira. derunt,h oc unum referam, quo commutatio rerum, ut ego arbitror, fig111*1
Pugna m P bC cabaturjflumina quaeda in Italia in contrarias partes fluxifle, quaedam
lippis . fus exaruifle. Pugna autem in hunc modum commifla eft . Principio ^xna'

Viae no Uras que unus tuba fonuit,poft reliqui omnes, fed primum ij qui continebant^
in Bionem an- certo dC praefinito locosjut tuba canerent : deinde alij, ut animos militum ad
mm ones. praelium ineundum excitarentanox rep ente filentiu fatftum eft. Illi rurfam

A V G V S T V S. 447

onos acutifsimos fuderunt, & utrinque exercitus coclamauit.Tum cepe-
1 e mi£S grauis armaturae fcuta haftis percutere, eascp contra fe muice tor
^ucr e funditores $£ iagittarij tela lapidesqj iacere, equitatus irruere, fubfe-
quentibus militibus grauis armaturae. Ita res ad manus atep ad pugnam ue-
nit.Ht grauis impetus, diftringutur gladrpid primum omnes agunt, ut mul
t0S ucr° nu^um uulnus accipiant. Poft ubi animi, ut fit, ira in*

cendi &C inflammari ceperunt,accurrut propius, SC temere irruunt . Hicra-
ionem nullam habent fui, neque fentiunt accepta uulnera,qu6d mors do-
orem anteuertat. Itaque monentium nullus eft gemitus^nulla lamentatio:
etenim abfque cruciatu corporis ftatim moriebantur: in primiscp utricp in
lIIS 0CIS confiftebant.neque enim recedebant alio, ut quenquam infeque-
rentur,fed in rjfdem locis in quibus edent, iauciabant, paritercp fauciaban-
£Ur> cumcp hoftes occidiftent,ibidemipfinonmultbpbftcadebant.Man-
y *a Pugna quoufca dies iam inclinare t.lgiturfi Brutus cum Antonio prg
p° uecertaffet, SC Cafsius cum Ctcfare, ipfi pares inter fefuiffent. Sed dum
wutus Caefarem imbecillum uicit, atque Antonius Cafsio,qui par ei in bel
jcis rebus non erat, fuperior fuit, uidores quodammodo uidi difcederut»

^itraenim Ctefaris 8C Antontj, & quae in caftris erant, omnia capta funt: Cdptdcajlra
^lar mirabiliter faluus euafir ♦ Nam ei, antequam pradium comitteretur, Qcfarif,
ediaisfomniunarrauit,quo eum caftris excedere iubebat. Cafsius quo*
^eincolumis ex praelio annisis munitionibus profuginfed cum exiftima-
ret^tUt^m Iam 0CC1^lIm e^e’ ct-imcp quidam e uidoribus ad eum propera-
portem fibi ipfe intulit. Brutus quamuis poftea exercitum Cafsfj rece^

P et,tame iterum fibi confligendum efte non putabat, quodfperabatcun
ando fepofle hoftes fine periculo conficere. Caterum de node contur-
au^r °S maximo tumultu conabatur,quin etiam aliquado alueo ftuminis
q eJ}0,niunitiones eorum inundatione repleuit. Dum Brutus hac ageret,
re* larfi^ Antonius commeatu &pecunfjs maxime indigebant, ob camqj
fac? dec^crant militibus,quo damna, qu^ captis caftris in rebus eorum

p cta crant, refarcirent. Ad hac copias naual es iam a Bruto iiiperatas ami-
erant:i'tain armis fpesrelidaerat,nonmodo uidoriae,fed etiam falutis.
f am°brem experiri dC tentare omnia etiam cum periculo cupiebant.Bru
«s quoque, quod crebro milites ab eo deficiebat, idem facere coadus eft:
cim^ aClcs inftruda erant, cum dua aquila uolantes fuper utrimque excr
q *** fe concertarent, finem belli pranunciantes, propterea quod ea

tum a n • Utum *Pe#are indebatur, uida eft.Bruto fuperato,plerique mili
Uen ’11 C lUer^as partes fuga fe mandarut, quos uidores infcquebantur:etfi
uideineni eorum occidebat, aut capiebant, fed nodu locati in infidqs pro-
edec a^t>nerurfum cogerentur. Brutus defperata lalute, ratus turpiisimu
lud pipb&indigniftimum,admortem confugit.Itaque cum exclamaftetil

O mifera uirtus, ergo nihil quam uerbum eras, atqui ego te Bruti moritu-
ex fui s ^ m exercebam, fed tu feruiebas fortuna:cohortatus eft aliquem ri [ententia*
nifi au?H eintei'ficeret.Qi!0 fado Antonius corpus eius fepultura affecit,
feIlt in caPut Romam miflfum orta tempeftate, cum Dyrrhachio foluift
densem fr profeaum eft.Morte Bruti cognita,uxor eius carbonem can*
t0 e{r a iorbuit : ita mortua eft. Cum 03 permulti clarifsimi uiri cum Bru*

Cefterinf5 ? Ures e°rum ftatim mortem fibi confcsfuerunt,quam captiui de'

fe r ero * n ^ls fuit Fauonius amicus Catonis : reliqui in Sicilia ad Sextum FdHomwf,
receperunt>

P :

DIONIS

* r

<_>

44* XIPHIL, Ev DIONE

DIONIS LIBER XLVIlJ.

Antonius pecuniae facienda caufa in Afiam profedus eft. CaefarRom^
uenitjUt eflet impedimento Lepido,fi quid moliri conaretur^ atcp ut Sexto
fututi, bellum inferret. Per id tempus Fuluia focrus Caefaris & Antoni) uxor,con'
tempto Lepido ita adminiftrabat omnia, ut nihil a Senatu decerneret uel 2
plebe cotra eius uoluntatem.Cum ea erat Lucius Antonij frater Jgitur pO'
fteaquam Caefar uenit, in pace aliquanto tempore fuerunt, pc-ft uero difsf
dere ceperunt, atqj in apertum odium uenire.Nam Cadar propter infolefl'
tiam focrus,quam ferre non poterat, filiam eius repudiauitvut uirginem ad'
huc: quam rem iureiurando cofirmauit.Cum aute apertas inimicitias
rent, proderat in primis Fuluia: odium hominum, quod paulo ante in Cada
rem concitatum fuerat. Caufa odijhaec fuit, quod cum Caefar Italiam onv
nem teneret, nifi fiquid ueterani milites ab eo dono ceperant, autexpublk
co emptum pofsidebat,ope auxiliocp feruorum,altjscp rationibus adiutus,
bona dominis eripiebat atcp auferebat, eacp deinceps dabat fuis militibus.’
Cum autem i j, qui partis bonis priuabantur,grauiter ferret,atcp,ut par erat,
indignarentunita eos interrogare folitus erat, Vnde igitur, inquit, uetera'
nosremunerabimurfquafi aut bellum gerere, aut tot promifla facere quii'
quam ei iuberet . Sed cum Lucius dC Fuluia iniuria affedos a Ca5farebenC'
ficijs fibi deuincirent,eisc|5 omnibus in rebus auxiliarentur, Caefar df quide
inuitus remittere aliquid de crudelitate fua , nec amplius qucnquam fortU'
nis fpoliare uifus eft. Quare non modo apud Senatum fed etiam apud Olfl'
4ies charus haberi cepit; milites autem grauiter ferre. Idcirco interfecerunt
Centuriones , alioscp permultos, qui eorum tumultum compefcere, eostg
placare nitebantur. Parum quoc£ abfuit quin ipfe Carfar ab ijs fuerit interi
cf us. Etenim qualibet caufa incitati,uim iracundiamcR fubibant:ncq> prius
deftiterunt,quam propinquis fuis dC patribus, liberis ue eorum qui in p*x'
lij s cecidiffent, praedia quae ab alrjs pofsidebantur,reftitui iuberet. Quo im
petrato, milites Caefari fuerunt amiciores;fed populus Romanus iterum v
cerbe tulit,ita utipfi inter fe uenirent ad manus, &C pugnarent continente*-
Quare timore permotus Caefar, ftudebat cum Fuluia dC Lucio reconciliat
id tamen per legatos impetrare non potuit, propterea quod multi Senatcv
rij fiC equeftris ordinis cum Fuluia erant, cum quibus confilia communica'

' fututi Antonij baneacp nonnunquam,quod mirum fortafieuidebitur, accingebat gladt,
uxorgtidim fignaqj diftribuebat inter milites, atc^ apud eosfaepenumero concionab*'
accingebat. tur . Quapropter Caefar ad ueteranos confugit. ( erant ueterani, qui militi
C xfaraducte- dimifsi erant, ubi per legitimum tempus mflitauerant. ) Cum igitur eifent
ranosconjH' in Italia complures ueterani, ab ijs contendit, utfeFuluiae conciliarcnt,cb'
ponerentep controuerflas omnes, de quibus eos iudices (umebat. Ita q?ue'
teranorum magna multitudo Romam uenit:deindefrequentes in Capit0'
lio tabulas , in quibus feripta erat foedera quae Caefar cum Antonio fecerat,
legi coram iuflerunt:ibi Caefari praefenti, abfentibus aute per legatos diem
dicunt,quam ad diem Romam ipfi ueniant caufam fuam ad uri Die conft*
tura, curn Caefar paratus effet iudicium accipere,illi non adfuerunt, timo rc
fortafte addudi, aut certe quod ea res indignifsima uideretur . Irridebant1"
gitur ueteranos, 8>C Senatum Caligam uocabant,exufu caligarum m dha"
rium. Veterani nihilominus Lucium & Fuluiam iniufte facere prenunciat,
rescp Caefaris comprobant. Quo fado Cgfar Lucio & Fuluia: bellum indi"
xit, mox ea qua: in fanis religionis caufa erant, caeteracn ex quibus p

r niam

C>

A V G V S T V S. 44?

ftiamfaccre poterat, nec ea folum quae Romae, fed etiam omnia qu^e in Ita^
ia,cxin ditione acpoteftate eiusrepofita erat,iuftulit ♦ Dum Cadar bellum
appararet, Lucius 8C Fuluia, comparatis etiam rebus ad bellum gerendum
neceilanjs, copias cogunt .Tandem autem datis acceptisq* utrinqj magnis
mco/’lmpcils, Caefarfupenor fuit, atcp oppidum in quo Ludus erat,diutura
ua oblidione famecp afflicfium cepit. Et quanuis Lucius cum paucis faluus L.Antoniut
. incolumis euaferit, tamen complures Senatorij &C equeffris ordinis pe> uittut.
tierunt:Fuluia uero cum liberis ad maritum perfugit.Iulia Antoniorum ma Fu^
ter primumin Siciliam profecta ad Sextum Pompeium,ab eodem honori- lulta hnt°nio~
rerniiTaeft. Claudius quoqp Tiberius Nero cumijjs fuit qui fe rmiltatcr *
ad Antoniureceperat.Nam cum pr^efietpraefidio in Campania, intellige-
Caefarem bello iuperiorem fuifle, fugit cum Liuia Drufilla, filioqj iuo
Claudio Tib erio Nerone,ut pofteamira res accidifle uideatur,qudd Liuia CUudm Tihc*
Caefari quem antea fugerat, nupferit, atque Tiberius is, qui cum parentibus rm Nero,
uiis fogac fe mandauerat, Caefari in imperio fucceflerit. nam utrunq* poft ea
fo&um eft.Caefarpoftquam urbem grauifsimis morbis affigi propter fame
Ufdet, Sexto Pompeio maris imperium obtinente, iamcp Italiam inuaden^
cum eo decertare nauali pradio conftituit, ac primum naues ex pellibus
Ecere conatus eft,ut rj folent, qui in Oceano nauigant, quas contextas lu¬
minibus integebat crudis boiimconjs,qug non aliter extendebat, quam in
rotundis fcutis fieri folet.ltac^ irridebatur, putabaturcp, fi quid cumijsten- •
tatiet, in maximum periculum efie uenturus: fed alia clafie comparata ufus,
tamen uieffiis eft.Htcftuduitftatim cum Sexto pacem facere, fed eum infee
enbus faciendis concorde non habuit.In his rebus cum occuparetur Ca>
ar> Antonius ex Afia amore Cleopatrae in Aegyptum profedus eft: quo
empore Labienus qui praefuerat equitibus PompeiMagni, uelpotiusfi- Idbienus',
i?,? e*us hic Labienus fuit, qui primo ad Parthos fe cotulit,deindc und cum
K1)® P ompei bellum contra Cadfarem gefsit,ijscp ftiperatis,ad Parthos con
Orodi Parthorum regi perfuafit, ut bellum inferret Romanis . Huic
y rodes Pacorum filium tradit, deinde cum ab fe cum exercitu dimittit. Ab
*)s oyria 0mn is pr^t€r ^ Tyrum capta eft : Pateftina cjuocp, Cilicia, ac urbes Vfrthim Sy-
, Alla?3qux in continenti nrdificatae erant, omnes fere captae funt.Quae quan rum-
quam ad Antonium perferebantur, tamen homo temulentus, dC amoribus
‘Petitus, nec focios curabat, nec hoftes. Tandem uero coacftus, quodom-
l}lz 0ccupata efie intelligeret, Aegyptum reliquittcur id faceret, bellu Sexti
5 ' cauPa efie dicebat.Inde uenit in Graeciam,ubi cum matre QC uxore coiun
tr USf ' : *Parem hoftem, Sextum uero fibi amicum fecit .Poft haec in Italiam
aruqt, acrepente occurens Publio Seruilio, qui Caefaris exercitum cotra '

^um ducebat-, multos occidit, multos etiam cepit . Hoc praelio fa <fto Fuluia mon-

^ntur3tunc ambo ab armis difcedunt, hac reditus in gratiam ufi praefari- 'Mr*.

In^rve3^ fiuaru eo ueniebant,quod eorum copiae atq* fpes aequales erant.

efb A icfcCffar Sardiniam, Dalmatiam, Hifpaniam, dC Galliam fortitus Kcconcilidti

ditioi?t0niUs ea quae trans mare Ionium, quaeq* in Europa Afia ue erant in A ntonmqr

liam t eac:P0teftate populi Romani. Lepidus enim Lybiam, Sextus Sici- Cxfar,

Jhaxfmtl?>at* Oontrahunc cum Caefar dC Antonius bellum appararent, in

is ini ^ ^atllria incurrerunt, quod ipfe omnes qui Romae efient,infcftos e-

bert T IC°S^ redch<ht:ufq> adeo mari potens erat,praefertim quod Menae Ii M m libertus.

iiexnh °pera & cmi)s uteret.Tum Romanos*quia Sardinia occupabat,

DatUrT maritima regio,res ff umetaria defecit. Qjiamobrc cum inges

P 3 fames

45<> XIPHIL. £ DIONE

fames eflet,ca<j grauiter affligerent, hortabant Caefare 3C Antoniu ad pa>
ce cum Sexto facienda, ob eamcp rem multu clamorem profundebant.Sec!
ut nihilpficercfeintelligunt, celeriter ad eos interficiedos co tendunt. Qy»
re ammaduerfa Cefar,etO fam fuos uulneratos habebat, tam e uefte difcid f*
fupplexcp eorum fidem obtcftari,& mifericordiam implorare cepit. AntO'
n : us maiore ui adhibita rcftitit: tandem ucrd legatos de pace ad Sextu mit'
'L.Co^ivihis tere coacfti funt.Per id tempus L.Cornelius Balbus Gaditanus tiir confuta
B Ai-’^ tum gerebant, cuius mentio fit in hiftoria propterea,quod ita omnibus co

prjs cireuh fluebar, tanta cp erat magnitudine animi, ut omnes homines fuae
matis facile fuperauerit. mories enim denarios Xxv populo Romano ui'
Lex Falcidfc. ?itim reliquit.Eodem quoq? tempore lex Falci dia, quse nunc etiam obtinet
in h^reditatibus,utgrauatus hteres quartam partem retineat, reliquum O'
mittat, a Publio Falcidio Tribuno plebis lata eft . Jnterea CaTar & AnfO'
mus mulca faciebant contra ius fasqjmam complures non modo alia ratio'
nemdignifsimos,fed etiam feruos in Senatorum ordinem cooptabat. E
nim Maximum quendam,qm Qiiaeftoris officio funefturus erat, agnitum,,
dominus in feruitutem uindicauit, Alius quoqs inter milites, ut nuies de>
prsehefus,e elinis Capitolinis praecipitatus eft, data prius ei libertate, utm»'
P4x fortacum iorem autoritaremhabcretanimaduerfio.Cariarautem 3C Antonius tande
Sexto. cum §ext0 jn colloquiu uenerunt,cum quo initis foederibus, pacecp fa^a>
m tantus pne gaudio clamor eorum qui aderant prrefentes fuit, tot belli fcilf'
cct laboribus exantlatis, &C pace longo tempore expetita, ut montes m»x{'
me perfonarent,ob camcp rem magnum horrorem mcutercnt.PompdaflJ
nonfuftinebant, quoufcpin terram ueniftent,( erant enim in nauibus ) ftd
ftatim fallebant in mare : alteri quocp fe in profundum laciebant, fecp deim
ceps natantesmutud falutabant, & comple&ebantur. Poft hxcconuim'1
iiicifsim utrinqj acfta funf:primum a Sexto m nauudeinde in cotinentr a
fare 8C Amonio.Poterat Sextus utrunqj cum effentin naui cum paucis,im
Mena ccnp- terficcrcfidc# Mcng confilium erautamen noluit, fed cum Antonio iocaba
hum. tur familiariter, a quo tedes eius paterna: quas in Carinis habebat, occujtf'
Cmw. banturTft autem locus in urbe, cui Carina nome eft ; quae appellatio cum
ad partem quoc^ nanis inferiorem pertineat, facete dicebat Sextus, fe ipfa
in Carinis epulum dare. Idem filiam fuam defponditM* Marcello Carfaris
exforore ncpoti.itacp hoc bellum dilatum eft. Antonius cxltalia in Graeci»
retierfus, multa fecit contra mores inftitutacp maiorum.Etenim damna iW
Antonim Dio* ta attulit ciuitatibus,in ijscp cupiditates fuas expleuit:deniq? Dionyfius 2p
nyfm. pellari uoluit. Qua re ammaduerfa Athenienfes Mineruam ei defpondc'
Centum myria runr.Is nuptias fibi placere rcfpondit, ab tjscp quadragies ftftertitlm exegi*
detdrach. dotis nomine. Cumfycflet ih his rebus occupatus, in AfiamprarmifitP*
VcntiduiMd blium Ventidium, qui Parthos, qui in munitis locis caftra pofueranr, a
Cat>tutLdbie ^us e^arn uiuadcbatur, contra opinione Labieni,cui paulo ante res ex fet*
m,uiftiPar- tenna fuccefterant magna 111 fn couemr, Syria 9 expulit, ipfum d<?

• ■ “ nique Labienum cepit: * H.-c nonniti7 dee/}. De Domitio enim Caluino,non Ventidio
hcfc Diofcribit. ac propterea Romae triumphauit. Hic ex eo tempore cum

propter magnificentia etfumptum caeterarum rerum clarus eratrtumuera,
quod Palatium incendio confumptum reftituit, atque ftatuis quas a Caefc'
re acceperat, uidelicet poftea redditurus, adornauit. eas enim, cum
paulo poft repeterct,non( reddidit: fed ei ita facete refpodit:Mihi quidem,
snquit, femorum copia non eft> tu uero fauos tuos ad Palatium mitte, at«

ind«

thi.

.. A V G Y S T V S,

farnl,>atlTaS acJ?P^Cadar autem eas reliquit, metuens, ne fi inde eximeret,
Dtus f ^ acc”faretur: 'ia^c Liuiam uxorem duxit, cuius amore olim ca

ex e /Itrat* Erat Liuia uxor Neronis, quicum fugerat, ut fiipra diefum eft,
' Pjferum &x menfium in aluo cotinebancam Nero quafi pater, non

lus mi iet}Caefari uxorem dcditabicp cum epulum fieret, in eocp pueru-
^U1dem garrulus interacniffet, quales folent efTe 17, qui nudi a mulierib.
e iciarum caufa educantur, uidifletcp Liuiam una cum Ceefare efTe, Nero^
j) mueioJeorfum cum alio federe, ad eam accefsit, inox ait : Quid hic agis
c °rmina * e5cc enim uir tuus ( Neronem moflrabat) illic fedet. Liuia cum
ni ,ari n ^ ^ b p ep eri t Claudium DrufumNeronem,quem Cadar educa
d n p!100 a? Patr^ r*T iberius non multo pofl moritur, Cariaremcp eu

cm JJrufo5 riberioq3 liberis fuis tutorem relinquit. Interea plebs de his re
!IS fermonem habebat, fed id p otiis /mu circuferebatur,To& Stirv'

kj 7Y>i{i[wcc TvcuJicC) quod fortunatis hominibus liberi tertio menie nafce
^ntur,idcp poftea in prouerbij confuetudineiienit.Sub heee tempora Mte
ftaabextoadCariarem defecit, quem Caefar Sexto repofccnti non modo
non tradidit, fed eum in honore habuit, atque in equeflrem ordinem coo.
ptauir, concedo ei iure aureorum annulorum . EU autem ius aureorum an

11 - 1 r* , , 1 »1 / i \ « . .

LiuUniibitCft
[ari .

"Fortunatis ter
tio menfe filios
nafei .

Ia$ aureorum
tumulorum.

,ar Pr°mifla fibi non exoluebatmam is etiam querebatur a Sexto foedera a-
g^lIa ex Parte molari . Caefar Lepidum & Antoniu ucnire iubet ad bellum
inferenda. Sed dum illiilon flatim paruerut, Crefar folus cum Sexto
in bello primum aduerfa fortuna ufus eft. nam nofolum
co bUi m Prxtfs naualibus inferior fuit, fed etiam magna ui tempeftatis
x J^pLres naues amifit.Qiiibus rebus Sextus efferebatur, diripiebat di ue
aV?aliam,feq3 Neptuni filium appellabat. Qua re cognita, Cadar in om
ba^' talia naucs tedificartiubebat, multas aliunde conducebat, cofcribe.»
atmilites,c6gregabatpecuniam;ita ut in nauibus aedificandis, ac queeren.
is pecunijSjexercenc}1's^3 remigibus biennium confumpferit hac ratione,
ate permulta, qua: ad Italiam di Galliam fpecftabat,prouidehat.M. ‘

^lanium 'Agrippani comparandae clafsi praefecit, eumcp, quod iam beb
contra Gallos confecerat, di fecundus ciuium Romanoru belli geren-
fit ,CaiI^a ^cnum 'tranfierat, accerfiri iufsit, atq? ei ut triumpharet conceb
^ • mandamt^jUt milites qui in ea clafle futuri erant, in laborib. exerceret,
fim t^aCUm ^ucio Gailo Conful erat, di idcirco triumphare noluit, quod
Cla{f>r^I SlnvUm e^e exiftimabat, efferri gloria in adueVfa fortuna Cedaris.
jh * e,?Uero celerrime coparauit: tum quod ea loca fine portu erant, opus
Panio * CUm ^ preciarum fecit.Nam apud Cumam, qu^ duitas efl in Cam
Curuus & Puteolos, locus quidam interiecftus inftar Lunae iiu
nudj n , Ia^exus eft, cuincp exigui montes ambiut, uacui ab arboribus di
ub i Am-UCis tamen exceptisrpraeterea tres finus maris habet, quemjlocum
co uidi 1?i°a PcrPotauit,in eo portus tutifsimos fecit Jam uero quee in eo lo
tibus QylIIac^memotandaefre uident, paucis exponam. Nam in his mon
ac?uee nlc°SrUXta ^nus mans e^c Pau^° ailt^ dieffum efl, fontes funt ignis di
ri potefl N Slmi:^ conftctex altero feparatim, omnino nullus inueni'
mifCe * ec uero per fe ignis, aut aqua frigida effe uidetur : fed quia conv
w) aqua calida, dC ignis.quodammodo lutmidiis eft : atq; cum aqua

P 4 . pei’

M.V ipfanius
Agrippa,

Puteoli,

45* XIPHIL. E' DIONE*

per canales in cifternas influat , eius uaporem jj qui ealoca incolunt, indu*
eunt per tubos in altifsima domicilia5ac poftea calefiunt miliis . Nam is ua*
por quanto longius a terra abfuerit, &C ab aqua, tanto magis exficcatus eta/
ridus eft. Quamobrcm utrinq* aedes magnifica aedificantur 5C fumptuofie?
qua; funt uita; hominis dC ualetudini aptifsimae.Idem quoq*mons eam tei>
rae naturam efficit. Cum ignis exurere eam non pofsit ( quippe uim eius oC
flammas contraria uis aqua;, quae cum eo commifcetur, reftinguit ) nihilo^
minus tamen ea quae proxima ilmt,difsipare atqj confumere pofsit,fit ut ea
pars terrae qua; pinguis bC humida eft, calore eliquetur: qua; uero afpera eit
bC dura,confiftat . Ex quo necefle eft in glebis eius terrae cauernas exiftere:
qua; fi in locis aridis collocatae funt,in puluere rediguntur : coiecfiae uero m
aquam, & mixtae puluere,cofiftunt:atcp ade6,quandiu in aqua funt, cocre^
fcunt,magiscp obdurantur. Cuius rei caufa afferri poteft,qu6d ea pars qu#
arida efl, igni augetur propter naturae fimilitudinem, ab eocp frangitur:fed
admixtare humida, ita refrigerat, ut propterea cocrefcat, atcp omnino com
B^i*. folidetur.Cum igitur Baiae eiufmodi fint, in eas Agrippa uenit,fecitcppo^
portenta. tus,naues celeriter coparauit,ac remiges delegit. Tum in urbe multa porte
ta nudata funt fed in primis coplures delphinos ad Afpide oppidu Aph11'
ca; concertantes inter feinterijfle: in eodemcp oppido pluiffe fanguinem,
eundemcp ftatim a uolucribus in uarias partes dilatum cffe.Porro qu odi*
uiae euemqmagnam ei attulit uoluptatem.nam aquila in finum eius conie'
Rrfww Uuru cit gallinam albam , qua* ramum lauri ferebat , in qua baccae erant : quires
cum magnum aliquid fignificare uideretur , Liuia gallinae magnam curafl*
habuit, feuitcp laurum,quae cum creuiflet, lauream fuppeditabatns, quip^
ta uidoria triumpharent.Sed Liuia Caefarem inflnufuo atep omninoinp0
teftate erathabitura. Eodem tempore Antonius ex Syria in Italiam uenit»
propter bellum Sexti, ut aiebat, a quo magna clades Ciefari allata eflet: fed'
poftea cum Cariare difsidere cepit, ita ut eipropebellum intulerit: tam*#
Antonius ofta rurfiim cum eo opera Odauiaireconciliatus eft. nam eam, quiafororerat
uiamfororm ~ Caefaris,fuperiore foedere in uxorem duxerat. Antonius Carfari naues dat,
charis uxore ab eocp milites accipit, quorum opera contra Parthos uteretur. Harcillife'
duxerat. ciebant, non beneuolen tia addudi,fed quod commodi fui caufa ita faciei
dum efle putaret. Antonius quocp Odauia Corcyra ftatim in Italia remifi**
DIONIS LIBER X L I X.

C te far comparata clafle, tranfmifit in Siciliam : cumcr, eibellonaualiA'
grippam pnrfcciflet, ipfepedeftres copias ducebat, obferuabatffl omm*
Vctnochdres . quae gererentur. Sextus quoqp clafle tradita Derrfochari cuidam, e terra p^
gnam fpetftabat.Igitur Agrippa pugnam cum Demochare cOmmittitiq^
cum aequalis utnn que multo tempore fuiflet, efletcp iam ad nodem perdi*
da, tandem CaTariani fuperiores fuerunt. Pugnatu eft apud Mylas urb etn
Siciliae, nidos uero non funt longius infecuti, mea quidem fententia, &T*
uerifimileeftjproptereaquodeoscomprachendere no potuiflent prop#*

nauium magnitudinem, tum quod imperiti uadorum, qua; erant ad pr°%1
mam terram, naues eo compellerenolebant. Qiridam tamen exiftimat A"
D ittum Agrip grippam fatis duxifle hoftesin fugam couerterc, quod Carfaris, non fuam
ipfius rem gereret. Nam familiaribus fuis dicere folebat, hunc eflem^f1*1
» principum , ut nolint quen quam habere fe potiorem . Nam ea quidem, irt'
» quit, qua; facilem bc exploratam uidonam uidentur efle habitura, ipfigf^
» re ftatuunt : pefsima uero qu xcg bC diffieilima alijs committere, Quod fi c'

ueniaf»

A V G y S T V s. 453

ueniatjUt °PPomma neg°da alijs mandare cogantur, grauiter & acerbe fe “
runt laudem 6C gloriam eorum, qui ea geflerint. Neque enim uinci eos uo' “
unr aut parum fortunatos efte : at nero rerum prardare geftarum gloriam «
apudali°s eiTe non facile patiuntur Jtaq? fxpe cohortabatur eos, qui fefab «
uos cx incolumes efleuellent, darent operam , ut principes liberarent onv ce
nium rerum difficultate &moleftia,fed tamen eis rerum geftarum gloriam ce
re eruaient. Haec Agrippa ut dicere, ita facere conftieuerat. Sed cum pra^ <c
lurm nauale commiftum eftet, intelligeretc^ Cacfar Meftana Sextum abqft
^ftetumcp efte omni praffidio deftitutum,na(ftus occafioile belli eam non
prtetermifltj fed ftatim cum nauibus quas ab Antonio acceperat, Meftana
contenditmec tamen felix fuit ad cafum fortunam^ belli, propterea quod
pXtus d cum elafte ac pedeftribus copijs occurrit. Caefar enim contemnes
^°mpeianos,qubdiam ab Agrippa fuperatiffihTent, cum ijs conftixit:quo
topradio nonfolum amifitmagnam partem clafsis,fed ipfe quoq* in maxft
periculum &:difcnm en uenit,cumnonpoftetadfuos,quiin Sicilia e-
}^at,perfugere:fatiscp ei fuit, fe recipere in proximam continentem, atque Ctfftfifiiti
toituto elTe.Sed cum<xer citum fuum in infula interceptu efte animaduer^ m Slc^>fugii\
ter^t , iniquo animo ferebat : nec ante animum recepit , quam pifcis ultro e
^ri faliens ad pedes eius accidit: atqj a uatibus ob eam caufam refponfum
€ ^mare ln dus fore potcftate.Cormftcius aut em, qui Cxfariano exercitui Comjiciuit
a Sicilia pratfecftus erat, periclitabatur, ne fi in loco confifteret, inopia ciba
1Qrum expugnaretur: quodfi recederet, ne una cum exercitu periret, ch>

^Itantibus hoftibus,^: eminus iacuiatibus, ac opportunis locis inuaden
i nfUS: ft^^gdpp3 tranfierat in Siciliam, Mylascp ceperat, ac hoftes

***** adeumuenerat, pratterfpemeuafit.Quaex re propter fuam&T
1 itum falutem tanta laeticia efferebatur, ut Roma?, quoties foris ccenaret,

^phanto ueheretur. Igitur etfi Caefar eo tempore Sicilia non eft potitus,ta
feteU Pau^ poft coniuntftis cum Lepido coprjs , poftquam in eam trafiuift
J-bopera ^gyjpp^ uiCft Sextu p radio nauali. Quare Sextus de Sicilia diffi
ns,tug$rein Aftammandauit,ibicp,qu6dresnouas moliretur,ab Anto
o mifsis militibus occiftus eft . nam eum Cadar necp confeftim eft infecu-
^^ccppoftmodojproptcrdiflenfionemquam fecerat cumLepido.Lepi
g'S1enim j quod bellum cx tequo gefsiflet, aequum efte ftatuebat, fe quocp
1 la potiri. Verum Cadar eo uelutilegato in rebus omnibus utebatur, a*
men^ CUm CUfn Sexto occulta colloquiafufpicatus,eam fufpicionem ta>
te n<?11 Patefecit, ne eum aperte inimicum & hoftem haberet. Pugna au-
qu «Ce ^IUs3 quam uolebat, cum Sexto commifla, priufquam Lepidus ali*

Cefafr. m°iftetur, Pompeio fuperato, cum Lepido apertas inimicitias

lCl petebat ea quae ex primis foederibus ad fe pertinebat, prae*

renin fi^i uendicabat,quo d in ea expugnada focius fuiflenob eamcp

Libva^A jern 111 luts uocabatjCum fecum haberet copias, quas adduxerat ex

potenrt Casfar nihilreipondit, fed ratus ius in armisefle, quod ipfe Ctfur aduer*

perterr(°re^et>confeftim aduerfus Lepidum cum paucis cotendit, ut eum Lepidum*

caftra t re^> hominem uidelicet minime ftrenuum;ac primum ut amicus in

nihil pauca apud milites cbneionatus eft:fed poftquam

Petu nr/n eorum uoluntatem, magis concitati funt, ac facfto in ipfum im

ei celer ^ 08 exiP militibus,quos fecum habebat>occiderunt:ipfe, quod

ffis eft auxtliauenerut,faluus euafit, eoscp omnib.copijs poftea ador^

Um milites Lepidi untuerfi Csefare adierunt, ipfecp Lepidus cum

• pulla

\

454* XIPHIL. E‘ DIONE

pulla iiefte fupplex fuit, atque ob eam rem omnem dominationem amifit,
uixic que in Italia non fine cuftodia. Cum autem Antonius eflet in Graecia,
V entidius legatus emsPacorum filium Orodis regis Parthorum bello de*
uidum interfecit, qui non infra caeteros reges propter iufticiam & manlue
tudinem apud fuoscharus fuerat: preterea Parthos omnes qui ex ea pugna
fupererant, expulit ex Syria.Tum Antonius Ventidio obres praeclare gC'
ftas inuidere cepit : eumqj imperio depofuit, nec opera eius amplius ufus
efbtamenpofi: mortem Antoni) primus ciuium Romanorum de Parthis
trium phauit, qui triumphus fuit ei decretus a Senatu, dC maxime, quod co
dem die eandem cladem Parthis intuliflet, quam ab ijs populus Romanus
Crafsitcmporibusacceperat, Propter inopinatum quocp cafummagnaffl
gloriam adeptus efl.Nam cum ante per triumphuPompeij Strabonis cufli
reliquis capttuis dudus fuifTet,de Parthis ipfe poftea trmphauit.Tunc An'
Cdiui Sofiiu*. tonius Sofsium profecit Syriae dd Ciliciae:a quo cum alia inulta praeclare ge
H ierofolyma fta,tum uero ab eo Hierofolyma expugnata funt, ac primum quidem capti
capta, funt ip qui templu eius urbis defendebant : pofl deinde reliqui omnes ipl°

dieSaturni: tantacp fuit eorum religio, uti) quianteuna cum templo capti
eflent, a Sofsio impetrauerint, ut liceret Obi, poftquam idem dicsredijffct,
Herodes rex de more facrificare . Antonius Herode rege apud eos conftituto, Antig0*
i udtorrn. num,qui per id tempus in ijs regnum obtinebat, cruci alligatum flagris cX
di mfsmquodnulliregianreaacciderat apopulo Romano.PofthaecinP**
tDiohabct thos exercitum duxit, cumcp ad tPliraata ueniffet, cepit eam urbem obfi'
Fraafpa. yere:quo tempore tame nihil magnum gerebat, fed a barbaris, qui extra ^
bem erant, multis magniscp incommodis afficiebatur .In hac obfidione urt
bis, Phraates ad Antonium quofdam fubmiOt, qui ei perfuadercnt,ut adfc
legatos de pacemittcrerritafacilefieripoiTc,utquaepetebat,obtincret.l}c'
indelegatis mifsis ab Antonio,fedensin fella aurea, refpondit, eoscpmd'
tis conuicijs confedatus, ac neruo arcus quem habebat in manibus/*'
pe pulfato,promifir, 0 mox indecaftra moueret Antonius, fe pacem cife
cum eo confirmatum. Erat Phraates omniu hominum (celera tifsimus, q^
Orode patre,ac fratribus fuis interfectis regnum Parthorum occupauerat.
Antonius cum htec a legatis accepifTet,metuens Phraatem quiafeiadar#'
ratinfblentius,inde caftfamouit: deinde paulo poff exercitu in maximn*11
periculum adduxitrex quo tamen contra opinionem euafit.Nam militesC'
ius labores militia! uehementer pertulerunt: cum 05 in infidias incurriffcnh
ceperunt coniundis fcutis teftudinem repente facere, flexiscp genibus fi'
niffris in terram conniti . Barbari rati eos defeffos efie ex uulneribus, ab ie'
dis arcubus, ex equis defeendunt, diftridiscp gladrjs proxime accedunh
fcihcet omnes fimul interfeduri.Romani infurgut fubito,& figno dato t°'
tam phalangem explicantrindeirruentes uidelicct inermes armati, imparil
tos parati, fagittarios grauis armaturae milites, barbaros Romani confert05
T cfludhtisfir- trucidant. Teftudo autem in huncrnodumfit:Impedimeta&rnilitesletfis
ma. armaturae cum equitibus medium locum tenent, tj qui funt grauis armata

rar,quicp utuntur fcutis longifsimis,ad alas inftruuntur,& reliquos inftarfo
terculicircundant:ca^teri,quonimfcutalatafiint,confertiinmedioagnime
confiftunt, atque fcuta fua no fupra fe folum, fed etiam fupra caeteros extob
luntfita ut nihil praeter fcuta uideatunquae cum denfa fint, omnes defendu £
a telis cuiufuis generis, tantumcp roboris habent, utfupra eam teftudinefl*
no modo hominesire, fed etiam equos agere pofsint,&uehicula, ejuoties

e

r , , A V G V s T V S. 45>

aenm m concado SC anguft o loco : cui rei propterea teftudo nomen eft,
quoa lortiTsima fit,atqj tecftifsima. Ea duas ob caufas utuntur ; una eft cum
propugnacula quaedam adoriri uolunt, fic enim pleruncp nonnullos cxtol
nntjiit eos fupra muros collocent : altera caufa eft, quod ita circuucnti a fa^
gJttanjSjfimul omnes fub fidunt. ( nam equos etiam genua flectere, fecp in.
c mare doceat) Ita hoflib. opinionem praebent lafsitudinis, quibus ob eam
caulam irruentibus fubito infurgut, eiscp terrorem inficiunt, teftudo er^o
ei i ad hunc modum folet . Antonius regem Armenioru dolo cepit, quod
nbiin bello 'contra Parthos fubfidio non uenifiet : quem cum uindfum pri.
m° catenis argenteis fecum adduxiffet, poft aureis conftricftumadCleo.
patra duxitreum qua deinceps relidis armis fefe dedidit uoluptatibus, atep
«hos eius reges regum appcllauit . Nec folum inter cos partitus eft Arme.
niam,&; quas habebat prouincias,fed etiam Indiam dC Parthia. Interea Cae
Er milites exercebat, dum Pannonios 8C Dalmatas in fuam ditionem et po
^ftatem redigeret Jn quibus praeltjs & laboribus nonnunquam etiam uul
«eribus acceptis periclitabatur.Per id tempus Agrippa Rome aquam, qug Agrippa
defecerat uitio aquaeducftuu,fumptu fuo reftituit, atque in complures par.

*es U1'bis deduxit : praeterea refecit aedificia publica, uiascp omnes fine ullo
umptu publico.Cloacas uerb ita purgauit,ut per eas in Tiberim nauigare'
tUr- Cumq5 in Circo errarehomines animaduerteret, in numero cirduituu,
^«osGrjecic/l^A^uocatjdelphinos &ouata operafieriiufsit,utexfis ch> Delphini *
Cuitus curriculorum offenderentur. Ad haec oleum falemcp omnibus dedit
luibus : balneacp gratis per annum uiris mulieribuscp conceisit,in quibus
«aretur . Conduxit etiam tonfores ludis, ut nemo quicquam impenderet Docw hic eft
t ^ «o.Praeterea de loco fuperiorein theatrum tefteras iecir, quibus argen. v/iancm^uidc
!!m promittebatur, aliae cp res permultae. Res quoqj uaenales multas in mc Dionem no -
l? P°fitas populo ad diripiendum dedit. Aftrologos &C magos omnes ex &rum*
expulit* Haec omnia Agrippa, cum effet Aedilis, fecit . Caeterum rege
Acdor5 a Parthis deuieft o, Arm eiiia Mediacp in potcftace Parthor u uemt,

n DIONIS LIBER L. ^

vLuibus rebus ueftis Antonius QC Caefar paulo poft bello concertare ce Cxfar&Anto
P erunt, atqj alter alterum multis modis criminari. Caefar obficiebat Anto. nm hojies.
ni°3qudd Cleopatra daret ea quae effent populi Romanirquafi praeftigfis
quibuftJamfacftum effet, ut ei ueluti mancipium feruiret, cuius rei caufa no
F ane Antonio, fed Cleopatra bellum indixit. Antonius Caefarcm accufa-
las °d ab eo iniuriam accepiffet, a quo Antoni) adhuc fuperftitis tabu'

^itamenti apertas effe & publicatas ferebatur. Fuerunt & aliae caufae: .
ffatuitTentlongo tempore ante bellum inter fegerere, caufaeeis
auxrT^Hufus belli apparatus omnes uicit fuperioresmam utrique
lia py.? LIera«t quam plurimae nationes &C gentes. Cum Caefare erant Gal.
exQen ?ania’ Ifiyria,atq3 Afri, qui antea fuerant in ditione populi Romani,

& Bou^S,qu* circum Cyrenem incolebantatemcp fi , apu<3 Bogud

Xima. f us regnu ob tinuerant Sardinia quo® QC Sicilia,aliaecp infulae pro.
AfiatirUpladi&s regionibus opem ei ferebant. Antonius (edum habebat
cedon °S C°S $U1 parebant populo Romano: item Thraciam, Graecia, Ma.
tei Iam> Aegyptios, Cyreftaeos, cum finitimis nationibus & mfulisapr*.

uinch°mnCS ^ei ^ regcs & principes,aut eorum legatos, qui uicini erat pro.
bclifi P°puI* Ronianfiquas Antonius tenebat. Idem Antonius, antequa
gereretur, iurauit militibus, fe parta uicftoriain duob.menftbus proxi

mis

4?<> XIPHIi; E‘ DIONE

mis imperium depofiturum , traditurumqj omnem poteftatem fenatui pO'
puloq* Romanoruixcp eiperfuafum eft, ut id Texto mcnfe faceret, quo facfi
lius res in meliore (latu collocarentur. Ante id bellum htec portenta uifa
Tunt: Bubo primum uolauit ad templum Concordia:, deinde ad reliqua, in
Dion tdxdtvx, quibus etiam confidebatmifi Dion ridiculus e(l,qui dicat uolatibus bubo'
num, & fimiarum introitibus in templa, BC fi qua funt eius generis, bella a
calamitates tam magnas declarari , aut etiam eruptione Aetnaeortrigniuni
Drdco hiceps, finitimis ciuitatibus uaflatis. Porro quod draco biceps uifus fit in Hetruria,
longus pedes l xxx v/itcp, cum multa uaftaffet, fulmine percuffus : fi ue'
rum eft, mirabile profedo elhRomae autem pueri (ponte Tua in duas partes .
diuifi,ac partim Antoniani,partim Caefariani nuncupati, cum biduum cer/
tauiffentinter Te, Antoniani ui<fli furit. Qiiae res cafum Antonq futuru prx'
rhonftrauit.Eidem quoq? Tuaflatua interitum portedit,quae in Albano coi
locata3cumlapideaeftet,multumfanguincmmifit. Pugnatum eft apud Aj
dium,ubi nunc e(t Nicopolis. Antonio amicimaxime offenfi erant, quod
in eo bello fociam Tibi adiunxiffet Cleopatram, propter qua uidus eft pr£'
lio nauali, quod in hunc modum fadum eft. Naues Antoni j erantnauibus
hoftium longe maiores,in quibus triremes paucae, quinqueremes dC decita
mes complures, reliqua: erant inter has media: : in his altifsimas turres %dl
fi cari, atep magnum numerum hominu imponi m turribus iufterat : ex quo \
efficiebatur, ut pugna difsimilis effet. Na Cariariani, quod minores BC ccte' |
riorcsnaueshaberentjimpetuminhoftesfaciebant, undicp tedi, ne (aneri' j
rentur. Itacp aut Tubmergebant naues eorum, aut fi id non facerent, rcccdc'
bant, antequam ad, manus uenirent : rurfumcp irruebant in cofdem (libita,
aut ijs relidis, alios aggrediebantur: quibus celeriter confedis, alios at$
lios petebant, ut quam maxime pofient, offenderent imparatos, nam quod
uires hoftium,quodcp pugnare cum tjs timerent, ubi eos agreisi erant, non
expedabat diutiusded ubi deimprouifo irruiflent,ne tempus darent fag^'
tarijs cotra fe iaculandi, procul a telis fugiebant, uulneratis aut perturbatis
hoftibus, neabrjfdem poftea caperentur. Antoniani Cariarianos adhunc
modu celeriter contra fe nauigantes percutiebant crebris lapidibus, telis^
Htitus fima, in eos coiedis:quod fi accefsiffent propius, manus ferreas inij ciebant' q11^ j
fi opportune cecidifient, ipfifupcriores erantifin minus, Tubmergebant ut,
fuis nauibus impetu hoftium (radis : quod fi in eo prohibendo tempus tra^ i
herent,aggrefsionibu9 aliorum hoftium fiebant opportuniores . nam du*
tres ue naues contra unam magno curfu ferebantur , alite earum prteft^f
quod porerant,alite affligebantur. Igitur erant ex Caefarianis gubernatores
potifsimum & "remiges labore defefsi:ex A nronianis milites. atep Cadrirri'
ni, quod celcritet impellerentnauigia,ac(ubit6inc6trarias partesagoreh
comparabantur cum equitibus , qui equos concitant BC refledunt : AntO'
niani armatis hominibus fimiles erant, ex quo uidores cfle indebantur#
iridi . Nam illi ad naues hoi um proxime accedentes remos frangebant • fi*
de (uperfore loco fijbmergfcbant illos lapidibus, dC alijs machinis. Sed cum
diu pariter effet pugnatum, accidit ut Cleopatra, qua: poft tergum pugnaJl
tium erat,ftabatQ3 in anchoris, non potuerit exitum belli ancipitem atq$ i*1'
certum expedare,fedmuliebri & Aegyptio animo propter dubium certa"
menfufpenfametu &folicita expedatione infugam fe contulit, fuiscp
gnum dedit : quos Antonius, poftquam fubito uela feciffe,ac tum forte fe'
cundiisimo nento in alto nauigare intellexit, fubfecucus eft. Qua re cognt'

, A V G V S T V S. 457

Wcxterimilites animos demitterent,&: uehementer conturbarentur,
do-nu Up^nor ^ eo Prxll'° nauaIl‘ ad quartum nonas Septembris confe’ quo die A nto
ouodp1^ dlem^etfi nilhf mos non lta faciendi, tam en propterea notaui, nm uittm.

■i oclie penes unum Cacfarem fumma rerum ede cepit, ut ex eo anni
principatus eius numerentur.

DIONIS LIBER LI.

Nic * ayur^ern^^1^caintineo^oco5iirq110 fibitii(^oriapepererat,eamcp
°P°"niappellauit:preterea eum locum, in quo caffra habuerat, lapida
na-! ^Uatuor Pedum magnitudinem habentibus extruxit, ornauitcp roftris
i -- fiuas ceperat ab hoftibus:& in eo Apollini templu fine te<fio fieri
Ur^ K“^SnPpa in eo bello Caziari magno uiui fuit : nam &£ Antonij quafda
euei txt>in quibus habebat bellicos apparatus, &C eius adueriarios cre
reb U1Clt‘^Ias °b res ei atq* Maecenati tantam poteilatem detulit Cfiarin iteccrus.

ns omnibus} ut literas quafcuncp ad Senatum, uel ad alios mitteret, ipfi
P^ius legere poftent,& ex eis quae uellent immutare: cuius rei cauia annulu
eo acccperant,quo literas obfignarent.nam duo figna fieri iuflerat, qui- Duplex JigiU
us eo tempore multu utebatur, quorum in utroq^ primo fphinx erat pari- !«>»•

0 r lmPre^a:fed poftea in eis fuam imaginem imprimi uoluit:quibus fignis spkinx.

^ ni ru a <dem cep s obfignauit, ijscp reliquipoft eum Imperatores prate/bal
jjar hmt.Nam is figillo accepto a nraiorib.fuis ufus fuiile dicitur, quod

ebatcanem ex prora nauis caput inclinantem.

Monarchia avgvsti

Gejaris.

ACTO pradio nauali, Antonius qui fugerat in Aegyptum
cum Cleopatra, ubi poft aduentum Cxiaris ab amicis fo-
ri]'scpreliAuseft,mortem fibiconiciuit,atcpinfinuCleO'
patrae obijt. Cariar iam ceperat Alexandriam, Cleopa- In Cleopatra
tram foluta a uinculis in cuftodia pajatij retinebat, ea fup- fi™ Antonius
collo^55^ Piabat Csefari, ut ad feucniret,cuperc fe pauca cum eo moritur*
nat 0cl^‘ deinde poftquam Caefarpromifit fe uenturam, negligenter or¬
ba^ * . u<^u&fqualorc erat : fedita, ut ualde uenufta efleuideretur: fede-
cati? Ul c^0>ftatms Iulij Caifaris patris eius multis uarijscp iuxta fe collo-
WnT1*" etiam in finuliteras omnes, quas ad fe olim Iulius miferat.

Wt ) • am ^^far uenit, exiliens fubitorubore perfuia:Domine ( in*

uides jnam ld nomen tibi datum a dijs immortalibus, mihi ademptum eil:
nores i Cm tUum quemadmodum faepe ad me uenit:intel ligis , quos ho-
tUtCln-^tnbuit, &C quomodo mihiregnum Aegyptiorum dedit. ut igiV
qu4a<?UIt) eum a«dias deme aliquid dicentem,accipehasliteras,&lege,
tem,2^|meiba 1Tlanu icripfit.Hatc cum diceret, oculos conij ciebat in Caefa
Cebat:QI^Htabatur fuauiter,utebatur molli & delicato fermonerinterdu di
dem rni§ld mibl tu x literas proiunt CariarCmox addebat, Sed tu qui-
perftitem CS 111 b?c fuperfles : ac rurfum,Vtinam ( inquit]) habuifiem te iu-

~ - i_-yeo3te certe habeo. Cariar licet eam

i uero oculis ad terra fpe&antibus

hil accidi aC £ ,ncluxt ) bono animo fis 6 muliermam tibi quidem certe ni-
fcatram , CuPLebat eam Caefar Romam adducere, ut nobilem Cleo-

omnium fermone celebratam per triumphum duceret, idcirco

Q. eam

)

45$ X1PHIL. V DIONE

eam bene fperare iubebat, 6C curam eius habebar maximam, neq? eam pfi'
liabat hio famulatu. Quam rem Cleopatra ( quippe ftolida no erat,fed tttC'
nua mulier &C mtelligens ) cum eflet facile fuipteata, jpulcerrimaxn uehem
Mori Cleopit- induit, ornatacp elegantifsime, ac in ledfulo recumbens mortua eft , aipide
tr(C* ad fe in urnula portata, uel ut quidam putant, brachio compundo acu, qua

folebat capillos fuos crifpos facere : quae quod uenenata cifet , interitum ei
percelerem attulit. Caefar cognita morte Cleopatrae, grauiter molefte tii'
^ liquoluitep corpus eius uidere,praeterea medicamenta parari, & pfyllos ad'

$[>%• hiberi iufsiqfi forte pollet ullo pado uita ei reftituere* Hi piylii omnes ma'
fculi funt : mulier enim pfyllaeffe non poteft , Eorum ea uis eft & potcftas,
ut queat fubito uenenum ferpentium cuiufuis generis fugere, priufquahcv
mo interierit , nec eorum morfti uulnerantur aut laeduntur. Solent cxali]S
pfyllis nafei, atep infantes fuos in hunc modum experiri, ut uel cos, ubi pU'
mum nati funt, consciant inter ferpentes, uelfafcias eorum : quaeres nihil
nocet infantibus,a quorum etiam ueftibus ferpentes torporem concipmt.
Itaque Piylii huiufcemodi fimt.Sed curri Caefar nullo pado pollet efficere,
ut Cleopatra reuiuifcereqeam eft admiratus, atep eius miferi corcfia perttiO'
tus, magnam animo moleftia cepit, quod totius uidorie laude 8C gloria pn
uatus elle uideretur. Igitur Antonius &C Cleopatra hunc finem habuerunt*
Cariar ante Alexandrinis pepercit propter Alexandrum conditorem et«s
urbis, dC propter Areum phiiofophum, cuius opera utebatur in ftudio pW'
lofo phia:;fed re uera id fecit, ne graue damnu inferret tanta: hominum mtW
titudini, q ute antea ftepe feruierat utilitatibus & commodis populi Roma'
C*f<tr corpus m.Deindeuoluitcorpus Alexandri uidere,uiditq5 dC contrccftauiytaiitfc
Alexandrini- rant nafiim illius ab eo paululu ffadu cfle .Sed cum Alexandrini in primis
dlt' cuperent ei corpora Ptolema^oru offendere, eanon afpexit: Cupiui enim
( inquit ) regem, non mortuos uidere.Qua de caufa Apim quocp adire nO'
Aegyptut tri- luit, quo d fe deos adorare nonboues diceret confueuifie. Aegyptum uero
butaria. ^ tributariam fecit, eicp prarfccit Cornelium Gallum: nam eam Senatori cam
Cornelius Gal- cedere non folumnoneftaufus,fednecp Senatorem quenquaminAegy'
l(i' pto parius eft com morari, nifi ficui hocipfe nominatim permffiflet. Pecm

nia uero in Aegypto conflata, partim ad milites perueni t, partim ea hnpe'
rium Romanorum locupletatum eft, & templa eorum ornata. Itatp AegY"
ptus fubada eft, quod futurum erie Dij ante manifeft e offenderat* Nam in
TrodigiA ea loca imber non folum aquar, fcd etiam fanguis effluxiqin qua neffillj*
que quide antea ceciderat.Prarterea draco mira: magnitudinis,ut primam
ab Aegyptqs uifus eft,ftatim mirum in modum fibilauitStellar quocp ui&
ftmt,quas Graeci Cometas uocant . Apparuerut etiam imagines homini*111
Apis, mortuorum, dC fimulacra deorum morif a fuerunt. poftremo ipfe Apis‘mi*'
gitus ingentes & miferabiles edidit,acuimlachrymaruprofudit.Poft h#c
Cadar Romam iieniqde quo multa amplifsima & ornatifsima decreta a S c
natufac^afunriquae commemorarenon eft necerie.Sed ante omnia gloria
fe triumphauit, SC ornamenta Cleopatra: in templo pofuit. Itaqj Cleopatra
licet belio uitfta 8C capta fuerit, tamen omnium fermone celebrata eft: nam
ea in templo Veneris aurea confpicitur. Cariar ob res feliciter 'admini#1'3''
Rtnocrroy. tas coplures dies feftos egit ; in quibus equus fluuiatilis, QC rinoceros tunc
primum introduefti funt in theatrum. Eft autem rinoceros fimilis elepham
to,cornii iuxta nafiim habens, quamobrem hodnomine appellatus eft* Pef
id tempus M* CraflTus per Graeciam dC Macedoniam ad Danubium mi®*

dh

/

. A V G V S T V S. 4?„

eitjUbi crebris pradijs Myfos &Baflernas deuicit,Deldonemcp regem eo'
rumipfemet occidit. Deinde Thraces fubegit, acGetasmagnis affecit ia'
commodisicuius rei caufa Cxfari decernebantur honores amplifsimi.

DIONIS LIBER L1L

Itaque populus Romanus cum fuifTet uel in ditione regum, uel in autori-
tate reipublicae ac magiftratuum feptingentos quinqj uiginti annos,rur-
um cepit in regiam poteftatem uenire.QuanquamCcefarin deliberatio- C* far delibera
nem uenit,& confultatione de armis deponendis , ac rebus omnibus fena- Ult ,mPerf°
^i populo m Romano permittendis : eamcp deliberationem habuit cum deponendo.
^grippa Qc Ma>cenate,cum quibus communicabat omnia arcana confilia.
exhis Agrippa confulebat iuftius,ut imp erium deponeret, remcp publica
ieititueret.Maecenas maioremrationem habebat utilitatisiaiebat enim re- J&ecetiatis feti
gnum iuftum 5>C legitime comparatum in primis conducere rerum magni' tentia, ,
nidini.Carfar Mxcenati affenfus effimagiscp regnum cofirmauitXumpfitcp
nomen imperatorium,non illud quidem uetus,quo parta uicftoria olim lm
peratores appellabantunfed hoc, quo fignificatur fummum impcriu,quod
&Cfcfari patri eius,filijscp,& deinceps nepotibus decretum fuit. Poft hsec
^cnfor factus cum Agrippa, Senatum correxitmon quod Senatore quen- C <efarCenfor
SUarn mouerit Senatu , fed quod eos cohortatus fit, ut qui fibi cofcij effent cum Agrippa.
U1 §eneris, aut ante atflae uitae , de fe ipfi iudicium facerent : praeterea cauif,
no Senatores ex Italia, nifiiuffu au tpermiffufuo proficifcerentur:id quod
rUanJ..°^tlnet ufq? ad haec temp ora. Non enim ius efi: Senatoribus profici-
Cl ni /ln Siciliam,autin prouinciam Narbo nenfem . Poffunt autem in has
P °umcias abire no habita licentia, propterea quodproximxfunt,& quod
as mcolunt homines inermes.

2 . DIONIS LIBER LIII.

in /'PP* Cxfar fororis fug filiam in matrimonium dedit, 8C quoties una
oaltris erant, ei concedebat,uti fimili tentorio uteretur: quin etia ab utro-
^ I §na militibus dabantur.Igitur confecffis bellis ciuilibus, accidit utpo
J-p us Romanus a Caefare bene QC ratione regeretur, eumcp deinceps fapie
sum qUl^ non mocj5 n5 oderant ut regem, fed etiam charum habebant,
c optimum Qc praefi: antifsimum uirum. Vrbem enim afficiebatbenefirijs
Hnam plurimis, quod partes eiusruinofas reficeret atq? reffitueret, quodep
berf ^eram ut c^et optimus ftatus ciuitatis . Prxterea priuatim homines
co^r^sfifii deuinciebat, ob eameprem erat charifsimusf Quibus rebus
acp US ^ ornatlIS> conuocato Senatu, cepit agere de regno deponendo, Ctfartcntauit
g-^P^ficareftituendaitamen ei contra uoluntatemaccidit.nifi id eima regnum depo -
ftuieXam^ifcnt^ia dicamus euenilTe,quodfi(fi:a hxc fuerit dC fimulata po ncr^
deriTl°;i^am C1U1 Pcr UIm & iniunam regnum occupauerut,cupiunt id ui- <c
ti0n 1 voluntate ciuium cfle delatum, ob eamqj caufam ad hanc delini cc

nes Da* • ^mulati°nem procedunt.Dum hasc Cadar petit, coclamantom- «
fufpgltlm dolofb & maliciofo cofilio,partim timore addutfi, qui eam rem
res Prii3111 ^aberentrhonnulli etiam ex animo, qui pauloerant prudentio-
qUoup °Pe deinceps opus effe,& qux eo fpedtabant,cogerebant omnia,
h prxjici IC eUlTl ^mPerare coegerunt. Nam iam quibufdam odio erat popu
Pubi iC^atUs,SlI°dfepefeditione faceret:tum eis Cxfar placebat, & Rei-
ueiuiTeruntfhpatoribus Caefans duplex ftipen-
fender ani*Us)q«od exteri milites merebantur, utfefirmiore prxfidio de-
et* Quocirca imperium eius hocmodo a Senatu populo® cofirma-

QL 2 tum

yy«

r

t

4^o XIPHIL* E' DIONE

tum efc. Sed cum uellet popularis ; uideri, curam eorum quaz publica eiatif?
adminiffrationemcp fufcepit, quod res ita poftularc uidebatur,tame nega
uit fe omnibus nationibus &C gentibus imperare uelle, eascp quibus imp

q udfdctmfibi rabaqfe in poteftate perpetuo habiturum. Igitur quarum gentium uires
proumem rC' hiles erant 5C imbeciiles,cas in Senatus reliquit poteflate,quod eas ice
tinnit* poile abfque armis fummo in ocio teneri, ac proinde Senatum eximpe
frudlus maximos atque iucundiisimos efle capturum : potentifsimas qu
que getes ipfe tenere (latuit, ut quam plurimoslabores fufeiperet, ad ire 4*
pericula propter ociu Senatus. Vere autem id fecit* ut illi inermes
cilles effent, atque ut ipfe armatus fecum milites haberet. Quanquam Pr0'
mifitpofldecem annos fe non modo regnum, fed eas quoque prouincias,
quas antea fortitus fuerat,relidlurum,coceffurumcp Senatuiitamen id
fecit, fe elapfo eo tempore, alterum decennium, eocp trafadlo,rurnniia i
ei decretum efl. Itaque faep e prorogato fibi decennio, regnum quan *u
xit, obtinuit: ex quo deinceps fadlum efl, ut Imperatores omnes licet in.
perio praefinitum tempus non habeant, fed in perpetuum fadhfint, tam
decimo quoque anno diem fefturn celebrent, &C fibi prorogent imperitf '
Pofl haec complura decreta de Ctefare facflafunt.Decretum eflenirmuta
te palatia fua haberetlauros propofitas,ex quibus penderet corona qu#
dia eflet ex quercu, quafi ipfe holtes perpetuo uinceret,8d ciues colei uai t *
fdlatU* Porro regiae Palatia appellant,no quod fint ita ex decreto aliquo nomifla'
tae:fed quod Caefar habitabat in Palatio, atqj ibi fuos milites habebat
mus enim Romuli Palatiu dicebatur a loco in quo effet aedificata . Qtiatt1'
* obrem licet alibi habitetlmperator, tamen domus ubi habitat, Palati] n°'
men habet. Ad haec Caefar Auguflus a Senatu populocp Romano cog*10'
Romuliu. minatus efl.nam etfiC^farualde cupiebat Romulus appellari, tamen fcn'
fit ob eam rem fufpicionem effe ab fe regnurn affedl ari : non igitur ampli115
AuguSti dppeU id nomen ufurpauit, fed Auguflus di dius efl, quafi hominum naturam
Utio. cederet.nam ea quae facrofancla & in maximo honore funt, augufla effe dt

cuntur.quam obrem Graeci eum nfasoy nominabant, fcilicct cultu & hon<>
re dignifsimu. Cuius nominis appellatio quemadmodum Imperatoris^d
carteros qui eum fubfequutifunt, pertinuit propter fummum &C amplii1/
mum eorum impcrwmec funt Reges autDidtatores appellati, quae non11'
3D iftdtor. na femcl funt profligata e Republica, fed eorum fadla et poteftaslmperato
ris uerbo continentur.Hanc autem uim habent fupra didlauocabula, utc*
jjs pofsint cofcribere milites, colligere pecuniam, inferre bella, pacem hcC'
re, ac poflremo Senatoribus morte afferre:fed quod Cenfores funt,detnO'
ribus noftris iudicium faciunt, cenfent populum arbitratu fuo, legunt in
natum, Sd Senatu mouent. Qiiod autem funt omnibus facerdotrjs cofccra'
T ribunickpo- t i, eo pontifices faciunt, & facris praefunt.Tribuniciauero poteflas eosfa^
tefttf, muiolabilesmam fi quis eis maledicere, aut uim afferre uifus fuerit, indet*1'

natus ut facrilegus occiditur. Igitur Imperatores his nominibus fulciunt^
ut omnia habere uideantur conceffu populi.Id uero fibi ufurpauerut, qu0
I? npcrdtores antea ciuium Romanoru datum eft nemini, ut folutilegibus efie dicatitu ^
folutilegibui . jloc efl, omni legis necefsitate Iiberati,nec qs quae feripta funt fubiedH .

que dempta nominis acerbitate,regiam obtinet poteftatem.Nam Cp a
aut Augufli appellatio nullam eis potentiatribuit,fcdaltero familtallS *
?4tris*ppeUi~ catur, altero fplendor dignitatis.Patris uero cognomen fortaffe eam ^
tio . teftatem in nos omnes dat, quam patres in liberos habent, neque tamep^

o

A V G V S T V S. 461

pter imperium, fedreueretix 8C honoris caufa ita nominati funt,ut quos in
poteuate habent, perinde ut filios diligant, &C hi eos ut patres reuereantur,
gitur Refpublica in meliore ftatum ac magis falutare commutata eft : nam
omnino fieri no poterat, ut ea, fi apud populum fuiilet imperiu, falua effer*
iterum ea qua: deinceps gefta fiunt, non pofllint eodem modo curnfis
quae prxcefterut, narrari, quod ante ad Senatum &C ad populum omnia refie
rebantur, licet procul accidiflent . Ex quo fiebat, ut ea no fiolum nota effient
omnibus, fed etiam a multis ficriberentuntum etiam exannaliu morrumen*
tis ueritas coquirebatur.Pbft uero magna pars rerum occulte geri 8C admft
nittrari cepit* Quod fi quadiuulgata fint, idcirco fidem non habent, quia
probari non pofiunt * nam omnia dici fiepue putantur in gratiam Impera*
torum,aut eorum hominu,qui plurimum apud Imperatores poflunt* Itaqj
multa, quae nunquam acciderut,omnium fiermone celebrantur, multa quo*
que filentio practereuntur, quae acciderunt: extera fere narrant aliter quam
tacta fiunt* Nam magnitudo Imperij efficit, QC multitudo reru geftaru,ut ne*
queat omnia accurate perficribi. Siquideinurbe multa quotidie penefiur,
^fn prouinctjs, qux fubiecftxftmtimperio, ut ea nemo certo ficiat, praeter
eos a quibus gerunt, plurimi ne audierut quide gefta effie. Quamobrem ea
quprcftantprofiequar,quomodocuncpfiehabeat,fieditautieaputabo acci
uuie,fi quidprxterea quguulgb circufcrunt.exqs qug legi, audiui aut uidi,
Uonunquam pofisim conficere. Poftquam igitur Csefiar,ut paulo ante dixi,
nuguftus cognominatus eft, ei fiubito de nocfte prodigium non paruu ex*
tUlt* Tiberis enim in aequis &C planis locis urbis ita ftagnauit, ut in fis naui*
§aretur:qua ex re uates Cxfiarem maiorem in modum aucftum iri prxdixe*
tunqurbcmqj omnino in eius futura potcftate.Itaq* Auguftus ea quae per*
bebant ad imperium,alacrius faciebat dC diligetius, quafi id fibi omnium
conlenfu datum effiet. Multas leges condebat, 'non fiuo confilio, fed eas ad
P°P«lum ferebat, atffi omnibus fis qui poffient, emendandi faciebat pote*
atem,pr3»terca confiuicabat de multis rebus cum Confiulibus dC optimati*
us:nam8(:forte qUindecim Senarores adhibebat in confilium infiexmen*
\eSj curn quibus nonnunquam ius reddebat* Quinetiam Senatus per fieiu*
Scabat, ut antea, dabatq? refiponfia legatis quorundam regum Qi pojpu*
1°.^^ populus quoque ad magiftratus eligendos congregabatur, etftni*
f 1 hebat contra Cxfiaris uoluntatem . Nam partim proponebat eos qui eft
ma^fttatiis]futuf i , partim id more maiorum relinquebat in populi &
£ IS UollIntate:fied tamen prouidebat,ne minus idonei, aut largitione fa*
m 05Prec^lIs'ue defignarent, Cumcp cuncfta initio adminiftrauerit in hunc
rnu UtT5> de fin gulis dicendum eft : id enim neceffie effic nunc potifisi*
dicoTV 1 t^or,qiI°d res ualde fiunt a noftra memoria rcmotx.quqd ego no
bus f J0nrS nomine > qui fuit Imperatorum Alexandri &C Seucri tempori*
re . utloannes Xiphilinus Ioannis patriarcha: fratris filius, qui tempo*

comDo?^? operatoris filfi Ducx ex multis libris Dionis hanc Epitome
ma^na Ul i 8Itur curn Auguftus rebus bene adminiftratis , &C latis legibus
mifta r>m ^ °n'am confiequeretur, Cornelius Gallus cui fuerat Aegyptus co
Cer n °^rma£mtu^inem fi°nons cepit omnibusmodisiniuriamface
in orn T1 yJa,na quaedam conuicia iacftauit in Auguftum , & fuas ftatuas
timidi Ur 1 e Parnfius Aegypti collocauit, iufisitcp res ab fe geftas in py*
eft *rTdbi‘ a ^arg° amico fiuo accufatus magno dedecore affeftus
3 uis facultatibus priuatus; quae cum decreto Senatus ad Cxfare per*

3 ueniffent,

Difficile eft hi
ftorim Impe¬
ratorum feribe
re .

Senatus iudkd
b*t.

Dionzyloan-
ncsXiphili -

tllM .

H ijloria Ro¬
mana Dionis
amplifiima ey
plurima uolu -
mina cotium ,

XIPHTL* ET DIONE ,

Cornelius GaI- ucniftent, mortem fibi confriuit ♦ Quo fadto multi in partes Largi tranfie'
lus [c interji - runt, quod ipfum augeri uidebant:in quibus tamen no fuerunt optimates»
clL Nam Procul ius, cum primum ei factus eflet obuiam, cepit nares fuas dC os

nianuoccludere,atq}itafignificarefisquiaderantprxfentes,tutunon ellc

cora eo reipirare. Praeterea alius quifpiam ad eum accefsit cum teftibu?, ta'*
metfi erat incognitus, eumcp interrogauit,an fe cognofceret:& cum ille ne^
ga(Tet,iufsitidrefponfum in libello fcribi. quafino liceret homini quatunv
w v uis improbo calumniari eum, que antea nunqj uidiftet. Auguftns Aftures
uicit,& Cantabros gentes Celticas , opera Terentfi Varronis &C Titi Cari"
ffi , cepitcp multa oppida earum gentium, propter quas cum templum lan*
apertum iuiflet,ab eo clauium eft* quod omni ex parte pacem Romanis pe
periffet.Idem poftquam domus,qux Antonij antea fu erat, poir Agrippa
acMefialx data,defiagrauit,MeifaIx aliam dedit, &C Agrippam apud feha
Tullius Serui- hitare iufsit.Per id tempus Publius Scruilitis Praetor percelebre nomen ha'
lius Trttor, buit,quod necentos urfos,totidemq$ alias feras Libycas ocridiffet quibuf
dam ludis.Senatus Cxfarem,a quo magno honore afficiebatur, communi
cato fxpe confilio rerum gerendarum, mutuo colebat,eumcp ut Imperato^
rem decreto liberauit omnibus le^um uinculis , ut ea qua? uellet faceret, 0
ab fis qua? nollet abftineret.Hxc cum Romegererentur?alia expeditio p°'
puli Romani eodem pene tempore principiu &C finem habuit . Cum emm
L^rgiw. Largus prxfecftus Aegypti exercitum duxifiet in Arabiam , quae Felix n°'
* Salos Bioni, minata eif, in qua * Samo regnum obtinebat, principio nemo omniu eius
regionis ad bellum procefsit,fcd folitudo,fol,£<: aquar, quarum naturali
lefta erat, Largo magnam cladem attulerut, cuius magna pars exercitus im
terfit, non quidem ufitato morborum genere, fed quodam alio, qui cum
caput inuafi Jetfipfumqj aridum relinqueret dC exiccatum, fubito opprime
bat xgrotantes : uel cum peruagatus effet exteras partes corporis, defcefl'
debatin crura, eaq^ maxime affiigebat.Huicmorbo remediunen erat pr^
ter oleum ciim uino commixtum, quod uel xgrotus potaret, aut eoung<mf
tur. cuius tamen copia non erat:propterea quod necp regio feiTet, neq, ip ,
fecum multum apportarent.Itaqjbarbariin eos quos ualde laborare intclli
gerent, irruptionem fecerunt. Nam primum quidem cogrefsiinferiorcsm

erant, & quxdam loca amiferantipoftuero, morbi qui Romanos prerriC'
bat auxilio ufi, non modo fua recepemnt, fed eos queq* qui fuperftierafl1*
expulerunt e fuis finibus. Hi Romani primi, & , ut ego arbitror , foHlon'
giisime belli gerendi caufain hanc Arabiam progrefsi funt : peruenerufit
*AtbluUeft enim ad ea loca celebrata, qux * Epibula appellantur. Auguftus cum
apiidDiotiem . antea fxpetn graues morbos & periculoiosincidiflet, tum rurfus fa<ftllS
Valetudo Au- x I ♦ conful cum Calpurnio Piione , uehementer xgrotauit , ut nuifim*
gtifti. fpem haberet falutis. Itaque quafi cfletpaulo poft: moriturus, omnia coH'
fhtuit, conuocatis magmratibus dC principibus ciuitatis:8^ quanquam 0111
nes iperabant Marcellum in hac re omnibus pia?pofitum iri, tame nullum
jfticcefforcm reliquiti fed cum apud eos nonnulla difleruiftet de Rcpubdi'
bellum Pifoni Confuli dedit, in quo feriptar erant copix & redditus ciuim'
tis. Annulum Agr/ppx tradidit. Sed cum itaxgrotaret,ut nequiret ql*F/
Antonius Mu- quam facere eorum qux funt m primis neceftaria, Antonius Mufa cum
P* gidis quibufdam potionibus&lauationibus curauit,ac feruauit incolume*
Qliamobrem Cxfar magnam ci pecuniam dedit, concefsi trp ius aureorum
annulorum; ( erat enim libertus ) nec folwm efi/ed etiam exteris omnibu^

(

AVGVSTVS.

467

^em aftcm pfofitcrentur5ucl effentfn pofteru profeffuri, SecPopor-
'idf .;Jnu^lnim ^u&ni> qui fortunae, aut (utipfe fentio ) Dei opus fibijpfi
‘ .ai e at>c ueftigioredargui.Marcellus enim cum no multo poft aegro*
ai ebat Q} eodem modo aMufa curaretur, mortuus eft. Mirabantur omnes
U noluerit Marcello imperiu relinquere ( is expofteris at; Marcelli

eius qui cum Anmbale pugnauerat) quem ut generum QC nepotem charu
\ cbat>tanbsq3 afficiebat honoribus, ut cumis effiet Aedilis, uoluer/t tota
««ommeortuus fupra coopertum effe. At in haere nondum ingemo
a 0 eleentis fatis confidere indebatur rfeduei reddi populo libertatem uo*
e ue^ Agrippam conceffiu populi imperium obtinere ; quippe fciebat
eum apud omnes effccharifsimurn.PofteaqUam coualuit,intellexitcp Mar
celoob eam rem non fatis cum Agrippa conuenire, ftatim Agrippam in
yriam mifit, ne forte inter eos fieret diisidium ac diffenfio. Agrippa tame
vomaiubird profectus non peruenitin Syriam, fed cum cofideratius tenv
perantiuscp faceret omnia,illuclegatos mifit, ipfeinLcsbo remafit. Qixod
j*utem pofiea facium eft a Cariare,ualde approbatum atq? laudatu effi nam
ucium Seftium Confulem in fuum locum defignauit, etli antea Bruti par*
tesiemper fuftinuerat,eicpmilitig affuerat, atq* tum adhuc memoriam eius

ltcr «furpabat,& ftatuas habebat, ac eum ornabat laudibus.

DIONIS LIBER LI11I.

| neterea Caffiarcum a populo Didator crearetur , cogeretur® parere
^ atis qua tuor & uiginti fafdbuSjUeftem difcidit.quo fado recte inuidia
nominis dcclinairir nnairmis hnnni*f> nf-rm**

.. QlUm norninis declinauit,quamuis-honore atque autoritate Didato*
fis ant^G^cret-Cum^ M.quida Primus Praetor Macedonia bellu Odry*
nulbtu^bet>diceretq5 iniudicio nonnunqua,fede fenten tia Auguftfnon*
de Marcelli uoluntate id feciffie, Auguffius ultro in ius uenit : de*
em 6,3 7 '.aetore ffiterroga.tus,an Primo bellum gerere pjrxcepiftct, negauit:
l^JUcmiusMurenapatronus dC defenfor Primi multain Calarem ma
Ul't^ a ^aceret%eum^ ita rogaret: Quid igitur hic facis, aut quis teaccerfi*
bV A ntU!Tl rebpondit,fe uocatum a Republica ueniffe. Iifde m tempori*
tl- S ^etbiopes qui ultra Aegyptu incoiebant,uf<$ ad urbem quae Elephan
. Cltut, progrefsi duce ac praffenteCandace regina, omnia que fierenr
t Iani>uaftabant.Quo cognito Caius Petronius praefectus Aegypti con
Cos°SCOntcndit:iHi regredi ceperunt, fecp in fugam conrjcere. Petronius
felic, ltlnere confecutus,atcp in patriam eorum attradus,cum ijs prselium
jIle ei ^^piifiqcepitcpTanapem urbem regiam, quam retinuit relidis
diuti v * ^am cum nollet progredi longius, nec poffet in ea regione

da a ] S^ernanere,regreffiis eft. Interim Aethiopes praffidia a Petronio reli
.^ffintiquamobremipfeexercitumreduxiqfuoscpliber^uit^atque
fet J°^es Aonium compulit. Sed cum Auguftus in Siciliam profedus ef
ratPor?r* In crcan^,s Confulibus feditionem fecit, nam etfi exigiia e*
non pot 1 {.P°Ce^s, tamen ubi populus dominium habebat, ciues falui effe
effenQ ei?nnHanc ob caufam Auguftus indignatus, quod Rom^ fernper
ftriiuftj?0 .;ct,nec eam auderet finepraefedo relinquere, Agrippam accer*
mifift p’Gl<^ ^lam qug tum uidua erat, uxore dedit, deinde eum Romam
'grippam bntMaecenatem id confilium Caffari dedifle, propterea quod A-
effe 0t tantiscp honoribus auxiffet. Nam eum, inquit, generum tuum

nijsrnag !ntenre neceffe eft. Poftquam tranfijt in Graeciam, Lacedaemo
gnos honores tribuit, quod Liuia, cum fugeret olim cum Nerone

Q* 4 uiro

3

hUrceUusMQ'

rituu

Primus,

Cdndace .
Petronius,

lulidfitti Au-
gufli A .grippa
nupjit*

4^4* A AJFHIU t L? 1 U iN C

uiro lucr apud eos commorata fixerat. Athenienfes uero multis incommo'
Aegina, dis affecit, atque rj s Aeginam ademit . Cyzicenos autem, 8C alias duitates,
quae contra quofciam ciues Romanos nonnihil uidebantur commiiHR* in
Phraates fgna feruirutem adduxit. Phraates per id tempus metues ne Caffar cotra fc exer
et captiuos red citum duceret, captiuosad eum remillt, &C figna militaria quae aCraflo ac>
^lt' ceperat:qua ex re Csefar gloria efferebatur, quod abfcp labore recuperaliet

ea quae alrj magnis praelijs amififlent.ob eam caufam facra fecit, atep ouans
urbem ingreffus cft.Tum laudabat, quod fibi nihil praeterea acquirendum
effeputaret,quodcp ftatueret contentus effe rebus praefentibus.Cum ellet
in Afia, regnacp & principatus partim alijs cofirmaffet,partim ad alios trah
tuliffet, condemnatis quibufdam regibus, nonnullis etiam laudatis, atepm
amicitiam receptis,quam plurimae legationes ad eum uenerunt.Nam ludi
qui antea quoque legatos miferant, tunc amicitiam confirmaueruntdatis
muneribuSjin quibus praeter caetera fuerunt tigres,quae tum primum a Ko
A iolefccsabf- manis uife funnprxterea adolefcentulus abfcp humeris ei datus eft,qui pe'
que humeris, dibus perinde ac manibus in rebus omnibus utebaturrpedibus arcum teiu
debat, mittebat fagittas,tuba canebat.id quemadm odu faceret, nefao3tan'
Zam arcus in- tum feribo quae uerfantur in fermone omniu ♦ Eodem tempore Z amaretis
ius, Zamam Indus fophiftes,fiue gloriae cupiditate permotus, fitiefenedhite, ut eftm°s
D.o habet, regionis, uiuus fe in ignem coniecit . Caefari Romam redeunti Romani K
coparabant,ut obuiam procederentifedis de nodeRomam aduedlus cn,
utfemper cofueuerat, cum uel in urbem introiret, uel ex urbe proficifcere'
tur.ftudebatenim diligenter clam utrunq3 facere, ut nemini moleftus
Senatorum nu Cum autem uellet Senatores pauciores cffc,certocp & definito numero

XIFHIL. E DIONE

Indorum lega¬
ti.

merus diminu¬
tus.

Antijlij de Gfs
farcdittum.

contineri, plerifquemoleftiam exhibutt,tum ei a permultis infidiae parati
funt: atque ipfe coegit pcrmultosfibi mortem affcrre:in quorum numero
fuit Murena, qui cum eo olim coffanrcr&f libere fegcfferanquofdam alios
condemnaiiit,in quibus erat filius LepiduLcpidum uero patrem tracftauit
contumcl/ofe, quem in ui tu rure iufsit in urbem uenire,ac poftea fem per in
conuentus adduxit, ut propter autoritaris 8C dignitatis commutatione^1
maiorem iniuriam fuftincret, effetep ludibrio & defpecfhii . necp uero lufsR
eum interfici,neq; ei, cum Pontifex effet, pontificatum ademit, quandiunh
xit. Cum autem haberetur fermo in Senatu, ut Senatores Auguftum iricrf'
fim cuffodirent , Antiftius qui repugnare non cft aufus, fed neque nolebat

acquiefccre:(is erathomonobtlilsimus)Sterto,inquit,quamobreneqncO

apud Cariarem excubare.hunc Caffar,ctfi alia contra uoluntatem eius fece'
rat, tamen non puniuit.Cum autem de ornatu mulierum, dC uirorum conti'
nentia praecepta dare conaretur,irniuseff, quod propter ea quae domi fb#
fiebant no haberet defis rebus loquendi libertatem : cum multis en imren1
Linia cbno - habebat, Liuiarq$ quam uiuomarito eius duxerat, erat, ut aiuntjfubiedlus**'
xiusCafar . tacp adduefto ad feadolcfcente , qui duxerat in uxorem eam cum quaadtd'
terium ccmmiferat, eoq? grauiteraccufato , Caefarin dubitationemuenlf>
quodncc[3 auderet id facinus ncgh'gere,necp in adolcfcentem animadue*'
tere, tamen ita refpondit:Seditiones,inquit, nobis attulcruntmulta &gra'
uia incommcda,quaerecordarincn eft neceffe, quare prouidearnusfflP0'
Pylades. fterum,ne quid huiufiinodi ccmmittatur.FlorebantpcridtcmpusPy^^
LathiUus. £>C Bathillusfaltatores,propter quos cum fsepeheretpopuli concitatio, CaJ

far Pyladi iratus eft.Atillc dixiffe fertur: Id tibi quidem conducit Caefar,P°
pulum propternos occupatum & diftentum effe, Cacterum confuetudine

Maecenatis

A V G V S T V S. 4

acccnatis propter uxorem eius non perinde delegabatur, ut antea : nam Vxor MLeccM
Mxcenas cam ufcp adeo diligebat,(eiTerentia eratnomen ) ut ca aliquan tis.

. ^taiI^a cum Liuia de pulchritudine contendere, Sub id tempus cetus la
ttudinepedum xx,triplicatauerdlongitudine,atqueinomnibuspra:ter
caput mulieri fimilimus ex Oceano in Celticam uenit. Licinius quidam Iu- Uciniwliber -
“J ^ac‘ans fertus, quem Auguftus Galliae profecerat, addudus barbara SC tus lulij ctftm
immani auaricia, praeditusep Romana dignitate, Gallis plurima damna & ris,
etnmeta attulit. Tanta enim fuit eius improbitas atep peruerfitas,utcum
olerent lingulis menfibus a Gallis tributa conferrfipfe quatuordecim me-
es Lcerit.Hunc cum Galli uehementer accubaret apud Caebarem, ferrentep
gtauiteqCaefarpartim eis concedebat, partim excubabat Liciniu : quaedam
negabatfe fcire, nonnulla fe credere difsimulabat,caetera occultabat,pudo-
sicilice t affechis, quod eum hominem Gallis praued flet. Sed Licinius ca- C onfilium Li+
pt° aftuto & callido confilio omnes irrifitrnam ut benfit Auguftum fibi ira- cinif dftmfim
tUm ec offenfiim efte,ac de fe fupplicium fumptum iri, eum in domum fuam nwfflt
*ntro duxit, eicp thefauros oftendit, magnam uim argenti dC auri, alia cp per-
niu'ta cumulate in eum locum congregata : mox inquit, Domine, haec om-
na coegi & coarceruaui tua &C populi Romani caufa,ut ne nationes huiuf-
^odicopiofx&locupletes abs te deficerent; omnia quidem certe tibi fer-
in praebens do.Itaq} Licinius baluus euafit,quafi in gratiam Augu-
luires barbarorum enerualTet. Caebar Tiberium &Drubum uxorisfilios
0ntrahoftes mibit.Hruicerutbarbaros qui iuxta Danubiu, &C Germanos
4 lPropc Oceanum incolunt : pofteaDrufus admodum adolebcens mor-
uselfiT: iberius diu uixit, accepitcg imperium Augufti: quanquam Augu
t S ^aium Sc Lucium ( quos Iulia filia lua ex Agrippa pepererat) impera-
tlires *ecerat,& filios bibi eos,adoptaueraf,quo minus fibi infidis pararen-
fur^cenim expecfiauitjdum ad uirilcm aetatem perueniret, bedftatim eos
bat • CSI*mPcr*J r*nunciairit : quoniam thoracem quem fub ueftegere-
i'- -etia^lcumin Senatum ueniret, putabat parum fibi profuturum, tamet-
IUes Romani addudlibeneuolentia ad eum incunte anno uenerant,ar-
g^ntum^ 0mnes Aderant, dibpari tamen numero : ille quoq* tantundem,
pius eo no modo Senatoribus, bed etiam reliquis omnibus reddiderat,
jeant0 cr\lm amore erat in amicos inflammatus, ut cum Maxenas & Apu-
eflbS au fluet in iudicio>quod adulteri cuiufdam patroni 5 i defenbores

adm ln lus uenerinac cum fediflet in tribunali praetoris, nihil quidem

con 11 ’ ^rauius> ^eci accubatori interdixerit, ne amicis buis propinquis ue

darnUjClu!n iceret, atep inde ftatim burrexit. Cum autem Cornelium quem
<x>nfii e l^ta Uxons accubaret, isq* in Senatu reipondiflet, be de uoluntate &C
uihir 1 r . fans eaui duxifle ; ira uehementer incitatus , nihil dixit acriter,
lui ecit acerbe, bed ftatim exiluit e Senatu, ac paulo poflreuerbus: Ma¬
re aflamicos,hocfaccre,quamuisre(fl:unonfucrit, quam hic mane-

niortcr U? ?a^cficium aliquod committere. De Vedio uero P ollione, qui Vcdij Votlio -
ria dio-r? ^^tjbdem temporibus,mentionem faciam, quanuis nihil memo nis crudelitas:
°pCsJ?m,feccrit: quippe libertino patre natus erat, tamen quod maximas
flari» Po ■ Clus cft nobilitata crudelitas,boletnomen eiushiftorijs rna-

mcmoi-1-0 rlItem ni0^e^:Lim e^et omnia quae ab eo dictabunt autfa<5fo,co-
tur eis ' ec* 111 Picinis muraenas habuit, quae carnibus humanis uebeere- Mumit car-

CfUos Propobuit, de quibus uoluit fupplicium bumerc . Itaq* cum 'itibus humanis '
s r«m conuiuam accepiflct, pincerna qui forte bcyphum cryflallinum lu cfcuntur .

fregerat,

Cornelius ,

4 66 XIPHIL. E'DIONE

fregerat, muramis offerri iufsit. Auguftus, cuius ad pedes puer fupplex iace
bat, primum conabatur ei perfuadere,neidfaceret:fed dum ille non obtem
perat, Affer, inquit, ad me caxera pocula quse funt huius generis, & reliqua
omnia quae preciofa habes, ut ego quoqj ijs uti pofsim:pdft ubi allata funt,
cofringi iufsit.Tum Pollio, ut cui maior terror iram unius poculi caufa con
ceptam excufsiffet,inuitus conquieuit. Idem pofteamoriens Augufto do^
Vaujilypum. mum (uam, &C eam uillam cui Paufilypum nome eft, qutecp eft inter Neapo
lim & Puteolos,reliquit. Sed domum Vedij Auguftus, utmemorianomb
nis eius ex urbe deleretur, funditus euertit, atep in eo locoport/cum nomi'
P ortimLi- ne Liuiae aedificauit * Idem cum in complures alia locos, tum in Hifpaniam
ui<e. &C Galliam multas colonias deduxit, extruxitep templu Quirino l X X v I
Templum columnis ornatu : cum^ ita tot annos uixiffet Caefar, uifum eft quibufdam
Quirini, ideinoncafu & fortuito 3 fediudicio deorum immortalium, &fatoquc*
dam euenifte.

M ulierVru-
fum increpat.

Ius trium libe¬
rorum ♦

* Vide annota,
ta in Dionem.

DIONIS LIBER LV.

Druftis autem Tiberi) frater miflus contra Celtas qui trans Rhenum fo'
Albis fluuiiM. colunt, captis rebus omnibus qute facft x effent obuiam, ufep ad Albim flu-
uium eft progreftus, qui a Vandalorum montibus maximus in eum Ocea'
numinfluit,quifpe(ftatad Septentriones Jbi quadam mulier inufitatama'
gnitudine fertur ei occurriffe, atep ita dixiffe : Qiio pergis Drufc cupide SC
inexplebilis? non enim potes haec omnia ex fatis uidere:quamobrem rece'
Mors Drufu de, nam tibi iam adeft exitus uitae, dd. rerum tuarum omnium ♦ Itaqj Drufos
cum celeriter reuerteret, tamen in itinere morbo extindus eft. Tum Litfi#
ftatuae pofita; funt confolandi eius caufa, eacp in numero matrum, quae tres
liberos peperiffent, fcripta eft. Lex enim antea quide ex Senatus’nuncatf'
tem ex Imperatoris autontate efdem lura benefici) loco tribuit quibufdam
mulieribus, quae data funt ijs que ter pepererint, ut non fubrjciantur poenis
fterilium, fedt eis omnia fere praemia tribuantur, qua mulieres foscundifsi'
ma confequuntur, * quae non. modo funt hominum, (ed etiam deorum in'
uenta,ut accipiat fi quid a morientib.fibirelkftum fuerit.id enim hiiiufinO'
di eft . Cadar nomina Senatorum omnium feriptain albo propofuit, quod
ex eo tempore quotannis fieri folet, qscp qui fine caufa defijffent in Senatd
uenire, mulcftam auxit : poft uero quoniam iam folebat impunes relinqU*
propter magnam multitudine eorum qui in poenam inciderent,iufsitquO'
ties multi deliquiffent,ut inter eos fortes duceretur, quibus dueftis, quintus
quifq3 poenas perfolucrct. Senatores etiam abfente Caefare confultabant,
feribebaturep eorum fententia, neque tamen uim Senatufcofultihabebaf,
aut rata erat,fed tantum Autoritas Senatus dicebatur, nimiru ut tamen St'
natorum fententia nota eflet:nam ea eft uerbi jfignifi catio, quae Grxce uno
uerbo exprimi non p oteft.In primis cupiebat popularis effe:itacj3 cum quf
dam qui comilito ipfius fuerat, egeret eius patrocinio,principio quod libi
per ociumnonliceret, cuidam ex amicispraecepit,ut caufam eius defende'
ret:(ed cum comilito indignatus ita refpondiftet,Ego uero quoties tibi n£'
cellaria fuit opera mea, neminem ad te mifi, fed praffens ipfe tua cauia perI/
ciilafufcepi: tum ei Caeiar aduo catus uenit.Cumcp quilpiam amicus eius
reus effet facftus,ei ipie patrocinatus eft, re prius cum Patribus communica
t a, eumcp feruauit, necfolum acculatori non eft iratus, cuius fuerat magna
in accufando licentia : fed etiam eum, cum moru reus citaretur, abibluiqdi'
xitcp propter multorum hominum nequitiam, eam libertatem loquedin*'

ceilariam

Autoritas.

rr. • \v * V $ T V & 4*7.

cc lanam ciTetde fjs uero dipplicium fumpfit, qui ntrnciabantur ipfi infidias Qut&io de-
CC1 ~ n’um,autem non liceret quaedionem habere de feruo contra domi- f™0 conlr<*
numjcoltituitjquotiercun^ id ufu ueniret,ut is fertius uel Reipublicg uen- dominum.

etin3uelfibi:atque ita, cum non effet amplius in rei potcdateJtorquere-
. Ur’ Quamobrem eum alij accufabant, quod futurum effe diceret, ut domi-
t mutatione lex ab rogaretur: alij contendcbantid eifeneceflarium, quod
u his de |aufis inipfum Augudum, ac magiftratus confpirarent. Poft
ac imperium, quamquam iam ab fe depofitum ede dicebat, fcilicet proteri
o a tero decenio,rurfum tamen inuitus fiifcepit.Menfem fextile,etfi men- Sextilis kugu~
trtern^n riatus erat,Auguilu cognominauit,qu6dtumprimum Gon- ftus.

^ eliet factus, quodep fibi in eo multas magnascp uidforias peperiffet, de
^ibus rebus omnib. maxime gloriabatur. Sed ei mors Maecenatis magnu
cc acerbum dolorem commouic.namis cum multum caeceris in rebus pro^

«edet Ca?fari, tum uero, quoties phulb uehementius irafccbatur, iram eius
placabat atep leniebatudcp ex co licet animaduerterc, quod cum Caefar ali-
Quando ius diceret, adedere^ Maecenas, ac praeuiderec cum multos morta- Mftendtisd-
cs ^demnaturum, conatiis cd reiectis fjs qui circundabant, ad Caelarem miciadmom -
Proxime accederc:fed cum non poffet, ad eum fcripfit in haec uerba:T ande tione^far f£
^«quando furge carnifex : deinde quafi aliud feriptum effet, epidolam ei in Pcnmero ^
coniecit;ita Caefar, nemine capitis condemnato, {fatim furrexintan- 'tel^c^uoat
p mcl3abfuit,utexearemolcd:iamceperir,utgauifusfitmaximefequoties tuu ^ W0C4
prainodg irafeebatur, co aedus uel natura fua, uel rebus necedarijs,liber-
e ac licentia amicorum corrigi.Maecenas quamuispropteruxorem indi Mtccna.
us c«eb tamen eum haeredem reliquit. Hic primus balneum aquae ca-
fi te* r1 U]rke C0nftruxd> primuscp quafdam notas literarum inuenit ad cele- M*cendsin^

1 uibendum, eascpcoplures per Aquilam libertu docuit. Eodem tem- uenternottru»
ditu ft°Pter incendia faeda nonnulli curatores angiportuum a plebe con-
d * pJnfquos Graeci syrum apfes uocant.His toga uti magiftratuum>& li-
p les ««os habere in ijs angiportubus quibus praefunt, datum cif . Caefar Angiportuum
qu ^ftCr ^aium & Lucium } quos Agrippa ex filia eius fiifceperat,no folum in uri}e cum°
n IOc. Pct«lanter uiuerent, fed etiam quod efTcnt adeo temerari), ut Caius rcs'

€prndum ^dolefcens Confulatum petierit, graui doloreaffecdus, precatus ln confuksqui
ut lmclUaui inciderent huiufmodi tempora, in quae olim ipfe inciderat, PotiPl^um

rfamd°f— X anms Conful fierencumcp adhucindaret,refpondit,id impe erccin l'
li R « eter^dum effe ei qui nihil pccfaret, quieti poffet cupiditatibus popu .
ciam ^ obflfteretddnde ut cos modeftiores efficeret, Tiberio Tribuni.
a Pod 1 D tcm dedft in quinqu&iium, eicp Armeniam, quae alienata erat umP c
Aurrrft.0 ^0mano, attribuit. Cseterum idfatdum eo recidit, ut omnes idos
tuebat 'US offendetet,dum illi fe negligi putabant, dumqj Tiberius eos me
cffet : dui ob eam caufam Rhodum fe c5tulit, quafi doedrma opus

Lares om!!?3 bterarum, eocp non modo non duxit alienos,fed neq^ fami-
ueljUt gu^jes,ut Celcrius omnino confpecdum,facdacp Lucrj dC Caij udaret:
terat’ eam ^^cebant3propter Iuliam uxore, quam ferre amplius non po

puit;;xn,'mR°- ■ -- - n • _ _ \ n (M c.iTiot nrtnirl.

amae reliquit . Augudus autem cum infinita effet populi

& uti^3 C ^rum en tum dabatur, eam redegit ad hominum ducenta mil- P r<eftftipr&
pibud' u^am dicdum ed, populo uiritim fexaginta denarios dedit, torUnormab
trimum fec^acula)aquain Circum Flaminium introdueda, in quo fex 5C Augujto crc<t~
*lofum cCr°Codih fnterfecdi funt . Tum primum duos praefecdos Praetoria- *J'

1 eauit ; nam ita mihi nominadi funt, cum iam hoc uerbum in ufum '

uenerit,

Julia.

P andateria.
Scribonia ma¬
ter luti*.

Phoebe.

Cuius,

Tiberius.

"Phraates.

Rex regum.

ThrafyUus ma
thematicus.

/•

H afl*.

N omen Domi
ni.

Incendium Pa-
latij.

Aureus num¬
mus continet
drachmas ui -
gintiquinq;.

468 XIPHII. E' DIONE

ueneritPorro lafcima Iuliae tanta fuit,ut in foro,atqj adeo m roftris noditf'
no tempore comcffationes ageret, et compotaret. Quam Cadar ut tandem
depreh endit,grauiter iratus eft:nam et antea fufpicabac ur eam minus pudi
ce umere, etfi pro certo non habebat, propterea quodij qui principatum te
nent, omnia potius, quam ea quas ad fe ipecftant, intelligunt : utep non pov
funt clam fuos quicquam agere, ita Tuorum facfta nunquam optime percie
piunt.Ob hanc caufam Cadar ufqueadeo commotus eft, ut iram domini

continere non po tuerir,fed rem omnem detulerit ad Senatum. Iulia in Pan

dateriam infulam finitima Campania relegata eft, eam cp eft Scribonia m*'
teriponteconfccuta .Iiquicum earemhabueranr,Iulius Anronius,quiipe
regni id fecerat, cum quibufda alijs uiris illuftribus occifus eft, reliqui funt
in infulas relegati. Sed ciim aliae quoque mulieres permultae accufaretur de
ljfdem fceleribus^ non omnes accufationes admifit, fed tempus praeflituit,
ut de tjs quae ante facfta eifent,non quaereretur: & cum er^a filiam nulla ck'
mentia ufus eftetjdixifletqj fe malle patrem Phoebes, quam illius fuiffc>caC/
teris pepcrcit.Erat Phoebeliberta Iuliae dC focia,qua: mortem uoluntariam
fibi cofciuit,5£ ob eam rem ab Augufto laudata eft. Cum Caius ad bellum
contra Armenios miftus eftet, Tiberius in Chium uenit, eumcp in magno
honore habuinnec folum Caio humilem fe praebuit, fed etiam cacterisonv
nibus qui cum ipfo erant, (ubmiflus fuit. Cum autem Phraates rex Partho'
rum de pace adCariarem literas mififlfet,Caefar'quePhraari fimpliciterfi'
ne regis nomine refcripfiftcr, iufsiflct' que de Armenia decedere, Phraate*
non folum non eft timoreperterritus, fed etiam ad eum refcripfit arrogat
ter,fecp regem regum,illum tantummodo Caefarem appellauit.Tamcn to
gratiam reditum eft, poftquam Phraates Caium in Syria adefle expertu*,
domefricamcpfeditionem ob fui odium ueritus, Armenia cefsit.His p<*'
adis rebus, defundis que Lucio &Caio,fadum eft ut Tiberius Rhodo
in urbem redierit . is propter ftellarum cognitionem eratuates exercitati^
fimus, habebafcp Thraiyllum uirum in aftronomia peritifsimum, qui fd*'
bat optime quid fibi atque alijs eftet euenturiim . Nam ferunt Tiberium*'
liquando ftatuifte Rho di Thrafylluemuro praecipitare,quodis (olusofl1
nes cogitationes eius cognofceret:fed ut eum mcefhim efle animaduertft
rogauitcp caufam moeroris, atep is refpondit fe periculi cuiufdam fufpiciO'
nem habere, Tiberium admiratum, quod propofuerat,non feriffe.Sic enim
omnia certo (ciebar, ut cum procul uidiftet nauem in qua nuncius ucheb*"
tur,que de reditu in urbe mater & Auguftus ad Tiberium mittebat, ftat«n
quod ille ntmeiaturus erat, praedixerit. Lucij autem 8C Caij corpora tribum
militum cum primarijs fingularum ciuitatum Romam tulerunnfcuta cjll0/
que aurea &C haftae,quas ineunte adolefcentia acceperant ab equitibus ^
manis, in curiarepofita funt. Auguftus cum eftet aliquando dominus ap0
pulo nominatus, non folum uetuitne quis fe appellaret eo nomine,ftd£/
tiam id czuit diligenter. T ertio autem expleto decennio, quartum impc
rium inuitus iufcepit:quodfenedutcrnitioriam ac minus ad offendendo*
Senatores procliuis fadus, nolebat cuiquam infenfus efte . Palatio incedjo
cofumpto cum multi ipfi multa offerrent, nihil accepit praeter aureum a h*1
gulis populis,& a priuatis denarium . Aureum appello more Romano g&
nus monetae, quinq? S^uiginti denarios cotinensteundem Graea quidam,
quorum libros propterea legimus,quod Attici funt, appellant-^
guftus reftitutum palatium omnino publicauit, uel propter ftipem quallJ a

popm°

(

AVGVSTVS. 4,69

populo accepcrat3uel quod pontifexerat,ut in publico fimul SC priuato ha
itareunftabat populus Augufto, ut filiam fuamreftitueret.isre(pondit,d
tras ignem cum aqua commifceri poflfe, quam illam reftitui * Itaqj populus
mu tum ignem inTiberim confecit, fed tamen nihil egit, quanuis eum pO'
.^P^S^btjUt faltem eam ex infula in cotinentem reduceret.Cxfari mul- R educitur I«-
tuniidias fecerunt, atq^ in primis Cneus Cornelius Pompei) Magni ex filia
nep°s: qu°s cum nollet occidere,propterea quod morte eorum no magis
e ecururn efle intelligebat , necp liberare, ne ob eam rem exteros contra fe
mcitaret, adeo in magnam dubitationem uenit,ut dies nodlescp curis ange
retur* Liuia eum interrogare cepit, Quid hoc rei eftmi uir,quamob- Hortatur er

rem non dormis. Tum A uguftus, Ecquis poffef, inquit, mea uxor uacuo Emonet U-
^mo efle, cui tot perpetuo inimici funt:an non uides, quothomines mihi.w4.AM5M^MW*
? Pn’ncipatui infidias parent, quos no modo non deterrent damnatorum
lupplicia:fed contra, tanquam fpe alicuius boni propofita, exteri ad imma*
turam mortem contendunt. Liuia poftquam hxcaudiuit, Mirum non eft, «
^qui^quod tibi infidix parenturrpartim quod alienum non fit ab humana £C
coditione,partim quod in tam magno imperio multa facias, ex quibus par «
cltplerofqj moleftiam capere.Princeps enim nontolum non poteftomnf «
pLcere,fed etiam quatumuis recfte imperet, ei multos irafei neceffe eft: . te
enim tam multi homines iuftiiunt, quamij qui uohant iniuriam face* «

^quorum cupiditates expleri no poffunt.Boni autem uiri dC uirtute prx^ t{
u^partim multa & ea quidemmagna expetunt, qux non poliunt aflequi: «

Rttitn cum habeantur alrjs inferiores, molefte ferunt : ob eam cp rem utricp c«

11 pam in principem conijciunt. Itaq* damnum quod ab his infertur, QC ab «
jjs n°n te, fed regnum tuum inuadut,uitari nullo modo poteft. Etenim

ciuis priuatus elfes 'nemo tibi iniuriam faceret, nifi qui prius a te iriiuriam
tiaCe^i - ^cSnum autem atep eius cornoda magis expetunt ij, qui poten- «

. mafiquam habent, quam qui egentiores fimt:quodetfi efi: improborum c«
ocinum atep amentium, tamen ut extera uitia,ita hoc quocp natura com-
P ratum eft3qu^ ex qUibufdam hominibus nulla oratione,nullo metu pofi
s extirpare ac tollere : neque enim lex ulla, aut timor plus poteft:, quam ea «
mortalibus a natura tributa funt,que omnia fi animum tuum induces, cc
ontemnes exterorum uitia , tecp maioribus prxfi drjs , ac imperium tuum
rnu a AUt ld non multorum fupplidjs,fed fida dC diligenti cuftodia tenea
mni Ad hxc Auguftus refpondit,Scio,equidem,inquit,mea uxor, cum o> ReJP °™et A*
nea ^ Prxc^ra funt, tum in primis fummum imperium inuidia habere, Zultu*'
cian U 'Um Uri(luam ab infidijs eifc.Nam nifi curxnoftrx, timores dC nego-
les eml0ra e^nt,quam priua torum omnium, profe&o dijs omnino xqua-
fe fit emus:clu£ ^s eo mihi maiorem moleftiam affert, quod ita fieri necef*
pIeric^eCU^um pofsitinucniri remedium .Tum Liuia, Quoniam, inquit,
keaimr°mries bomincs ad iniuriam procliues funt, ab ijs caueamus,cum ha
prooterrn^ltes Permultos,quoruali) contra hoftes parati, ali) apud teftint,

Mihj in ^Uos °mnes domi &C foris tuto effe pofsimus. Tum Auguftus, “
faniiliari?Ult>nece^e no efi: commemorare, quam multi fxpenumero a fuis cc
bent nn ' h S Interfe<fti fint:regna uero prxter extera hanc difficultatem ha «
ri0s tijl ° Il0la folum hoftes, ut exteri faciunt, fed etiam amicos & neceffa cc
dormCmUS,a ftuibus infidix multo pluribus facl£ funt, (quippe qui nudi «
P°tionp1CntCS Cum *^IS ^les noc^esT uerfentur, ab ljscp cibum paratum & <c
capiant ) quam ab alienis & externis hominibus* Poffumus enim cC

R amicos

47® XIPHIL.' E* DIONE

« amicos & familiares noftros hoflibus opponere, amicis autem poflumtf*
» neminem , Ita er, folitudo nobis pariter atque multitudo grauiTsiniaeft,mo
55 tuendumc^ cfi,effe fine cuftodia, fed multo etiam magis cuftodesmetuen'
5> di funt .Inimici quidem certe molefti funt,fed amici multo magis, quod eos
55 oporteat, quauis no fint, amicos appellare. Quod fi quis forte fitfidos ami'
’5 cos na dus, tamen eis tantam fidem non habet, ut cum rjspofsitfinccrcabi'
5’ queulla fufpicione uerfari.Igitur cum hocgrauifsimum eft, tum ucro alios
5’ infidiatores punire oportere : nam bonis uiris puniedi necefsitas magnum

» dolorcmafternTumLiuiatTuucrOjinquitjrecterategotibiconfilium^
bo,fi quidem uoles capere, nec debebis propterearerjeere, quod cum uni
mulier, id tibi confulere audeo, de quo ne amici quidem te admonebunt,
•non quod id plane non mtelligant, fed quod non audeant explicare. Ian*
o ratio Lini*, ucro, inquit Auguftus, dic mihi quicqmdeft. Tum Liiiia: Dicam, inquir,
qua regni rite non grauate : nam St ego commo dorum partem fimul et incommodorum
AdmmijWandi habeo, quiatefaluo St incolumi fum regni particeps : atque fi quid mali ti'
uu ac rAUo dc' bi accidat, quod dij omen auertant, tecum una pereo. Igitur fi natura quol'
monjir&tur. (}am homines incitet acLpeccandum, profedo eius impetus reprimi no pn
55 teft. Et ut ne multorum nominu uitia perfeq uar, ea quoque quae bona qui'
5> bufdam efle uident,quam plurimos cSmouent ad iniuriam faciendi Na10
5’ nobilitas generis, copia diurnarum, amplitudo dignitatum, fortitudoaW'
53 mi, St magnitudo potentiae in errorem homines inducunt . Non enim p0/
” teft uir gencrofus nobilis uilis effici,nec fortis timidus : nec qui' prudcn5
55 eft, ftultus reddi poteft . Iam hominibus facultates adimere, aut diminnere
55 hominum ftudia, praefertim fi nihil deliquerint, nullo pado oportet. Com
55 enim ius no fit cos ulcifci,aut cruciare, antequam pcccauerint ; nos ob eam
s) caufam moleftia affici, ac male audire necefte eft . Age nero mutem usfe0'
55 tentiam, St quibufdam ignofeamus. mihi quidem uidetur multo plura coiv
i5 rigi poffe humanitate St beneuolcntia,cg ulla crudelitatc.Etenim i) qui lie'
55 niam dant, nonfolum. charifuntijs quibus femifericordesprarbuerimb112
’5 ut illi ftiideanthis meritam gratiam ct debitam referre:fed etiam apud c&c
53 ros omnes fummo in honore funt,& colunt ab omnibtis,ita utijs initum01
5j facere audeat nemo. Centra autem homines irati atqj inexorabilesnd t3fl
>5 tum odio funtrjs a quibus timentur, fed etiam funt reliquis omnib.perm0
5> leftuex quo fit ut ijs pleriqp paret infidias, ne prius.ipfi pereant. An nonjjf'
3> des medicos quam raro iieniantad urendum &fecandum, ne morbos cw
33 ciant grauiores, St ut eos perfufionibus ac mitibus mcdicametis curent'
3, que molliant. Nec ucro exiftimaredebes,intermorbos corporum &h3S
3, animorum perturbationes mterefle.Nam ea qua; corporibus accidunt, &
>3 pe folent cum animis noftris, quamuis incorporei fint, conueniretmetu e'
33 nim contrahuntur,ira turgefeunt St tumentritioeror qupfcp quofda defj^
33 alios inflat audacia, ita ut corpus St animus non multum inter fe differat0*
3> St ob eam caufam egeant confimilimedicina. Lenis enim et placida orati°
3, ferocitate reprimit,quemadmodu afpera manfuetu homine ferocem & in'
53 feftum facit ;pra?terea data uenia immanem St ferum continet atep coercet*
33 non aliter at<$ fupplicium mitem St placidum incendit.nam fada uioIe0ta
33 quamuis iuftifsima fint, omnes concitant, manfueta uero mitigaiat^1'013'

33 xant.QuocircapcrfuadedofaciHus unufquifqpeo adducetur, ut toleret ea
>3 qua; grapifsima funt, quam fi coadus fit. Adeo autem utrifque id natura iflf
» ceiTario ineft, ut etiam bruta animantia St rationis expertia, qute rob«ft0Sl"

AVGVSTV S. 47l

ma & ferociTsima funt,blanditrjs quibufda manfaefiat, et efcis capiant, con- £C
ti a ea quxtimidifsirna funt, ac maxime imbecilla, dolore coturbent dC me- 44
tu,atc^ in ira accendant. Necp uero id dico, oportere generaliter iniuftis SC 45
netanjs hominib. parcerenmo uero temerarios, inquietos, fceleratos, mala <«
colilia agitates,>& poftremo omnes quoru uita ita eft omnib.uitfjs 6C flag i- 44
tijs dedita, ut fanari nequeat, tMedos efle cenfeo,no fecus cp eas partes cor cc
pons,quibusmedicinaadhiberino potefbcseterosuero qui propter adolc c€
centiam,aut imprudentia, aut ignorantia, alio ue cafauolentes deliquerut, 44
?ut muitl3e°s efle arbitror admonedos,et ,ppofitis minis cotinedos,nonul ct
is quoq3utendu elfe moderate, quemadmodu in reliquis fceleribus alij a- 44
qs maiore pcena afficiunt. Qxiae cum ita fint,tibi licet in primis finepericu 44
0 “Nefacere mediocriter, ut alios exilio, alios infamia, nonnullos pecunia 44
tnuldtesjiirbescp quibufdam,aut alia loca habitandi circumfcribas. Qirine- «
pleriqj hominu iam refipuerunt, quod non eflent ea quae fperauerant <c
& diutifsime concupierant,confecuti. Nonnulli quod uiles dC abiedi ac c5 14
tumelioie eiTent habiti , fadi funt meliores : quanuis nobiles dC fortes uiri, 44
aate quam htec pariantur, mortem fibi anteponendam putent . Ex quo in- 44
telligi poteft eis non modo n5 eife leue id genus fupplici|,fed multo etiam 4<
grauiiis at<$ moleftius,noscp culpa uacuos tuto efle, & fine periculo uidu' 44
ms.Nunc autem multos uel cupiditate pecuniae, uel timore uirium eorum, 44
. Iniiidia uirtutis interficere uidemur.Non enim facile cuiquam periiiade 44
ripoteft , infidias ab homine priuato QC inermi fieri poffe ei qui tantum im- 4 4
Pfnum obtineat, quicp fit tam magnam potentiam confecutus.Hsec quide 44
Ktmtur a quibufdam:fed alfj putant nobis plerunqj falfapro ueris nuncia- 4 4

,? 0S9 e*s temere credere & imprudentenaiuntep eos qui ifta uidet dC au-
lunt,addudos odio, ira, nonnunquam etiam accepta pecunia ab inimicis
aut ab qs ipfis de quibus loquuntiu lpfis negata, multa confingere 44
comminifci}commemorantes eorum non folum prseterita &futurafa- 44
fed etiam qutedam ab altjs dida elTe rcnunciates,tacuifle alios,pofl:ca- 44
q^m audiui{rent,rififle,plorafle . Equidem poflem enumerare fexcenta e- 44
.f"1 generis, qua: etfi uerifs ima funt, non tam en digna quaraliberisho- 44
^tnibus inueftigentur curiofius, aut tibi referantur. Nam ea ignorata tibi 44
tmum damnum afferenthntelleda autem & cognita, te inuitum,quod mi 44
mie decet, ad iracundiam prouocabunt.Qua: cum ita fe habeanqplerique 44
tii tdlt * no^ls multos indemnatos , multos etiam confidis falfiscp fenten- 44
^mnatos contra ius fascp interfedos efie.Non enim adhibita teftimo- 44
tra ™ Uera,non habitas quatriones, non ea quae funt eiufdem generis, con- 44
re fednrmittunt> ne9 approbant: quae etfi ab illis magna ex parte non iu- 44
ri fol a dknnt™ de ijs qui fupplicio affedi funt, tamen uulgo circunfer 4 4

Atqui oportet Augufte te non folum nihil facere per iniuriam,fed 44
linQ°mnino. fecere uideri.Nam priuatis quide hominibus fatis efl: nihil de- 44
ere:Princ/p em uero decet ne fufpedu quidem efle : hominibus enim t4
dentiam 9 ?,°nbeliuis, nec alio pado uere potes eorum animos ad beneuo- c«
inuitus' ^ !cereiat9id pariter omnibus periiiad ere, quam fi nemini uolens cC

tamen Ue la(Mria feceris . Etfi enim ut alterum metuat, cogi aliquis poteft, ca

alios ben ^et ^ fd perfuaderi necefTc efl: . Cum igitur uidet in fe atque in 44
iure ca>f e 1Cla conPerrf facile perfuadetuncum uero putat quempiam non 44
rit Den - Um mox ne idem fibi eueniat,timet,cogiturcp eum qui id fece- 44
^mtus odiiTe.Odio autem eflefubditis,pitterquam quod bonum non 44

R 1 efl:.

472 XIPHIL. E‘ DIONE

s> eft, damnum quoq$ affert dC 'detrimentum maximum.Nam plcriq$ arbi tran
3j tur neceffe efiereliquis hominibus eos ulcifci, a quibus uel minimam inii*'
riam acccperint,ne cocemni autruperariuideantunprindpes oportere tan
53 tum in eos animaduertere.qui contra rempublicam committunt: cos uero
93 qui in fe peccant , toleranter ferre . Non enim eis iniuriam fieri propterea
93 quod contempti atq* abiedti fint, fi quidem funt magnis multisq* prsefidqs
33 oC cuftodijs muniti . Qua: cum mihi perfpecfta fint ac cp cognita, omnino id
3> tibi confilium do , ne uelis ob eam rem quenquam iftorum occidere * Nam
33 principatus propter falutem fubiccftorum conftituuntur:utij nulium dam'
33 num capiant non modo ab alienis,fed necp afuae gentis hominibus,ponati
3 3 tem ut a iiiis principibus uexentur & affligantur : multocp eft profecffo ma'
33 gnificentius atcp gloriofius multos ciues conferuare pofie,quam occidere,
«3 Qiiamobrem r\ funt inftituendi contincndicp legibus , bcneficqs, admonfi
33 tionibus,ut modeftifint dC prudentes,tum uero u fcp adeo diligenter obfer
33 iiandi dC cuftodiendi, ut fi maxime iniufti effe cupiant, tamen non pofsinu
93 qui uero infirmi funt atcp imbecilles , fanari debent quodammodo &t redi'
33 tui, ne omnino corrumpatur.ferre autem multorum hominum deli(ffa,ma'
35 gnae prudentiae eft atque potentiae.Qubd fi quis omnibus fceleribus iuftas
3> 6c debitas pcenas conftituat,ts certe magnam partem hominum breui teni
3> peris fpadouidebiturperdidifTe. Qiiamobrem te Augufte hortor dCmO'
35 neo,ne de sftis capitale fupplicium fumas,fedaliaratione caftiges?utmib
35 lum grauefcelus in poftemm committant. Qirid enim, obfecro te, peccare
35 poterit is qui erit in infulam deportatus , aut in uilla duitate' ue aliqua com
a? cluftis,no folum deftitutus multitudine famulorum, &C copia pecuniarum,
s, fed etiam in cuftodia retentus, fi res ita poftulet f Quod fi Jarope hoftesad^
3, effent, aut fi aliqua pars huius maris a nobis eflet aliena, ut qui nobis dani'

5 , num attuliftent, p o fient co perfugere.aut fi effent in Italia duitates firmifsb
5 5 mis muris fepte ac telis munitp,ut qui eas cepiffet, eu nobis metuendo pnfa
3> remirs,alia effet ineuda ratiomunc aut cum omnia loca fine armis fint, & Pa
3, ru munita ad beliu gerendu, abfintcp hijftes longifsime,difiicff i a nebis lon
35 go maris inter uallo, terra: cp,fluminu ac montiu qui nequeut fine magno fa'
35 bore trafiri,quis eos metuat nudos, mermes, &C priuatos homines in medio
35 regni tuipofitos,acintuisarmis coclufos^Eqiiidearbitrornemineunq^
p, htec in animu inducere, aut quatuuis furore exardeat, perficere poffc.QiiaS
a, ob res hinc capiamus exordium, & periculum faciamus.Eo pacfto &illf
3, taffe confilium mutabunt, dC ceteros efficient meliores. Primum ulde Cor
35 nelium nobilem dC clarum uirum:deinde teciim,ut decet omnem homini
33 reputa, gladium no effe omnia tibi confeci urum. Etenim magna effet ellJS
35 utilitas atep commoditas, fi is poflet prudentes homines facere, perfunde'
05 re,cogerecp,ut ucre aliquem diligat. At is profecfto dum corpus duntaxat
35 alicuius occidit, a nobis reliquorum animos alienat, nec funt homines amfi
35 ciores cuiquam propter aliorum fupplici?:fed qtrod timent, infeffi atq? faj?

35 mici fiunt, idcp certum eft 8C exploratum. Si autem homines ueniasncoftfc
35 cuti fint, poenitentia atqp pudore addudi, non modo non audent tjs a qiU'

55 bus beneficium acceperat, iniuriam facere, fed etiam plerunt^ beneficium
33 remunerantur,qubdlperat fe multo maiora accepturos,Etenim

33 uus 8C incolumis feruatiisabeocuiipfemiuriamintiilit,putateundema^

35 cepto ab fe beneficio,nihil effe omnino fibi negaturum. Quamobrem mihi
s? crede uir charifsime,{ine teperfuaderi^ muta fententiam;hoc enim

uideberis

/

AVGVSTVS.

uideberis omnia quae grauia fuerunt SC molefta,necefsitate coacftus &C inui
tus recifle,propterea quod non poteft Refpublicaufcp adeo magna BC p o-
tensin regnum mutari fine fanguinetfi autem manebis in propoilto, fufce,
ptoqs confiliojuideberis profetfto illa libenter ftudiofecp feciffe* Hac ora,
tioneLiuiae permotus Auguftus,reos omnes uerbis admonitos dimifit,
delignauitcp poftea Cornelium Confalem,atq3 in pofteru non eum folum,
icd edam reliquos omnes tanto fibi amore coniunxit, ut nemo amplius ei
uere infidias faceret, aut ornnino facere uideretur. Cornelio autem & V a,
lerio Meifala Confulibus magni terrgmotus fa di funt. Tiberis pontem dif
turbauit,fecitcput urbs feptcm dies nauigaretur* Alebantur eadem tem.
peltate tres uiginti legiones populi Romani, ex quibus noftris tempo-

nblIS tantum decem dC nouem fuperfunt.Earum fecuda Auguftalis nomi*
nata hybernat in fuperiore Britania.Tertia: tres funt : Gallica in Phoenicia,
Cyrenaicam Arabia, Auguftalis in Numidia* Quarta Scythica in Syria*
Quinta Macedonica in Dacia* Sextae duae, quarum altera uicftorum ap-
peliata eft in inferiore Britannia:altera ferrea, in Iudasa. Septima in Myfia
^periorediuic Claudianae nomen eft.O&aua Auguftalis in Germania fu-
periore.Decima in fuperiore Pannonia : ea Gemella appellatur, quod con
het ex duabus legionibuspermixtisinter fe & confufis» VndecimaClau-
uiana in Myfia inferiore: habuere enim duae legiones nomen a Claudio,
ptopterea quod eiinfeditione Camilli non reftiterunt. Duodecima folmi-
ndera m Cappadocia.Decimatertiain Dacia, gemella* Decimaquarta in fu
periore Panonia.Decimaquinta Apollinaris eft in Cappadocia. Poftrema
e . U1gefima, tj Valeriani & Vicftores appellantur:hae reftant ex Augufti le
genibus, cacterae difperfae dC omnino fublatae,aut cum alijs permixtae font,
du£°b eamcaufam creduturgemellp effenominat^. Aluntur infup er ftipa
0rcs>quiin decem partes diftribuuntur. Sex autem milliahominum collo
cata ptaefidijs urbis, diuiduntur in partes quatuor . DeletfH funt etiam e-
^f>lteSDpeie§rin,J 2C extraordinarrj , nominati Bataui a Batauia, quae infula
eltin Rheno flumine . hi funt equites optimi . Igitur Auguftus,cum ei ma¬
gna pecunia opus eflet ad alendos tot exercitus, iufsit dari fibi uigefimam
partem hereditatum, legatorum ac donationu, quae mortis caufa fiunt, nifi
1 flna eflent proximis agnatis, aut pauperibus hominib. relicfta : idcp fecit,
in commentarijs Cadaris hoc genus tributi fcriptum rependet . Qua
^ ?.nturbatus eft populus Romanus, & quod tanta fame afflicftus eflet,ut
iinfIaC°reS ^ ucna^es ferui expulfi fuerint ab urbe ultra quatuor dC nona-
rum dnilllla Auguftuscp SC exteri magnam partem famuloru fuo-

ftus 2!mi^enrit, ac iuftitium indicum fit. Poftquam fames i ceflauit, Augu-
fes f lernianici ( is erat Drufi filius ) atq3 fratris eius nomine ludos Circen
elephantus fuperauit rhinocerotem, dC uir equeftris or-
nonn¥Uerat °h'm locupletiisimus, obrj t munus gladiatorum.Cum aute
bus C*far propter fenecftutem atm imbeciliitatemcorporis omni-

pro triKaUX^.l° eius indigebant, refpondere,fedens ius dicebat in palatio
. Unah', necrotns cum afleflbribus iliis communicatis : permifitqR tri-

Tiberis exun- ,
datio .

Exercitu* po¬
puli Romani.

Bataui.

VigefimtU

DCCL. fladia.

/>

rent -wvureueparatim, qsc p reiponaerenumuiunt

ttianir qribus fuo & Senatus decreto opus effet. Per id tempus cum Ger.
aliquod fil‘lIS eir« ln Dalmatia cum exercitu, ohfideretcp munitum
1 a oppidum, nec poffet id capere, Pulto eques Germanus iadu lapi-

R 3 dis

Germanicum \n
Dalmatia»

V

ia

;

I

V"** (

1

&

4 ,74 XIPHII.’ E’ DIONB

dis in murum ita pinnam cius cocufsit,ut ea ftatim ceciderit, traxeritqj fe'
cum hominem, qui tum forteadeam ad haerebat. Quo fado,caeteri obftu'
pefadfiac timore perterriti,reli<fto muro in arcem confugerunt, eaniq? p°
ftea feqj ipfos dediderunt.Cum autem Bato, qui Dalmatis defedionisaU'
tor fuerat, 8C Romanis magna damna attulerat, tandem aliquando ad 1 i'

beriumucnilTetpacis componendae gratia, acpoftcro die cum eo fedentc
in tribunali colloqueret,eum Tiberius ita interrogauit,Dic,inquit, quanv
obrem uifum eft uobis deficere, tantocptemporenobifcum bellu gerere.
Is refpondit: Vos, inquit, cauiam dediftis,qui ad greges uefbros cuftodiefl'
dos non canes mittitis autpaftores, fed lupos. Tum Dalmatiauenitindb
tionem populi Romani.

DIONIS LIBSRLVI.

QghttiUus Vrf Sed idem populus incidit in graue caitim in Germania, (ei praeerat Qj»*1
rus. tiiius Varus)Nam Germani, quantiiper paulatim, ac ratione dC cautela ad'
hibitadedifcebantmores S^inftituta patriae, eatenus mutatione uitaenori
grauabantur,quam ne animaduertebant quidem. At poftquam Varus, qu^
Qumtilij vari Syris praefecftus fuerat, imperium Germaniae accepit, SC ad eam gentem in*
i» Germanos mutandam fubito animum adierit, cepitcp Germanis perinde atque ferui*
crudelitas . imperare , dC pecuniam tanquam a fabditis exigere : Germani id ferre non
potuerunt . Necp tamen defecerunt aperte ac palam, fed fimulata beneuo'
A ftuukKo- lentia. Cumqjis exercitum contra quofdanrBarbaros duceret, ad eumue'
manis defc&io nerunt, quafi focrj futuri eflent ei ad bellum gerendum .poft eum nihil tale
Germanorum, cogitantem inuadunt in locis quibufdam difficilimis, 8>C circun {fontes ufl'
dique iaculantur, quoad exercitus populi Romani, qui neque fibi auxi'
lio efle, neque fe fugar mandare poterat, interijt, Varuscp,& qui cum
eo erant clarifsimuiiri mortem fibiconfciuerunt. Auguftus cognito V*'
i i cafu-,iieft e fubito difeifia , magno m mcerore fuit, partim propter cos qtii
interierant, partim quod ei Germani magnum timorem inq cerent, qu°5

* uerebaturnonfolum in Italiam , fed etiam Romam propere efle uenturos»

* Dio melius neq* enim ulla * urbem munitam reliquam habebat, 8C forij omnes qui°'
pro urbem 3ur* pem ferre €1 potuiflenqmagnis erant incommodis affedfitame nt tum pO'

amimexcrcu £uit,ex rebus praefemibus parauit omnia. Sed poftquam nemo eorum q^
m * per aetatem beller gerere poterant, confcribiuoluit,iuisit eos fbrtiri,ac qni0
. tum quencp ex fjs qui nondum quinq; & triginta annos attigiflent,exfjsalJ
tem qui eflent natu grandiores, decimum quem forte leriumpriuaiiit *a
cultatibus, &notauirignominia; & poftremo cum pleriqjneficeiobtc^
perarent, nonullos interfici iufsit. Tum coado ueteranorum libertorum^
quam maximo potuitnumero,eos cum Tiberio ccnrendere in Germani
celeriter iubet.Sed poftquam intellexit aliquotmilites faluos ct incolumi
euaiifle,nec audere boftes ad Rhenum ufque uenire, magno timorelibefa/
dutum,nc ha tus eft. His rebus in hunemodum geftis, uatibus prohibitum fuit, ne ofr
tes de morte cu quam remotis arbitris, aut etiam pnefentibus de morte reiponderentq11^
lufqum rc- qUam Auguftus ea quae ad fe pertinebant, adeo parui faciebat,ut defefip^

ftellarum ordinem, fub quibus natus erat, palam omnibus offenderet. Cuf1
fenex eflet, Germanicum Senatui, dC Senatum Tiberio perliteras com^'
dauit, quas non ipfelegit in Senatu, ( uoce enim deftituebatur) fed Gct'
manicuSjUtfdlebat anteatdeinde propter cladem Germanica,ut aiebat^ Pe"
tijtd patribus,nefeamplius domum uenirentfalutatum : ne^uemoleft^^ry
rent, fi eis in reliquum tempus epulum no daretmam tum eum, quoties fe'

dcb%*

frondeant.

\

A V (3 V S T V 3. 47*

aebatm foro, interdum etiam in Curia, quoties uemretm Senatum, aut in*
e dilcederet, plurimum falutabant Jam uero in palatio id non modo facie*
atbenatuSjied etiam equites ac plebei multfifedente eo, ac nonnunquam
lacete, Augdiltis rurfum quinto decennio fufcepit curam St adminiftratiO' Qumtudccett*
nemreipublica?, L.Munatio St Caio 35lio Cofulibus.Hicpropter fenecftu* niumprintipdr
tem5qua ingrauefcente perraro ueniebat in Senatum, petrjt uiginti confilia tus*
nos annuos, nani antea quindecim tantu adhibebat in fexmenfes. Cumcp
nigelima omnes fere grauari intellexiffet , ratus eos ob eam caufam e (Te ali*
quid notii molituros, literis ad Senatumifsis petrjt a Patribus, ut alia gene>
tributorum qutererentrid faciebat, non quo uelletuigefimam remittere,
ed utcam nullo praeterea tributo inuento magis idoneo & accommodato
ulla cius calumnia comprobarent : atep ut ne fuipicarentur Germani
cum &Drufarn,cum de/ea re fentetiam dicerent, idiuffufuo facere, ideocp
cam nihil praeterea difeutientes aut examinantes admitterent^itriqj ne fen
tentiam diceret, interdixit.Itaque a plerifcp dicfta funt multa, eiep per literas
hgnificata.Ex quib.ubi intellexit eos paratos efle, omnia potius quam htec
pcfpetijtributu ex tedibus agriscp conferri iufsit:neq$ tamen definiuit,qua^

*Um aut quemadmodum perfolui ucllet: fed aliquot homines miflt in diuer
as Pa^tes orbis, a quibus praedia priuatorum hominum , atep adeo ipfarum orbis deferi-
cuntatum deferiberentur, ut metu damni incommodicp maioris mallent ui ptio,
gejimam foluere,id quod euenit.Dum haec ita ab Augufto gererentur, ae^ LudiAugujlt*
C1 it ludis Auguftalibus, qui natali dieipfius Hebant, ut quidafuriofus ho^ Itf*
itto confederitin fella, quaelulio Ctefari pofita St confecratafuerat, eicp co*
onam ademerit, fibicp impofuerit, quae res in Auguftum nonnihil por^
^^ereuifieifjidcpuerum effe conftititpoftea.Namfequenti anno Augu
-P-fccflus in Campaniam, ludis apud Neapolim facftis, Nolae mortuus
t • j^exto Apuleio St Sexto Pompeio Coilrlibusdd ei multis prodigijs am Augujhit No-
«atum fuit, nec paruis ijs quidem aut difficilibus ad intelligendu, U moritur .
lu°afol totus hominib. deficere, St ccelimagna pars ardere uifa eft,quod' Prodigia
£Peignita; trabes cadere de ccelo, & fanguinoleti cometae uifi funt. Cumcp
. n*tus decreuilTequt publice fupplicaretur propter eius ualetudinem, cu
ciaufareperta eft, bubocp quifuper eam confederat, cecinit: & fulmen
ne C rec/dlt in ftatuam eius pofitam in Capitolio,primam literam e nomi*
die % ? ^ebuit . Ex quo arufpices refponderunr, eum * centefimo poft sic legendum

tna rtlclPem fore alicuius diuinitatis : idcpconijciebantcxeo, quod prfi otiendijpiid
neryera chis nominis, centu apud Latinos, reliqua pars Hetrufcofermd* Dionem .
c/i r %nificabat .Itacp Auguftus morbo extineftus eft. Neqj tame ab* Li/<i<e in Augu

Ea en^ICl°5 mihi non fit uerifimile, Liuiam ei mortem attulifle» warititni

tet adm lIeritu (ut aiunt) ne Agrippam filium Agrippae in urbem reuoca imPie
ficus Pn*}clPatum ei relinquendum, (is tum exulabat in quadam infula )
futuerat iientes a^fiucin arbore, quas Auguftus manu fua decerpere con*
non era ^ c ueneno:cumcp ipfa cum Augufto comederet eas quae illitae
Eum incYT * Uencnatas offerebat. Sed poftqua ex hac cauiauel aliam mor*
bantur/ l^^ar>conuocatls amicis,expofuitea quae neceftaria efte uide*
team rei' etn<^> Vobis (inquit ) urbem, quam latericiam acccpi, marmor
phtirdin^Q0, Suo^ ipfe non ad magnificentiam aedificiorum, fed ad anv Vrbs marmo-
derent ^ ^ma§nftudinemimpenj retulit. Poftremo petrjt ab rjs,ut plau reuproUcri^
do hiimUemadmodumabhi'ftnonibus fieri folet mimo peracfio,eocp pa- cu .
manaeuitte conditionem rifit, Mortuus eftxnn Cal.Septembris,

R 4

r

/-

4,76 XIPHIL, E’ DIONE

Anni uit<e Au- quo die primum Coful fadus fuerat, uixitcp annos feptuaginta quinq;,
gksii. fcs dece, dies xxv i.erat enim nono Cal.OcO obris natus , Rcgnauit,pofi>
quam uidloria potitus eflapud Adtifr, quatuor& quadraginta annos, die'

■> . bus tredecim exceptis . Mors eius non eftfubitd cognita, quod eam , cum

AnguPri Cxfa- ac|htic Tiberius effet in Dalmatia, Liuia metuens ne fieret aliqua feditio,ce
ns nurs a 1- quoufq^ Tiberius ucnifret.Augufh' corpus pnmarrj fingularum ciuita

quanfiucc ak, tlim NolauLifsimexportauerunt: cumcp Roma non longe ab efTet,fpfam
equites Romam' de nodlc in urbem intulerut.Fuit poftridie eius diei Sena'
tus, in quem cauteri uenerunt equeftri ueftitu,magiffratus Senatorio,nihQ>
purpura prse textas ueftes no habebat.Tiberio,Drufocp filio eius toga pub
la erat, qualis foletin iudicijs geftari : ab utroque thus eft adhibitu in facrin
cio.tibicinemmtereflenoluerunt.Scdebatquifqiieferein quibus locis an'
tea cofucuerat. Confules fed ebant in fubfellif s inferioribusiunus in fjs qu#
Praetorum, alter inijs qux tribunorum plebis fiint.Pofl: haec quidam P°ty'
bius CaTarianus tabulas teftamenti eius recitauiqquod eas non deceret Se
Tegmentum natorem legere, in eocp teftamento Tiberius ex bcfle, Liuia ex triente, ut
Augujii. nonnulli putant, hanedes feripti erant . nam Auguffus, ut eam augeret fuis
facultatibus, petiuerat a Senatu, ut liceret fibi tantundem ei etiam cotraL'
ges relinquere * Ab his hteredib. feriptis multa praedia m agnam cp pecunia
plerifcp hominibus propinquis fuis SC extraneis legauit: nec Senatoribus
folum,fed etiam equitibus regibuseptad haecreliquit populo Romano qua
Mitte myrid- dringenties feffertium.Sed ct militibus legata reliquit:pretorianis quidem
des drachma - m'ritim Ccl denariosirjs autem qui erantin prxfidqs urbis collo cati, fingi*
lis eius fummae dimidium : caeterae multitudini urbana trecenos feftertios
dracb uintim d?n lu^LPraeterea mandauir,ut quae fibi Increditas teftamento ob
uenifTet a parentibus filiorum impuberum,ea cum frudibus perceptis refft
tueretur fjs, cum aduirilem aetatem perueniflent: quodipfeuiuus faciebat*
Nam quoties fiiccederet ci,cui effent liberi fuperflitcs, fiquidem tum erant
adulti, ftatim cis omnem hereditatem reffituebat: fin minus, ubi adoleuif
fent.Cumcp talem fe proflaret erga liberos alienos, tamen filiam ftiamnon
reduxit ab exilio -licer eam donatic-nc quarundam rerum honeflaucritifc^
uetuit,nein fuo monumeto fepeliretur.Ha>c cum ciTent ex tefhmcnto co'
Libri quatuor. gnita, allati funtlibelli quatuor, quos Drufus legit : in quoru primo fcripta
erant ea qute ad funus pertineban t . Secundus continebat res omnes ab co
geflas, quasin columnis aeneis ad fe pulchrum fuum collocatis infculpi
fit ♦ In tertio eranr ea qua? ad milites , qua*' ue ad redditus fumptuscp pubH'
cos,&ad eam pecuniam acthefauros,ca?teracr, eiufdemgcnerisipcdabah

quibus principatum,queni habebar, tueretur Jn

extremo praeceptam

anda

./•

Vrtccpta C<efct taq? d ab at Tiberio j atep reipublica?, praTertim, ncmultis libertatem darch
w* quo minus urbe multitudine cuiufuis generis implerent, utcp paucos dona
rent duitate, que phn imu differrer ab ijs quos haberent in poteftate.Pr*'
tereamcnebaqutRcmpuK comirrcrentijsquiufu^experientiaremp^11
rimu pof!ent,nec eam Oneret ullo tepore pendere cxuniuscuiufquauolu*1
tate, ne forte is in regni cupiditate ueniret, aut ne aduerfa paffo eo Refpu*7'
periclitarct:c6fulebat,ut cotenti rebus praefentibus, augere &dilatareJin/
pcriunoilet,qu6dfuturuefTetutid tuerent difficilius, immineretqppcdc1^

lum, ne queiam parta erat,amitteret.id quod ab eo no uerbis modo, fcdi'e
etia fuerat obferuatumam cum pofTet ex barbaris nationib.multo plura aC
funus Ccfmy qufrere,id noluitt-Poif qua huiufmodi praecepta recitata ftint, funus duciu

A V Q V S r V S. 477.

-1 at ledus ex eb ore & auro fadus, ornatus ftragulis pur ptireis at que auro
intextiSjlubter quas tanquam in feretro corpus eius iacebat occul cum. An*
e omnia ftatua cerea ueftitu triumphali uidebatur, eacp ferebatur ex Pala-
tl° ao ^l!* erant ln foquenti anno magiftratus futuri: deinde ex Curia, al-

era aurea: tertia curru triumphali uehebatur, fubfequebanturcp ftatux ma
iorum ipbus atque propinquorum, qui e uita difceflerant, uno tantum Cac
** le cxcepto, pro pterea quod ciTet in numerum heroum relatus. Fereban-
ur ein<aeftatug ciuium Romanorum, quicunqj principatum unquam te-
uerant, capto ab ipfo^Romulo exordio : fed & quardam Pompei] Magni
atuarerri uifa eft. Aderant etiam omnes prouinciae picfhe atque nationes, SutunVonu
? co ^uerant dC deuicfb^* Poft hxc ledus fiftitur in roftris,ubi ib peij Magni i;j
5I“aDeri concio>de quo loco ubi Drufus legtiTetnonulla,Tiberius Au- funere Augu*
pJ ^um Pro roftris,qux iulia nominantur, apud populum decreto Senatus fi1
audaqit. Fum qui ledum antea ferebant, eundem tulerut porta triumpha- T- &«■*<«
lffIC 1 atus dccreucrat. Aderat autem fenatus prsefens,rnortuumcp pariter m c£/arfomi
€uerebat:aderant quoqj omnes equeftris ordinis, eorumcp uxores, intere.,
taat prxtoriani milites, exteriep omnes fere , qui tum in urbe erant. Cum
e kdmpofitus in rogum extruduin campo Martio, eum primo eundi fa-
Ccrdotes circumeunc : deinde equites: poft lj qui magiftratu fungebantur:

^tremo C;eteri rnilites qui erant in pradidijs urbis, concurrunt, praemiacp
^ctoriae quat acceperant ob prxclara facinora, dum in eius exercitu milita
ntyn eum conijciunt. Rogum centuriones poftea admotis facibus incen
^t*!s comburitur: mox aquila ex rogo dimiffa,quaff animum Auguftiin
€0/ 1 cuolauit. P eradis. his rebus omnibus, exteri abeunt. Liuia in

£it ir °C0 cum primartjs equitibus manfit dies quincp, oftacp eius colle-
Uo ePc^lu^ Viri inluchi fuerunt perpaucos dies, ut erat cofuetudo;ma- Mulieres annii.
tc-n1^ CUm decreto Senatus annum luxerut.Et quanqua pauci reuera mor luxere .
r eiusdoluerunt in prxfentia,tamen omnes poftea ftmtin maximo mce
c eucr*atl- Erat enim Auguftus omnibus affabilis, multoscp mortales pe-
(luU^1Uuabat, amicos omneshabebatinhonore,eorumcpliberratelo-
1 eridi liabatur gaudebat. Qitibus rebus argumeto eft Athenodorus, Athenodori fi
CUm ln cubiculum*eius ledica pro muliere uedus eftet, tenensrp pugio fiunt.
alin1Inmanudeea defiluifl^t, atque ita dixiffet, Non times, inquit, nete
irat 1 re°dcm modo ingreflus interficiat: Auguftus non modo ei non eft
rent CC* etlam g^tias egit. Quae cum de eo,aliacp permulta commemora
ftia Ur’ tlIm in primis, eum nunquam fjs a quibus erataffedusmole-
tiam^1101 Srauiter & intemperanter fuifle,fidemcp feruafte peperu6,tjs e-
pn'n ^li^Honmcrerctur.Nam cum Coracotx latroni inflgni in Hifpania CordcoU U«
^atu/?10 lta fuiftet infenfus, ut edixiftet fc ei qui Coracota uiuum cepiftet, tro-
damr>Uni dccies ftftertium, poftquam is ultro uenit, non modo ei nullum ^^V'!?pn4-
1TUnio!!u attubt,fed etiam pecuniam dedit, eumq$ locupletauit. Itaque Ro Ci
5‘cguum U(^1 ^is rebus omnibus, Auguftum luxerunt, fed in primis quod
ornauer ClI£l ^cpublica permifeuerat, libertatemep conferuauerat, fecp ita
^sliber^'1 c- ^eciIros reddiderat,ut populi temeritate, & tyrannorum iniu
tam ag'>3tl> llTild ln moderata libertate atque regno quietam & fecuram ui
Cam obtrCnt,re^crentlir^ ^ne ^cr ui tute, 5C abfcp ulla feditione Rempubli-
lis cuhir^Q^ qui recordabantur ea qux fiipcrionbus bel
ccfsitarc US ferant, tamen eorum omnium culpam in tempora & ne-

lTl COnferebant,putabantcp ex eo tempore die animu eius fpedan

dum

47$ XI PH I U £ DIONE

dum ex quo cepit fine controuerfia regno potiri. Maxime uero ei contulit
ad gloriam dmturnitasprincipatus: etenim complures qui fuerant in R>
publica potcnriftimiuiri,mortem iam obierant, quorum pofteriignoran'
tcs quali>ftatus Reipublicse fuiflet, cotenticp rebus prtefentibus,inquibus
erant educati, non folum exijs nullam moleftiam capiebant, fed etiam eo'
rum cofuetudinedeledabantur, uidebant enim potioraefleijs quas exma
toribus audiuerantjlongecp tutiora. Qjias res etfi uiuo Augufto nonigno',
. rabant, tamen eodem uita fundo eas penitus perlpedas pianecp cognitas
59 habuerunt.Quippc ea folet e(Te,nefcio quomodo,hominum natura et con
9> ditio,utquandiufortim^muneribusfruuntur,non tam felicitatem agno'
” fcant, quam afflidi &C calamitofi eandem requirant atqj expetant, id quod
accidit Augufti temporibus : cuius defiderio, poftea quam efTent Tiberiff
haud eius fimilem experti, omnes tenebantur.Tantum cnimhi duo difcrC'
pabant inter fe, ut quibufdam no abfuerit fufpicio, Auguftum ob eam cau-*
fam Tiberium, cuius mores habebat cognitos, de induftria fticceflbrem K'
liquifle,qub ipfe maiorem gloriam cofequeretur.Cumautem Auguftopo
pulus Romanus aeternitate f nmortalitatemcp donauiflet, ei Liuiam, qu*
Xxv mym- tum Augufta nominabatur, facerdotem creauit. Dedit Liuia decies feftei>
des drach. tl{jm Numerio Attico, Senatori & Praetorio uiro, quod is iuraflri»

Numerius. quemadmodum de Proculo Romulocp traditum eft,fe Auguftum, ciinin
coelu afcederet,uidifle. Eidem Augufto fanu in urbe decretu eft,idq3 Lim*
poftea ^Tiberius ardificauerunt. Fuere quocp alia aedificata in plerifq* ^
ciSjpartim aftentietibus populis S£ approbantibus,partim etiam contra co
rum uoluntatem . Aedes quoq?,in qua Nolae mortuus eft,ei fuit cofecrata,
decretum^fuit neftatuaipfiusinfunerecuiufauamdeferretur atesutTri

Auguftdcs Iu- buniplebis, quod eifent facrofandi, ludos Auguftales facerent! Hic fatf *
dL funt Augufti temporibus.

tiberivs^

DIONIS LIBER LVII.
i B H R i v s patricius erat, et dodus,fed ingenio SC moribi?1
peculiaribus, rarisqj. Nam ita omnes animi affedus occul
tabat,ut quae cupiebat^ nunquam fere diceret, pugnaret^
cum oratione uoluntas eius &C defiderium. Id enim d#
tebatur,quod expetebat maxime,6^ quod oderat, diisi^J?

_ _ labat. Irafcebatur nulla re conturbatusnfatuSjtranquiH1^

iimo aequiisimocp animo eile putabatur. commiferabatur eos in quos gr*
uiter animaduertebatA7 quibus ueniam dabat,fuccenfebatnonnunqu^

fic amplexabatur inimicifsimos homines, utfibifamiliariisimos dCconitf1'
difsimos : cotra autem cum amicifsimis non aliter fe gerebat, quam cu m*'
Principis con- lienifsimis hominibus.Denique putabat principis animum nemini cogn*'
JilKtfeCreta cf- tlIm efTe 0 portere. Quod fi id in Tiberio tantum fui fiet, cauere ftbi ab eo n*
[e oportere. m0jCin' Cum fpfo res fuifict, potuiftet : cum omnia contrario at te is fenfi®*'
modo accipiens unufquiftp, eo qua? is nolebat, uelle, &non cupereip^01
ea qug maxime expetebat, iudicaftet.Sed praeter ea qutefupra dixi, granis*
ferebat, dum fufpicabatur aliquem efte confcium & participem cofiliori1111
fuorum , multoscp non aliam ob caufam interfici iufsit, quam quod fentitd
ab ijs uoluntatem luam animaduerfam &perlpedam dfe. Itacp is fblu*

c

Tiberius inoc
cultandis dffv-
ftibus udfer.

Woitlinum
jlulticu .

T I B E R I V S. 475,

Ktutuseiat(quodtarnen perraro accidit) quinecp ingenium eius ignora
decirMni,01€!5ne(^ Pate^aceret cognitos.Nam eo paclo qui ei parerent, nor*
r P eDantl11’5 llccpi'optereain odium eius ueniebant, quod offenderent
tor a§^et3percepii^c. His moribus proditus Tiberius, ftcutlmpera-

fit in n3rno(ao ad exei'citum,fed etiam ad nationes omnes Romaliteras mi
fibiuri US tamcn n°n ffripfit fe Imperatorem, propterea quod id nomen

temo’ ^CUm^tcris nominibus decretum a Senatu repudiauit, h credita-
COrDo AUSu^non cognomen admifit.Sed cum iam haberet ftipatores fui imperatoris
terctu^n^fr pet! uic a Scnatu ut f&i opem ferret, ne quam iniuriam pa- nomen rccufa*
la I u facete quidam interpretatus, cenfuit cuftodiam ei, quafi nui uit Tiberius .

laberet, dari oportere : a quo Tiberius poftquam irrideri fe cognouit.
nii .5 °- ege milites reipondiqfed populi Romani, Cumcp haec ageret,ad-
• traretQ3 omnia quae pertinerent ad principatum, tam en eo fe negabat

digere , quem primo tum propter xtatem ( natus erat annos fex QC quin¬
quaginta) tum propter fenfum oculorum hebetem 8C imbecillum ( noclu
t nirfl plurimum, interdiu parum uidebat) omnino negabat feuelie:poft au
^mlocios quofdam pettjt et collegas, non quidem rerum omnium, ut fit in
aiepublica cuius poteftas penes paucos eft, fed totius in tres partes diuifx Diuidercuo-
pnncipatus^quarum unam haberet ipfe, collegae reliquas . Earum partium luit principatu
C7T Roma Clim ca2tera ^liaialtera exercitusttertia reliqui omnes , qui m tres partes,
rent Impedo R?*nano*Cwmip inftaret ut id fibi concederent, illi nega-

plUs^0n,te^erentTabeo Juiomnibus imperaret, Afinius Gallus utens, Afurn Gadusi
quarri ~ ut*H ^ul^~et> Patria loquendi libertate, Opta igitur, inquit,
c Ptet ^artC ^ells'Hu,c fikerius itareipondit,Qjn fieri poteft,inquit, utis
culo u^1?1 • ^ Partcs f^ciate' Gallus, ut cognouitfe ob hanc caufam in peri-
r CCpit eLTmlcnirefermone> atqp ita refpondit,Non,inquit,ha:c
pro f-ta*unt,ut tu tertia tantummodo parte habeas, fed id propterea tibi
hilo m PrincIPatlIS cllu*dl nulio P^o pofsit.Tiberiu tam e uere ni p unitaloqucn*

cxftem~ P!acauit » fed acceptis poftea multis &C grauibus incomodis , ad di Ubertas.
fefuer U °CciPus cft.Iam enim ei ante odio erat, 9 eam qup aTiberio dimif
rcr 0 ar>ipfepofi;ea uxore duxiffet,quodq} Drufiim tanqi filiu fuum traefia
Cjj^p milites qui tum erant in Germania,am'maduerteret Germani- Militum amor

Pcrato c'' ar^ effe,& patre fuo meliore,Tiberio maledicere, Germanior Im in Germanicu.
nc ^ ^em n°minare ceperunt.Cum his Germanicus egit pluribus uerbis,
taaq uam fu *t:P U^>1 mdet eos n° P°^e de fententia dimoueri, gladium,
dium fUu ^1r?10rtem ljnfe^re uellet,diftrinxit.T uni ei unus e militibus gla-
tI0t.Han?r°^ ^er flSjTuuero potius, inquit, hunc meum accipe, eft enim acu
Caius C- p ^Itlonemmilitu Germanicus uix tandem fe dare potuit. Tum
clfet ma 8Uh ^lus e*us ( nartl ei cognomen erat, propterea quod cum Vnde Caius uo
lItebatur8va eX Parte ln exercitu educatus, caligis militaribus pro urbanis catutPt Cdi*
a^ipifri D • m/htibus retentus eftJtacp Germanicus cum furnmum poflet 2?***

°mniu P^apatiim, ( beneuolentia enim populi Romani, atep fubditoru
uxorem erat ui eum propenfa ) noluit. Quare Tiberius eum,eiuscp

hebat, nj.0^llPPlaam magnis laudibus affecit. Vtruncp enim fufpecftum ha
I IUs,quon£|pea T^d Agrippina erat foemina magni animi. Igitur Tib e- Tiberius confi
^cratius, ^Jermauicus uixit, principatum obtinuit modeftiusatcp mo- lia fua alijsli -
htifcp rcbu UCf enim faciebat ex fefe, uel nihil potius, fed de minimis qui- benter comma
filiarios iItSieteabat ad Senatum, cum eoqj communicabat omnia, &C con nicmt exami -
3 ' uguftus confueuerat, capiebat, Cumcp fuam ipfe fententiam "Md**

dixiffef.

4*0 XIPHIL. E’ DIONE

dixiffet, non modo dabatpoteffatem omnibus, ut contra fe dicer ent, fed e*
tiam fada fa?penumero decretam contrarium,a?quo animo ferebat. Inter*
dum palam fuam fententiam proponebat,faepcita dicebat,ne libertate eis
eripui fle uideretunSi mihi ftatuedum aliquid fuiflet,ha?c aut alia expofuifc
fem. Praeterea ius dicebat, uocatuscp amagifbratibus accedebat in forum,
ubi ius reddebant,eoq3 nonnunquam ueniebat lfiuocatus. Cumqj conce*
deretmagiftratibus,utinfuislocisfederent,ipfein fedeeregione colloca-»
CognmmTi ta3uidelicetut princeps, exponebat ea,qua?fibi uidebantur. Dominus a H'
bcrij. beris hominibus, aut Imperator, praeterquam a militibus3uocari nolebat.
Patris patriae nomen omnino repudiauit,princepsqj Senatus, ut eratuetus
confuetudo,nominari uoluit.Crebro dicebat fe dominum feruorum3lmpc
ratorem militum3principem reliquorum effe, optabatcp uiuere obtinere^
principatum, quoufqp Reipublicae utilitas poftularet. Sic enim popularis
erat in rebus omnibus, ut nihil fuo natali die fieri permitteret, quod ante tic
ri non confueuiiTet.nemini licebat per fortuna eius iuraretfed neqj animad>
uertebatin eos, qui per eandem fortunamiurantes peieraflentrnec uero in
his folum popularis erat, fed etiam in eo, quod ei nullum templum dedica-»
tum cft,quodqj nemini licebat ftatua ei facere . Edixit enimpalam,utnecb
tritas ulla, ne ue priuatus quifqua id faceret : cui edieff o addidit htec uerba,
Nifi ego permittam:mox^adiecit,Atquinon pcrmittam.Curncp eimalc'
Impietas erat diceret homines,aut contra eum aliquid impie facerent, (nam id fcelus nO'
committere in minabant im pietatem, eiusqj grauifsimas poenas repetebant) minime cUy
Imperatorem. ] rabat,nec quenquam ob eam rem accufari patiebat, cum tame Augufhini
cain re uenerarctur .Nam principio quidem in eos qui contra Auguftt^
deliquerant, non animaduertit, progrediente tempore de plerifquefupp1*
AuguSi Gefa- cium fumpfit,ac tum Auguftumpropterea maxime honorauit, tum etiam
ris ftdtu*. quod confueuiifettedifiajs,quorum fundamenta iecerat,nec tamenabfob

uerat, nomen eius infcribere.Idem Tiberius confecrabatftatuas dttnoW'
menta A uguftfnonnunqua mandabat’ pontificibus utid facerent. Cutntf
reftituiflet aedificia, qua?murbe corruerant (nullum enim extruxitnouu*11
Auguftale. prarter Augufti facrarium ) nullum prorfus fibi ucndicauit, fed eis nomina
reddidit eorum, a quibus a’dificari cepta eflent.In fiiosuiiis parum, in p*1'
blicos multum impedit, reftitutis operibus publicis,aut ornatis,maxima^
Munera fuaTi ope ciuitatibus dC priuatis hominibus allata. Cumcp pecuniam daret alieni
bcriiu coram bus,aut alia munera, iubebat ea coram numerari iubito, aut repratfentaridn
nolebat nume- telligebat enim Augufti temporibus magnam diminutione de donis cfc*

rart. farpenumero a miniftris eiIefac?tam:uaq3magnopercprouidcbat,neidcin

iuo fempore eueniret. Hos iump tus faciebat ex legitimis redditibus .
enim pecunia? caufa quenquam occidebatmullius tum bona prcfcnbeb^
nulla ui atque uioletia pecuniam exigebat. Etenim Aemilio Redo,qui2d
fe aliquando miftrat maiorem fummam pccunie ex Aegypto cuipraeerab
Tonderi ouesy quam imperata fuiffet, rcfcripfitin ha?c uerba : Tonderi, in quir, ouesmcaS
non deglubi. uolo,non ad uiuum radi.In primis erat affabilis, comis & humanus. Itaq^
rufsit ut Senatores fimul omnes fe falutatu ucnirent, ne dum alius aliu prac'
uenire cuperet,fe inuicem truderent. Aequitatem maxime colebat :nan*
Confuetudo cum Rhodrj magiftratus ad cum fcripfiffent, nec ei in extrema epiftola,ut
fubfcribcndi fa erat confuetudo, uota feciffenrieoscp obeam rem accerfiri iufsiffdj tan(
lutem in epifto quam ffatuiffet in ipfos animaduertere : ut uenerunr, nihil fecit acerbius-
hs' fed eos, pofteaquam uota quar deerant epiftohe, fubfcripferunt ,

T I B E R I V S. 481

& ^a§l^ratlIS libebat ia honore non aliter atque flante Republica,
affurgebatcp Confulibus , atque, quoties eis coenam dabat, ingredien- Tiberius S 'tu*
tinus ad fores procedebat obuiam , SC comitabatur abeuntes , Cumcp fella toribw dc ritu
ueheretur, neminem Senatorij aut equeftris ordinis confequi patiebatur, tribuitbc.no-
ueniebatcp fepifsinie ad fpedacula, non folum ut honoraret eos qui eaface rcm'
rent , fed etiam ut plebem ornaret, atcp ut una cum ea dies feflos celebrare
videretur. Non enim his rebus fludere unqua, autfauere cuiquam iflorum
cltuifus.Etenim cum populus uelletferuumfaltatorem donare libertate, id
fpfenon antea comprobauit,quam dominus eius confenfir, dC precium ae-
cepit*Cum amicis uerfabatur ut priuatus,rjsq5 cum rei eilent, proflabat pa¬
trocinium : intererat eorum facrifidjs : uifitabat aegrotantes, nullis cuflodi-
bus flipatus. Qyinetiam dcfundlum amicum, dC familiarem fuum laudauit Orxticnepro
in funebri concione , Cumcp conuentus 8C ludi celebrarentur, eos ipfe Ipe- umico mortuo
<^abat de domo cuiufdaCarfariani aut liberti, quo fe pollent homines pro- btbmt.
ximej&:facilime conuenire. Liuiam uero matrem fuam temperatiorem hu-
miliorem^ pnsflitit, cuius tanta erat infolentia, ut fuperbiam mulieru om-
nium que antea fuerant, fiiperarct,Ea Senatum & plebeios homines, 11 qui
bellent, domum admittebat falutatum,idcpin annalibus feriptum eft : prs>
terea nomen eius aliquanto tempore feribebatur in epiflolisTiberrj, caete- LiuUnomcn
j?ST> °ninia, ut imperatrix adminiflrare conabatur. Nam obtinente Au gu- feriptum inii -
*° principatum, fumma fuerat eius autoritas,££ dicebat ab feTiberium lm temTjberij»
peratorem elfe fatflum : ob eamcp caufam non folum uolebat ex aequo cum
rberio imperare, fed etiam eo fuperior elfe. Itacg decernebat aflentatores
pra»ter cactera, Tiberium ex ea nominari deb ere, ut quemadmodum Grae-
° ex Patribus, ita ille ex matre nominaret. Qua re indignatus Tiberius, pati
c? c^nfirmabat eorum quxLiuise decernebantur , eamepremouit omnino
?. . miniftratione rerum publicarum , ac ei tantummodo curam rei fami-
ttisreliquit.Qya in re cum etiam offenderetur poftea, eam relicflaurbe fu
pt3aob eam caufam Capreas habitatum uenit,Drufo quotp filio fuo petu
«ntifsimo & crudelifsimo uiro , ex quo acutifsimi gladrj Drufianiappella- cr“dcU-
amr,mfenfusc(fe cepit, eumcp faep enumero priuatim publicecp increpa- Ac'uti Udlf
J Wlnc enim dixit aliquando multis praefentibus : T u certe me uiuo nemi Dr^

' tuQlm - res’ neque facies iniuriarmquod fi quid audebis tentare,ne mor- pC^t{;
alio^lV^ ‘ ^uit enim Tiberius aliquandiu continentifsimus, nec finebat
bat c ,nofe quicqua agere, fed ob eam caufam in multos animaduerte-
mln Urn^? Purpurea toga plericp uterCntur,quod antea uetitum fuerat,nc
tje eni ffuideipferepradiendit,autmiilclauit:icd cum forte pluiflet in con
*no d ?Uo^arn»pulla penula fe induit,quo fa<flo,uti alio genere uellium nc
Cus . Q1Ucy s eft aufus.Haec omnia ab eo fadla funt quoufcp uixit Germani-
pit.Lea° qustfi aduerfario imperrj fublato,mores commutare ce-

qUarn populo Romano in teftamento Auguflirclicfta erat,quan

ta eft or!nrfoluit Meo, ea tamen prxftitit poflearad quam rem haec ei obla- P°Pfo fera*
cederet n ^ enim mortuus efferretur, aeforte per forum funus pro- Wl 1

PtaTenr^o am la aijrem mortui infufurrauit, rogatuscp ab rjs qui aderant
Ww*^1 d>'x1(Tet)Aug«fto ut diceret fe mnd.fc refpondit.popu {™rW
iit utirit f*A Pecumani nodum accepiffe. HuncTiberius ffatim occidi iuf-
dicebatV r ^fdem rebus nunci'um f'errct Augufto, ( hoc enim illudens ei
ftribut is S^‘Cn0n mult(a P°ft reliquis fatisfecit,trccenis nummis uiritim di

Angulari quorundam eqiiimm certamini intereffibnoluitifed alte
. * S ro

tata ;

D rufl humili-
JM,

xiPHii/* e' vnonn> . M

ro occiTo , uetuit alteri ne eo genere certaminis in reliquum tempus «ter 't*
tur.Eodem tempore cum nepos eius quem ex Drufo habebat, excelsu et
uita, nihil fecit prxter confuetudinem. putabat enim no debere principe
fui incommodi caufa curam Reipublicae omittere. Drufus qu©9 cum e ie
fa&us Conful, officio Cofulis cum collega fuo ut priuatus pariter
tur,herescp a quodam inftitutus,corpus eius fimul extulit.Is ira incitaba
accrbifsima , ita ut percuderit equitem nobilifsimum , quamobrem Calt0
cognominatus efhcratqj ufque adeo temulentus, ut cum aliquando deno-
rte coartus eflec cum Pr^torianis fubuenire incendio,fuos aquam poituia'
res feruenti aqua iufferit perfundi. T auro autem Statilio,& L.Libone com
Tikrij decre* foUbus Tiberius interdixit ufum fericarum ueftium,uetuitq3 ne quis nlh a
ra, facrauafis aureis uteretur. Cum q$ poftea dubitaretur i quibufda, an ea quo¬

que qua; haberent emblemata, int-erdirta edent, de hoc etia edixit: & q11^
quam Latine id proprie 'fignificare non poterat , tamen id uerbum prfPfr
DeidioituUc rea quod Graecum erat,edirto inferi noluit. Centurioni quocp uolcnti ut ^
Gwcoprohi- c£ Senatu teftimonium dicere non permifit : etfi enim anteain eo conv
hlt0* plures caulas audierat Graeco fermone, dC multas examinauerat, idwm^
Vibius Rufm. non fatis conuenienter fecit. Vibium Rufum ne accufauit quide, quod e ,
in qua fernper Iulius Csefar federat , interfertusqj fuerat, uteretur : qui cU
etiam uxorem Ciceronis duxidet,atq$ de utrocp gloriaretur, quafi aut pl°'
pter feliam Caffar, aut orator propter uxorem effet futurus, tamen baru^
rum non foium nullam culpam fudinuiqfed etiam confutatum gefsin Tihc
Aftrologicr riusaflrologosmagosqrjperc.grinosmorteaffeciticiucsRomanosmifi^11
magi ex Vrbe exiliu, etfi cumThrafylio eratfemper, cuius uaticinatione quotidie uteb^
expulji. tur,eiusq3 fcietiae ipfe permisimus erat. Nam cum eifet iuflus in fomnis

darn pjecuniam dare, facile intellexit arte magica d^monem ad fe mi dum c '
Clcmcs Agrip' fe,ob eamcp rem hominem interfici iufsit. Per id tempus quidam ClemenS
pa ferum» do- no mine, qui fu erat Agrippae femus, eiep fimilis erat quodammodo, AgrlP'
mino per funi' pam fc elfe dixit , atq? eo parto magnam hominum manum fibi c oniun^c>
te, comprehenfusqj tandem aTiberio5interrogatuscp quomodo Agripp*
rtus eflet,Eodem, inquit, modo quo tu Caefar es fartus.Cum autem in
dam edirto uerbo parum Latino ufus eflet, idqj poftea nortuanimadu^j
tiffet, omnes qui erant in huiufmodiuerbis diligenteruerfati, accerfiud? ,
Tiberim antd- fe,ftudebat enim Latine & eleganter loqui.Cumcp Ateius Capito dixiuf »
uitfemonis Qjjanquam hoc uerbo nemo ufus eft antehac, tamen id tua caufa recipi
Utini parita « mus In pofterum, & inter uetera referemus : atep Marcellus quidam ,adb*
tcm' ita refpondilfet, Hominibus,inquit, dare potes Caefar ciuitatem Roman^

uerbisnonpotes :hunc Tiberius, quan quam nimia licentia loquendi uW
Archelaus rex fuerat, nullo damno affecit. Archelaum uero regem Cappadociae, cui
Cappadoci tus erat,accerfitum, quafi res nouas moliretur, tradidit Senatui, ut de eoc '
gnofceretjhomincm non foium fumma fenertutc,fed etiam podagr# “0^
libus eofedumffuiffetq? Archelaus affertus ultimo iupplicio,nifi
contra ipfum productus ftierat,afferuiffeteum dixiffefe Tiberio oftcnlu ^
poftquam domum redijffet, quales fibi nerui effent* Qua ex re riftis taru ^
gnus excitatus eft,proptcrea quod ille non foium ftare non poterat
Cappadocia federe quidem , utTiberiuscumampliusoccidinoluerit.Itaffi Arche
Romanorum tunefaluus euafit, qui tamen non multo poft mortuus eft . Poftcuiusin
pYoumia fi,- tcm Cappadocia uenit m poteftatem populi Romani, eicp uir equeltr
fltf* dinis pr^fuit.TiberiusjCjtrandiu reliquas uirtutes etiam exerafit?magu^

, j T 1 E E R 1 V S. j g*

cmfs reSab alJcn/s Non enim adurit hereditates que fibi erat a propriv
cuius rei r^fu^ 1f1Pendltl’n ufus duitatum SC priuatorum hominum;
tjs curitat U a nullum honorem poftulauit, nullam laudem admifit . Lega/
Potirsimnm natl°nT lIenun£lliamre^podebatrolusJ fed plerofq?, eoscp
cipes S* quJ,*Pud cas Sentes cum imperio fuerant, fuse fententie partii
ntcRadO t,UermaniCUSa0texercitu ProiPerecotra Germanos ducrio,

Varo mt Ceanum Pemenit 5 barbariscp fortiter deuicriis , olla eoru qui cum
Uir Tihpenei ai't)Collegtt & fepeliuitj ac poftremo figna militaria recupera

natus era/\C?r1^hretuenf^ftatUeret^^°^mbrnm < co menfe ********
dit Siirnl • ' 1 ^al Decembns) Tiberium appellandum efle,itarefpon^ batuouembre
nio & I ‘^^^Caciarcs erunt X 1 1 i,quid facietiscTorihaecMarcoIu appeUareTibe
Da/ ™ Norbano cofulibus, Calendis ipfls Ianuarijs prodigium non

Um extlt ’ quo Germanici interitus praedici quodam modo uidebatur.
ret m C0 ^Ie^orhanus Conful,qui femperin id incumbebat, ut tuba cane>
j^3 m eoT ftudiofe exercebatur, prima luce, cum iam domi aderietmagna
^ mmum multitudo, tuba canere cepit, que res omnes pariter conturba^
eider Ua 1 Con/rul bellfcum ceciniflet. Augebat timore, quod ftatualani ce- SyhiUm ur*
que quocI9 Per ld temPus qnedam oracula canebantur pro Sibyllinis, mina.

omnlICet ?? h*c noftra temPora Potlus qnani ad illa pertinerent, tamen ns
lcs nalde commouebantunea erant,

T&Cjrg/HHomv tviocvr$v?

P^cu oug t^vA©3 tAu saW>& 2uCo l&LTig

AtyoaiuSct. id eri:

Aft ter tercemum reuolutis protinus mnis;
omana intejxma perdetur [editione,
pj ** Pror exitium Sybariticus afferet urbi

n{js Piherius ut falfa calumniari cepit, libroscp omnes feriptos de uatfd

ci Plcb ex quibus eos qminutiles eifeuidebantur, damnari atque reij*

nianiv i°S rePom & retineri iuriit. Mortuo Germanico, Tiberius 8C Liuia
t&rccri f tlCIa a^cc^i funt, ceteri omnes tulerut gratriter. Erat Germanicus Germanici mo
gni s '■ t°rnia, optimo ingenio preditus,omni docririna ornatifsimus,ma- res at$ uirtu-
fum f 111 jUS corporis, uir perhumanus 8C modeftus. nihil enim contra Dru *"•
c^m pJIehatinuidiofe, nihil contra Tiberiu, quod reprehendi poflet»Nam
cft, infiS -nun^cr0 potuiriet adipifei imperiu,noluit.Is Antiochie mortuus Germanici
defoifa ‘ Cl a & Plancina facriis . Etenim oria hominu mortuorum tnors .

nome p'11 ^1(3us>m quibus habitabat, SC lamine plumbee, in quibus erat
t£fUnr Us ^riptum cum quibufdam exeerationibus, eo adhucuiuo inuen
dilationeiUSC^ nec*s PiP° reus a Tiberio factus, introdutriusqj in Senatum,
h^uit ^P^nEta, mortem fibi confeiuit. Tiberius poftquam neminem
ne ger^ Uer^riu competitorem in Imperio, ab rjs rebus quas antea be^
eratiniDiat’ ^cere, &C cuncria acerbe adminiftrare cepit. Tum enim reus
trem fecifratlS ls> non modo in Auguftu, fed etiam in eum aut eius ma-

maduertelf a^riuid3 autminus commode dixirie deferretur, ac in eum anL
fed etiam ].,atUrgrauitcr.T orquebantur non modo ferui contra dominos, Tiberij crudc~
Xerant3cof^Cl1 ?" Clues‘ Ql11 accufauerant,autteftimonium contra reos di* Utas» \

tus< Multo^UebantlIr eorum hona, adipiicebanturcp honores &C magiftra
dcanimad S ln^er^ci lu^ri explorata die &hora qua nati fuiflent, atquein^

^tiperaj.^1 ah°rtuna eorum etmoribus.Qjiem enin

. , _ _ _ j.Qiiem enim excellere uidebat,

Pnncipatum, eum funditus perdebat, didicerat^ fatum cuiufq?

S a ciuis

i

/

4S-4* XIPHII* E' DIONE

Gdlhe prittci- ciuis primarijtita ut Galbae, qui poftea principatu obtinuit, factus obuiam,
Tatum Prxul’ quo dieillerponfalia fecerat, dixerit, Et tu aliquando principatu degufta'
du Tiberius * bisjeui propterca pepercit, ut ego quidem arbitror, quod id ei certum & »
tale erattut autem ille dicebat, propterea quod in fenedute d(. longo tem-
' porepoft morte Tuam eflet regnaturus. Aderat ei femper, & diligenter con

fidebat omniaLucius Aelius Seianus(is erat Strabonis filius) qui oliffl
Apicij luxui. M. * Sabio Apicio in delicijs fuerat. Hic Apicius luxuriofe uixerat fupfl
* Dl° Gj0io omnes homines. Cum enim aliquando uoluifTet intelligere quantos fuffl'
C clm ' Ptus feciflet,et quantum reftaret,cognouifletcj} libi faperefle centies fefttr

des drarhma“ n^rn tria§nia molcftiaaftedus,metuenscpneramcmoreretur,mortcmhki
t "* confciuit. igitur Seianus aliquanto tempore una cum patre praetorianis

praefuit fed poftquam eius pater in Aegyptum miflfus eft, atqueipfe prxte
Sciamprjeto' dus eoru fuit folus, praeter caetera quae conftituit, praetorianosmilitesfeor
truinos unum in fum ante per cohortes cubantes unum in locum atque in eundem murum
locum congre * conduxit, ut conferti celerius poflent imperata facere, utcp quodin eodem
gxuit. muro eflent, metuerentur ab omnibus . Huic Tiberius coniundo fibi m0'

rum fimilitudine Praetorios honores tribuit,quod antea nemini qui limlH^
eius eflet, contigerat, eum cp cofiliarium ac mintftrum inrebus omnibus cZ'
pit.Poft quam Tiberius Confularcm dignitate cumDrufo adeptus eft*#2'
Omnes qui cu tim plerique omnes ex eo mortem Drufo praedixerut.Nemo enim fuit zO'
T iberio confit* rum qui cum Tiberio Conlulatum geflerunt, qui infelicifsima morte non
htugefjerun.t, obierit.Siquidem Quintilius V arus, Cneus. Pifo, atque adeo Germanicus
morte inf&uft* mifere perierunt, idcp ei fato quodam uidetur cotigifle . Druius quidem eo
[ubLn. tempore & Seianus poftea, cum collegae eiusfuiflent, mortui funt. Cum &

C.Lutoriui te m abeffet ab urbe Tiberius, Caius Lutorius Prifcus eques Romanus, a<T
Frifcus. poeticae in primis peritus, qui Germanici epitaphiu copofuerat, ob eamf

rem magnam pecuniam acceperat, accufatus eft in Druiiim aegrotatem eat
men fcripfifle. Quamobre cum damnatus a Senatu, occiilis eflet, Tiberius
molefte tulit, non^quod eflet affedus fupplicio,fed quod Senatus aliqneu1
interfici iufsifletno cognita ftra uoluntate. Itaque increpatis patribus itjJ$
Vetuit, ne de ut decernerent, ne de rjs quos ipfi damnauiflent, intra decem dies fuppbc^
damnatis fup- (umeretur, ne' ue decretum quod de capite alicuius eflet fadum, intra idem
phcium intra tempus publicaretur, quo pollet abfens decreta eorum intelligere, eacp, an
decem dies /«- iurc fa<qa cfTent, cognofcere . Poft haec fundus Confulatu, atque in urbe*11
mn ctur. reucrftiSjUetuit Confulibus ne quenqua in iudicio defenderent. Nam eg°>

inquit, fi Conful eflem, id non facerem. Ciim autem unus ex Praetoribus21'
gucrerur contra cum impie dixiffe aliquid autfecifTe,acpoftea de curia de-
cefsiflct,reuerfus9 relida uefte magiftratus, petfjfTet,ut ftatim ueluti pri**2
tus accufarctur : id 1 ibenus uehemeter doluit,eumcp nullo damno affecit»
Saltatores ex. Saltatores autem Roma expulit, uetuitcp ut eam artem nufqua exercerent
f#- quod notarentac uituperarentmulieres, & quodfeditiones concitarent
Plerofcp qui exceflerant e uita,ftatuis ornauit & publicis monumetis. Sei2
Honores h*hi~ no quidem uiuenti ftatuam aeneam in theatro collo cauit,eiufdemcR ffotn*
tiSe/ann multae poftea a multis fadae funt : eftq* apud populu 8Cin Senatu maximi5
laudibus affedus . Hunc Seianu Coniules nedum cteteri clari uiri doninm
prima lucefemperueniebantfalutatum, cum eocp communicabat omni2;
quae priuatim eflent a Tiberio petiturititemcp ea qu£ publica erant, de quf
bus Tiberium refpondere oportebat . omnino enim nihil efufmo di abfqtff
Seiano gerebarunPcr id tempus cum Romse porticus maxima in altera*11

parte*1*

TIBERIVS. 48?

partem inclinaret, eam quidam architectus contra omnium opinionem e'
rexit, cuius nome propterea ignoratum eff, quod Tiberius permotus inui'
wa rd admirabiitSjid fcvtbi in annaliu monumetis noluit. Is igitur quifquis

* uit, fultis undique fundamentis porticus, ne moneretur, ac fuperiore parte
cius uelleribus ouium,&: crafsis ueffimetis cincta,& circumligata funibus,
cam adhibitis multis hominibus, & machinis inpriftinumlocumreffituit.

I iberius hominem admiratus ei inuidincui quanquam ob id factum pecu
ruam largitus eff, tamen eum ex urbe perinuidiam expulit» Is aliquato tem
porepotad Tiberium reuertitur, atque interim dum eum uehemeter ob'

Icerat, eofulto poculu uitreu quod gerebat, clam de mamb.abfjcit,ffactu€p
primo & collifum, mox integru illxfumcp in fuis manibus offendit reumcp
ph cam rem fe ueniam confecuturum putaret, cum Tiberius interfici iufsit.
jdriifus filius eius ueneno fublatus eff. Nam cum Seianus propterpotentia
p dignitatem quam obtinebat, extera omnia faceret petulantius atq$ info'
lentius, tandem fe ita contra Drufum conuertit,ut cum eo pugnis aliquae
do certauerit» Qiiocirca eum metueris. Tiberium ^,fimulfperans, fi adote'

Icentem de medio fuff differ, fe facilime arbitratu fuo fenem efTe tractatura,

^rufo uenenum dedit, ufus opera famulorum eius, uxoriscp (ea Liuilla a "Venenum Dm
tnibufdam nominata eff) cum qua antea adulterium co mmiferat.Hufus fa fo 4 Semo
prioris culpa penes Tiberium quocpnonnulloru arbitratu fuit, quodDrU' tum.

0 ^gtotance mortuoep, nihil fecit prarter confuetudinem, nec alrjs ut face'
^ri^permifit.Qir^ ratio ideo mihi non probatur, quod eodem modo fe ge
C at ergarcliquos omnes, quodep erga Drufum unicum filium, & certe le'
primum ualdc affectus crat,& quod deijs qui eumnecauiflentpartim ffa'
i^partimpoffealuppliciumfumpfiuucnitc^ in Senatum, dC filium, ut par
a5>laudauit,mde domum reueetus eff. Vetuit Tiberius nc i) quibus aqua T ejlmentifu-
p^rii interdictum efTet, teffamentum facerent, quod etiam obtinet hifce aio prohibiti
ovibus » Aelium uero Saturninum, a quo carmina quxdam inipfum faqmbMi-
mirius commode, reum factum in Senatu, conuictumcp iufsit e
papitoho praecipitari.Memorare poffem complura eiufdem generis, fi uel 1 M7Jl 'p*
I omnia perfequi » fcd in fumma permulti homines ex huiufmodi caufis

* eo mtcrfecti funt.Id uero prxtereundum non eff, Tiberium fingula dilt> Tiberii eoru
gcnterinueffigarc qux fibi homines exprobraret, eacp comperta contra fe diligens muefh

c°nfiieuinc. Etenim ea quxnonnuUffecreto collocuti effent, ea ^quf f bl
Pr^r* itabat palam, ut poflea in publicis commentanjs feriberentur: ‘“P^ren-

crav f k * qu° Ederetur irafei iuffius, ea fxpe quse nemo dixcrat,fed quora
i-et in ''1 C°nfci'us> dicta efTe m emiebat . Ex quo fiebat ut contra fe delinque
lus ^Sj ^r°Ptcr qux alios ut impios puniebat» Hanc ob caufam ridicU'

: Um ca t1132 rel fe negabant jdixiffc, ipfe dicta efTe confirmans, iii'
nau?5 1 1 Ucrius iniuriam faceret» Qua ex re eum non efTe fanx mentis ple Tiberius nott
tera an Urati fentmeque tamen demens efTe omnino putabatur, cum CX' # futis fm
bat cin*Tlri^raret fapienter. Senatori enim quipctulater &luxuriofe ume- mentis cxi/li*
rat in Ar°rjm d^dit no fecus acpupillo:& Capitonem qui procurator fue
effleto* J 1 etull’t ad Senatum, eumcp acctffatum quod milites habuiliet, te
illis QinVl U tajCluafi prxeffet ei proufncig cum imperio, m cxifiumiht.Nam
cinis mo tcrnp oribus nihil amplius licebat fjs quibus cura pecunigPrin

tllm cnifl ata erat>quam redditus legitimos colligereiiudicabanturqj eo^

^riium 1 r°lIer^ae ln foro, atque ex iure ciuilfpariter cum caufis priuatoru
Uatrie in rebus a Tiberio gefffs magna fuit uarietas, magna incon'
b & S 5 flantia,

i

(

4.8^ XIPHII/. E* DIONE

frwmtoeu ftantia ♦ Poftquam decem anni praeterierunt, etfi non petiuit principatum
mwn Tiberi), cofirmari Senatus cofulto,nec enim opus erat,propterea quod no repudia
bat eum, ut Auguftus, tamen celebrati ludi, qui decimo quoque anno neri
cofaeuerant. Cremulius autem Cordus, quod Seianum offendiffet;maniis
1 fibi afferre coactus eft : nam cum eum Tiberius non poffet reum facere ali'

cuius fceleris ( erat enim iam fenex,uixeratcp femper honeftifsime) proptc
Zordi hijlorid. rea condemnauit, quod in hiftoria quam olim de rebus geftis ab Augulro
copofuerat, dC quam Auguffus ipfe legerat, Cafsium dC Brutum laudauii'
fet,& Senatum populumcp Rpmanum repraehediifetrquodcp Caffarem <x
Auguftum>etfi nihil contra eos fcripferat,tame non ornauiffetfummislaU'
dibus.Deijs enim rebus accuia tus, ocdiiis efbatcp fcriptaeiusinurbe qui'
dem aediles crcmauerunt, fo$is autem pratfedi fingularum ciuitatum : qu^
tamen poftea rurfum in lucem edita fttntffuerant enim dC ab alrjs multis, oc
a Marcia filia eius occultata:ac tum propter Cordi calamitate multo cepe'
relegi ftudioftus.EodemtemporeTiberiuspraetorianos milites corii Sc'
natoribus,tanquam uires eorum ignorarent, curauit exerceri, ut fe magis ti
merent, animaduerfa eorum multitudine &uiribtfs* Quae cum illis temp0'
Cyzkcnis li - ribus fada fuerint, hiftoriae mandata.Cy^icenis,quod ciues aliquot R°'
tertMcrept*. manos tenuiffent in uinculis, nec templum quod Augufto aedificare ince'
p erant, abfoluiffent, libertas iteru erepta eft . Cum autem quida fimul cuu*
aedibus fuis ftatuaTiberi) uendidiffet, eum Tiberius ob hanc caufam con'
demnaniufsiffet atque interfici, nifi primus effet a Confule fententiam t0/
gatus . nam ita affedus pudore, ne in rem iiiam dicere uideretur, reum
fententia liberauinSed cum Lentulus Senator, homo fuauiingenio &&0
defto, ac iam grandis natu, accufatus Principi infidias feciffe, accufato**5
( aderat enim praffens ) uehementerirrideret, Tiberius, quod ob eam v
Lentuli digni- fam comotus fuiffet Senatus, Siquide, inquit, me Letulus odit, hac luce
tdt apud Tibc' indignu puto* dionis liber lviii.

rium. Iracp Roma profedus eo tempore, nunquam in urbem reuerfus cft,hcc£
ftuen turum femperpolliceretur.Rctiarius uero quidam amicus £C famil*3
ris Sabini uiri primarij in urbe, ut Seiano rem gratam faceret, Sabinum do'
mum fuaminqua habitabat,introduxit,nonnullisSenatoribusfub te&°
eius occultatis,cepitqp ibi cum eo coferrefermones, eumcp paulatim
cerc, quibus rationibus cofueuerat,ut omne animi fui fententia explicari
Solet enim calumniatores principio alteri maledicere,ac qug da arcana pa'
Calumniate* „ tefacerc, ut eos accufent poftea, qui fe maledidis no abftinuerint .Itaqj
rc5‘ ” ut qui id cofulto faciat, tuto lo quunt & fine periculo, no em ita fentire t&'
” ftimant, fed propterea obtredare, quod alios captare 8C coarguere uelmt;
hi, fi paulo dixerint aliter cp deceat, puniunt fubito,ut tum accidit.Nam S*'
Ulmi mors, binus eodem die cbniedus in carcerem, poftea eft indemnatus occifus>co£
puscp eius in Gemoniastradum 5 inde in flumen proiedum eft* Huncca/
C 4nu,m fides. fom grauiore fecit canis eiufdem Sabini, qui cum eo una in carcere fuit fc1Tl
per,necreliquitmortuum,quiqp fe ad extremum in flumen coniecit*Ii$clTl
temporibus Liuia annum ages fatum &C oduagefimum mortua eft . E*?1
LiuU mors, Tiberius non uifitauit aegrotante, nec exequias funeris cius profecutus clh
cw^uiUtin- nullosq* honores ei tribuitpraeter funus publicum, ftatuascp,aliacp nonmi
w» la quas nihil habere momenti indebantur, uetuitcp pala'm ne immortalitate

do naretur.Huic Senatus nonfolum decreuit ea qu£ Tiberius mandauerat,
fed etiam cenfuiqut eam matronp annum lugerent, laudato in primis Tibc

n 0

i

1

x T I B E R I V S. 487

fI° c|yo<^ ne quidem Reipublicae cura omitteret , arcum cp ei decreuit,

quod antea foemmae acciderat nunqua, propcerea quod multos Senatores
con cruauifTet3educa(Tetcp eoru liberos,ac coplures filias eoru in matrimo^
tue ocadas dote iuuiflet. Quas ob res nonnulli Liuia matre patriaeappeb
auerunt:eaqjin monumento Augufli fepulta eft.Multa ab eafapienter du
^a relerunt, que uoc^tur oc% cptilyt* x-tk. Nam cum nudos homines qui fibi fa Liuitapo-
1/irai?^1^>mon °b eam caufam oporteret, dixit eos matronis quideho phthegnntu,
e Is^cotinentibus, nihil a ftatuis differre, ficcp eos feruauit.Cumcp inter
ogaretur, quibus rationibus Auguftufibi rubieciflenreiponditmulta mo
eltla> quod ea qux placeret Augufto, faceret libenter, quod res ipfius no
nquireret curiofe, quodq* fe fcire difsimularet, quibus ille rebus uenereis
omurueretuntalis enim Liuia fuit.Cgterum arcus qui Liuiaedecretusfue
*at,no efi: aedificatus, pro prerea quod Tiberius promittebatfe eum aedifica
uru fuis fiimptibus.nam decretu quod aperta oratione no erat aufus refein
ere,hocpa<fio irritum fecit:nec enim opus fieri permifit pecunia publica,
necipfe fecit fuis fumptibus.Tum Seianus efferri cepit infolentius, decre^
tUnj? a Senatu, ut natalis dies eius publice celebraret. Statuarum uero mulis dies St
ultitudine quas ei Senatus, equeftris ordo, tribus omnes, & primarij uiri iani publice cc-
r merut, numerare certe nemo poteft. Senatus enim legatos feparatim, u kbrutus.

^ mcP equites Sd plebs ipfa ex tribunis fuis & tedilib.ad uti un cp mittebant;
rah-’tr?€^ UOta faaebat:facrificabat utriqp, & per utriufq* fortuna pariter iu

auntereaTiberius Gallu qui uxore eius duxerat, quiqj fuerat libere de Tiberij crudeli
UenTT^atU *ocutus> na<ffu3 occafione adortus efi:. Nam cum ad fe legatus tusm GiUunt.-
ad S ^ - COnui™ fecit, eumqj excepit perhumaniter, mox contra eunde
deo "S* ^cnP^C5l ta ut acciderit ei res queda admirabilis, 3C qua nemini ui
am • 1 ?c cotigifie. nam quo die coenabat apudTiberiu, ei cp propinabat
ciu je,C0^emnatus efi: a Senaru,miffusq3 Prtetor,qui eum uincfiu adfuppli
to d ^^umep id Tiberius feciffet,tame ei morte obire cupieti, cogni-
anin^rr ^enatus> no permifitifed eum, quo magis affligeret, iufsit bono
ben 10 e^e,llt^ folutus a uinculis in cuftodia teneretur, quoufcp ipfe in Vr>
met U,eniretd'd%ut paulo ante dixi, ut hac ignominia affecfius 6C perculfus
mI^cr ^ calamitofus eflet.idcp faefium eft.Semper enim cu
toribCbatUr a confulibus,cum non eflet Tiberius Confuhtum aute a Prx'
cus U^Uon ut ne fugeret, fed ut ne fibi manus afferret ; cum eo nullus amf*

1] Lrs famulus uerfabatur, loquebatur nemini, uidebatcp neminem, nf

lUpt lcs CIbuni capere cogeretur. Cibus uero eiufmodi erat, utnon ei UO'
cunin*r^errct’ non uires eius reficeret, QC quod erat omniu grauifsimu*
tener »? iUeretmori.Id Tiberius fiepehumero in multis alrjs fecit. nam cum
ancidi{ramiCUm conffrldiuni uinculis,fermocp4cfiipph'cio &C morte eius
queni ctjllegauit fe ei adhuc efle reconciliatum.Cumcp magnis tormentis-
n^mlVUllYn affeciffet, deinde cognouifTeteum noniureaccufatfi efle, .
fet beneb ^ dixitqj eum gram°rc iniuriam accepifle, quam ut pof

docfius o,eatcS^*uiuere. Syria cus uero qui nullam ei iniuriam fecerat, homo syrucimors ~
^■familia eUl<^ltus occifus efi:, quodTiberius diceret eum Galli amicum

C^e‘ ^eianus autem indies augebatur, S>C ualde formidolofus seUnus,
beriuni °U?1 Penatores oetericp quafi Imperatorem fcquerentur, &Ti^
rem,etfi | ^Ul^acer^t}Tibcrius metues ne aperti eum defignaret Imperato^ SeUniapudL
nihiJ err.>° Putauit omnino eam rem cotemni aut negligi oportere,tamen omnes MorU
t> c aperte, propterca quod intellisebat Seianu in primis fibideuim ta.

1 primis 1
S 4 xiffc

CR ufut Gemi
nius, iniufte
tccufatus fibi-
ipfi infert nut-
nut.

Vublid. Vrifc a
fe interemit
in Senatu .
Sciani arrogan
tu.

nobilium er
ignobilia dijfc
rentia .

fredigict SeU-
ni mortem pra
cedentia .

ScaU Gemo -
nite.

48$ XIPHII* £* 3D I ONE

xifife Praetorianos milites, ac Senatores parrim bencfici]s,fpecpbcnaimc'
cta,partim timore fibi coniunxifle:praeterca Tiberi] familiares omnes uf^
adeo fibi fecifle bencuolos,ut omnia dicta ciusfactauefubito ipfirenuncia
rent : quae aut lpfe faceret, ea nemo adTiberiu perferret Jtacp Tiberius alia
fibi rationem efie ineunda ratus, maturauit eum defignare Confulem,uoca
recp fociu &C participe confilioru fuoru.faepe ita dicer e, Seianus meus, Seia*
nus incp meus,idcp fcribere in literis quas ad Senatu aut ad populu mittere
folitus erat. Qiiibus rebus homines credentes deceptiep, utriqa in locis om'
nibus ftatuas aeneas pariter ponebat, utriufcp nome pariter infcribebat,U'
trie?3 ferebat fellas aureas in theatra:factucp eft Senatufcofultu ut amboh'
mul defignarentur Confules in quinquennium,faciebantcp facra ftatuis e*
ius,non aliter quam ftatuis Tiberi). Rebus Seianiinhiincmodufucccdeiv
tibus , complures alrj nobilifsimi 8>C clarifsimi uiri interfecti funt . In eorum
numero fuit Caius Rufus Geminius , qui cum eftet impietatis in Tiberium
accufatus,tabulasteftamentifuiattulitinSenatum, in quibus filiosluosc*
Tiberium haeredes faciebat ex aequis partibus:tamen accufatus quodmol'
lis &C efteeminatus eflet, domum reuertit, antequam aliquid decernerent
Poft ubi intellexit quaeftorem adefle a d renunciandam fententfam,qua^e
rat condemnatus, feipfepercufsit, acuulnere quaeftori demonftrato, Re/
fer, inquit,ad Senatu, fortem uirum mortem oppetere . Huius uxor Publi*
Prifca rea facta alicuius fcclens,in Senatum uenit, ibicp pugione quem ftb
uefte condideratjfeipfa interemit.Seianus autem in tantam arrogantia U^c
nerat propter magnitudinem poteftatis,ut( quo omnia in fumiruna dica)
ipfeImperator,Tibcrius infulc cuiufdam princeps uideretur,qubd infulam
incoleret cui Capreae nomen eft. Ad Seiani fores frequentes homines afsf
ftebant,dimouebantcpfemutubdeIoco,&expellebant:qubdmctueremv
ne aut ab co non confpicerentur,autneuidcrcnturinpoftrcmis efie, quod
ille obieruaret cuncta di'h'gentifsime,atqj in primis uerba nuttiscp primario
mm hominum» Vtenimi) qui eam dignitatem obtinent quam merenti
non magnopere poftulant honores fibi ab alijs exhiberi, necp fi quid ab il'
lis praetermiiliim aut peccatum fuerit, reprehendunt, fibi enim confdj &nt
fe non contemni:ita qui fubfidium fibi comparant ad decus atep ornam^lv
tum,ftudiofe quaerunt omnia que fpectant ad augendam dignitatem:^
fi nequeunt aftequi,molefte femt,quafi illudi uidcantur,dolentcp,quafi un£
magnis iniurrjs lacefsiti.Ex quo fit, ut maior cura adhibeatur in tenendis v
iufinodi h ominibus, quam in ipfis Imperatoribus ambiendis.Nam hifertf*
re fe dignitatem fuam putant, &C uirtutem colcrc, cum huiufmodi peccato'
rum poenas praetcrmittuntjilli dum ignofeunt, exiftimant argui fuam
cillitatcm:dum autem puniunt,tum demum potentia fuam intelligi coti'
firmari putant.Sed cum Calendis quibufdam frequentes domi Seiani cofl'
ueniflent, lectus pofitus in aula , ubi falutabatur, propter multitudinem
dentium fractus cft,felescp exiens tranfiuitmedius. Cumc^ Seianus deftoj}
deret in forum, peractis iacrificijs in Capitolio, fatellites eius ea uia quae ,
ad carcerem, profecti, quo d eum propter multitudinem hominu conft
non poftent,corrueruntad fcalas,e quibus damnati praecipitabantur.Seia'
nus' ob hanc rem egitauipicia,in quibus nullae aues profperae,fed corui nui
ti circum eum uolare &C canere, deinde aduolare domum eius,& fu per eam
confidere uifi funttqug auguria tamen nec Seianus curare, nec quiiqtiam^
lius. nam fiquis deus ex rjs rebus quae tum uidebanturjCerto praedixifiet tan

taifl

-

(

T I B E R I V 1 4*9

tam mutationem futuram, ei fidem habuiffet nemo * Tum enim pleriq* for.
tiniam eius iurabant, eumcp Tiberi) collegam appellabant non in confala.
tU} iedfn orbis terrae imperio * Qjuo cum non ignoraret Tiberius, confulta. Tiberij Jontr*
fi110 pa&o eum interfkeret,nec quemadmodum id faceret palam tu. Scianum ivfi-
toreperiret, rationem admirabiiemSeiano coteriscpomnibusinirecepit, di* aftutifi~
4Uo perfpecflos animos eorum dC cognitos haberet;multa enim defe ad Se nw*
u’ ac^ ^enat^ crebro fcribere, interdum dicere fe grauiisimo mor.
o laborare, & in mortis pediculo uerfarfnonnunquam optime ualere,feqj
Romam propediem dTe uenturum . Seianum tum extollere, tum maxime
«eprimere, nonullos focios eius,ipfius caufa honore, nonnullos dedecore
atficere, Qiiibus rebus Seianus partim elatus, partim depreffus,fufpenfus
icmper& incertus erat, non ei ueniebat in mentem timere, ac proinde res
nouas moliri, erat enim in honOremecrurfum ufcp adeo confidere, utage.

^et aliqui audacius/iquidem imminuebatur eius p otentia,Coteri, cum ui
clfiim ac paruo temporis interuallo audirent contraria, non amplius Seia.
num admirari, nec eum omnino contemnere, fufpicaricp Tiberium autbre
ui tempore moriturum,aut effein urbem uenturum titaque dubij omnes &

,UC€rti efie.Perturbabatur his rebus omnib. Seianus, ac multo magis, quod Seiani flatu* »
cxfiatuaipfiusfLmlus prodierat, abfciffocp eius capite ut caufam cognofce
Icnt, magnus inde ferpens profiluerat : cumcp eidem ftatuo fubito alterum
caputrepofitu effet, atcp propter eam caufam fibiipfefacrificare ftatueret,
v Ibi enim etiam facra facere folebat ) funiculus in collo eiufdem ftatuo reli
§atfus repertus eft, Hic Seianus multo magis conteni cepit, manifeftecp

e er ’*>& abiedhis effe. Quare Tiberius confifus,fperanscp fe populu QC Se.

?tum focios habituros , hominem inuadit iparfis rumoribus, fe ei tribuni.
!amP°teftatem daturum , quo eum maxime imparatum offenderet, Inte.

contra eum fcribitadScnatum: literas datNouio Sertorio Macroni,
pUemuirum protorianis militibus fccreto profecerat , docueratcp , quid fe
C!rvC~P°ttcret.ls ubinocftequafi ob alias caufas Romam uenit, mandatis
pu£ aTiberio habebat, cum Memmio Regulo Confule, (nam eius collega
auebatSeiano ) & cum Gracino Lacone profedo uigilum communica.

An P^al^e palatium confeendit: ( erat enim futurus Senatus in templo
Pollinis ) ibi Seiano qui nondum ingreffus erat, forte fit obuiam,quem ut
^ aet Perturbatum, quod Tiberius nihil ad fe feribat, eum confolatur, dicit
fe ei tribunicia no teftatem afferre . Ea relotatus Seianus in Curiam

Nfuim Serto -
riM Macro, .

Gracmmbaco
prtftttus uigi
Ium,

erant, in ca.
in quibus Ti

beri '‘"uTatetaOta cis fuapoteitate,oltenusq5 literis i iDenj,in quiuus 1 1
tem U!!l n°nnuila eis largiri fignificabatunpro his excubias uigilum circum
teQ PT ^ffponit,deinipfeingreditur;mox datis literis Confulibus,exit an.
quaf 7. e§antur, proripito* Laconi, ut ibi cun<fta tueatur, ipfe in caftra ne
nihil « U*° ^at>proficifcitur . Recitantur longo litero in Senatu, in quibus
bus fCHat PCrPetuum contra Seianum . Harum principium erat de alijs re.
dani dintUrm:fubfequebatur breuis cotra eum expoftulatio, poftaha quo.
natorr<5 r r a:rurfom in Seianum aliquid:ad extremum feribeb^tin duos Se
nendii n ^^lares Seiani animaduerti oportere, ipfum effe in cuftodia reti.
Caufam ~ enim aperte de morte eius fcripfit, ueritus ne tumultus ob eam
ria aud ' C°,Cltai ctur *Qi-ie litero cum effent eiufmodi,multa,eacp inter fe ua.
Ues Se Ue ICebat ac ui^ere.Nam principio antequam literg legerentur, om
lanum ^udabant, acclamabatur c? ab omnibus, fe iam ea quo diu fpe

rauerant,

Tiberij contra
Seianum ad Se
natum liter*.

49° XIPH1L. Ev DIONE

raucrant, adeptos effe:pbft ubi' nihli horum efl in literis inuentum, at<J om
nia contra expecftationem audita funt, dubitare omnes,moerere, dC contur
barfinonnulli quocp qui una cum eo confederant, furgere : Praetores & tfl'
buni plebis eum circuftare, ne forte profiliensforas, concitaretaliquidatqj
commouereqid quod initio feciffet,fi graui aliqua fuiffet oratione perterri
tus:fed dum ea quae recitabantur, contemneret ut leuia,nec metueret quio
qua nifi de fe grauius fcriberetur,non excefsit e loco.Interim Regulus eum
ad fe uocat, is primo non paret , nec id facit iiiperbia ( iam enim erat humi'
lior ) fed quod non confueueratimperatafacere.Conful eumiterurnactcr'
Setinus depr£ tium uocat, porrecftacp manu, Huc ades, inquit, Seiane.Tum ille, Me ne, in'
hcnfus murce quit, uo case' ita tandem iurgit, bC ad Confulem pergit, eumcp Laco conie'
ratur. quitur. Perlectis literis , cepere omnes uno ore contra eum uociferari atq*
ei maledicere , non folum rj qui ab eo iniuriam acceperant , fed etiam ij qul
eum metuebant antea : pleriq; difsimulabant confuetudinem dC amicitiam

quam cum eo habuerantimultiiftacommutationelaetabantur.Reguluse'

ducit cum extra Curiam, comitatuscp reliquis magiftratibus in carcerem
Rerum buma- perducit * Ex quo intelligi debet imbecillitas rerum humanarum dC incofl'
narum muta- ftantia,nec nos unquam ullo pacto extolli oportere, nam quemomnesma
ti°, ne ut p0ti0rem fe comitati fuerat in Senatum , eum paulo poft in carcerem

trahebant ut abiecftum 8£nefarium homine:& cui coronam paulo ante def
d erant, eundem poftea uinculis conftringebantquemcp antea fatellitesftf
pabant ut dominum, eum deinde ut fugitiuum cuftodiebantHic plebs CO'
motairridere& uociferari cepit propter eos qui ab eo interfedi fuerant,
eicp propter ea que fperauerat, illudere, omnescp eius fta tuas deturbare, af
Setinus e fet- fligere, cominuere,difsipare,tanquameopacflouulnushominiinfligetet'
Us pracipM- Ex quibus rebus omnibus Seianus iam tum poterat pramidere, quid fibi ^
tur- fet euenturum. Nam non multo poft decreto Senatus in Gemonias proie'
dus eft, plebs corpus eius triduo magnis opprobrijs affectande in ffo'
men proiecit,& liberi eius Senatufconfulto ad mortem d udi funt, filia vfo'
Virginem in gine quae filio Claudi] deiponfa fuerat , prius a carnifice uitiata,quod ne&*
Cdrcere necari cffet uirginem in carcere necari . T unc in Vrb e magnus tumultus concita'
nefas erat. tus eft Plebs enim occidere properabat eos quos intelligebat plurimum a'

pud Seianum potuifle,atque eius autoritate fultos, fiepe^multis iniuriam^
libertatis [la- ciffe : milites doiere , quod in fufpicionem ueniffent Sciani beneuolentfo
tua. quode^ fibi uigiles in fide erga Imperatore prapofitieflent, obeamcprenl

facereincendia&rapinas. Senatus decreuit locari inforoftatuam Lib<£
Dies necis Se* tatis,atcp eum diem quo mortuus erat, celebrari certaminibus equorum #
uni celebra - belluarum aedibus annuis , quod antea factom erat nunquam : atque ut
nemini in pofterum honores immoderati tribuerentur : ne ueper aliuu1
quam Imperatorem iuraretur ♦ Quibus decretis facftis nihilominus
eronem paulo poft & Laconem adulari ceperunt , quamuis hi prexim0
exemploperterriti, amplifsimos honores repudiarent. Tiberius nz&uS
occafionem ex Seiani delictos , magnum numerum hominum fuftuliL
quos partim tradidit in manus carnificum , partim afferre fibi manus co&
git. Erat idonea caufa ad accufandum , Seiano amicum fuifle , autfimic
uid eri, quafi uero Tiberius eum non dilexiflet plurimu,aut ipfxus caufa
teri ftudiofi eius non fuiffent. Sed in hac tam magna crudelitate tamen ui'
fus eft aliquid humaniter agere, quodCafsiano bC Lucio Seraho Praetori
ac Marco T erentio equiti pepercit Hic Seianus in contumelia Tiberi] lpe

(ftaculuut

(

\

... • T 1 B E R I V S. 4P

craculum per caluos homines praebuerat ufque ad uefperum * erat enim T i Spefltculum
beriiis caluus Praeterea abeuntibus ex theatro a quinque millibus puero-- p*K editos ib
rum, qui omnes rafi erant, lumina praeferri curaucrat . Qiia de re Tiberius c ont !tir‘ef* iin
non modo iratus non eft, fed etiam principio fe intellexiffie difsimulauit ea J ^*rlj A$eU~
qu^nbide rjs rebus nunciata efficnt.Ex eo tempore calui omnes Seiani di- ^^icaluT'
tniunt.Terentiusuerdreusfac^us propter amicitia Seiani, no folum*eam ‘! u ’
nonnegauitjUerum etiam fe ftudiofum eius fuiffie dixit, eumcp coluiifc ma-
Xime}propterea apucl Tiberium in magno honore haberetur . Nam
11 1 ferius, inquit, reefie fecit utens eo familiariter, ego certe nihil peccayi; Tcrentij excit*
quodjO errauit Imperaror omnium rerum peritus, quid mirum fi ego una fatio elegans.
cum eo errore du<ftus fum f' quandoquidenos decet amare & rcuereri eos «
quos ille afficit honore, nec quales fi nt, inueftigare curiofius, fed hac una c<
legula metiri eorum beneuolentia, ffiprincipi grati fint Jtacp Senatus non «
modo liberauicTerentium,fed etiam accufatores acerbe increpauit. Tibe¬
rius comprobata haefentetia Senatus, magnis laudibus affedfus cft,prafficr
tlm quod uno die iftos infignes delatores occidi iufsit.Cteterum dedecore p&tdres cc-
atque infamia opprimebatur, quod amore nobilifsimoru puerorum pari- ciP*
ter atquefoemmarum captus effiet, cuius rei unum tantumodo exemplum
ponam. Sex.Marius amicus eius erat, obeamcp rem adeo magnas opes Sextl
potentiam fibi coparauerat, ut cum aliquando uicino fuo infenfus fuiffiet, ,lU£:Yn^ ^
lcp oiduu conuiuium feciffiet, ac primo quidem die uillam eius effiet demo &iUl * ‘v " *
us,poilridie uero ampliorem magnificentiorcmcp sedificauiffiet,ignoran
* °niino,a quibus id effiet fadum, utruncp cofeffius dixerit, fe eo padfo ho
Ules ulcifti & remunerari poffc* Is ergo filiam fuam pulcerrimam fcemi-
1 m^it, ne Tiberius eam uitiaret, eapropter ipfe cum eade filia rem

CoTk acfu^atus,fimul cu ea occifus effi Tiberio nepos erat ex filio Dru-
1 otius adhuc puer:altcr ex Germanico, nomine Caius, cui futuro In>

P tatori magis fauebat,quod fciret ea quae ad utrunqj pertineret. Nam Ca-
5p mis aliquado cuTiberio difsideret,fcrt dixiffie: Tuhuc occides, alius Cur Tiberim
non haberet fibi propinquitate coiuncfiiorem, fciretqj eum pef rellVl" imPe*
^um ^fceleratifsimum fore, libenter ei, ut aiunt, Imperium reliquit, quo nm Qmo'
x,omoriam fcelerum fuorum maioribus Caij fceleribus obrueret, utcp ma-
^^.^nobiiifsima pars Senatus poft mortem ffiam necaretur» Saepe e-

i illud uetus fertur ufurpaffie, ..

C::7®' esi, im «4

mort^terram igt:S undici^hauriat. infanta.

£no *Denun}ero Priamum fortunatu dixifie, quod ei una cum patria dC re-
tum a n^e c^t}§^et* Qijac de eodem Tiberio uere licet feribere ex ijs quae
rumhoC ' etUnt magna enim multitudo Senatoru intertjt,& reliquo
dem uummum> ut magiftratus prouincias quas fortiti fuerat, Praetori) qui-
nerent pri,e,nniu:m5Confulares autem fex annos penuria fucceffiorum obti ••
ei, ut dicel US fUit 111 eorum numero qui mortui funt . T um enim 1 iberius mors[
liorum u' atjUlxtandem reconcfliatusefbitaillepraeterconfuetudinema- m.a enulx^
mil/us S ltani ^pphcij, mortem benefici) loco ducebat. Marcus quocpAe- Sciumpro * ■
fuerat m 3Urus> nullo fcelcre admiffio captus ob tragoediam quam compo- pter Traga-
nien era atr°ci?rem co qnem fcripferat cafum incidit . Atreus poemati no diam, cui no-
imperio ^ e°^ c°fi°rtabatur ad exemplum Euripidis eum, qui foret (lib men Cyat A-
adfe Ihcft Prirr^fpis ftulticia ferret. Qiia re cognita,Tiberius rem omnem trem3occifus
p tare Citratus, fe<^ propter aedes fa(ff as intelligi Atrei nomine, eji.

• dixit

XIPHII* E‘ BIONE

dixit fc Scauram Aiaccm faduru, i'd quod euenit . nam lpfum eo deduxit»
ut Obi mortem afferre cogeretunno tamen de hac re fa&a eft accufatio, kd
quod Liuilke ftuprum intuliffet.multi enim ob hanc caufam fupplicio afte'
Ai fiint. Eodem anno, fi quid res Aegyptioru ad Romanos pertinet, Phce^
Vbccnkuifdin nix yi Aegypto uifaeft, ea Tiberio morte denunciare putabat* Etenim fe-
Aegypto,quo quenti anno grauiter aegrotauit : cui Catus, metuens ne conualefeeret, pp'
anno Tiberius ftulanti cibum non fuppeditabat,quod ei diceret obfiiturum,quodq$alTc'
mortumefl. rerct eiTm caloris indigere,itamultis 5t grauibus ueftim entis cooperiebat,
ut eum fuffocauerit.Macro in haere Caio prseftabat opera, ac propter gra'
uifsimum morbum Tiberij adoleicetem fouebat, eiuscp animum ad aniO'
remEnniaeThraiyllat uxoris fua? pellexerat. Quam rem cum Tiberius alb
quando iufpicatus effet, Tu quidem, inquit,Macro occidentem deferis, &
ad orientem feftinas.Itacp Tiberius homo magnis uirtutibus proditus, coo
pertusqj fceleribus,ac ambobus|pariter ufus, quafi tantuin alterutro fe

ercuiffet, mortuus eft. Vixit annos feptuagintafepte.menfes quatuor,dics

nouem.Regnairit annos uiginti duos,menfes feptem,dies quinque^publt'
ca fepultura affectus, SC a Caio laudatus eft.

CA1VS C ALIGVLA*-

Tiberij te fla*
mentum irritU
ni Caligula ft-
flum.

DIONIS LIBER LIX.

AIVS facOus Imperator, tabulas tcftamenti Tiberi]
ad Senatum, easc^ irritas fecit, quod Tiberius eo temp0'
re fanar mentis non fuiffe uideretur. (Nam Tiberium n C'
potem fuum puerum adhuc, cui neius quidem eratis
troirein Senatum, Imperatorem una cum Caio defigna'
uerat) eundem^ Tibenum paulo poftfuftulit.Refht^
faltatotes, cepitcpmeoSjequoscEac gladiatores fta

Thefaum anos 5C effufos fumptus facere, ut maximos thefauros breui tempore coH'

Cuij- . fumpferit,mquib.cuminuenifretuiciestermillics,acodogies feftertiufll’

Quinq- rnyria ea ante annum tertium dilapidauit. Adulter prarter eseteros homines Wf#
icsmyriadu, nam mtilierem iam defponfam utro eripuit, & coplurcs alias nuptas,
feptmmtUM ~ _ _ _ h _ 1 Av*ha'

conflantia.

fntmct* my CUm caritis habitantes abduxitycascp omnes pofteapr^ter unam odio ha;
*Lr£irdch kuft,aH etiam inimicus fuifiet, fi uixiftet diutius . T — r — --1 - ^ d(/

riadesdmb. ?u-“ U»jmeuaiutiu s . Impius fuit plus quam C

ci pofsit in amam QC io rores. Nam & illam aliquando ab ipfa increpatis
u deduxit ut Tibi mortem uoluntariam afferret:# duasforores nirihiis WP*8

stuprum illatic deduxit ut libi mortem uoluntariam afferret: # duasforores quibus ftupru
for oribus. intulerat, in infulam relegauit:tertia obierat antea. Adeo uero inconftanS

erat,# difficilis in rebus > gerendis, ur nemo farer, quid fe apud cum &cCtC
aut facere opbrtercttquod fi quid illis profpere fuccefsiTfer, id magis cti*
niebatfortuna qusm ccnfilio. Solebat hominum frequetia deledari,#1?*
Caligula in re - amare foIitudinem:iraici,cum quid ab fepetereturjfjepenumcro, cum i1*11
bus geredis in- effer petitum,fuccenfere:accedere ad res geredas celerrime; in quibvk^
negligentifsimus efie:prodigusin profundenda pecunia, in querenda fot'
didifsimus. Affentatoribus & liber eloquetibus hominibus pariter fuccfn'
fere,# delecflarirmultos fceleratos homines impunitos relinquere:
bonos uirosinrcifici tubere: animaduertere in amicos, cis grauifsin^
iniurias afferre.lt: qi populus Romanus pofiquam uenit in hui ufmcdW'
peratoris poteftatem, exiftfmare cepit Ttberrjfada, quse alioqui frudeljb
ma uifa fuerant, tantum 4 Cato fuperari, quantum illa a rebus ab Avf^

j

C

„ C c A t I G V L A. 4

dsh S Paucrant. %cur Caius primo feruire cepit faltatoribus & fceni

. °mini“us’ Apellemqj tragoedum celeberrimum publice fecum habe- Apelles Tra-
tend1 °^recbente uer° tempore eorum etiam fatfh aemulari, cum rjscp con- goedus, ?
/re> CUrrus a§ltare3 defeendere in certamen gladiatorum, deniq* falta-
j trago2dias agere * Iufsit enim aliquando dcnocfte accerim feftinato
P incipes Senatus, tanquam de rebus neceflarijsab rjs eflet confiliumca-
P urus:poft ubi conuenerunt,faltauit : uerum initio Senatum modefte alio Caligulainfi -
que atur, promittebat^ fe cum eo communicaturum imperium, filiumcp gflfc fetator.
"utnnum eius fe elfe dicebat.Natus erat annos quincp & uiginti, men
us quin^ & diebus quatuor exceptis.Eos autem qui erant in carcere,li-
erauit; /n quorum numero fuit Quintus Pomponius, qui iam feptem an- QJ?omponm
p °s>P^ftqua geiferat confulatum, in carcere afflicftus eranFuncfus eft con- ex carcere libe
a ?ri dignitate cum Claudio patruo fuo. Hic fuerat ufep ad ea tepora eque- utut,
ris ordinis,fed defunefto Tiberio miflus ad Caium legatus pro equeftri or
IJle> kcct fex 6C quadraginta annos natus, tum primum fimul confulatum '

gelsit ac Senator fadus eft . Caius haec omnia modefte dC prudenter facere
Ul us in Senatu eiufmodi orationem habuit, ut patres ueriti ne im-

putaretur, decreuerint eam lingulis annis legi.Pracbebatur uaria fpecftacu- Spettacula.
a> in quibus urii quadringeti cum alfjs Libycis belluis interfedti funt.Cur-
r m triUrnphalem quo ipfe uehebatur, fex equi trahebant, quod ante facftu Senatorum pul
^nquaT um primum, ne Senatores federent in nudis fubfelltjs, pul Mnl cr pilei.
leo* ' *k*fifimt,ijfdemcp conceflum eft ad defendendos folis ardores pi-
rib >ln ^leatr^ ^erre more Thelfalicorcumcp eflent calores ardentifsimi, dt-
ne 0ri0 Pfo theatro utebatur. Quibus rebus cofecftis, in morbum incidit, Diribitorium .
cer mortuus eft:fed T iberiu nepote Tibcrij interfici iufsit, quod di-

oc Gtabfmortefuam optata dC expecftatafuilfeiqua derecoplur es alios
aif1 lt:‘.mcnm Publius Afranius Potitus homoplebeius ftulta quada Ajranijiura-
feteptatl°ne,non modo uolens, fed etiam adhibito iureiurando promifif mentum,
uir l^USc°nualefceret,felibentermoriturir,cumcp Afranius Secundus \
me ordinis dixiffet fe uelle ob eandem caufam in fingulare certa-

_ n defeendere, ambos pro pecunia quam fe fperaucrat accepturos, quod
q 3 Pro Caio profundere uoluiftent, coegit promilfa facere, ne peierarent,
pj^^^cfuilTeteorum necis caufa, Marcus Silanus focer eius, qui ne<g m .silam fa-
fua mii!rat qnicquam, neqj iurauerat, poftquam fenfit fe propter uirtutem ccr Caij .
acci*1*^" Mobilitate generis grauem etfe Caio, ob eamcp rem ab eo iniuriam
biicr CrC' mortem fibi confciuit:quem tamen Tiberius in tanto honore ha- Silani apud Ca
Co at>lIt nollet ab eo prouocari polferquodfi elfet prouo catum, rurfum ei h"1* <utori-
cont Ul°neiT1 eartmdem rerum dabat.Caius autem eum uexabat omnibus tas etexiflim*
rpm-^^PjUocabatcR pecudem auream, filiae» eius eiedfa, Corneliam O- tl°'
pllrn-ai^!iXote duxit ereptam in nuptijs ( quibus intererat ipfe ) Caio Cal- w 0rCm
menfik . 111 cui ea defponfa erat: acutrunqj nondum praeteritis duobus
foni dpUS exdium, quod nimirum coiuilfent,mifit:cumq5 concefsiftetPi
uellet f >Cem^eru°s fecum abducere, atep is plures peteret, permifit ut quot
^endis I3nilS u5/erettir, dices totidem cum eo milites futuros.Porro ipfis Ca-
colocomlI?r^s ^acho feruus in lecftum Iouis Capitolini confcendit: de^ ^

lerat 0r . j ,ta ^ ca quidem grauia uaticinatus, catellum quem fecum attu-
Polfet r " !t} mox Ipbc interfecit.Cum autem Caius fanguine expleri no
nos int ' a™ Ut quampltttimi inter fe dimicarent, eos^ nonnunquam bi
5 cerdum etiam confertos tanquamin acie cogredi iubeb^t,itautfe

Crudelitas

C,ij,

Macronis cr
Bnnite interi¬
tus.

l,oUid Pauli-
nd.

Tlduius Vejfrd

fimus.

&C uiginti equites uno die caefi fint . Tanta enim fuit eius crudelitas, ut cum
defendent damnati' ad beflias, nonnullos ex ea turba quae in tabulis conte'
derat, corripi iuflerit, dC beftijs obijd : ijsdp, quo minus loqui poffent, aut
quenqua accufare, linguas procidi madauit.Coegit etiam illuftrem equite
defeendere in certame gladiatorium, quafi Agrippinae matri fuae iniuriam
feci fiet, eum cp poftea,cum uicftor findet, accufari et interfici iufsitrpatremq}
eius qui nihil comiferat,coniecftum in caueam, ficut alios permultos, inter'
fecit. Primum inftituithuiufmo di certamina in feptis, eo loco perfoffo at^
aqua impleto, ita ut in eum nauis introducipodet, Idem fecit in alijs locis
deftrucftis maximis xdificfjs, ac tabulatis defixis * Quibus rebus omnibus»
tum etiam propter nimios fumptus,& propter exdes fatftas in magnum 0'
diumuenit, tum uerd quod Macrone Enniamcpimmemorpriftinae illius
beneuolenti£,& amoris huius, accepticp ab eo benefierj, coegit mortem uo
luntariam oppetere cum maximo dedecore ac turpitudine, cuius ipfemaxi

mam partem fuftinebat. Eum enim prxter extera accufauitlenocinij.Occi

ditep quamplurimos accufatos de uarrjs criminibus : uere autem id fecit, ut
eorum facultates confequeretur.nam ei pecunia opus erat, quo dthefauros
fuos exhaufidet, quodep nihil ei fatis cfiet. Paucis poft diebus uxore duxit
Lolliam Paulinam, cuius uirum Memmium Regulum coegit eam fibi
fpodere,ne eam qux defponfa no eftet,contra ius fascp duceret : eandeWft*
paulo poft repudiauit . Cum autem magna copiam luti cofpexiftet in ap°'
dam angiportu, id omneinueftem Flauq Vefpafiani, cui purgadoruman'
giportuum cura mandata erat, contjdiufsit, Quod facftum etfi tum animaC*
uerfumno eft, tamen poftquam Vefpafianusresomnes co turbatas confa'
fascp recepit atque reftituit,uifum eft diuinitus accidide,ut tum ei Caius cu

CCdligultt md
gtid crudeli tus.

yrafinus.
Equus Cdij.

Caligula in Se¬
natum oratio.

eo sc£ partim abftrahi a fpecfta culis, partim abeuntes e theatro abripi' i
enim fxpe facere folebat; quinetiam aliquando uniuerfo populominat115
eft his uerbis : Vtinam, inquit, omnes unam ceruicem haberetis . His te&'
poribus in quodam fpecftaculo quingeti urfi uno die interfetfti funt,acp°'
ftridie eius diei totidem bellux Libycx. Cum aute, ut fupra diximus, aurb
garum equorum cp ftudiofus effet, plero fqueaduerfarios palam, nonnulli
ueneno fuftulit. Adeo autem ftudebat homini uiridi ueftc induto, cui ex co
lore eius ueftis Prafinus nom e fuit, utnoftris etiam temporibus locus, vb*
ille currus agitabat, Caianus appelletur . Vnum uerd ex equis fuis que Inf1
tatum nominabatjinuitabat ad coenam, ita ut ei hordeum ex auro app°nC'
ret,funderetcp irinum in poculis aureis, ac per falutem eius & fortunam**'
raret, fecp eum Confulem fa eft urum polliceretur, id quodfecidet omnino
fi uixifiet diutius. Cum uero freques conueniflet Senatus, oratione habu^
in qua laudes Tiberij coplexus. Senatores pluribus uerbis accufauit:V°s
enim,inquit,illu afpere tracftaftis,Seiano animos inflaftis, poft eum occi di'
ftisiitacp intelligo me nihil boni expecftareauobis oportere.Cumqj
xiflet,ipfam Tiberiu ita fibi loquente fecitrTu uerd, inquit, Cai omnia ud'c
recftecp dixiftirquamobre diligas eorum nemine, nemini in pofteru parcas»
omnes te odcrut,te mortuu omnes cupiunt.nemo enim libenterfubijci P0
teft,fed unufquif(^,quadiu timet, potentiore colit & obferuat: pdftubice/
pitreb.fuis cofiderc, ulcifdt imbecilliore . Cum peroraflet,excefsit e Sena'
tu,ar<p eode die in fuburbia profecftus eft.Senatus hac oratione obftupe ^

4 c. C A L I G V L A. 45>?

us,ac timore perterritus, ne uerbu quidem facere potuit.Poftero dieruiv
um cogituftibi omnes Caiu efferut fummis laudibus, magnas gratias agut,
quod no perierint antea:decernutq3,ut quotanis, quo die heclecfta fuermt, S acri ficta fio-
oues immoletur eius humanitati, etimqj omnibus fere rationibus fouere m*in Caligu-
Wreliquu tepus ceperunt. Sed Caiuseaparui pendere, & in mari equitare l£ honorem
quodam modo cupere, ponte inter Puteolos &C Baulos facio, quilocus op
po itus duitati , diftat ab ea amplius tria millia paiTuum . Ad hunc pontem Vons m™™\
aciendumnaues coacftae dC aedificatae fuerunt: nec enim fuffidebant colle^ 444 44
C £> Propterea quod pons ita facftus no eft, ut liceret tantummodo per eum
ti aniireifedfuere etiam in eo diuerforia qusedam ita aedificata, ut in ea aqua
ibendicaufadeduceretur.Quibus rebus inftrucftis paratis^, Caius thora^
cem induit Alexandri, (fic enim appellabat ) deinde fericam chlamyde pur
puream, multo auro, multisqj lapillis Indicis ornatam:tum accinxit glaaiu,

‘cutumcp accepit, & ex quercu coronatus eft: poftfacftis facrifiajsNeptU'
no atq$ Inuidiae,nc fibi,ut ipfe dicebat, inuideretur, Baulis pontem ingredi' C.CaliguU con
*ur,in troduda magna equitum ac peditum armatorum multitudine, atque fittum ad b<m
*nde ftatim tanquam in hoftes in duitatem irruptione fecit. In qua cum po losprdim.

. 10 die uelut ex prglio rcquieuiflet,curru per eundem pontem uctftus eft,

*ndutus uefteauro intexta. Vehebant eum ferocifsimi equi & uidores,
tUrncf3 multa pro fpolijs confequebantur . In his fuit Darius Arfacides, qui
tum erat in obfidibus Parthoru . Sed cum oporteret aliquid eum apud tam
JPagnum exercitum, ac tam magna parta uidoria condonari, tribunal con
J^ndit fupra naues ac in medio ponte facftum. Hic cepit fe ipfe efferre lati'

1 ,Us 5 quafi pra; clari operis autor fuiftet : dein milites extollere, quafi ma* CaliguUdd mi
§ is laboribus flifceptis, ac periculis aditis,dicercq5prartercsetera,eosma' lites oratio*
aambulauifle.Hacorationehabita,ipfeinponte,tanquamininfula,cae:te
reliquis nauibus confiftunt,reliquamcp diei partem in conuiurjs confu
unt. Ex eo loco atque ex montibus multus fplendor undique relucebat.
am cum iocus natura currus fit inftar falcis, lumina ex omnibus partibus
<q0nIc^s > quam in theatro uidebantur . Poftquam fuit cibo uinocp confe^

US3plerofc^ forios de ponte deiecitinmareimultosqj cumueheretnaui'
us r°ftratis,iaciebat in profundum, ita ut aliquot ex fjs intcrierint.nam ma
glapars,etfiebri) erant, euafit, quod mare tranquillum & placatum effet.

^Ia exrc efferebat fe mirifice, fecp a Neptuno dicebat timerhDarium.cp &

^^rxem multis modis irridebat, quod pontem multo maiorem, quam ipfi
biles13”1 kCeranMn mari faciendum ciirauifTet.Difficile eft enumerare no*
tur I"*0* ^Ulat> eo interfecfti funt: dicendum tamen de quibufdam uide^
d em cluata fuerit Caij infania, conftare manifefte pofsit ♦ Iunius qui' iumusPrifm
eft n 'TiUS Erutor de quibufdam altis rebus accufatus propterea occifus
nrifU?°^ 0cuP^cs erat: quem ut Caius intellexitnihil dignu fuppliciocom 4

xit Clf50^°nem habuit admirabilem,in qua fe a Prifco deceptum efie dft
utin^lC^^ru^:ra mortuum efle,cum potuiffetuiuere.Domitius uero Afer Jtmtm
EiliusH16 ^ mirum pcriculu uenit, ita falutem multo adeptus eft admira^ /pr‘
fet obui lC5<:iIrn Agrippina Car) mater olim forte uiuo Tiberio faCfta fibi eft
pt*opin ani’ decefferat de uia, pudore addudus, propterea quod quandam

Bonr» o?Uanie,us accufauerat: quocognito Agrippina, eocpadfeuocato^ *

memn^11?!0 es, in quit, Domiti : non enim tu mihi huius caufa es,fed Aga^ CdtguUftd-
gtarnm n acre Domitius confidens, ftatuam Caio pofuit, fubfcripto epft * Amitto

ate>ex quo intelligebatfir,Caiiim agentem annum feptimum QC u fi

T a gefimum,

■ XIPHII/. E* DIONE

gefimum, alterum Confulatum gefsifle. Huic Caius fucccnfere ob eam catf
fam cepit, quafi fibi adolefcentiam exprobraret, ac ipfe contra leges feciue
uideretur. Itacpeum qui potius ob id fatfium magnos honores iperauerat,
in Senatu reum fecit, letfiacp longa eius accufationc, ( credebat enim Caius
Caligultc clo- fe eloquentia omnes oratores anteire, atqj hunc quem fciebat cife eloquen
ficntti. tifsimum uirum, dicendo fuperarc conabatur ) eundem interfici iufsife> 11
dicendo uel minimum contendere inilituiilet.Sed Domitius non folum ni
hilreiponditjuerum etiafe Caij eloquetiam obftupefcere,& admirari iunu
lauit, cepitcp aeffionis fingula uerba repetere, eacp uehementer laudare, ira
ut fi auditor eius no reus fuiffet; deinde poftquam ipfi refpondendi facul'
tas data efi,fe ad preces §>C lamentum conuertit ; poftremo etiam in terram
cecidit,atquein ea iacens fupplicabat,quafi Caium oratorem magis, q^1
Cdtliftui G tli- Csefarem timeret.Qiia re cofiiiis Caius, ratuscp fe apparatu orationis eo W'
guhelibcrtM* perforem fuifie, tum etiam propter Callidum libertum quem ipfe habebat
in honore, eumq? Domitius fouebat, iratus efle defijt: quem dum Callifis
poftea reprehenderet, quod illum accufauiftet,refponditfe tam praeclaram
orationem in occulto habere non potuiffe JtaqjDomitij eloquentia com
lucius Annius demnata, ipfe liberatus eft.Lticius autem Annius Seneca, qui omnes hom*
Senecdfire k nes fuas itatis aliosqj permultos iapientia antecelluit , pene occifus fuineb
Ctligula occi- nuilocommiflbdeli(fio,acnefufpicionequidem fa(fia:fedquddpnefcntc
Caio m Senatu caufam aliqua accurate eleganterep dixiflet:fed eum iumm1
interfici dimififperfuafus a muliere cum qua confuetudinem habebat, eum
tabe mifere ncc itamulto pofi: efie moritumm.Domitium uero ftatim Cou
fulem defignaummouitcp magiftratus,qu6d dies feftos egiflent, ut erat co
fuetudo, propter uicdoriam quam Augudus cotra Antonium obtinuerat
Nam ut cos calumniaretur, maluit Antonio,quam Aiigufto prognatus vi'
derirdixeratep antea ffs, cum quibus comunicabatctetera, illos, utrumlikeC
facerent, omnino eife peccaturos , fitie facrificarent propter cladem An*0'
C mna exiliu. nij,fiue propter uiefioria Auguftifacra non facerent. Carinam uero Secun'
dum oratorem exilio muldauit , quod exercendi fui caufa cotra Tyranno5
declamauerat . Cteterum confumpta Vrbis ac totius Jtalise pecunia, C^l]S
QdiguUin in Galliam proficifcitur, ad eam gentem fortunis qute tum erant maxim^
QdUU res ge- atep florentifsim3e,una cum Hifpanisfpoliandamrcocp duxit faltatores,^
M diatores, equos, milites, atep oble (flamen ta eiufdem generis . Ibi publici^11

crime fuit diuitem eflejatque horum poffefsiones cum uenderet ipfe,
multo maiorem pecuniam redegit,quod omnes cogebantur pluris, qva&
aius thefau' res eifent, emere . Qua de caufa iufsit thefauros imperrj pulcerrimos atqtfe
m uendit. preciofifsimos afferri, eos 9 fub pr^cone fubiecit: cum 9 eos uenderet, d£c
bat de fingulis , Hoc meus pater , hoc mater, hoc auus, hoc proauus p° .
dit:hoc Antonius ex Aegypto attuliqhtecfunt Augufti fpolia. nequeuer0
acquirebat quicquam,aut afleruabat, fed infumebat omnia, ut c6fueucrat*
c tligul* bor~ Magnum exercitum comparauit, in quo erant militum ducenta quinq1*^
rend 4 in mili - ginta millia, eorumcp magnam partem cofumpfit:nam eos figillatim,n011'
tes fuos crude - nunquam etiam confertos occidebat. Cumcp aliquando conipcxifletma'
gnam hominum multitudinem , fiue eorum qui erant in uin culis, fiue ah0'
rum quorundam, eos omnes a caluo ad caluum, utdicifolet, occidi
A 'cahoid Cumautem luderet alea, fibfcp pecuniam deciTeintelligeret, ob eam*pc?*
ctlum. fam Gallos cenferi , ac eorum locupletifsimos interfici iufsiffet , ad colhd°'
res fuos reuerfus ait, Vos quidem deparud drachmarum numero

(

^ C C A L I S V L A. 4P7

«itis : at ego collegi fexies millies feftertium. V tcp illi occifi funt contra ius
jisq^jitalulius facerdoslocuples,nontamenufq}adeo diues,utpropterea
eoerent ei infidiae parari, tamen propter fimilitudine nominis interfectus
f rir° ^aius Sciebat omnianullo adhibito iudicio . Claudium quoque
uitulilict , nifi contempfiflet hominem natura 8C iudicio fegnem. Pro-,
. j?us ^ceanum, quafi ducturus exercitum in Britanniam, in littore
mi tructis militibus, triremem confcendit : cum q$ inde foluiflet, paulo poft
retro cefsit, feditcp pro tribunali, dedite^ fignum militibus a tubicinibus
tanquam ad confligendum excitatis : tum imperauit ijs, ut conchylia colli-
gere/it. Qinbus fpolqs acceptis (fcilicet hoc bellum exuuias huiufcemo-
d*ad tnumphum poftulab at) magnifice gloriabatur, quafi Oceano fub-
^«o: deinde muita largitus militibus, conchylia Romam attulit, ut haec
jpolia populo Romano oftenderet. Senatus quemadmodum de his re-
hus taceret ( noucrat enim hominis infolentiam ) aut quamobrem eum
laudaret, nefeire. Nam qui factum perexiguum famrnis laudibus extollit,
magnos honores tribuit, id ludificari quodammodo 8C calumniari ui-
detur jtamenCaius, ut eft in urb em in greffus, fer e uoluit uniuerfum Sena-
tum perdere, quod fibihonores prope diuinos non dccreuiftet.Congre-
g^to uero populo, magnam uim auri argenticp profudit de fuperiore loco,
fluxplcri^ dum colligerent, mortui funt, quod ferramenta qua*da exigua,
r.taiunt)Cum i]s commixtafuerint.Preterea CafsiumBecillinum occidi iuC
scoegitep Capitonem patrem eius uirum bonum nullius accufatum deli-
Mupplido filij intereflerqui dum a Caio peteret, ut fibi oculos claudereli
«WuS efl: pariter occidi. Erat Caio Protogenes quida miniter in cru-
f dstmisac difficilimisrebusrhicperpetuo duos libros ferebat, quorum
erum gladium, pugionem alterum nominabat, qui dum aliquando alias
1 ^u&sin troqflet in Senatum, eum cp Senatores omnes falutarent 8C am
fal er^tUr’torue Scribonium Proculum afpiciens,Tu ne etiam, inquit, me
utas, qui tam acerbe Imperatorem odiflir' Qiiod ubi Senatores quiade-
^praefentes, au(jfueruntj Proclum circunfiftunt, eumque difeerpunt &
uacerant.Qua re letatus Caius,fe patribus reconciliatum efle dixit. Illi de-
fuerunt, ut Caiusfederet in Senatu in prarcelfo atque edito tribunali, ne
ti'spaC* eunJ accederet, ibicp cuftodia militari uteretur. Heros autem a mul-
teaf ?eusa quibufdam uocatusmaxime efferri cepit: cupiebat enim an'
nd e )Umana conditione fuperiorem uideri, cum Luna coijfie,& a Victo¬
rum01]011^11111 c^c* I°ucm cnirii fe efle fingere, dicerecp ob eam caufamfe
P erifque mulieribus, fed praefertim cum fororibus rem habere. Fiebat
luno, Diana, Venus, ac praeter mutationem nominum uefies
n-J c at dfjs proprias dC accommodatas. Interdum enim mollis dC efreemi
rdiiiulClateiem thYr^m9 gerebat bacchatium rituiinterdifm feuero &C u u
e(fe uicfk aUatn ac pellem leonis ferebat : rurfum imberbis,moxbarbatus
f«pebiibatUr>tHdente aliquando tenebat, nonnunquanyaciebat fulmen,
fentabar r^^t^gdnfimilisfactus, no multo tempore poft muliere reprg-
mas ca . .ta cbnuitatis ueftibus,ah)scp rebus acceptis demptisq5,uarias for
eum Gall t,dum csetera omnia potius, quam homo cupiebatuideri.Itaq;
tu at lIS quidam, ut uidit fedentem in folio eminentifsimo, Ionis oma-

kuoca Clr?ciererpondentem, irridere cepit. QuareanimaduerfaCaius,ad
cft cn • UIt hominem, rogauitqj quid fibi uideretur.is, refpondit (dicendum
* m ^uod dfxit) Hanc magnam dementiam uideri;fedis,quodfutor c-

T 5 rat,

Quindecim
millia myria*
dum .

lulij [acer do¬
tis Galli mors»
Claudius .

Egregium Cali
guUaduerfm
conchylia ma¬
rina certamen.
Oceanum [ubi*

Cafiius Bec Mi¬
nus.

Frotogenes.

Serihonij Pro¬
culi mors.

Caligulefi iftut
ac juperbia.

Deorum fir¬
mas induebat.

Sutor Galli a
Gutti [utoris
de uchitu atfy
fajhi Caligulae
libere difium.

4$>S XIPHIU' E' DIONE

rat, nullo damno affedtus efi: . adeo principes huiufmodi sequloreanim®
ferre folentplebeios homines Ubere loqucntes, quam praeditos aliqua di'
gnitate . Cumqpfe deum efle fingeret, caperetq* formas eius generis:runi
uero cifupplicationesfiebant,uotaqj QC iacrifiaaaccomodataadhibeban^
tunalioqui ueftitu ferico &C triumphali procedebat in publicum . Comple
dlebatur dC ofculabatur paucos, manum fuam, pedem' ue plurimis, Ijsqj Pe¬
natoribus ad ofculanduprgbebat,itauttj quosipfeofculatus cffct,ei etiam
in Senatu gratias agerent, licet ialtatorcs quotidicin cofpedlu omnium 0'
fcularetur. Aflentiebanturei etiam ij qui aliquid polfe uidebantur. Nam
L-ViteUiM df- Lucius Vitellius homo non ignobilis, nec itui tus, fed clarus propter Syria,
fentator. quam prouinciam obtinuerat, in eaqj cum caetera omnia gloriole admta
L. viteUij in ffrauerat, tum uero Artabanum, quem nemo propter Armeniam ultiis fuc
SyruresgC' rat,quiq5 iam tum inhiabatSyrise,perterrefecerat,dum ei repete ad Euphta
tem occurrilfet, collatiscp fermonibus coegifiet ftatuis Augufti Caicp ia era
facere, fancirecp foedera ad commodum 5 C utilitatem populi Romani, fill)s
eius obfidibus acceptis:ubi accerfitus eft a Caio ad fupplicium,(nam quod
Parthi regem fiium exegerant, culpa omnis inipfum conferebatur) cogno
ViteUij djfenu uitcp odium in fe cocitatum efle propter inuidiam, ac fibi propter timorem
tio, infidias elie facias, fimulare cepit fe longe minorem eife opinione : dein ac
cidere ad pedes Catj, profunderemagnam uimlachrymaru, eidiuinosliO'

/ nores tribuere, uenerarfuoucrecp, fi incolumis feruaretur, fe ei facra facta

( rum . Itacp non modo euafit faluus, fed eum ita leniuit & placauit his rebus

y omnibus,ut no folum umeret, fed etiam in familiarib. eius haberet . Cumq*

c CdliguUinU - Caius aliquandofe cum Luna coire diceret, interrogaret® Vitellium, au

tiU atcjjimpic' dearnuideret coeuntem fecum, obftupcfadhis tremensqj cepit deorfum
Ui erga deos, infp/cere, locutus^ pauca, Licet, inquit, Domine, nobis dijs tantummodo
uos inter tios uidere. Itaq* Vitellius mdefafto initio, ceteros affentatores
in reliqiiu tempus fuperauit.Caius ed deducta cft,ut &C templum urbe fa'
ciendu fibi curaiier/t, 5c domu in Capitolio, quo poffer, ficuti dicebat, un*
Ctmlouecon - cum Iouehabitare:fed indignatus poftea, quod fibi habitanti cum Iouefe"
tendit, cundat partes darentur, cum propterea accufare cepit, quod Capitoliu oC'
cupaumet i ob hanc caufam templum alterum aedificari in Palatio celeri'
teriufsit, eoquiolebatftatuam Iouis Olymprj comutatam influam format
transferre:fed id non potuiLpropterca quod nauis qu£ ad tranfuedioneru
TwpUCatigu eius parata erat, fulmine percufla fraefla cfi; praeterea quoties ibatur ad eant
U- ftatuam tangendam, multus nfus audiebatur . quare Caius minatus Ioui>
liam fibi faciendam curauit, templuincg Caftoris & Pollucis, quod erat io
foro, demolitus, inter medias flatuas eorum aditum fibi ad Palatium pat*'
fecit, ut Caftore & Polucem, ficuti dicebat, ianitores fuos haberet.Dial^
CCL.MyrU- fenominabat.Ctefonia uxore, SC Claudium, alioscp locupletifsimos horni"
des drachma- nes facerc{otes crcauit, cuius uei caufa exegit a fingulis centies fefternum-
rum. Cumq* fe ipfe facerdotem feciflet, equum collegam in facerdotfo defign*'

/ do“m ^ Coli- Ult>e% fingulis diebus anes tenerae & preciofae facrificabant.Tonabat ma'

" ch/n,s qmLufda,& fulgurabatrac quoties fulmen de coelo caderet, ipfe c°n

" " lul tra laciebat lapidem, dicebatq^ in fingulis iacflibus illud Homeri,

lltid.XX.ill — « ffty Aut tu me interficias, inquit, aut ego te. Jginlt

is deus atque fupiter, ut omittam caetera facinora turpifsima, ex quibus
pecuniam colligebat, cellas habuit sedificatas in Palatio, in quibus uxores,
pueroscp primoru ac nobilifsimoru hominum induferat, ex ijscp frudlunj

r

Conjfiratio,

Oraculum Cali
guU datum*

Apolloni} Ac*
gyptij de mur~
tc CdiguLe ua-
ticinium *

C C A L I G V b A. 49?

capiebat partim ui,partim deuoliintateipfomm, necimolcfti eflfeuideren
tunquod facinus praetermittere quis poteft r' praeferam cum in auro argen
toqa ab eis colle&o quotidie uolutaretur.Cum igitur infaniret in rebus om
rubus, Cafsius Ch aerea, dC Cornelius Sabinus, etii erant Tribuni praetoria^
norimi militum, contra eum coniurauerut,fuerecp multi donfeq huius con.
iuiationis : in quoru numero fuit Cailiftus &C Eparchus, fed illi percuflbres
uerunt. Erat Chorea uir antiqua uir tutis morumcp,qui Caio certis de cau
is intentus erat, quod Caius eum, etfi fortifsimutn uirum, mulierem uoca.

.^1% quoties ad fe ueniretjfignu dabat Cupidinis,aut Veneris, aut aliud
euiimodi. Caius quidem oraculuacceperat, qtio admoncbatur,ut Cafsium
caueret* Quod cum ad Caium Caisiu pertinere ratus ciTer, prognatum illo
alsio percudo re Caelaris, ac tum Afiam 'obtinentem, eum coftritftum uin
oulis acccrliri iuisit : quanuis ex oraculo hic Cafsius Chorea intelligeretur,

Apollonius autem uir Aegyptius domi eundem eius cafum praedixit, qui
°b eam caufam Rorfia.mifliis,ad Caium eo dic perduTtus eft,quo ille mor.
tem ^tat obiturus: led dilato paululum (upp!icio,cum futurum e flet, ut non
poft puniretur, coferuatus eft.Negociu uerd fle cofcdum eft. Caius
dies feftos agebat in Palatio, 8Cfpe<ftacuiu edebat, cumcp ipfe comederet,

C epulum alijs daret, Pomponius Secundus Conful cibum capiebat ad pe
es eius,eosq^ frequenter ofculabatur . Pdft ubi Caius faltare tragoedias
noluit, Chaerea nihil cuncftandum ratus, ut eum animaduertit exeun-
m e theatro, infpiciendorum puerorum caula, quos ex Graecia atque Jo'
^nobilifsimos acciuerat ad canticum de fuis laudibus canendum, conclu
mmpaumm dC anguftum locum interfecit : quo facfto, nemo eorum qui
crant praefentcs,manus ab illo abftinuitfcd mortuum confecerut uulne'
nsinonuUi etiam carnem eius degqftauerut, ciuscp uxorem ac filiam fu>
bu° 0cciderunt. Ita Caius, cum ea quae fupra feripta funt,feciflet annis tri'
i nouem, diebus ocfto & uiginti, tandem rc lpfa fe no cfle deum
j C |,exit ’^Cbrdabantur,qui tum aderant, eius quod aliquando ad popu-
111 dixerat, Vtinam unam ceruicem haberetis:fimul oftendebat,flbi conu
J urcs manus, ci unam ceruicc cfle.Interfecfto Caio, Praetoriani milites con
X*. c°ncurfantes9 quaerebant, quis eum occidiflet.Hos Valerius Afla Vffot) Afiati*
Us cdfularis praeter opinionem fedauit. afeendit enim in cxcclfum at. (

ciffe6 n mlocum} atc*3 inde uociferatus: Vtinam, inquit, eumego mterfev 1
m*Qiiibns uerbis obftupefacfti3tumultuari deflerunt»

CaliguU
mors *

ci audax faci*

CLAVDIVSv

DIONIS LIBER IX

L A v d i v s hocmodo Imperium adeptus eft. Sublato Magni de no~

, Caio, Confules praefidijs in omnibus locis Vrbis colloca. u& imperatore

| t is, Senatu uocauere in Capitolium : dicftae iiint ibi multae deligendo con *
j Suariae fententi^, quod multi exiftimabant reftituedam tenuo*

_ _ JSjBI' cfle populo Rempublicam,plerifque in regno efte opoiv

tcreuidebatur: &C quodalrj hunc Imperatorem, illum alij
nihil ad! ^‘Q^bus in rebus reliqua parte dieinocftiscp confumpta, cum
fa ClaLr^UC^er^ecC^LIrri eAet, pauci milites palatium ingrefsi praedandi cau^
l^acumrminobrcuro angulo latitantem inuenerunt» nam quod fuerat
^aio>propterea in ilio tumultu formidabat. Hunc illi principio a.

T 4 lium,

500 XIPHIL. £ DIONE

lium, quam erat,effe arbitrati,fecumcp aliquid habere, foras extrahut: poft
, ubi agnofeunt, Imperatorem falutant, cum^ ad exercitum ducunt, ac una

cum exteris militibus, quod ftirpe regia ortus , &t uir bonus habitus enet,
regnum ei deferunt. Confules ftatim ad eum nonnullos, atqj in primis tri'
bunos plebis mittunt,mandantcp, nequideiufmodi committat, utcp ueht
fub imperio Senatus populicp Romani, &legum autoritateuiuere.Vcttim
ubi fedefertos eife uident abrjs militibus, quibus antea fulciebantur, ipn
quocp afientiri ceperunt, eicp decernere omnia quae ad principatu eius fp£
dlare uidebantur, Itaq* Tiberius Claudius Nero Germanicus,filiusDruli
Liuix filijjfummum principatum adeptus eft,cum ante nullo unqua inisti'
perio cognitus fuiflet,nifi quod Confulatum geiferat* Degebat eo tempo'
re annum quinquag€0mum,eratq3 uir no malo ingenio, praeterea eruditus
inliterismam comentarios feriptos reliquiuualetudineuero et natura infit
bcftiu. miorjtremulocp capite & manibus, ita ut ob eam caufam uoce h aditaret. Is

ledlica operta primus Romanorum eft ufus,atqj ex eo nunc omnes no m£> ,

do Imperatores,fed nos quocp confulares uiri ledlica, uehimur.nam antea
quidem Auguftus &C Tiberius grabatis quibufdam paruis, qualibus adhuc
mulieres utuntur, interdum uehebantur. Claudius homo in ceteris minime
quidem malus, palam aute familiaribus fuisatqjmulieribus plufquaqmb
quam alius ti fimilis inferuiuit,cjuddapuerolangues 8C timidus educatus
Mulieribus de* erat , ob eamcp caufam , plus quam effetreuera, feflupidum effe Omuiabat,
ditus claudius, idcpipfealiquandoin Senatu confefluseft. Propter uero concubitusfuos
cum mulieribus nihil libero homine dignum pofsidebat, parabantur eiinn
dix in conuiutjs dC concubitibus, quibus utrifq? maximam operam dabat,

C Uudij timidi- c«m capifacile pofifct illis temporibus * Eratufq* adeo timidus , utperterri'

US, tus fxpenumero nequiret, quid Obi faciendum efiet, animaduertere . Qp*

cum familiares eius cognofceret,eum magis agitabat, perterrefaciebant^,
ut ex eo frudi us caperent maximos Jidem tam magnu timorem ini) ciebant
reliquishominibuSjUt (ne pluribus uerbis agam) cum multieodem diead
coenam effent a Claudio dC ab illis uocati,illo quafi ob aliam caufam prptet/
miffo,apud lOos coenatum ueniret . Itaq* Claudius abfcp tjs fceleribus,qUx
cOmmiOt lflorum caufa,ii$ exteris comodus 8C bonus Imperatorfuit. Ch#
ream uero &C paucos alios interfecit, propterea quod rebus fliis longo te^
pore ante profpiceret : idcp fecit, no ut Caium ulcifceretur,fed quod eos d<

C Uudij mpc- ceret Obi infidias fecitfe.Erat Claudius, quod pertinet ad pecuniam facto1'
uteris tempe - dam,admirabilis;abftinebat enim ab omnifordida exadlione pecuniae^0
rantiaatq • mo defliamep dC temperantiam populi Romani plurimi faciebat. Nam nitn^s
defiia. delicias,qux fuerat Carj temporibus, iuilulit, latis legibus qux ad cami'cfll

Sumptuariglc ipedlare uiderentunCauponas enim, in quibus compotarefolcbant, eiict/
ges <l Claudio tit,uetuitcp ne caro codla,aut aqua calida ufquam uenderetur, atque in e°s
Ut£, qmnon obtemperaret,animaduertit«Peridtempusingensfames fuit, qlia
ingens [ames, Jn re tanta fu/t Claudi) prouidcntia,ut ea non folum t)s qui tum era ntfid C'
tiam polleris uilem annonam fecerit.Nam cum fere frumentu omne alint1'

^ de ad populumRomanumadueheretur,neq3regio qux erat ad Tiberis 0'

flia, tutas ilationes St portus commodos haberet, fore tqj propterea intftnc
maris imperium : cumcp prxter id quod adueclum fuerat opportunis teny
p oribus, 8(in horrea repofitum,hyemenihil importaretur, atque ei qalin
hac re uellet periculum fufeip ere, male fuccederenCJaudius his cognitis tC'
Tortus, bus , portum xdificare infricuit; nec eum deterruit quod prxfecli fabro*0’

r

. fc # CLAVD IVS. 50I

cum interrogarentur, quantos fumptus eares poftularet, refponderut tam
magnos, ut nollet eum portum facere:fperab at enim eum cognita fumptus
niagnituame,0 prxdfxiflent,a propofito deterreri. Sed is nihilo minus fibi
cie um putauitjinduxitcp in animum rem dignam gloria, atqj magnifice*
^puli komani . Primum quod loco non paruo perfoffo in continenti,
ri f Qrcum un^lc? fundam entis, eo mare in tromifit: deinde in ipfo ma^

cita ls utnncP magnis aggeribus, ac multo mari conclufo, in eo infulam fe
jatqjin ea turrim aedifica uit, ex qua lumen nauigantibus nocturno tenv
pore prxberetur.Is locus , ut eft, ita patria lingua Portus appellatur . Exht
m crebro ludos gladiatorios, quibus ualde delectabatur, praeter extera li
t jn ter (pedabat fub prandi j tempus eos qui in medio theatro dilaniabam
r* ctuieonem doctum hominem comedere, plebicp ob eam caufam gra,.
m interfecit , quod non deceretpopulum Romanum huiufmodi fpedla.
u a uidere . Igitur cum foleret expleri fanguine &C exdibus, multas fubitas
temerarias cgdes fecit. In caufa fuerunt domeftici,uxorqp eius Mellalina,
temeraritate atep intemperantia omnes foeminas fux xtatis fjperauic.
Nam ilti cum aliquem interfectum effe cuperentClaudium perterrefacere
\ ebant,ut hac ratione facerent omnia, quae fibi coliibuifTet.Itaqp Claudius
1 "V*pe repentino metu perterritus occidi aliquem iufsilTet, eundem pau
Pole, cum ad fe redrjffet, requirebat : quem dum iam interfectum effe a>
yao ceret, adeo grauiter dolebat,ut eum facti maxime pamiteret. Haru cx
at^m lnitfUrn fuit a Ca io Appio Silano, quem uirum nobilifsimum accerfi
pe?uiUterildlufslt3 ProPtcrea quod Meflalinam offenderatlibidinofam 6C
dif n antem femina, cum qua coire noliierat,quodq3 Narciffo liberto Clau
ab eod^ter ^^inu^s erat. Finxit Narciflusfeinfomnis uidiffe Claudium
diis ? Cm ^PP10 necan> eicp in lecto adhuc recumbenti fomniu tremebun
pterr3^11 : ^UO ^acinore aucto a Mcffalina &C exaggerato , Appius pro^
Pliu jm5Ium occifus eft * Poft cuius caedem populus Romanus nihil anv
* e Caudio bene fperauit. Itacp factu eft, ut Vinicianus 8C Furius Ca^
dio t- ^rse^es prouinciarum contra eum coniura uerint. Qua ex re Clau.
tu tI1?10r lectus eft, utimperium eis ultro fere cefferit:fed illi perie

tia f ertl * aditibus, ob eamcp caufam complures non folum uiri, fed Z'
tum °2lTlln‘e mortem obierut.Etenim propter crebras calamitates eo uen
t^m erat’ ut nihil amplius uirtus effe putaretur, cp fortiter bC gloriofemoiv
°Ppetere.Claudius hunc uerfum perpetuo fignum militibus dabat,

Q KTrCCltUVCtSjJs 71 5 7tfZ0Tt$0fjyU?i<c7r!iVfl)

€efteris°UerC eum ulcifci, qui prius molefiiam exhiberet Multa eiufdem
refp0 Vu Cenatu Grxco fermone dicebat. Sed cum Lycijs aliquando
tfna jj- unum exlcgatis qui olim Lycius, tum ciuis Romanus erat,La

uitater P? mterrogauit, eique non plane intelligenti quodipfe dixiflet,ci
oportere ^ 5 ^1X1C<? CLItn t111 non haberet huius lingux fcientiam, non.
Des iu CjC Ciuern Romanum efle.Poftquam enim Romani externos homF
dio peti'Ulta-CriJ rccep erunt, habueruntep inhonore, idbeneficium a Clau.
gno preci^S3 a Meflalina bC Cxfarianis ceptum efhquod cum primo ma.
retur ein-r]°Ueri^eretuFP0ftea adeo facile 6C uile factum eft, utuulgo dice-
l c»MefIal SUI lIafa uitrea,&f aa quidem fracta dediflet,ciuem Romanum fo
^uxuriofe1^^1^1^1!110^ ^internPcrans femina exteras mulieres cogebat
intibus ^ fetu^tcr uiuere, efficiebatcp ut multx in Palatio uiris fuis prx
ac Edentibus cum adulteris coirent, earum cp uiros ipfa diligere,

Magnificentia
Claudij. f

Portus.

Subit* atq- te*
mevarU cades
ii Claudio fu-
fi*.

Mcffalin* in «
temperantia.

C. A ppiiu Si -
Uniii Mejjali
n*do 0 k Clau
dio occijus.

N arcifiifom'
tiium confidit.

Turitit CamiU
lus.

Confriratio in
Claudium [opi

Odyfi.XXl

Lycius ob Lati
n* lingut igno
rantiam urbe
cicftus.

duitatis do*
natio.

Meffdint in[4
nalvaido.

Mcffxlintiiii'
do .

ftircifiiadmi'
lites [editio [os
oratio .

Seruorum dies
ftjlus.

Vejpdfictnus,

MeffalintcuM
falutore con¬
cubitus d C<f fa
re per/ueum
impetratus.

501 XIPHIL. E% DIONE

ac honoribus & dignitatibus augere : caeteros qui id non paterentur, 0 in
habcre,ac modis omnibus perdere folebat. Claudius multo tempore naro
rerum ignarus fuit, propterea quod Meflalina ancillulas quafdam eilugge
rebat,cum quibus rem haberet: & quos fufpicabatur i fla Claudiohgninca/
turos partim benefierjs, partim propofitis iirpplicijs prouidebat neid race^
rent.Cum autem feditio in exercitu facta effet, Claudius adeamfedanaa
NarcilTum mifit:fed poftquam is in tribunal confcendit orationem habiW'
rus , milites ob eam caufam multo magis irati ftatim ex clamauerunt, »*> ^
r xfvccMxjd eft 6 diem feftu Saturni:quod eum diem ferui ornatu dominoru
celebrent.Itaque indignati Narcifsicaufa, Plautio Imperatori fuoobedien'
tes in Britanniam traiecerunt.In eo bello Britannico Vefpafianus,unus e

legatis Plauti], praeclare fegeisitrattp ad id bellum profectus Claudius, no'
ftibus cum quibus congrellus eft,fuperatis,captiscp eorum regqs,Britanni
cus cognominatus eft* MelTalina uero amore Mnefteris faltatoris capta,
cum ei perfuaderenon poflet ut fecum coiret, periuit a Claudio uiro fuo, ^
■i*- - rx-‘ obfequiiuberet,tanquamipfi inquibufdaalrjs rebus opera cius

l foret. Is, poftquam ei Claudius praecepit, ut omnia quxMenaU'

Solis dejiftio.

Luthcdefeftio.

Saltatoris de
Wjjrtind di -
fterium.

Claudij cum
V iteRio confu¬
tatus.

illum fibi
neceflaria foret,

na imperarctjibenter facerct,cum illa rem habuit, tanquam id quoque
imperatu fuiftet.id enim MelTalina liepe in multis alijs fecit* na quali ClaUj
dio confcio finentecp ei petulanter iriuere, moechabatur* Claudius ut pr3?u
dit luo natali die defectionem Tolis futura, ueritus ne tumultus ob eam cau¬
fam concitaretur,fcripfit aliquanto tempore ante, non folum defectioflefll
fore,S£ quando,aut quanta efletfutura:fed etia caulas fcripfit,propter quaS
id eftetnecelTarid euenturum.Caufe hae ftint.Luna, ut creditum eft,moUe'
tur ad curfum folis , fiue ftatim poft eum , fiue Mercurius & Venus interi
iecfti fint. Mouctur autem in longitudinem, utfohatq* in ait itudinem,utc'
tiam ille fortafsis : poftremo in latitudinem * quod foli nullo modo accidit*
.Cum igitur ea fupra cofpectum noftrum fimul cum fole fuerit rectis linexs,
ac fub eius Iplendore curfum fuum habuerit, radios eius, qui terra attingi
etfi no eodem modo apud omnes gentes,occultat:necueroidfacitinlocJ?
omnibus.nam fol perpetuo fplcndorem hium habens, eum nunquam de
r it: ex quo ftt,uttotus uideatur, i)s quibuslunaita oppofitano eft, utipW**1
obfcurare pofsit.Htec quidem de folis defectione dicutur.Luna uero (jie
enim alienum erit a propofito deea dicere, poftquam in hunclermone1*1'
cidimus) quotiefcuncp foli oppofita fuerit(idquod ei, cum plena eft tan'
tummodo, perinde atqj foli, cum ipfa noua eft, contingit ) arcp in utnb^
terra? cono limilem inciderit:quod fit, quoties mediain latitudinem m oue'
tur, tunc folis priuaturfplendore,& qualis eftnatura,confpicitur. atcpb*c
eiufmodi funt.C^terum MelTalina apudfeMncfterem habebat abdudi^
a Theatro,de quo cum fermo apud populum haberetur, quodnbnfab*1^
amplius : Claudius miratus iurabat eum fecum nonfuille. Itacp omnes
gnam moleftiam capiebant,quod unum Claudium nefcireintelligerentc^
quae gerebantur in Palatio, quariam apudhoftes percrebuerant, tamen ^
nihilo magis aperiebant, quod MelTalinam reuererent, &’Mncfteripar° K
rent. cuius ars tantum fatisfaciebatpopulo,quantum Mellalin^ forma eu*_
dem placebat, erat enim faltator egregius. Hic, cum ab eo populusaliqu
do magno ftudio cotenderet,utfaltaretin celebri fabula, de fcena quali P
tranfennam populum afpiciens,irarefpodit:Non polium, inquit, cU
Orefte dormiui , Sequenti anno Claudius quartum , Lucius Vitellius tc'

c L A V D I

temnoiOICl ^lTnt* anllus erat Vrbe c°dita odHngetefimus. Eo
famili 16 i au^lusTI0fdam Senatu mouit, e quibus complures inopiam
«rdmenS laud§rauatbn ea dignitate ceflerunt. Idem multos in Senatoriu

cum1C°rQU1't5l'nqUOmmnunier0 Adimus Gallus, quiprinci- Sardlniiis Gxl
re Cia ^cnatoreffc> Carthaginem migrauit. Cui accerfito prope- lus.

uindus c}US : ' ° tcJ inquit, aureis umculis conftringam. Itaque ille de-

quotieS <al^ltate>ln nrbe remanfit. Claudius quamuis libertos alienos,

^tnn'fcS e°S <aellcIU1^ cognouerat, acriter puniret, tamen erga fuos inauri

^tur 5 lmUS 'er3t’ ^sTam Cum ^dlrione tritu illud in theatro quadoqj dice

ob Intolerabilis .cft fortunatus uerbero;8£

nia 1 m cauEm fn Polybium libertum eius omnes oculos conieciflenr, isc p Polybius cLu*

^Jjno clamore refpondtflet, di<fhim e fle ab eodem poeta, ftxaiAfistyiJ/ov' dijlibcrtits .

mad7^^0^ Reges quoq? extitere decaprarrjsrin eum ipfeno s

nih *iTtCum^ ad eum perferret quofda fibf infidias parare, exteris
fce ,0nabltI'srefpondit, non eodem modo pulicem, &C feram belluamulci
abfri arn* ^baticus uero apud eum condemnatus efr, parum cp abfuit quin Afiaticus.
ten. Uerenir.nam cum negaret faeflum, fecp neminem exijs,qui contra fe
fuilf °niUm dixerant, nolfe confirmarer: miles qui' fe una cum eo dicebat
rat n .5lIlrcrrogatus qms eflet Afiaticus, caluu quendam,qm tum forte ade- VitcUijimpro-
rem 1 ^ enS5°^en^lt:nam ld ^gnum eilIS tantummodo didicerat, quamob bitas,
Viteirma§mTsn'rus concitat(JS effbt, Ciaudiuscp eum liberare ftatueret,
xit ut pJs,clUo Meflalin^ rem gratam faceret, fe ab Afiatico rogatum elTe di Afiaticus accii
foticu1 1 1Ceretmortls genus eligere . Qiiod cum Claudius audiuifiet,A- fatus *pui
ftlm ^ pecaint> ut quem cofcium culpae feipfum morte iam damnafie exi ludium >dtq;
antea 'rrdcm anno Parua infula prope Theram infulam, qux nunquam cr°,,^a*nat}fs
n°nm^CUerat5 apparuit . Sed cum multi feruos fuos morbo laborantes W'crt

tulit n ,1 negfigenter tractarent, uerum etiam domo expellerent, legem rf

aWn* V r^C 0mnes buiufmodi qui conualuiflent,libcros effeiufsit. Cum dijd“firukl'
Pcricul e^a^anus ln Britannia obfideretur a barbaris, atquin extremum grotJntibus^
c/a eiJ ain} t^niiTet, Titus filius eius patris faluti metuens, incredibili auda^ t itivej^afia-
dit.pJa °. ^ione liberauit,fgditcp barbaros, eoscp longius infecutus occi- ni in parentem
Claud UtlUS de Britannico, quod bene felici tercp geflerat, laudatus a pietas,
mania10, triumphauit . Cneus uero Domitius Corbulo, qui Prxtor in Ger- Cn.Domitius
Chaucp^0^11811111^11111 Eductis uexabat multos, eosepprxfertim qui rbulo .
eius uirfln0rrilnant,jr, d folo hoftili a Claudio euocatus cft . Cognita enim
Qii0cj p^xeratatione^armorum, ampliuseum augeri nonpermifit. DomitijCor -
tiit}Uet 1 ,orbnlo intellexit, in urbem reuerfus cft : prius tamen exclama- bulenis contra
^°Te autfeS duces f°rtnnatos fuifle, quibus licuerit efle fortibus fine pericu Cbxuehosrcs
c°ncefs>m lnuidia a Cxfare prohiberi . Claudius tamen ei ut triumpharet
piflet, eodeUndern^ poft«a exercitui iterum prxfecit. Quem cum ille acce
griim'. <em m°do exercebat milites:&: quoniam eo tempore pax erat, a-
^atetad &T Mofam interiacer, ab illis perfodi curauit . is ager .

^agnarenr1Tla^a^uumx Xi.idcp fecit ne inundanteOceano flumina re-
tari ( jarn ‘ !1Cetea Meflalina,cui non fatis erat adulteria comittere &C fcor-
Has profl^11?1 ClI^ICLIlum hab ebat in palatio, in quo fe 6l primarias foemi- Cupit m ejjVim
^ere. ItaQ Ue°at) cnpiuit pluribus uiris,tanquamlegibus id permiflum,nu na pluribus ui~
^rnptlI0fUer^IP^t ^ai° bilio,harum^ nuptiarum couiuium magnificu &C ris nubere,
^Eudhrij111? ^ecit>ei qne regiam domum donauit,in quacongeisit omnes
l ^lauros preciofifsimos,eumm ad extremum Gonfelcm deflgna.

uiu

M cffaliM pe-
tuhntifiimum
conuiuium .

Mejjalina iugu
' Icitur.
Agrippina.

Agrippinae in
rebus gerendis
indujiria.

Lolli* Vaulina
ab Agrippina
Zelotypa occi-
{<■

Claudius N ero
* Claudio ado'
ptatus Impera
tore.

N duale pr diu
per ludum a
Claudio incitu
tum.

Narcifii petu¬
lantia.

^ : •

ludaus Galicus
orator ittTibe
rim proiettus.
facete ditium.

504. XIPHIL. B’ DIONE

uit. Qiia: cum audirentur &C inderetur ab omnibus,eafolus Claudius fgno
rabat:qui cum Oftiam efletprofecftus utrei frumentariae prouideret,M«'
falina Romae relicfba fimulatione aegrae ualctudinis, conuiuium ornaujstma
gnifice 5C iplendide,in eocp omnia libidinofc &C petulanter fecit Jtaq^Naj'
ciiTus Claudio, cum folus eflet,p er pellices ipfius omnia quae gererentur, ii'
gnificauitrquib. cognitis rebus Claudius in urbem fubito reuerfus, magni*
numerum hominum, fedin primis Mn eft er em oCcidit:poft ipfam quoqjj*
Meilalinamiugulauinnecmulto tempore poft Agrippinam fratris fuihiw
QC matre eius Domitij qu/Nero cognominatus eft, in uxorem duxit. D*
enim fcemina egregia forma, ad quam ipfe antea faepenumero accedebat,
eacp cum Claudio ut patruo iola conuerfabatur libidinofius quam neptenj
deceret Jgitur Agrippina, utprimum regalem poteftatem habuit, Claudi#
fibi deuinxit (erat enim acris foemina & induftfia in rebus gerendis) eos$
quos a Claudio diligi animaduercerat,minis atque benefidjs fuos fecit* ha
Claudio liberos h ab eti perfuafit ut filium fuu adoptaret, eumcp interitu a
principatu exercebar, dum a Seneca infritui atep erudiri curaret.Huic etia#
quam maximas opes coparauit nihil enim tam paruu erat aut uile,quodp£
cuni£ caufano faceret, colebatq? eos qui aliquantu locupletes erat,&coifl'
plures ob eandem caufam occidebat : multas illuftrcs & nobiles fceminaS
nonniillamuidia perdidit, in quaru numero fuit Lollia Paulina, quae ab ci
propterea necata eft, quod fe Claudio nuptura efte aliquandofiperaueratj
cuius caput ad fc perlatu cum non agnofeeret, os eius manu fiia aperuit? **
dentes infpiceret, quos illa no perinde ut caeterae folent habuerat * Itaq)
grippina repete altera Meflalina facfta eft, praeferam cum Senatus amp$'
iimoshonores ei decerneret, & in primis,utin couentib.publicis carpento
uterer J3ed cum Claudius Neronefilium eius adoptaflet,eumep fibip0^*
generu faceret emancipata filia, ne fratres matrimonio coniungi uiderenh
magnu prodigiu mitit.nani eo die eoduardereuifum eft. CupiuitO311'
dius naualeprehu in quo da lacu apparare, cuius muro de lignea materia
dificato,dcnxiscp trabibus, eo magnam hominum multitudine coegit* lb
ceteri arbiti io luo, Claudius autem dt Nero militari uefte induti fuerunt,
Agrippina aurea chlamyde fuit ornata» Qui eo praelio nauali decertatu^
erant, damnati luerant rei capitalis.Erant utrinqj quinquaginta naues,abf
ri Rhodi), Siculi alteri nominabantur.Hi principio fimul omnes Claudi#**!
ialutauerunthis ueibis, Salue Imperator, pereuntes falutamus te. poft#k*
falutcmimpetrarenonpotuerunt,fuitcpmandati7m,ut, quemadmodit*11'
fi fuerat, dimicaret:eruptionefa(fta, non fe prius adorti funt, quam fuer#n,
necefsitate coacti. Nai cillus uero adeo Claudium ludificabatur,ut cum b*'
thyni) contra Iunium Cilonem qui ipfis prarfuerat, exclamaret, dicerentf?
eum magnis muneribus corruptu fuifie, Qt Claudius eos qui circumfigi
rogaret quid dicerent : ( non enim propter tumultum intellexerat) Nai^C
fus mentiens,eos magnas gratias habcreluniorefpondiriClaudiusNaten'
fum uera dicere arbitratusjunium eis pneefle alterum biennium lufsit; &
grippina ftepenumero fedens in fuo tribunali, Claudio afsidebat,cumisle»
garos audiret, aut eis refponderet. quo genere fpetftaculinullum erat&n
pulcrius. Claudius iratus aliquandoludaeo Galico oratori caufam apud*^
agenti, iufsit eum in Tiberim proijci,a quo tu, cum ius redderet, non long^
aberat.Hac in re Domitius Afer qui omnes patronos caufarum fax
fuperabat, perbelle io catus eft.nam cumis qui erataludaro deftitutus,0Pe

($

ak CLAVDIVS, 505

lum° ^etCref)lta rc*ponck‘t : Quis tibi nunciauit,inquit,me melius quam ib Domiti 'j in
natar^Cxtemm Claudius irarus propter ea quae ab Agrippina fie- Ckudiu dific-
, r lam ad lpfum perferebantur, requirebat Britannicum,quem ib mm

1 ^f^^demduftriamconfpeaupams propterea uenire nolebat, m,ilr
quo Neroni filio (lio quem ex Domitio priore marito habebat, imperiu
parare conaretur.Qyam rem Claudius cum perferre non poffet, parabat e-
us potentiam minuere, dC filium fuum fiicceffore imperrj defignarc . Q110
gnito Agrippfna metuens, eius confilium pramenire ftatuit. Itaque ut co
gnouitei propter uinum noceri no poffe, multum enim bibebat; tum pro-
P er aliam ratione uiuendi,qua plurimum Imperatores utuntur, ut falutem
eantu^ Locuftam ueneficam mulierem, eamcp celeberrimam accerfi,ac Locutia uev.cfi
^f^muenenum} cui remedium adhiberi no poterat, in boleto parari iuf- «.

♦ Qlio fado Agrippina cepit ex caeteris boletis comedere, illum uero in Claudiut infi-
quouenenum erat, maximum atque pulcerrimum, ut Claudius comede- dijsAgrippi-
ret> perfecit Jta ille exinfidhs captus, exconuiuio,quafi uino cofedus,ex- n£^uenefica
portatus eft, id quod antea crebro fadu fuerat *Nodu autem pofteaquam ueneno
ohmutuiiTet atq; obfurduiffet, mortuus eft tertio Idus Odobris. Vixit an- us'

0s LXm.regnauitannosxili. menfes vi 1 i.dies XX. Id Agrippina fa-
oe potuit, quod Narciffum prtemiferatin Campania, ut aquis quae erant
5aJe§I0ne ad podagram uteretur, nec enim id eo praffente confeciffet,

ille domini cuftos uigilantifsimus erat ♦ Idemcp poft mortem Claudij N arcifii mors .
niUsatUs homo illis quidem temporibus omnium hominum potentifsi
hant^f IC^C^atenim clliaterni^h'esfeftertium, eo' que amplius, applica*
rum p . ac* tum duitates regesop . Is priufqua iugularetur, facinus praecia-
niJil Cat/ ^am arcanas literas,quas Claudius contra Agrippinam & non- claudij aduer- -
0llln°S ai°s Icripferat, 6C quas ipfe cui ea cura incubebat, apud fe habebat, fu* Agrippina
ciar Cs^0rnhufsit. Itaque Claudius mortuus eft, cuius mortem haec denun- *tq; alios lite -
^^ebatur.Nam cometalongo temporeuiius eft,pluitqjfanguinem, dreiflb
n* cedo in figna Praitorianorum militum cecidit, templumcp Io- C0WIj,w^

v^torisfuafpSteapertum eft: denicp ex fingulis generibus magiftra- Pro%rf*
r m Anguli mortui' funt. Claudius eundem honorem fepulture 8C reliquo
fq °mnium,qui Augufto habitus fuerat, adeptus eft. Tum Agrippina QC
hant° CUm ^elugere fimulabant, quem necauerant, atque in corium effere-
lio S CUm’ ?Uem in tonuiuio ex infidrjs fuftulerant Jtaqp Lucius Iulius Gab ,
frater facete & urbane dixit (fcripfit etiam Seneca librum, quem

quafi immortalitatem quandam efu boleti partam nomina- lulijGalij de
feetiTH lec^m multa dixiffc fertur, tum hoc in primis.Nam cum effet con Agrippina ac
uncis a necat0s m Icarcere trahi a carnificib. in forum magnis quibufdam feroj™ ^
effe P ^Clndein flumen pro Hei, dixit Claudium unco in coelum attradum
batt>Q|1Us fluo<^ Neronis didum non indignum memoria uidetur» Is dicc r-m. e

rumi>iet0s?^um deorum effe, quod Claudius boletoin numerum deo-
leiatusfui{fe^

^ Eli q_v a apvd dionbm ik-
ter aderunt.

V

NERO.

I

\1\

m /

506

X1VVLIU E’ DIONE

Adoptionis

ius,

NER 0>

o ST Claudi) mortem Britannicum optimo

B ritfflWSM. ^1 ^ * 1 V,»UUlfUlWU«n . - . - .

rio fuccedere oportcbat,quod erat eius naturalis a g

timus filius, quod^ualebatuiribus corporis,^ nore^

tis uigebat . Iure autem ciuili propter ius adoptionis
perium ad Neronem quoq$ pertinebat. Sed nijllum)
profecfio plus poteft,quam arma. Vt enim quifqj Pot
)5 tifsimus e fi, ita iuftifsime dicere omnia St facere uiaetu *

CUm Ita cp Nero tabulis teftamenti Claudi) de medio fublatis, non folumdt '

rdtdristcftd- penum adeptus, fed etiam Britannica^ forores eius interfecit: q«« cn
mentum 1 Ne- calamitates ceterorum hominu facile deplor etfhuie autem Imperium a
ronercfdjjum . hocmodo fignificatum eft . Cum natus effer prima luce, antequam 101
Agrippm * de tus effe inderetur, radi) circum eum fulferunnqua ex re, tum etiam amnia
Neronis uatici ucrfQ ftellarum curftr,qui tum erat,atcp earum coniuncfiione quidam ait
mo ihftnum re lo s duo fimul praedixit, eum regnatum effe, St matrem necaturu . UP
ftonfm: cum A gri p pina intellexi flet, demens fiibito exclamare cepit, Me ueroi
Agrippina. . ocddatj dum regnet . Cuius quidem rei futurum erat, ut eammaxm
„ pccniteret, Sedpleriq* hominum adeo ftultifunt, utfibonafefperenta
pturos, quaj cum malis coniumfia fint, ftatimincenfi cupiditateme t *

„ quod peius efi, negligantteum autem id quod malum erat,aduenerit,a

,, grauiter 6^ molefte ferunt, ut fe maxime cupiant ab optimis quibuK^ie

5, abftinuiffe.Porro nequitiam St petulantiam Neronis Domitius paterno
Domitius pa- ex uaticinio/ed ex fuis St Agripping moribus praedixit. Non enim,inqult»
ter Neronis, fieri ullo modo poteft,ut ex me St illa uir bonus nafcatur.Progrediente 11 e'
Vaticinium de tQ tempore propter exuuias ferpentisad ceruice Neronis pueri inuentas?
poteiia Nero* uates praedixere eum ab homine fene magnam potetiam accepturum. ie '
p entes enim pofitis exuuijs,una exuere feneefiutem exiftimantur.Natns
rat decem St feptem annos, cum imperare cepitidcindc profecfius ad e%e '
citum, lecfiis ijs quae Seneca fcripferat,militibus,quantum eis Claudius u
dcraqpromifit.Qiiae aute legit in Senatu ab eodem Seneca feripta, tanta
Uim habuerunt, ut decreto Senatus infculperenturin columna argentea, a
quotannis cum noui Cofs.magiftratum inirent,legerentur . Quibus reo
Agrippina: im omnibus id agebant , ut tanquam ad certum quoddam prafferiptum Pjj '

‘ perium. me regerentur. Agrippina principio adminiftrabat omnia qu£ ad prine

tumf[?ecfiabant:ambo una exibant foras, fiepenumero eadem lecfiica^ ,
bantunquanquam illa magna ex parte uehi,hic confequi folebatiillatf1 »P ^
debat legatis , literascp ad populos, Qt principes, & reges mittebat. Qi1 ^
Seneca Nero- Cum diu" Tacfium effet, terre grauiter ceperunt Seneca dC Burrus hornme .
nis preeeeptor. pientffsimi,& apud Neronem maximae autoritatis. Horum alter pr#*0
nis militibus prxerat, alter docfior eius erat . Itacp commodam occafioj}
nacfii,huic rei finem impofuerut.Cum enim legati Armeniorum xstni^ '■*
ueileto? Agrippina in tribunal, ex quo Nero cum eis colloquebatur,ajc|^
dere,eamcp illi appropinquate uiderent, adolefcenti,utantedefcenac^

' St ad matrem excipiendam procederet obuiam , perfuaferunt . Cb]°n ^

n oh funt reuerfi,alia fimulata caufa, ne barbaris hanc labem ignominia^

Impcri) patefacerent:cumcp perfeciffcntpoftea, ut ne deinceps perrni^

tur ei cura rerum publicarum, ipfi omnem potentiam confecuti funt,q ^
quoufcp obtinere potuerun^omnia funt ab ijs optime &C iuftifotnie 3 p

NERO.

ra a.Nero enim ocium SC tranquillitatem uhc fecutus,non facile negotrjs
imp icabatur, eumqj illi uoluptatibus finebant indulgererut cum expieuif
e CrPlftaCeS ^UaS llne ma§no reipublicae detrimento, confilium mutaret: Nfm.k licentU
qua i nelcirent praefractos iuuenum animos,educatosq$ in fecura uolupta- etiam bona. cor
e> maxiuialicentianonmodo expleri non poile , fed ex ijs multo magis rumpuntur tn-
riof ^ K S Pnm^ tantummodo conuiuiafaciebat, cumlibidinofis luxu- &cnu'
ei sVpH' at> cre^r° e^nus erat, amabat* Sed poftquam nemo increpauic
no S f , v nem3necreipubh’caproptereapeiusadminiftrabatur, putauitie
n olum ea bene gerere, fed etiam pofle ijfdemin pofterum uti.Itacpce^
partim cotemnere3praefertim cum crebro audiret a familiaribus fuis,Tu
i*c pater is c' tu hos times ? ignoras te Caefarem eflef' tccp illorum potefta-
em habere, non illos tui? partim contendere, ne matri cederet,tum erube-
«re quod Seneca dC Burro prudentifsimis hominibus inferior efleuidere Nero Culigu -
Ul * denique omnia eorum praecepta praetermittere atque negligere, &£ ad mo-

^oresacinftituta Catj fe conferre : quem ut primum imitari ftatuit, facili- ribtuaccrude^
^tfperauit: exiftimans Imperatoriae maieftatis ac poteftattsefle, effice- “tate lon& fu~
*e nemini ne in pefsimis quidem rebus cederet . Qua ex re cepit, ut Pcrmt'

F eit, magnam pecuniam confumere,multa per iniuriam quaerere, multa
ou^111' ent)ere : nec emm illiberali animo erat. Cuius rei argumento cft, N eronis libera
(j/r° Cum ptftoriano militi,qui libros imperq cius adminiftrabat,dari iuf-
t2epeccntfesicftemum,eacp Agrippina,utipfum intuentem fummam tan-
fetn Cuni,acP°cniteret,uno in lococoaceruafTctjinterrogauit, quantum eF

, cognitacp furnma, eam duplicari iufsit. Non enim putaui, ^«mNcro-
cftev 3 metam exiguum munus dediiTe* Id uero multo magis perfpicuum
bati n?aSni'^dine(umpttium,qups'fecit*Siquidemthe(auros quos habe-
Itao*^"10 regio, ita exhauOt, ut eiftatim opus fueritnouisredditibus.
g^on folum exegit noua uectigalia, fed etiam inhiauit locupletum & rodig^tM
Sed tatl^us5 quas per iniuriaabftulit a multis, eorumcp nonnullos occidit, peronis.
ni C *m ^efo in fumma talis fuerit, fupcreil ut de fingulis eius facftis dica-

* An primis igitur curfu dC certaminibus equoru delectabatur, ita ut ob E< 1 ^ MOori-
nnn ?Ufamin%nes equos uictores, & iam fenio confectos ftolaforenfi bMpnmuut-
QyamXem mh0mfneS cos^°"eftaret P^uniaftipedtj loco.

cl“n=.ur,W CU™ Rr°Pter hoc NcronlS ftuJdlUnm’'1 qU K1 r°S a'o ^ntUrna roncinjlm*.

hus ~r £.uPerb e extollerentur, ac proinde Praetoribus fepeaTConiuii

mercedUeS lniunas facerent, Aulus Fabricius Praetor uti noluit illis, iufta
re Dm Pe CUn? quibufda certare recufantibus, fed canes doctos currus age- CanibiMpro e-
tim cui>r^U j ,lntro duxit . Quo facto qui albo, quicp fuluo ornatu erant, fla- luj* ln <*rtami
US .m*ferunt : cumcp prafini &C ueneti nihilo magis exirent, Nero MMUJU ^
terferebC<^ AS Pf0P0fult>ltaqueludi Circenfcs peracti funt Interea graui- Circenfcs ludi r
lertiin rJ^ ^^ppina, quod non amplius in eos qui erant in Palatio, prae*
auioreNp^te. 1 ^cn imperium teneret. Fuerat Acte empta ex Afia, cuius Afte,mmcr.

_ _ _ * ^ _ _ ^ i ' * C : \ : o> rQ-o i t i ^

fabantur ^ens.5 Primd admonere Nerone conatur, eosen qui cum ipfo uer> Agrippmx^,
hil profic3£art^muerb eribus caftigat, partim procul amouet. Poft ubifeni- ^cr0^ cxJ?c~
tanquam n^^n0u^t, mu^t0 gtauius tulit, aitcpvEgo te Imperatorem feci: °*

^Um imDp • let Principatum arbitratu fuo adimere : nefeiebat enim fum
^ detulit ^ poftquam cft a priuato alicui delatum, ftatim delicerc eum
>et ad eum qui accepiqcontra eum qui dediqtransferri.Tum Ne

V a ro

?o8 XIPHIL.' E’ DIONE

iritmicui i r o Britannicum ucncno fuftulitjcuius corpus ut uidit propter uenetiuffl w-
NcroMc uenc - uore decoloratum efte,gypfo oblinendum curauit: cum cp per forum eius
nofublutus. efferretur, maximo imbri de coelo omne gypfum, quod adhuc molle St tc'
nerum erat,fubiatii eft, ut nefarium fcelus no folum audiretur ab omnibus
fed etiam apertum ante omnium oculos poneretur.Poft haec incipit palam
mfanirc,multa domi, multa in fuperiore parte urbis, nodhi atcp interdium
titanslibidinofe facere, in cauponas ingredi, St utpriuatus omnialoca pef'
uagari. Qua ex re multis uulnera St graues iniuriae inferebantur . Iam fliaoj
Neronis in A- palam St aperte inimicus erat,fiebatq$ ex eo, ut multa, quae quotidiefereco
grippinam mu rra fe dicerent facerent' uc, proferrentur extra Palatium, licet omnia in ote
trcm odium . uulgi non uerfarentur. Multa uarie dicipnultacp conijci ex utriufque neqtfj'
tia atque libidine folebant : nam qua: facfta fuerant nunquam, pro fadh's
uulgabantur: quaecp aliquomodo credibilia erant, pro ueris credebantur
Tum primum multi cum uiderent eam abfquefatellitibus, cauebant,nei^
<fh' obuiarn cum eafermones conferrent. Quod fi quis ei aliquo cafaatquc
Ludi,<ttc • tdu- fortuna occurriffet,ftatim nullo habito fermone difcedebat. Per id tempaS
rorum fpeftu- editum eft fpectaculum, in quo homines in equis infidentes, magno c ut
cuU i Nerone atqueimpetu in taurosfacfto, eos occiderutnum ab equitibus ftipatorim1
editu. corporis Neronis quadringcti urfi cum trecentis leonibus haftis transi
funguiricp equeftris ordinis triginta munus gladiatorium obierunt» Curn
Neronis libido autem haec aperte faceret, tum occulte nocflu per totam urbe dcbacchaba'
ut^crudelb- tur: muli eribus pueriscp ftuprum inferebat, fpoliabatcp eos qui fib ifieren*
tus. obuiam, percutiebat, uulnerabat, occidebat, Cumcp harc faceret, putabo

clam homines eftbpropterea quod uarijs generibus ueftiu St appofi tisW
mis uteretunfed ex comitatu fadisq; facile agnofcebat. Nec enim effeta*
fiis quifquam tot St tantas res fecuro animo iaccre.Nam domi eflcnullh^
Hero uUontu tum erat., Nerone in domos atque oflicinasinfultanteJtaCR Iulius Monta
no uxoris cuU' nus Senator commotus uxoris cauia, fa<fto in Neronem impetu, ei mm^
fu , uerberibus plagas innixit,ita ut per multos dies in cofpecftum hominum non uencrlt'
truttutus . Qiia: res Montano nullum damnu attulit, cui Nero ne iratus quidem ofr]'

nino fuiftet,etfi putabat ieiniuria accepiile,nifi.ipieueniam perliteraspetl
uiilet. Qyibus literts lecfhs Nero ita reipondit .* Non ergo percuffor
nis feipfum uita iam ipoliauitr" Cum autem in theatro fpccftaciila praebe1^’
primum eodem theatro derepente aqna maris expleto, in qua p ifces
Nuuuk Perfu- lia animalia natabant, bellum nauale Perferum cum Athenienfibns ieCl *
rum cumAthe deinde fubito aquam eduxit, exiccato'que folo rurfum multos pedi*&
nienftbus bel- non modo binos, fed etiam confertos paribus utrin que numeriscong1'^
lum. di iuisit . P oft haec fecuta funt certamina iudicialia : ex quibus

Seneea. tauerunt multi interfedi funt. In his Seneca reus fatfus eftmultorim1 ce

Itd » r « _ * . - \]2lC

Seneca uitu
longe turpifib
mu.

ta lerum, fed praefertim, quod cum Agrippina rem haberet. Nec enim f*1 ^
re folum, fed in plerifqj alrjs contra facere uifus eft, quam philofophaba*
Cum enim tyrannidem improbaret, tyranni praeceptor erat: cum cjMnJH ,
retijs qui cum principibus uerfarentur,ipfe a palatio no difcedebar.A*1*
tatores deteftabat,cum ipfe reginas coleret St libertos,aclaudationes<T f
Septem mitliu rundam componeret.Repraehendebat diuites is, cuius facultates erant :t
quingenta my millies fcftcrtiurmquicp luxum aliorum damnabat, quingetos tripodas»^
“ J ' buit deligno cedrino, pedibus eburneis, fimiles & pares inter fe, m

ccenabat.Ex quibus omnibus ea quae funtijs cofentanea,qua:qs ipff
nofe fecit, facile intelligi poffunt» Nuptias enim cum nobilifsima at<^-1

riudes drueb-
murum.

n. r . f NERO, 5 09

Slma jcfemina contraxit:dele<ftabatur exoletis, fdc^ Neronem facere do
uei at3etluntea tanta fuerat morum feueritate,ut ab eo peteret, ne fe ofcii'
uius 0*1 ^ Ue Una ^ecum ccenandi caufa difcumberet.Cum Nerone M.Saf
nfM - tanca morum fimilitudine &t focietate fcelerum coiunchis erat,
ei n I^01? d^bTume quoc^ Cafarem uidebis . Quod dicfiu
^V1 °jl , > tantum Nero refpondit, Teuero, inquit, ne confuiem quide
e 0 * Pluic Sabinam nobilem fceminam abducfiam a uiro , uxore dedit,
ne”1 iv? UtercP Panter rem habebat . Cuius rei caufa Agrippina metuens,
fa^M ^eroni nuberet, ualde enim amare ceperat, facinus nefarium eft auv
* am quali non elfet fatis graue diefiu, quod Claudium patruum prafri^
oVf.cluibufdam &libidinofis afpecfiibus atep ofculis in amorem fuum i! le^
1 et5tl^tauit eodem modo Neronem fub fuam poteftatem fubijcere:quod
uei e lactum fit, an propter mores eius confictum, pro certo non habeo:
^ uer° refero,qua uerfantur in ore omnium, fcemina aequalem dC fimilem
^grippin^ ob hanc caufam maxime abeo amatam fuilfe : ad quamallu^
r5ns> atcp rem alrjs aperiens, dicebat fe cum matre confuetudinemhabere.
ac cognita re, Sabina perfuafitNeroni, Agrippinam de medio tollere, q>
fa diceret ei infidias parari. Ad id facinus quoque, ut a permultis fide di^
fcnis hominibus dictum eft, Seneca eum incitauit, fiue crimen a fe deriuare
cuperet, fiue JSJ eronem ad nefariam eadem faciendam perducere, ut cum
tim m Ce*ernrn^ dij hominescp perderent. Quod facinus cum palam facere
n • pollent eam clam ueneno tollere (cauebat enim diligenter o^

c Y ' Curncp uidilfent in theatro nauim per fe dilfolui, ac belluis quibufda
cjjp S1S?rud'um integram &C firmam confifterc, alteram confimilem huic X'
q 311 1UiSit.Qiia naui adificata Agrippina maxime foueri,& quibufcuiv
hilf re°Us Poterat,coli cepit, ne auid fu/picata caucret. Sed cum Romani
raccre elfet aufus , nefcelus diuulgaretur, procul in Campaniam profe-
meS C* 3 accePtacp matre in ea ipfa naui magnificentifsime atq$ iplendidifsi
uti °rnatanauigauit.Id faciebat ut ilia in reliquum tempus eodem nauigio
^ ClIperct.Ciimcp Baulos uenilfet,magnifkcntifsimacouiuia per multos
tfsCSe§f‘t:m his matrem amice & beneuole accipicbaqfimulabatcp fe abfem
eiUs magno defiderio teneri : prafentem ofculabatur , petere iubebat fi
uellet,ei^ multa ante quam peteret, concedebat. Poft coena tempus
nus 1 rnoc^e earn firmma beneuolentia complexus, atq; oculos eius dC ma-
CUr 0 c^3tus , comitatuscp abeuntem dixit, Meamaterualemea caufa, 8C
eam 1 3 ^fudine tuam, ego quidem certe tua caufa uiuo & regno. Poft hac
111 ^ lt Aniceto liberto , quali is eam domum deducfhirus elfet in na^

turas t m *U^ra ac* intentum eius comparatam elfe diximus.Sed mare has fu
rn fcei la?0edlas inleperferre non potuit,neq$ celare diutius fraudem nefa^
tanlcneils * Licet enim dilfoluto hauigio Agrippina in mare ceciderit , non
Lcinca10^113 cum in tenebris elfet, & plena uini, ac nauta remis

r,tlt)tanr utcrentur,ut Aceroniam Pollam, qua una nauigabat, interfece^
fimulauft Ca^ua & incolumis euafit, Poftquam domum ucnit, omnia dif
ritermif' * neC enim Pare^ecit infidias, fed nuncios de ljs rebus ad filiu cele^
cum dl’ Jt5*^Uas ^1 cafu & fortuna dicebat euenilfe, quodq; falua ellet, ad
Puniuit f^mi'ftere. His auditis rebus Nero impotenti animo nuncium
nautis ad an^uarn ad fe interficiendum uenilfet * Mox Anicetum una cum
diditu Uerium mafrem ireiubet, nec enim hanc eadem Pratorianis cre-
°s utuidit Agrippina, cognouitqj quamobrem uenilfent, repente

V 3 de

M .Sdluiuf fimi
litudine moru
dc fcelerum [0
cictace N eroni
perfimilis.

SdbimSxluij
er N eronis Vn
peratorii uxor
communis.
Nero qua ra¬
tione cum mx-
tre confuetudi-
nem babuiffe
dicatur .
Sabina*

Seneca ittcaiu
fa quod Agrip*
pina d1 filio fit
interfitia.

Neronis in Ca-
pania cum ma*
tre Agrippina
nauig.it 10.

Agrippinam,
fidiad filio
ftruftce.

Polla Accro-
niainteritus.

Neronis in A- \
grippinam ma
tre magna im¬
pietas.

^10 X 1 P H I L. E' D I 0 N E ’

delecto defiluiqdifdftacp uefte denudatacp aluo,ait:Hanc tu percute Anf'
A .grippittd in - cete, percute, quoniam peperit Ncronem.ltaq* Agrippina Germanici nlia,
terftcitur . Agrippae neptis, Augufti abneptis, a filio fuo cui regnum detulerat, & CU'
ius caufa praeter alios multos patruum quoep necaueraqinterfeda eft.Nc^
ro poftquam accepit eam mortuam ede, non crediditmimirum propterma
gnitudinem temerari) facinoris diffidebat. Itaqj cupiuit eam uidere, &de'
nudatam penitus confpexit, tum uulnera eius contemplatus, nefarium fer'
monem habuit plus quam caedes fuiflet : Nefciebam , inquit , me tam pd'
chram matrem habcre.Deinde pecuniam dedit praetorianis militibus,uiue
Heronis ad Se licet ut multa facinora ei u filem generis libenter facerent: fcripfitq? ad Sena
Mtmhter* . tlim hterasfin quibus praeter caetera enumerabat, quot fcelerum confeia n'
bi fuiffcqab eaq? fibi infidias efte fadas,atqp in eo deprf henfam, mortem ii'
bi confciuifle.Qiiibus literis mifsis ad Senatum, ille nodurno tempore tan
Matt fibi con- to metu conturbabatur, ut de ledo repente profiliret, interdiu perterret
fcuw Nero , u- ciebant eum tubicines auditi bellicum canere cum maximo tumultu, qu0
bique periculu in loco Agrippinae offafepulta erant, cjuamobrem alio migrabat. Cumq?1'
imminere exi - bl' idipfum ei accideret,pertcrritus,alio proficifcebatur.Ha!C dum Romam
nun ciarentur, caecer/, etfi erant indignati, gaudebannputabat enim obeam
caufam eum omnino eiTe perituru .Senatores uero eundi feiftis operibn5
Neronis laetari fimulabant, cogratulabant ei, decernebant^ multa in
P.ThrafeaPx* bus fe putabant ei gratum faduros. Vnus P.Thrafea Paetus, etfi uenitmSe
tus. natum, ac legi epiftoiam audiuit,tamen prius furrexit,quam aliquid flatt#-

retur,exijtq3 foras, pro pterea quod ea qugucllet, dicere non poflettqu# 211
tem pofiet, nollet.Caetera egit in eandem fententia : nam ita dicere foieban
liberta rum- Si me tantum, inquit, Nero interfedurus cflet, aliquam tribuerem adulato'
m umbonum* nblIS elus ueniam : fcdfi eos a quibus maxime laudabatur, fufiulit,fublatU'
nisfy cur oportet fruteta turpiter dC feruiliter mori, cum munus nattf'
Melius esr re- rx explere liceat retenta libertate .'Deme enim, inquir/alicniis fermo hy
tenta i ertdte bebitur in poteerum : de rjs nullus, nifi tantummodo eos interfedosduif
mori,qumjer fe.Cumcp Thrafca efTet eiufmodi, tum ita de fe dicere folcbatiNero mepC'
ut cruiur , teft occidere,laederc quidem non poteft.Ne-ronem in urbem ucniente,

tre interfecfa,omnes publice colebant.priuatim autem quotiestuto 6flibc
Culem, xz loqui poterant, carpebant 5C uellicabant. nam culeum in quadam teattf*
Calumm* in , 'pilus de node fufpsnderunt, ut ex eo fignificarent, Nerone in culeum c°n
Neronem. i]d oportere, expofueruntq* puerulfi in foro, alligata ad eum tabella, in op*
feriptum erat:Non te tollo, ne matrem occidas ♦ Regebatur in plerifqnc^
cisfcriptum,

Nero, Oreftes, Alcmaeon matricida
... Audirelicebateos qui ita diceret, Nero matrem interfecit, eosq$ multi df'
ferebant, magis ut Neronem criminarentur, quam ut eis interitum afferrCt'
mm ^ Cuius rei ipfe nullam poenam repofeebat, ne fama magis omniumfertTia/
Prodigia hor- nepercrebrefceret, uel quod Termones habitos de rjs rebus contemni
rendi poft A- Caeterum in medijs facrifictjs, quae Agrippinae caufa fiebant decreto Seni'
grippipam in - tlIS, fdl omnino defecit, adeo ut teeltauiderentur. Praeterea elephanti, fi1**
tcrjviiam uifa. currum Augufti egerant, in circum ingrefsi, cum eo u%,ubi Senatores te'
Domitu debant,uenifient,non ultra progrefsi,conftiterunt. Et quod maxime co0i)
mors, ccre licet diuinitus accidiffe, coena, quar ad eum perferebatur, tota fxAtninf
Mare R auou deflagrauit, quafi harpya quadam cibos ei eriperet. Porro Domitiam ^
n*t€' tam fuam ueneno fuftulit, ac bonis eiiis.quse Bafjs, dC in mari Rauennatf &

1 1 * rani,

N E R °; fit

^nt a Iatis,inijsmagai(icatrophafa (latuit, quae ad noftram xtatc uigenr.
j- os maximos &C magnificcrifsimos in honorem matris fecit : nam limul
introdV^ UC t^eatris complures dies feftos egit. Qjjo tempore elephas Sex theatra.
u cl U|C US in t^le?trum > In fummum eius fornicem confcendit, atq* inde Elephas junam
tuens lominem in fune ambulauit.id uero turpiisimum uifu atm grauifsi huius,

- m mt,quod uiri foeminajqgnon folum equdlrisXed etiam Senatorii or Spectacula a
t lsin 0rcheftram, & circum, 8C amphfteatrum ingrefsi funt, ut homines NrroWtf m A*
pi simiat^inhoneftiisimi.nonnullicBeorumtibns cecinerunt.faltaue^ &rlPPin£
ntjtragozdias Qc comoedias egerunt, citharoedi' fuerut, equos agitauerat, trj? honorm
_ ,uas 0cciderunt, munus gladiatorium obieruntld multi fecere uoletes, e lU'
p U ‘ y ^ fent oo tempore ueteres dC iiluflrcs familiae Furij, Fabij,

oret), valertj, cartericp omnes,quorum trophaza atque templa confpicio
antur, ea de inferiore loco facere, quaeneab alijs quidem hominibus fieri
jnquamuifa fuerant Jtaque uicifsim digito commonfh-abantur.Dicebanc
cnjP\ ^ace^0nes, Hic eft nepos Pauli:Graeci autem, Ille Memmrj: tum SF
u i aiebant , Videte Claudium : mox Epirota, Vos uero Appiuuidete,A- N eronis m<t«
^cici Lucium offendebant, Hifpani Publium, Carthaginefes Aphricanu, Z^ficentia,
omanuiero, omnes.Nam haec exordia turpitudinis fux facere uoliiit,
x\' CUm ederent ij qui mente praediti eranr, tum etiam propter magnF
tifs mCm ^umptu«ittgomifcebant . Etenim magnificentifsima quaecp dC lau
rnaj^a> Suibus homines uefcuntur, cretcraq, omnia preciofifsima, equos,

^ufda^H5 Ue^11CUla> arSentum, ueftem ditierli generis infignis &C notis quF
in fin ^ • at: wciebat enim ad plebe paruos globos inferiptos, tanquam
baturOIS eorum aliquid inefTer,& ut quifq* fignurn coliegerat,ita ei Wgie
niinia liam°^rem cogltabat>eum qui tantos fumptus faceret ad lgno
abfti jUu 0 m°do lucrifaciedi caufa ab indigniisimis et infoletifsimis reb.
lcnt ^ore* Pofthaecuifis nonullis portetis, arufpicesrefpodcre,in- Portentamor-
au m Neroni denunciari : dedereq* ei confilium,ut in alios id periculum tcm mi
F1Cereret; 411* ex re coplures interfecifiet fubito , nifi ei Seneca ita dixiflet; niU”tu-
0cc- IncFnt> quamplurimos occidas, tamen non potes fuccefforem tuum ^“7 Scfjf~
f0n-oere* * unefacrificia pro accepta falute,ficuti dicebat,fecit,forumcp ob-
«-■tfeftUn?,q"oduno uer^° macellum dicitur, dedicauit. Poft haec celebra- \uucLliafiftj.
qUa, t a a*tcfius generis , quae dicuntur Iuuenalia : ea propterbarbam cius, 0b barfc Nc-
i^closT1 ^nrniani rak fuerat, fadf a funt: cuius pilos in fphaeram auream con ronis primum
mis no}°rr^a?lto^no con^crault.His ludis interfuerunt multi, fedinprF rufam inftitu-
nobilifc 1 1 Slmi uiri. cuius rei argumentum eft, quod Aelia Catula farmina ta.
faltauic,lrria atcp ditifsima,ac iam graqdis natu (nata erat annos octoginta) At/m Catula,
facere ’rC'eter^ Sui propter fenedutem 8C morbos praecipue nihil poterant
ob easV 1Cffas canebant.Se enim exercebat unufquifcp ut poterat, crant»^
bt,adoi!r C”0^ coftitut^,quas frequentabat clarifsimi uiri, mulieres, puel Saltatio iUe-
Pr^bere Cjntu^1>uetul^,fenes. Qpodfiquis non poffet aliter fpedaculum rone wiUiuta.
^5, Nero pe c^0reasibancumq^ multi pudore addudfi, ea facerent perfona
'Unibus gteriteP0pulo> a^ eis perfonas auferebat, eoscp patefaciebat ho*

"ni,-c^terf U<a ^Uos Pau^° ante magniftratus gefTerat. Tum illi prajfer^

primorum^ mortuos beatos effe aiebant. Nam eo anno magnus numerus
oni mf^j/ ^minum mortem obierat, atep eorum nonnullos accufatos Ne Nero morehL
at extrem S . milites lapidibus obruerant. Quoniam autem oporte* Brionu in the.t
Pallioniiu princ,P*)s refpondere,ipfe quoque Nero in theatrum prodrjr, trum prodit ,
°ce nominarim citatus, Steritcr, Csefar in fcena habitu citharoe-

V 4

$

512 XIPHIL.' E' DIONE

di.Qjimetiam ipfe Imperator dixit, Domini mei audite me libenter, EcM
Attis, guirus cecinit Attin quandam &C Bacchas coram magno militum numero
Bscchtc. 5/ uniucrfo populo,quantum fedes capiebant:etfi,ut traditum cft,tam Par/
fljjl-ntdtores ua obfcuracp uo ce erat, ut rifurn fletum cp fimul omnibus excitaret, Afsme/
Neronis. ]3ariC Ci' Burrus & Seneca, ut magiftri , fuggerentes aliquid : cum^ dixinet,
plaudebant manibus &u.edim entis, ut reliquos ad idem faciendum mdm
A uguftalcs mi - cerent. Erant ob eam caufam parata quincp millia militum, qui Auguuaie
lites. nominati,incipiebant eum laudibus extollere:poft hos exteri omnes inW

ti acclamare cogebantur,uno Thrafea excepto, quinunquam eiuifus eita '
fentirirreliqui atq3 in primis nobiles uiri ffridiofe fimul SC ingemifeentes 0'
mnia comprobabant, quxab Auguftalibus ditffa cifent, atep una fimulata
lxticia conclamabant. Tum licebat audire, qui ita dicerent, quam pulcnei
Epulum Nero- Cefar, Apollo, Auguftus, unus ueluti Pythius, nemo te per Cxfarem uindt
nis. Cariar . P eradas his rebus, populo epulum dedit intra naues , in eo loco,m

quo ab Augufto bellum nauaiefadu fuerat, Indemedia nodeperfofrim
in Tiberim nauigauit.Hcc funt facff a propterea quod mentum pilisnuda /
Neronia certa fenpofteapro Elute ac diuturnitate Impeti) fui (lic enim edixit) certamen
mina. quinquennaleinftituit, quod appellauit Neronia, cuius caufa gymnahun

xdincauit, in cuius dedicationeEquitibusacSenatoribus oleum gratis di'
ftribuit.Hic coronam obtinuit citharoedorum,quos ipfe non uicerat,c?tc'
ris omnibus, ut indignis uicfloria iudicatis. Itacp reliqux citharoedorum en
ronxadeumex omnibus certaminibus, quafifolus uidoria dignu sefet»
^omms erue poftea mittebantur . Dum hxc Romx geruntur , in Britannia gratiis cafus
tifcmi finges accidit, duabus urbibus expugnatis , & ocfloginta millibus ciuium R011ia'
in B nunnu a norum aut fociorum peremptis, ipfa infula alienata. Qux clades a mul^c
muuere mata» illata cft populo Romano, ut maiore ignominia afficeretur: ea® antea dft**
nftus denuciaia fuerat, Nam in curia barbaricum murmur cum multo riE>
&C tumultus in theatro cum magno flictu audiebat, cum ibi nemo liomin®
loqueretur aut lugeret. Prxtercaxdes quxdam infra aquam Tam efis^^
ni) uidebantur5denia Oceanus inter eam infulam 8C Galliam fanguinol<m
tus mundauit, Caufa belli fuir publicatio bonorum , qux cum cfletptf**'
Decimus Ci' ri) s eorum a Claudio remifla, Decianus Catus eius in fu Ite procurator
tus. bat eam renouari oportere . Ad hanc caufam ac cefsit, quod cum cis inui«s
Seneca quadringenties feftertium fub magnis ufuriscredidiffet, eam fan'

1,13111 °^nrn) flm$ !r3gna Ui arcI3 u*ol^tia exigeb at:m axim e uero
^perfilafit^ut : bellum cum Romanis gererent, Bunduica Britannica
mina, orta frirp e 1 egia, qux no fblum eis cum magna dignitate praefuit» E®
etiam bellum omne adminiffrauit, cuius animus uirilis potius, quammuH^
Bunduic£ fex* bns erat. Compaiato enim exercitu ad centum uiginti millia hominum» m
minee Britanni tribunal fadum ex terra paluftri more Romano confcendit fcemina pr°ce
ce contra R 0- rifsimo corpore, forma h o n eff iisi m a , uul tu feuer o, uoce afpera,capih° lia^
manos uirilcfa prorni{fo fuluocp, nam ad nates ufq3 dem Tus erat:ferebat magnum toj'

anus. quem aureum, induebatur^ tunica uartjs coloribus diftinda &finuoM*

' inde craffa chlamydc:cumcp ita ueftira effctfemper,ac tumhafhm quoqg

Oratio Bundui haberctin manibus, ut ea omnes perterrefaceret, in hunc modum dixit T'
c<e. quidem uos re ipia perfoafos effeputo, quantum libertas zmecclhtfer^

Libertatis co. ti.Nani fi quis ueftrum ignorans, utra melior eiTet, blandis promifsis p°'
mendatio. puii Romani deceptus iit, nunc quidem certe utram que experti,

» tum ueftrum agnofcerepotuiftis, quod externam dominationem antep^

fuuu*

NERO.

uu is moribus St inditutis patriae * intellexiftis prof ecfto, quanto prsedan- <«
ior itlibera paupertas opilnis,quadnferuitutepofsidetur. Quid enimeft £«
ecro tam turpe, quid tam moledu hominibus,quod nobis, ex quo teni/ «
pore Britannia ab illis primum conipecda ed,non acciderit c' Nonne maxi- £c
™ls at(? ampHfsimis facultatibus priuati fumus C' nonne reliquorum tribu- <c
penciimusc' nonne pr£ter caetera quae damus, St agros quos colimus, ad «

^?rum utilitatem, nodrorum etiam corporum omnia tributa conferimusc' ££
t quanto melius fuit, femel fortunatos ede, quam dedis falfiscj* nominibus ££

1 ertatlsfingulis annis redimdquanto uero honedius mortem occumbe- ££
re3quam capita tributaria circumferret Sed quid ego lda comem oro, cum c£
per illos nc mortem quidem liceat immun es cum uita commutare. Etenim ««
quot St quanta penfitemus mortuorum nomine, omnes profecdo fcftis. «

^umep tj qui feruitutem feruiunt apud alias gentes , morte liberentur , foli «
populo Romano mortui uiuunt,quaeftus & compendi) caufa. Quid quod «

Aliquis noftrum pecuniam non habet ( quomodo enim aut unde habere «
pofsit t ) denudamur, fpoliamur,taquam interfecdi fimus^Quam uero con ££
nnentiam eorum expecdamus in reliquum tempus, qui nos a principio ita «
traaentilliberalitert cum tamen omnes homines, feras belluas, quas £>ro- «

Xlme ceperunt,fouerefoleant,& blanditijs delinire.Sed nos ipfi, ut uere di Britanni feriii-
^am, autores fuimus malorum omnium,quieisprinripi6pedcminhacin tutis fute funt
ia P0nerepermifimus:qui non eos dat(m,ut illum Iulium Cafarem expu Stores*
fttus:qui non ij s, cum adhuc longe ab elfent, ut contra Auguftum St Cali- ££
l . am cg!mus, nauigationemtentatam periculofam ede odendimus.Nos £C
^aurtaritarn infulam, uel potius continentem ac quodammodo circum- tc
biM p U1^am ^ PcParatam habitantes, tantumqj Oceano a caeteris gentis Anglitpm
s auiundi, ut alias terras, aliud coelum incolere uideamur , quorum no- «
cnnefapientifsimis quidem eorum plane fuit cognitum : nunc cotempti «
^oncnlcatic^ fumus ab rjs,qui omnino praeterquam alijs fuperiores ede, ni- cc
Aagere,nihilmoliriuidentur. Quamobrem 6 ciues, amici, St propinqui, a
e§° omnes, cum eandem infulam habitemus, St commune nomen ha ce
aJfmi^propinquos puto nunc quidem, quod antea non fecimus, ac dum cc
cied* kertatlS memoriam tenemus, quodnobis dignu ed, cenfeo eflefa- Cc
lina Urr,5.ut non dolum libertatis nomen, fed etiam uim St fada poderis re- cc
^oftr^f US‘nam ^ nos honefte St liberaliter educati, prorfus obliuifcamur cc
Neci}32 e^citatls,quid eos nutritos in feruitute faeduros ede fperamusf' <c

bea^11^ h*c a me idcirco dicuntur,ut hunc datum, qui nunc ed,odio ha- cc
tuatis f ' l^ls enim ) nccP ut ea duat n°bis euentura funt, magnopere me- cc
quodfc men<m metuidis)fed utuos laudibus afficiam, agamcp gratias, cc
mihi at 1 U0SIP^ omnia, quae necedaria ede uidetur, facere datuatis: quod cc
nos met U°kls *pds promptis animis opem feratis, quodcp uobis Roma-
nonf0rrUen^OSede non putetis.non enim plures funt numero quamuos, Britani Roma
eft.o!°res,1(% intelligi poted ex galeis, thoracibus, ocreis, quibus mu- rcbutbcl

das eXcutT'5terca ex agger^*^ muris St fofsis, quas fecidis ad propellen- ‘cw on&e fmt
quam pu^°nes^odium:quandoquidemmaluntexcurrere timoriscaufa, i°rtlorri*
excedimJ*n*r c COminus, ut ed nodra confuetudo. Quocirca tantum eos ££
eorum ar S Ulr^usJ ut tentoria nodra muris eorum tutiora, St fcuta omni £c
COs P°*10,ra putem. Qua ex re, fi apud nos erit uicdoria, facile £c

tuerirmlstnus:^.uerp a^dua neceftitas obuenerit, effugiemus. Quod fida- £t
nos aliquo recipere, denos in paludes abdemus St montes, ut ab ££

ijs

514, XIPHII, E‘ DIONE

» i)s inueniri,aut capi' nequeamus. Illi uero grauitate 8£ pondere armorutnv-
» pediti, neq? quenquam noftrum infequi poterunt, neq3 fe in fugam con ei'
re.Qtiod ii excurrent aliquando, mox ad certaloca perfugient, inqnx a
quam incaueam a nobis compellentur.Quibus in rebus cum multo no

Britannorum inferiores fint,tum maxime, quod famem, fitim,frigusJcaloremperlerreno

frugcthU f. bifcumpariternon pqfiunt:umbra,tecfio,fuba(fio’cibo,uino,oleo,itaiin '

33 gent,utfi quid eorum deficiat, moriantunnobis autem quaeuis herba
33 dix cibus elhquilibet fiiccus,oleum:omnis aqua,uinum : omnis arbor, o*

33 mus.Adhpclocaipfanobis funtfamiliaria&quafifocia adbellugeren u»

” illis incognita dC inimica.nos fiuuios nudi 6C nates tranfimus, illis nenaiU'
bus quide facile trarjciunt.Itaq? quod felix fauftumcp fit, contendamus m
33 eo^c6fidenter,oftendamuscp eos, cum lepores fintat^uulpes, temere c
teporis oWn. nari canfo# & lupis imperare.Hgc cum dixiflet, lepore e gremio dimim om

>3 nis capiedicaufajquipoftqf profperc^pcefsit,umucrfamultitudo laetanti •

33 animis coclamat.Tum Bunduica pafsis palmis, Gratias ago tibi,inquit, '

33 drafte,tecp mulier muliere inuoco,n5 baiulis Aegyptijs imperas, ut W '

33 crisrno Aegyptijs mercatoribus, ut Semiramis ( haec enim iam a
33 accepimus) nec rurfum populo Romano,ut paulo ante Meflalina, poit '
Bunduica in grippina, nunc Nero, qui nomine uiri appellatus, re ipfa mulier eflridqj c
Nerone horni- eo intelligi poteft, quod uoce &C cithara canit, quodep ornatur muliebntt j
nem effcemin<i Brit5nis hominib.imperas,qui no agros colere, no opifices effofed

tifiimti colum- gerere optime didicerunt:qui cum ctetera omnia, tum liberos bC ux°re
. ma’ 9 * comunes efie inter fe putant, atq3 illae ob eam caufam eandem uirtute cuiu
^rim mores mar^us exercent. Cum igitur ego apud huiuimodi uiros atep foeminas W
domnorum gnum obtineam, peto abs te eorum uiefioriam, falutem, libertatem con^J
luxus atq;mol uiros contum eliofos, improbos, infatiabiles, fceleratos : fi uiri appella*^
lidesl funt homines,qui calefactis aquis lauantur,qui laute 3C opipare epulantuh
uinipleni,unguentis delibuti,molliter cubantes, cum pueris,atcp ijs exote'

„ t is coeuntes, cithar cedo 6>C quidem malo feruientes.Nonmihi,obfecro,n°
„ uobis inrelicjuum tempusimperet Neroniaaut Domitia,fedillacanen^
„ dominetur populo Romano . dignus efi: enim huic mulieri feruire,

„ tyranidemlongotemporisfpaciofuftinet.Tuuerd domina ut nobis 1° ^
„ femper adfis, a te uchementer peto.Haec atq* alia huiuimodi cumBundn1'
ca in concione dixifiet, contra Romanos omnibus copijs co tendit, qul Pf
id tempus Imperatore deftituti erant, quod Paulinus eorum Imperatot i

MottiinfuU Monam, quarinfula eft finitima Britanniae, exercitu duxerat, quam obte

Bunduica duas urbes populi Romani expugnauit, atque diripuit, in &st
Bunduica in caedem infinitam,ut fupra dixi, fecit . Captis autem hominibtis,omnia q11
hojies magna grauifsima efie pofiunt,facfia funt . Id uero efi: crudelifsimum atque im111
crudelitas. niisimtfquod foeminas nobilifsimas 6<: honeftifsimas nudas fufpenderun >
excifasq} mammas earum ad oraipfarum coniuerut, ut eas com edere tn
rentur, earum qj corpora porreefia in longitudinem, palis praeacutis tran
xerunt.Qjiae omnia faciebant contumeliofe, dum facrificarcnt in fuis
VdutmC i mpe- piis, dC epularentur, dC maxime in luco Andatesific enim uiefioriam aPP^
ratorisresge- bant, camcp colebant fiudiofifsime. Paulinus, quiiam Monam fubcge
ft*. ftatim ut Britannicam cladem intellexit, ex Mona in Britanniam reuatng

uit.ls belli, quod cum barbaris erat, fortuna tentare ac periclitari flibito
luit, quod eorum multitudinem 8C uecordiam timeret: rame cum pngn^
in tempus magis idoneum diffcrrequbiinopiafrumentilaborarecepn^

« N E R 6.' . "

antibus ac urgentibus barbaris coartas efi contra uoluntatem fuatri prx-
m. cum Cls comittere . Bunduica, cuius exercitus erat ad militum duceiv B unduic<e con *
atijgmtainill^ curru uehebatur,fuosq3 porrerta in longum acieinflrue- traVadmm
a ‘ au^nusJ qui neque extendere ad eandem longitudinem fuam phalan ducem Roma*
oCm poterat, neque enim Romani inftriirti finguli fuffeciilent,ade6 nume "orwm res Sc/
cadaUC1°reSeiant:ne^lIerur^um^mu^ con^1gere>ne cinrtus ab hoftibus P**
uaj. 5retur : tandem audarter exercitum in tres partes diifribuit,ut fimul in
oc,s pugnarent, fingulascp partes confertas denfasqj prxfiritit, ne fa^
DirAn§^tUr-Dum cos in^rult^ certis locis collocatdta cohortari inci-
P i ♦ Agcdupnquit,comilitones dC Romani UMi,oftedite his peftibus,quan Vaulini Impe-
, n?scis etiam afflirta fortuna antecellamus. Turpe enim efl,qux pau- ratoris ad mili
nte inrcute peperimus,ca nos hoc tempore turpiter amittere . Sxpenu- tts fuo$ oratio
^r°jU0s/pfi> cum pauciores eiletis quam nunc, multo plureshoftesuici- cobortatoria, „
s’ a maiorib. ueflris crebro fartum efi: . Nolite igitur multitudine «

P rtimefcere, autifudium nouandarum rerum, eorum qui inermes inconil «
i 1 atI*slma & dementifsima temeritate confidunt : qui etfi quafdam urbes «
cenderunt, tamen id ab ijs non ui,aut pugnando fartum efi:, fed alteram «
na°H am>^teram Refertam ceperut:quas ob res nunc iuftas &C meritas poe «
telli er)s ^umite>ut quibus tiiris quales ipfi iniuriam fecerint,rebus ipfis in- «
t ^nCaf ^rtis.Hos ita cohortatus, ad alteros proficifcit,quibus ait:Hoc Altera oratio',
ft0 d U r o n es, alacritatem atque audaciam ucilram poftulat:hodier «

uinc et^N-r Um UIrl f°rtes critis,fed etiam res amittas recuperabitis, fi iftos cc
fecj Ca s* ^emo omnium uobis in pofterum refiftethocuno prxlio farto: ce
lites ul^U$ u°kls nunc adfunt,cofirmabitis, ac reliqua fubigetis.Caeteri mi cc
dUm • IcuuqKrunt,uos xmulabuntur,uos hoftespertimeicent.Itacpnunc cc
^obis ' UC tra manu cft, an tuti ab omnib. hominib. retinere uelitis ea quae cc
rcbUs a ma*°rib. ueftris relirta funt, quxcp uos ipfi antea qusefiuiftis,an his < e
Periu °mm^us pnuati,miferi,afflirti dC calamitofi uiuere. eligite quaefo Im cc
°Pes, felicitatem potius,quam ea quae funtqs contraria, focordes
qUa, pati. Haec cum dixilfet,ad tertios progrettus ait : Audiuiftis Terti(i on1t^

gn‘ 10L^sbommesimpunfsimiacfceleratifsimi fecerunt, uel potius nia- cc
inajlf . COriJm partem uidiftis. Itaque ftatuite, utrum uOs eadem quocppati cc
c0s q1S- ac Peilltus Britanniam amittere, quam uirtores non modo ulcifci cc
jion[aj!nter^rti funt, fed etiam exemplum relinquere ceteris hominibus, «
trano Um gfatte ad obediendum beneuolentiat,fed etiam neceflfariae com cc
periores fImreruni m°l,tty3Tes- aeerbitatis.Spero equidem in primis uos fu-
qui pjirr/ °re’ c°nfifusbeneuolentiaatC£ focietate deorum immortalium, ««
fortitud • mUm auxiltantur ij s qui iniuriam acceperunt; deinde ueftra patria t>ij ijs petifiU
nes h0Jae‘ Uos cnim Romani eftis, uos uirtute atq^experietia ueftra^om- mum auxiliati -
nio diVr!fIleS u^c^ls5tros eos ipfos,qui nunc uobis refiflut,cepifi:is;pofi:re- tur,quiiniuruZ
quibus i;rate,nQft enim cum ho itibus, fed cum feruis noflris confligemus, miujie accepi
tra fpein eCriS fno iure uiuere concefeimus. Q^iod fi quid nobis con runt,
vr^s fortiter enCrit ^ necP €nim ^ grauafi°r Aicere ) multo melius efi: pugna- «
cifi confpf °Ccumfit:re , quam captos in crucem tolli, aut uifcera noftra ex- <c
te, tanqu Cere P.alls ardentibus transfigi, feruenti^ aqua confumi &C interi

beb:

fUp *• 111 111 ieras beliuas fceleratas &t impias incidamus . Quamobrem cc
iiv.. ‘P1 Cs fuerimus, fiue mortem hic obierimus, tamen Britanniam ha Romanorum

fiien n0g pai ifSIrnum monumentum, quam fi exteri Romani amiferint, ta-
Cam corporibus noftris perpetuo retinebimus.Hxc cum dixifiet,

oftris perpetuo retinebimus.]

■ cum Britannis
> pugna .

atep

5 * XIPHIL, E' DIONE

atcg alia eiufdem genens , figmini pugna: dat ♦ Tunc omnes utrinqj comit'
nfunt.Barbanmagnos clamores edunt, &C cantus minaces: Romanis filen'
tium efl & ordo,quoufq3 eo ueniunt,qu6 telum adfjcipofiet:moxacceden
te turba hoftiuml , figno dato fimul in eos irruunt , eorumc^ ordines primo
congrdTufadleperturbat: poft cindi undiqp magna multitudine praelium
ineunt. Ibi uarium certamen fuit *cep ere utrinqj milites lcuis armaturae lt
percutere , milites grauis armatura: utrinqUe inter fe oppofiti effe, equites
cum equitibus congredi, fagittarij Romani certare cum curribus Barbaria¬
rum. Barbari curribus fuis impetum in Romanos facere, eoscp deijcere.illi
quodabfcp thoracibus pugnarent, telis horum propulfarripedesabequitt
R onutnorum opprimi,eques a pedite exturbari: multi coniundi fimul contra curruscon
prtckrd uitto tendere:multi ab ijfdem curribus fundiac fugari: alij fagittarios propiusaC'
rid, cedentes in fugam conuertere,alr| procul ab rjs cauere. Quse cum nonuno

in loco, fed fimul in tribus pariter gererentur,diu utrinqj pugnatum cft pj'
ri alacritate 8t audacia: tandem Romani fuperiores difcedut, multis inipj0
prselio,multis ad impedimeta,& ad iyluam ctefis,denicp multis uiuis capus*

Bunduicd mo ■ Effugere coplures,quiparabantiterupugnare,SedinterimBunduicamor

ritur. bo extinda cfi:,eamq3 illi luxerunt dC humaueruntmagnifice:pofi:,qubdilC

refuperatiefTentjfuiiacdifperfiiunt, Sed de Britannicis rebus hatfRnus*
Qttduid A ugu Romae autem Nero Odauiam Auguriam primo propter Sabinam p®j}'
fid rcpudidtd ccm repudiauit,poft interfecit, cui tamen Burrus in ea re obftiterat, p10;11'

cr cccifd. bueratcp,quo minus eam repudiaret : fic enim Neroni dixerat. Dotem ig1'
Burri m loque tljr ci,hoc eri principatum redde.Burrus enim tam magna libertate loqucn
do liberta, di utebatur, ut cum a Nerone rogaretur aliquando iterum defjfdemtcW*

fentetiam dicere, plane dC aperte refponderit : Ne me, inquit, de quibus r&
Burrus ucncno bus femel dixero3 bis interroges.eum Nero ueneno fuftulit : Tigellinum^
fubUtus. Sophronium,qui petulans & homicida fuft,fupra omnes homines fu*
TigeUim. tis,una cum altero , praetorianis militibus praefecit , dc hoc Pythiteancm^
Tythue in Ti- KTroqfcyw di dum ede fertur. Nam cum omnes famuli praeter Pythiam un3
gdtinum So - cum Sabina Odauiam inuaderent,quod eam contemnerent affiida fo^
phrenium fal- na, dC illi, cuius magna poteria* erat,aflentarentur,fola Pythias, licet ace#1'
fedtqtfcetedi mis tormentis coada, noluit in eam mentiri: cirmqj Tigellinus inflaret^
hementius, faciem eius coriipuit:Mundior eifynquit, Tigelline, uulua d°'
minae meae, quam os tuum. Sed Nero mulierum mala rifu io cis 9 excep^
Pluti mon . dem Pluto interfedo,poriquam uidit caput eius ad fe perlatum, Nefri^’
in quit, hunc hominem magnum naium habere, quali eipeperciflet,fi^Sj
gnouiiTet antea. Nero omne fere uita degebat in popinis, uetuitcs, ut
in eis codu altjis hominibus praeter olera & legumina uenderetuu
Myrusmyrid > mterfecit,quodmagnas opes peperiiTet, ad quater rniHiesfeftertium,^
dum drdch . difficilis &C moroius erat, ut neqj cum feruis, neq? cum libertis feirno^cS

ferret, fed ifs omnia qua: uellet, mandaret 'ue, inlibellis feribere confo*?
Neronis petu- rat. Tanta erat Neronis petulantia, ut publice currus agitaret ♦ Is aliqua11
Untid. belluis interfedis,ac fubito aqua in amphitheatrum deduda, bellum ^
le confecit : eodemcp amphitheatro exhaurio, prxbuit certamen gladjj1 '
rium :mox aqua rurfum in troduda, publice rirmptuoiam coena dedit»
inkotteftucon - ccena: Tigellinus prariedus fuerat, eratep eius ccenx magnificus tyPri,
uiuium. tus.Fuere in medio amphitheatro,^ in aqua pofita magna uafa uinar#

gnea, & fuper ea tabula: fixa: : circum erant undique taberna SC
foria aedificata : cum' queNero & Tigellinus cum conuiuis fuis med1^

NERO. 5*7

locum tenerent, ac in tapetis purpureis &C mollibus ftragulis epularentur,
oacten’ in tabernis magnam laetitiam capiebant , intrabanGque lupana*
fria> ^cum omnibus mulieribus , quse tum ibi confederant , palam rem
labebant Stimpudenter . Aderant autem pulcerrimse &C clarifsimae ancil-
libera, fcorta, uirgines, uxores multorum ciuiu, non folum plebeise,fed
etiam nobilifsim^fiC puelkc, dC mulieres . poterat quifcp ea quam cuperet,
potiri: negare licebat nemini . multitudo congregata uidelicetexplebeis Conuiuij lihidi
nominibus largiter potabat, faciebatcp iniuriam libidinofe. T um enim fer, nojifruftus *
jjus cum domina, prgfente domino luo,& gladiator cum uirgine nobili, in,

Ipectante patre, rem habuerunt. Sequebantur inde grauiisimse & turpifsi-

nite altercationes,uulnera,tumultus,non folum ab i) s qui intus erant, (ed e-

tIam a^ tjs quiforis remanferant. Quibus ex caufis multi homines mortui, N eronis mt-

niulta: mulieres fuffocatte, multa: raptsefunt. His confedis rebus, cupiuit gndinpatru

fluod antea femper optauerat, urbem atque Imperium uiuus funditus per, luam impietis.

nere . Qiiam quidem ob caufam ipfe quoque Priamum mirum in modum

beatum fuiife dicebat, quod patriam fimul cum regno perdita uidiffet . Igi-

tur Paucos homines quafi ebrij cflent,aut alia maleficia facerent, clam in ua

*jas partes urbis dimifit . Hi primo unum dt alterumlocum plura ueincen- ^ccttitkn w*

nerunt: quod cum elletfacfluin, omnes homines dubitauere maxime, quod

ne<? pducipium mali, necfincm poifent inuenire, quodep multa uideret &C

auairent infolentia . nihil enim aliud quam ignes, ut in cailris, licebat uide-

aCj njuil audire ab alrjs, quam hoc aut illud coburi, ubi f quomodo ? a quo?

^ palliamini. Ingens erat ubique omnium perturbatio, omnes huc &ilhic
flabant obfhipefadi : multis,dum opem alijs ferrent, domi omnia fua
j . mbu5nunciabatur:multi,antequam resfuas audirent incendio deflagra
’ ps cofumptas efle intelligebat : ali) ex sedibus ad angiportus currebant,

Jnde sedibus fubuenirent : alij de uia intro properabant, ut intus aliquid
pmcerent.Irigens erat clamor &C ululatus puerorum, mulierum, uirorum,

/^Urn) ut nihil propter fumum uideri, nihil propter clamore intelligi pof-
et:multi, qlIafi muti e{rent,filere uidebatur: multi fua exportarc,muln alie-
am Crrf5 fei'nuicem decipere, infarcinis errare, nec quo progrederentur,
atubi flarent, fcire : tum expellere, 8C expelli: exturbare alios, mox ipfi ex-
“i 1 : multi fuffocari, multi opprimnpoftremb nihil, quodin hmufmodi

teramitatC hominib.accidere pofsit,pf*termitti. Neque uero alio facile po
^ Pei-ftt§ere: nani ii quis proximum euafifletlaluus,mox incidebat in
n0 nV atclUe ab eo necabatur. Id non uno tantum, fed pluribus diebus atep
ferren S eodem™odo fachim cftjmultg domus deftitut* ab tjs qui opem
mnf. r,c?nciderunt:multse manibus eorum qui auxiliabantur, deflagraue-
fqp0d ^ rndltes eseteri, &C excubise nocturnae ad rapinas IpecAantes,

Cum'5 Um.nonreftinguebantincendiu,uerumetiammagisincendebant.

liqua^Uaria in uarijs partibus eueniret, tandem uentus ignem fimul ad re-
buSem^nia pmulit.Quofacffonulla amplus cura de uafis, nulla de adi¬
tas infui CeP1hfed ij qui reliqui erant, de tutis quibufdam locis ueluti mul-
rerum faS5autlIr^cs fimul inflammatas intuebantur : iamcp amplius nemo ^

gebanfUai:Um caufamozrore cofitiebatur, Rem p ublicam tantummodo lu
do eofj5reC0rda^antlIf^ magnam partem urbis a Gallis incenfom aliquan
tilQU ern m°do coflagrafle. Cum ceteri omnes in his rebus eflent, ac mul
tfj ,jnj C Srauifsimo dolore in ignem fe conijcerent,Nero in fummum Pala
Qe magna pars incendiorum uideri poterat, confcendit, ibicp ornatu

X citharoedi

'Qtffb

J

Excidium
Troia:,
Tauri theatrii
incendio con -
fumptum.

Oraculum Ko
ginnis datum.

Nero ultimtit
ex familia lu-
lia imperator ,

Corbulonis
cotra Parthos
at $ Armenios
rcsgeft#.

Corbulonis in
perone fides.

518 XIPHIL. E' DIONE

citharoedi excidium Troise, utipfe dicebat, cecinit, tiel potius urbis Rottif,
fi cuti uidebatur . Itaq$urbs eo tempore in tantam calamitate incidit, quaiv
tam nec antea unquam,nec pofl praeter Gallicam accepit. Nam mons Pala
tinus omnino, 8C theatrum T auri, dC exterx urbis du*e partes exuite Idnt,
ac innumerabiles homines perierunt. Tum populus Neroni omniamak
precari, non quod nomen eius nominaret, fed quod exeeraretur cos, qui u|
bem incendi tfent.In primis omnes commouebat recordatio oraculi, quod
decantatum fuerat Tiberi} temporibus;id erat;

T fis 5’ crpiHKOcnwy <^vioujTcop7

Poopcuvs tlicpv A©-1 cA« stcoig.

His ter trecentis circumoluentibus annis-,

Seditio perdet Romanos, Cumcp Nero populi confolandi caufa hostier'
fus nufquam repertos efie diceret, mutata femetia hunc uerfum, ut uere Sy
billinum,canere ceperunt;

%<r%xT&Alvicc<fiwy iaf)7poitTov&' tijfcvofr&fftl, %

Vltimus Aeneadum matrem necat Induperator . Id quod accidit, fiue uere pt?
di<flum diuino oraculo, fiue afflatu multitudinis ex ftatu rerum quitum^
rat. (nam is ultimus ex Iuli} familia, quae ab Aenea profeda erat,reg nauit;
Nero magnam pecunia a priuatis tk populis propter incendiu faCtmu P^f,
tim ui, partim de uoluntate ipfbrum exegit, &C populo diuifionem frUiuetl
abftulit. Qug dum a Nerone gererentur, nun cius ex Armenia, laurusq? P2f
tauicfloria ad eum allata eft . Nam Corbulo rcflituta exercitatacRreftelt2/
ri,quac iam antea difperfa£C neglecta erat, VologaTum regem Parthorum
dC Tendatem principem Armenia: aduentufuo per terrui tds nonfolu»1?
ner e clarus dC utribus corporibus,fed etiam prudentifsimus erat, poterat p
cum ueteribus Romanis comparari, uir magna fortitudine dCiutticfa
de non modo in iuos, fed etiam inhoffes. Cuius rei caufa Nero eum pr^ ^
ad bellum gerendum mifit,eic^ tantam poteftatcm dedit, quatamunq1121*1
nemini. Ci edidit enim eum fuperaturu efie Barbaros, SC fecum in fide peI>
petuo manfurum. quibus in rebus haud eum fefellit opinio. Nam Corte 0
reliquos homines ob hanc unam caufam offendit, quod Neroni fidem &
uaret, eum^, dum principem pro illo habere cuperent , hac in re dunta^

Scncc£ atque
Rufi i/jNcro-
nem cqnffira-
tio ,

Sulpicij atq} Su
brijin N erone
difteria .

a u olentibus capiebat. (Lumcp alia multa prxclare &gloriofe faceret,

gefum licet horribilem 8C formidolofum hoftem adduxit ad fcederafafn
da pro dignitatepopuliRomani. Jtacp Corbulomagnapotentiam ,
riam adeptus , cum ponet facilime Imperator defignari, omnibus hom^\
btis Neroni grauiter infenfis, omncscp res ipfius admirantibus, nonru° 0
nihfl unquam molitus.accufatuscg nunquam eft,fed tum etiam magis co»'
tinesfuit. At Seneca Ivufuspradedlus pnetonj, cum alijs uiris illulbfo^
contra Neronem coniurauerunt . Non enim amplius eius turpitud/nepcf
ferre, non petulantiam,non crudelitatem poterant.Itaque fe,atqueill>«” ‘
mul his malis liberari cupiebat, id% palam Sulpicius Afper centurio,
brius Flauius tribunus ftipatorum militum apudNeronem confefti Wn '
Horum ille rogatus a Nerone caufam coniui ationis, refpondit: Quo W3tr
inquit,aliopadotibinonpoterafubuenire.Flauiusuerd:Dilcxite,inq11^

£C odi fupra omnes homines. Dilexi, quod te fperabam bonum prin^P^

‘t:

r'

NERO. 5t£

Orerodi, quod ha?c facias , non enim poffum aurigae & citharoedo feruire*
Hipatefa&acoiuratione, atep altj multi horum cauf^fupplicio affecftifunt.

INam ii cui crimina poterant inferri ex effufa laeticia, moerore, fermone, nu^
tu,i)s criminibus illatis fides, habebatur : nec erat ullum crimen, licet confio
um effet, quod non ob ea, quseuere a Nerone faeffa fuerant, credibile uri
cieretur. Qua in re amici mali multorum,feruicp plurimum potuerunt.nam
a lenos quidem feruos atqj inimicos , quod eos habebant fufpecftos, caue^
autem fe uel inuiti patefaciebat, ac de reliquis quidem dicere difi
.e Seneca uero Paulinam uxorem interficere uoluit, dicebat enim fe

j? Perfuafiife mortem co temnere, eamcp fecum una mortem obire cupiuiri
leugitur eius quoque Seneca uenas incidit : fed cum is difficile moreretur, Mors Senecti
militibus mortem ei accelerantibus, ante mortuus eft quam uxor.Ita Pauli, er P 'tulina.
nafuperftes fuit : neque prius fibi manus attulit,quam libellu quem feribe^
bat, carteracp emendauiffet, quae non audebat apud quencg deponere, me-
riiens,ne fi forte in manus Neronis ueniffent, interirent. Itaque Seneca hoc
modo difcefsit e uita, licet ut homo imbecillo animo Neroni cofuetudine,

^uam cum ipfo habuiffet, exprobraret, fuascp facultates omnes propter ae¬
dificia, qu* extruebatur,contuliffet. Fratres Senecae poftea interfecfti funt. T bu\w&
Anrafea quoque & Soranus, qui nobilitate, opibus,ac omni genere uimi' Soranus i Ne*
tls primas partes tenebant, etfi culpam coniurationis non fuftinuerunt,ta- roneinterfc *
menpropterea quod tales erant, poftea mortui funt.Contra SoranumPu- ^ ..
ius Egnatius Celer philofophus falfum teftimoniu dixit. Cum enim duo Epj? l/P 0'*
°mines Prafertim cum Sorano uerfarentur, Cafpius Afclepiodotus Nri ^ * Intnum '
*“sj^iUeBerythius, Afclepiodotus no modo nihil in eum dixit, fed com tMmoniurtt,
*£omtate integritatem cp eius confirmauit . quamobrem tun.c in exilium Cdju-q Afclepid
Uus eft, licet eu Galba Imperator pofteareftituerit. Publius uero, quod doti exilium.
um calumniatus erat, pecuniam & honores adeptus eft, ut caeteri omnes, m ors Somni.
SR.idem fecerat, quamuis poftea in exilium miffusfit.Soranus, quod ufus t hrafeadccu*
C ^ardbus magicis diceretur opera filiae fttae,fa<ftis Nerone aegrotante fa- fatio.

C , ctjs,occifus eft .Thrafea propterea moritur, quod raro, tanquam mini'
approbaret Senatus decreta, in Senatum uenerat:etquodnunquaNe-
°nem audiueratjdum cithara caneretmequeuoci eius facrae, ut reliqui om
es?Jacrificauerat,aut approbauerat quicquam eius generistquanquam Pa
patria tragoediam egit, utmos eratin quibufdamludis, quitrigefri
nu anno ^en confueuerant. Hic cum uenam fecuiflet,porre(fta ma- Mors Thu-

rari tibi Iupiter libertatis patrone jfanguinem libo. Neque uero mi fe*.

add j^uam debet, fi Nero huiufmodi rebus ad homines interficiendos Neronis crude
ro ^Cebatur, quando ab eo homines duo, quod alter eoru habitaret in fo- Um.

^afs'ri °urrias conduceret,amicos'quein eas reciperet:alter,quodftatuam
loco^ Ubereheius qui Caffarem interfecerat, damnati, interfetf i funt. Hoc
de cb,raetereimda non eft Epicharis mulier, de qua cum qugftio haberetur zpubndu
hibkisT'lQ^ cuius ipfa in primis confciafuerat, ac crebris tormentis ad' conJ antta*
ceafere^uj£la Tigdlmi cruciaretur, nihil unquam patefecit. Qjris uero re*
ta, aut . ea> ftuse huius coniurationis caufa praetorianis militibus da- v
cisfip mplifsimaatque magnificentifsima decreta, quae de Nerone, amri Mufonif

miffus ^SIaaafnntc' Rufus Mufonius philofophushisdecaufismexiliu philofoplu exi
fe u nPJ Sabina eft a Nerone interfecfta,quam praegnatem feu uolens, ♦

h0cPun*Kpmdentia calcib. opprefsit . Sabina adeo delicate uixit, ut ( nam Minimis
breiJiter cognito res manifefta erit ) mulas quibus agebatur, habe H W™'.

X a ret

fcedifiintd.
Sporta excidi*
nubit
Neroni.

XIPHIL. E’ DIONE

rct aureis funibus ftibligatas,8£ quingerae afinte, quae proxime peperiffeflf*

qtiotidicmulgerentu^utipfaeariimladlelauaretur.Forrnam enimetnitO'
rem corporis magno ftudio curabat, nam cum aliquando fenon fatis bona
Neronis libido forma m fpcculo cernerer, mori prius, quam fenefeeret, optauit. Nero tam
to cius defidero teneri cepit, ut puerum libertu (is Sporus nominabatur;
exfccari iuflcriqquod Sabine fimiilimus erat,eocp in ceteris rebus pro uxo
re ufus fit. Qtiinetiam progrediente tempore eum in uxorem duxitrquam
quam ipfe nupfitPythagoracliberto, dotemcp ei per fyngrapha conffimtt:
quas nuptias populus Romanus celebrauit una cum caeceris gentibus, m
ccthaecpofteafadhfint. Sed tunc, ut paulo ante dicebam, mors quampun*
mis allata eft,multicp etiam falute a Tigellino magna pecunia redemptam
Neronis dere- focrat{ ftmt.Nero cum multa ridicule faceret, tum aliquando in orcheftram
bus T roianis infpe<ftante uniuerfo po pulo cofcendit, ibicp quaedam poemata fita fcnpta
jcripta. Herebus Troianislcgit:propter quse, ut propter caetera omnia quae fac**'

bat, facrificia m ul ra facf a fu nt.Co gt tab atd e r eb us geftis Romanoruuerl1'
bus fcribere,cum tamen euolueret magnum numerum libroriim,antecp 1
knnens Cornu quid eorum coponcret.Qua in re pr^ter caeteros adhibebat Anneum Coi'
tus. nutum, uirum illis temporibus dodlrina dC eruditione clarifsimu: quem W

men parum abfuit quin interficiiuflcrit, eum quidem certe in infulam r*!*'
gauit,propterea quod nonnullis cxiftfmantibus quadringetoslibrosaN*
ron e feribi oportere, nimiu multos eide dixit. Cumcp alter ita obtfcercr.At'
ChryjippHUcu qui Chryfippus, quem tulaudas limitaris, multo plures compofuiV110*
brutiones. utiles efle in'cae hominum refpondit . Huius rei caufa Cornutus exilio m^'
diatus eft. Lucano nero, quod arte poetica clarus erat, uetitum fuit ne
men faceret . Caetcrum Caio Tclcfino,& Suetonio Paulino Confulib.^
fadfa funr, quorum unum honeftifsimum, alterum turpifsimum fuit. Nam
N eronis cum Nero certauit inter citharoedos, eicp uicftorimagno applaufucoronaimP0
cl areris pjfa perfedfis^ nidis citharoedoru in circo currus agitauif. EtTeridate^

Tcridltcircx hab5ns fecumnon foKlm Cu°s M eri a Vologcfi^acori^MonobaZ^
Armeniorum , Romam deducius eft, fuitqj eorum iter ut in triumphis per bmnesre'

magna pompa g,ones ab Euphrate. Vigebat 1 eridates aetate, fornia, nobilitate, prudet^
homam duci - m agno qj famulorum comitatu8Capparaturegio:c6fequebanturcumffia
tur. millia equitum Parthorum, cum frequentibus Romanis, cum cp urbes ma'
gnificc ornatae, ac populi magnis laettscp clamoribus excipiebanquaecp11^
ceftaria erant, omnia gratis ei prarftabantur . In quam rem populus Roma
XX. myrU - nus fumptum faciebat fingulis diebus odingetafefterti^idcRnouemm^
des drach. fibus, quibus itep fecit, faefium eft. Teridatesequo ubique uchcbatur,

ufque in Italiam ucnitiitidem uxor cius faciebat, gerebate^ galeam aute^m
pro integumento, ne contramorem patriae confpiceretur. in Italiauehf^
pit curribus a Nerone miisis, ad cumcp Neapolim per agrum Picentm11*1*
uenit.Dum Neronem conueniret, quanquam iuflus eft gladium que*11 %C
rebat deponere, tamen noluit, fed eum uagin£ clauis affixit: quamuis il^
genu flexo, ac manus uicifsim ad coelum tendens, ueneratus dominum *P'
jiudigUdUto- pellauerit.HuncNero ob eam caufam admiratus, benigne & comiter &
rij apud Puteo pit, ac praeter caetera ludos gladiatoriosPuteolisfocit.Prefecflus ludoi'111^
los a Nerone fd fuit Patrobius libertus eius, tantaqj fuit eorum magnific£tiaat<$fumPtaS’
ut unius diei fpatio nemo praeter iriros dC mulieres, & pueros &ethi'opf*
amphitheatru ingrederetur: quibus de caufis Patrobius aliquo honori '
gnus erat. Ibi Teridates de foperiore loco in quofedebaqbelltias iactI,.

HERO. $2t

traiedtjduos^ tauros ufto fi tamen credibile eft, uulnerauit ac confe-

cit.His perfectis rebus Nero Romam eum adduxit, eicp diadema impo^
uitabi tota urbe luminibus fertiscp ornata, magna uifa eft ubique hominu
niu titudo,fcd forum in primis refertum erat, nam populus albatus, laurea^
f T? G^ftIS ordl!lfbus medium forum tenuit, cactera tenebant milites arma
1 piendidifsime,eorumq5 arma Sdfigna relucebat inftar fulguris, nulliusqj
apparebant aedificrj tedta, propter multitudinem eorum qui in ea afcende-
ant.Qinbus rebus denodtecoparatis,Nero ornatus uefte triumphali, pri-
ina uce forum introi) t cum Senatu 2d Praetorianis m^l^t^bus,deindetrib^-
ka1 C0*ceiKlit,& in fede principali confedit. T eridates cum ijs quos fecu ha
c at, per ordines armatoru,qui utrinqj inftrudti fuerat, tranfijt:poft ubi ad
nbunalueniut, Nerone, ut antea fecerat, uenerant. Quas ob res editis ma-
gnis clamoribus, Teridates perterritus, mutusep,quafi adum de fe foret, ali
quanto tempore remafit.fed ubi indidto filentio animu recepit, coactus fer
lI*re tempori, 8c necefsitati parere, no curauit,fiquid paulo humiliusloque-
^adduiTtus fpe eoru,qute poftea cofecutus eft. Ego, inquit, domine, Ar-
aci nePos, Vologefi &C Pacori regum frater, tuus feruus fum, uenicp, ut te
acum meum no fecus ac i*, idgcw, id eft folem colere. Equidem is ero, quem tu
*?e*at0 quoda efficies. Tu enim fatu meum es fortuna.Huic N.ero ita rc-
ponditiTu qmde quod huc ueneris,recte,inquit, feeifti,ut prefens prarien
«ie truereris.nam qutenecp pater tuus tibi reliquit, neqj fratres que dede
nt,leruauerur> eaipfe tibi nunc do, tccp rege Armeniae facio,uttu atq$ illi
-S'11 lnte^igatis,in mea efie poteftate, regna dare &C adimere. Hacc cum di
p et’ “"Sit cum adfcedere in fede quf ante tribunal ob eam caufam parata
fat* * umTeridates ad pedes Neronis confedit, eicp Nero diademaim'
cel ^ ln8entes clamores editi funt. Poft haec adlus eft decreto Senatus

ebris conuentus in theatro, cuius non modo fcena, fed etiam ipfum to-
tlJni arcuitu intus erat inauratum, itemqj caetera omnia, qu£ intromitteban
r5auro ornata erant. Qtiibus de caufis ille dies aureus nominatus eft. Pe-
]pctafmata,quae in aere extenia erant ad defendendos folis ardores, purpu
rea tlIcrnnt,ftellis aureis circum undicp relucentibus : in medio horum Ne-
p c^runi agitans, acu pictus erat.inde magnificufn contuuium adtum eft.
je. h^cNero cithara publice cecinit, curruscp prafina uefte indutus,&ga
tcj? aungarum ornatus a gitauir.Hic Teridates Neronem reprobare & de-
taieaujp0rbulone in primis laudarerhoc tantum in eo reprehendere, quod
nam* - .°minum perferret. Qua de re nec ipfum quidem Neronem celauit*
nacfi ClJta liquando dixit:Domine,inquit,optimum feruum Corbulonem
fent Us es*^cdidNero non intellexit,quod ei Teridates in ceteris rebus af
fa m r.etUr>feq3 ftudiofifsime in eius familiaritatem infinuaret. Cuius rei cau
taiTllInera accepit , quorum precium aiunt fuifte ad bis millies fefter-
r^^m^ eft ei Artaxata inftaurare, ob eamcp caufam magnu nu¬
ci^ n abr°rum,quos partim a Nerone acceperat, partim perfuaferat pe-
perat5n ab duxit, ex quibus Corbulo eos tantum, quos a Nerone acce

admirab *US e^ln ^rmcniam tranfire. Quam obrem Teridates hunemagis
riiurn n atU-3 ldum damnabat. Reuerfus eft non per Illyricum, & trans lo-
ni u*a generat, fed Brundufio Dyrrachium nauigauit, uiditcp urbes
PuliR urutlfsirnas atq^ pulcerrimas, ac propter eas obftupmtlmperiupo-
^°Scfuc niani:P°ft Artaxata inftaurauit,eaqj cognominauitNeronia. Vo'
^ autem fiep enumero aecerfitus uenire ad Neronem noluit, cui etia

X 3 ad

Teridates m
jfettdculis
duosmoiftti
'tauros confi¬
cit.

Tendatis dd
Neronem ord-
tio deprecato-
r id.

Teridates itt
Armenie rege
<1 Nerone cor o
natur.

Dies dur em.

Corbulonis
Uusdpud Ne¬
ronem d Teri -
date decanta-

td .

Quinque mil¬
lia myriadum
drach .

T eridatisin
Armeniam re¬
ditus >

A rtdxatare-
ftauratut.
Neroniam $
tas.

5JS XIPHII/. E* DIONE

Kcronis ad Vo ad extremum infeflus fuit,atq$ ita refcripfit:T ibi quidem, inquit, longe faci
f logefum Ute - lius eft tam magna mare tranhre,quam mihi. Si ergo in Afiam ueneris, con
rx* ftituemus,quandojnobiscongredicndufit. Nero tame nec aduerfuscum,
nec contra Aethiopas,&Pylas Cafpias,uti cogitabat, nauigauinfedmiffis
utroq$ exploratoribus,in Graeciam tranftjt,nonutmaiores eius fecerat, ria
infigitis Nero- minius, Memmius, Agrippa, Auguftusded ut currus agitaret, cithara cane'
tus mollities, ret, praeconis officio fungeretur, trageedias ageret. Non enim RomaeJ
fufficiebat,nonTheatrumPompei,non Circus maximus : fed expeditione
Veriodonices , opus fuit, ut fieret, ficuti dicebat,5r^^wV*?,tantamqj fecum multitudinem
quiinftadioet adduxit, non folum Auguftalium, fed etiam aliorum hominum, quantus»
aurigatione bellicus exercitus firifict,aut Parthos, alias ue gentes cepiffet. Sedilli erant

uincit. uidelicet Neroniani milites,proq5 armis ferebat citharas , plectra, perfonas,

foccositac» reportauituidforia dignam tali exercitu, Terpnumcp, &Di°'
Pammenis cum ciorum & Pammene pro Philippo,Perfeo, Antiocho fuperauit. Nam fanl
Nctohc cena» menem illum ,qui fuerat Cai temporibus,licetiam fenedute confedu? ect'
mr«. tare coegit, ut uiefior fiatuas eius contumeliofeucrberaret. Quadi tantum'

modo a Nerone effient facfia,ipfe quide ridiculusfuiffienetfi quis audire aut
uidere aequo animo potuit imperatorem Auguflum in albo athletarum ifl'
NrromV ma- fcribi,uocem exercere, meditari cantilenas, comam nutrire, mentu pilis ntf'
gtta infaiiia. dare, in curriculo ueft em reijcere,ire cum uno duobusue comitibus, torne
afpicereaduerfarios,eisq5 fempermalcdicere,praefe(fios certaminum
gelliferos pertimefcere rjscp clam pecuniam largiri, ne depraehenfus flageb
lo caederetur:atqj h^c omnia facere,ut cum in certaminibus citharoedorum
uinceret, Caefaribus inferior effiet.Quas res quis foltis deploret, quando is,
dum foccos indueret, omnem potentiam exuebat, ac dum perfonam fn^"
peret, dignitatem abijciebatlmperrjiuinculis enim conftringebaturutfet
uus fugitiuus, deducebatuKcp ut caecus : concipiebat, pariebat, infaniebat»
Oepidum,!. hyeftem, Herculem, Alcmaeonem, Oreffiem plurimum age"
bat,ac perfonas illis nonnunquam fimiles gerebat : in muliebri quidem oi"
natu Sabinam imitabaturminciebaturcp catenis aureis.non enim conueflI/
re uid.ebatur,principem Romanu ferreis conftringi. Haec omnia cum
ri omnes, S>C milites uiderent, patiebantur, & collaudabant,ipfumcp pr^tet
alia qu£ confiieueiant, Pythicum, Olympicum, PeriodicunijOmnium de^*
que certaminum uiefforem nominabant, Imperij nomina cum his nomini'
bus pcrmifcenteSjita ut poft unumquodqj eorum Caefaris aut Augtfft1'110'
men ponerelur.Nemo infelicitatem iftius mifereri eft aufus,nem o odio b»
bere.Vnus quidem e militibus ut eum uinefhim ^religatum confpexffiaC"
currit ac difibluit. Alter rogatus, quid faceret Imperator, Parit, inquit : tnm
enim Canacern agebat . Nemo quicquam fecit dignum homineRoman°:
tantam enim pecuniam ab co confequebantur, ut quo maiorem accipi
Grma i Ne- optarent,ut idem faepe faceret . Quse fola,fi',ut paulo ante dixi,fada effi#k
rone mifere tamen ea res nimium fecura , ignominia notata , & ludibrio habita fumet:

depopulata, nunc autem quafi uere ad bellum gerendum ueniffiet, Graeciam depopnl3'
tus effi, licet eam liberam reliqueritrfecitcp caedes infinitas, & bona quorUi*
H diuiCcefam dam adhuc umentium publicauffiatqj innumerabilia donaria,quae x?el
nm. mae in templis repofita erant, abftulit.Qiii in urbe erant, atq? in omnil^3’
Ctfarianiuo- eos omnes dedidit Helio Caffiariano, cui tanta facl:a erat rerum omni»*11 Pj
cantur hberti teftas,ut inconfulto Nerone bona profcribereqmitteretcp in exilium, aC lia
Cefitrum. modo plebeios homines, fed etiam uiros equeftris fenatorijqs ordinis iwc

. , NERO. * 523

ret occidi. Ita eo tempore imperium populi Romani duobus fimul Impera
£ us lerufebat, Neroni &C Helioiquorumuter efletnequior,n6 queo di*
ere. functa enim1 eodem modo faciebant, tantum® diferepabant in eo,
tab° 2 t* C ^lI§u^ citharoedos, alter Claudi] libertus Csefares imi

■ aiati * enim pono quafi aucflarij loco,quippe cum Nerone con

jC|rUm* Polycletus auem 6C Caluia Crifpinilla feparatim raptabat, depo-
^ ant^ ^ fp°bab>ant omnia que occurrerent.ille cum Helio in urbe,
etil” CUm ^erone> & Sporo Sabinae nomen iam gerente, cuius cuft odia ei,
c 1r>at n°bihs fcemina , data fuerat, totiuscp uefris procuratio ♦ Quam ob
11 am omnes ab eaipoliabantur.Sporum Sabinam nominauit, no folum
S . Prpptcr eius fimiiitudine exfedais fuerat , fcd etiam quod ut ei antea

• , ^ Ita ’llcin Graecia-padis conuentis nupfit, eumcp Tigellinus, utlex

ebat,aefpondit.Hae nuptiae ab omnibus Graecis celebratg fiunt, multacp
ljHt in cam rem, ut par erat, dida : fed in primis optabant, ut ab fjs legitimi
eu procrearentur.Ex eo tempore duo fimul cum Nerone coibat, Py tha^
§°nis pro uiro,Sporus pro uxore, ac Nero prarter caetcra domina&regina
p ellab atur jl 11 ud uero quis digne mirari poteft c' quod cum adolefcentcs
puellas nudas alligaret palo, capiebat pellem ferae, deinde quafi deuora^
cC aliquid, in eos irruebat petulanter. Cumcp haec turpiter faceret, parua tu

* aiT*utus,eac?3 floribus ornata, ac linteum circum collum habens, Sena^
cis dT • ^takatf Quibus in rebus ita faciebat contra ius fascp, ut etiam tunfi

- 1 Quctis publice indueretur. Ferut equites Romanos Neronis tempo

V olycleti &
Caluite Crifyi*
mUx nefanda
facinora .

Neronis cum
Sporo ex fefio
nuptu.

Nero nupfit
Pythagor*.

iis, um quotannis recenferentur, primum ephippijs ufos fuiffe.Nero in
rettir ^Scurrum agitauit:cumcp exeo decidiflet, itautfere eo cafuattere-
diccs5tamen corona donatus efhquamfcbrem dederat Hellanodicis (hi iu^
,-eD crant Glympiorum ) decies feftertiiimrquam iummarn Galba poftea
fer q luit' Apollini, fiueiratus quod ei moleftum dC grauerefpofum dediT
litib UCq/ ° Pa<^°infaniens,Cirrha!amregionem abfhilit,eamcp dedit mi-
CX US’^ locum, unde oracula petebantur, deleuit, hominibus ad os ipfum,
Qub ' °TIntUS ^ei mittebatur, interfedis. Certauitin omnibus urbibus,in
p *?us yebant certamina , ibicp quotiefcunqs praeconio opus fuit, Cluuio
bes ° Ulrp con^ulan' ufus. Athenas & Laccdtemonem excipio, quas ur^
mft>CU • U1^ fluidem , quod in altera leges Lycurgi erant contraria eius
uerb U.M ln altera Erinnyes efle dicebantur . Praeconiuitrautem fiebat his
q1S ^ero Gacfar uidor huius certaminis coronatpopulum Romanum,
dicc^ 0rkem terrarum , Cum enim orbem terrarum in fua poteftate efle
bat. Sc Clt^ara canebat, fungebaturcp praeconis officio, &C tragoedias age^
Wfir:natUm auteni ac*e° oderat grauiter , ut ei Vatinius propterea maxb
es.Qpf11^ c^etjquod ei femper diceret, Odi te, inquit, Ctefar, quod Senator
bitus 1 Crua^antur diligenter ingrefsiones dC egrefsionescmmum,on'sha
dieb^tUtUS,acc^amatlones;tlim flul QTm e0 erat femper, eum ^5 attente a^
Caeteri a acc^arnabantq5 uehementer, laudibus &C honoribus afficiebantur:
pati no^ n°tabantur ignominia, aut alias poenas dabant.Itacp multi, cum
rentur u|^°^ent diutius , quod ipecflacula a matutino tempore produce^
Porro pr^Ue ac* lIefipcru, fimuiata morte e Theatris pro mortuis elati funn
Pelopon$trr ffiflnutum (iifceptae peregrinationisin Graeciam, Ifthmum
uate faci ^e i, cuPlultPerb°flere» Qparemeft: aggreflus hominibus idgra^
terra ’ ProPterea quod fjs qui primum rem attigerunt, fanguis e

P1^ audita^ fimt lamenta , & mugitus, a^pecAm multa apparue.

X 4 runt.

Ecjuites RontA
m Neronis te-
poribu i primi*
ephippijs up+
Wdlanodic#
Olympiorum
iudices.

XXV. tnyrU'
des drach .
Neronis irt
deos magna int
pietas.

Cluuius Rufus
N eronis prec-
co .

Neronis prx*
conium .

odium in Scn*
tum «

Perfodere

ijihmm*

f

' '

~ 7

:

i

5M* X I P H I U E' D I O N E

runt: quocirca Nero accepto ligone ipfe aliquantulum] effodit, eo que*2'
do exteros adduxit, coegitcp ut idem facerent* Ad hoc opus faciendum*
Nrroww ma- gna multitudo hominum etiam ex exteris gentibus acccrfita eft.QnainW
g nijicentid at- atep multis alijs cum magna pecunia opus effiet ( magnificus enim otuW
que in amicos lis erat) metueretqj potentifsimos homines, ne ipium, quod hxc faceret,
crudelitas, inuaderent, multos bonos uiros fuftulit» Quibus prxtermifsis ( erat en»flj
crimen publicum omnibus uirtus, opes, nobilitas : atq? ob eam caufamu
Ubi' mortem inferebant, uel ab eo occidebantur) tantum Corbulonis, K '
fiq$, ac Procli, Sulpiciorum,Scriboniorummetionem faciam» Nam hi cUin
fratres effient,ac fere xquales,nihilcp unquam difiundi etfeparatifeciflellt>
ut erant genere 8£ inftituto uitxS£ facultatibus coniuncfli, diuqj flmulU'
tranqj Germaniam adminiilrauerant : ita fimul accerfin in Graeciam uetiC'
runt,tanquam Nero eoru opera indigeret . Cumcp rei fadi criminum, q11*
illa tempora ferebant, no polient cum Nerone colloqui, aut in cofpe$anV
Mors Procli eius uenire,ac proinde ab omnibus pariter defpicerentur,mortc obire it*
cr Rufi- tuerunt,tandemcp incilis uenis mortui funt, Corbulo autem accitus honO'
Corbulo a Ne- nficentifsime, quem uirumNero prxter extera patrem & beneficii apPcI'
ronc inter fi- labat, poftquam Cenchreas appulit, ab eodem occidi iuliiis eft, priufq^
11 4* in conlpedum eius ueniret» Nero enim, ut aiunt, cum ftatueret citharae*

nere,Orthoffiadium ( quod eft muficxueftis nomen) habens, ab eoteu1'
Mors Corbulo deri non fuliinuit:fed Corbulo, ut mandatum Neronis intellexit,gladin aC'
nis, cipiqfecp ipfe fortiter percutiens,ait : Apo?, Dignus.Tum enim primum
ratum fuum agnouit, quod citharoedo peperciflet, QC quod ad eum
mis ueniffiet.Qiix cum ita fada finjin Grxcia, quid opus eft referre P^c
Mors Paridis faltatorem iuffum elTe a Nerone interficftquod cum ab eo doceri faltarecit
faltatoris. _ p>eret,difcercnon potuit . Quid Cinnam Tufcum f quem muldauit exili'0»
Cinna inexiliu propterea quod cumis eftet prxfedus Aegypti, lotus eft m balneo, qu°d
ancronc mit- Neroniuenturo Alexandriam paratum fuerat. Peridtempus Rom*H?

tltur. Im.C mnlfflS fV erroneo voc _ ' _ r''

c i >• rjwe lius multas & graues res feciunam Sulpicium Camerinum unum exprlfll,s

Suipitij came- duitatis, ac filium eius interfecit,accufatos,quodcumiamindeamaiorf

nnimors.

Pythici cognominarentur, non delinerent eo cognomine appellari, fcd^
Pythicas uid orias Neronis ex fimilitudine nominis imprj forent. Cum<J
ftatuam cius mille librarum Auguftales fe fadurospromifiifent, omnem c'
quitatu ad eam impenfam faciendam conferre coegit. Qux uero fadafanC
Supplicatio ' a Senatu, difficile eft lingula pcrcenfere . Ab eo enim lupplicationes fing^
nes, lis Calendis, alijscp diebus fieri decretx funt, ut ad eas peragedas ne anm?

HelijedNero- quidem bifficercoHclius cum antea fapeNCToniperlircraThortatusfi1^

nem Utere , et- fctiUt quam celerrime reuerteretur,necp is parerer, in Graeciam feptem

oa#

1U! in ?£CM bus pcruenic.eumcp perterruit, quod magnam coniurationem tnurbi

tra <Pfum fieri d‘ccreC : c’<uod ubi ‘btellexit Nero, fubito in Italia nauig
Snpc orafiTi hvemis illum nerifiTrim-» _ a: _ C.r/fla

liam periculo- ^Pes eraCm hyemis illum periturum, uerum fruftra id gaudium fuit : &inlS

- - - j i -“'jWvivfiuuuuinuugauUIUUi

fanauizatio, cnim euafit, fuitep hocipfum multis exitio, quod eius interitu optaflent2

* “ /1, n.Tfom tlrtt, /T 1 1 . 1 - _ eit, Ce-

fp era lient. Cum.autem non longe abclfet ab urbe, pars muri diruta elt,
portx aliqua ex parte fra de funt. Leges enim iubent,ut quorundam fa*
peronis dc fuit,utrunqj ab qs qui coronas certaminum ferebant, fieri . Primi ora#0*
Grcecis trium- troierunt qui coronas quas meruilTenqferebant, hos fequebanturrj
phas. bellas longis haftis affixas ferebant, in quibus feriptum erat nomen % o

nus certaminis, utcp Nero Caefar primus e ciuibus Romanis, qui nnQ11*
extitilfenquidor ex eo rediret, Deinde ipfe Nero curru triumphali, i'n fi1 .

AugnftuS

i

NERO.

W

ugnftus oam tot triumphos egerat, uehebatunam i'<flus erat uefte purpu
* Ca aUw ^ntextaA’ oleaftro coronatus, lauru Pythicam prae Te fereba t : cum
o una iJiodorus citharoedus uehebatur, eocn pacfto per Circum &C foru Diodorus ci-
liu . usj ^equitibus, ac Senatoribus tranfrjntum afcedftm CapitO' thxratos*
m Palatium uenit, tota urbe coronata,lychniscp aclufbmem
Pena^Acclamabant omnes St' Senatores m primis:Oua (Jlympionica,

& y*"i°nica, Augufte, Augufte, Neroni Herculi, Neroni Apollini : cg
aiid<S ^jf’.!/{,;cw?^0^us ex sterno tempore Augufte: Sacra uox: Beati qui te
xi d1Udnr,Nlhil enim attinet ea uerbUulentio inuoluere, necp ea qua: iam di-*

eciecorifunt hiftorfte, quin potius,dum nihil reticctur,decus atque op Circenfes ludi
amentum afferunt.His rebus confectis, Circenfes imperauinhas coronas ANeroncficlL
reliquas omnes quas ex curru certando uicftor obtinuerat, attulit in Cir-
l?1j ^°belifco Aegyptio impofuit. Hae-erant numero mille octingentae

currum agitauit.Tum quidam Larcius Lydus ad eum uenit. Larem Ly-
tuutcp ci decies feftertium, ut cithara caneret : quosetfi Nero repudia' dus .
gratus fibittrrpifsimu eife,mercede aliquid facere, tamen hanc ftimmam Xx.V.myrti«
j J8e“inus a Larcio accepit, ne eum interficeret. Itaque Nero ingreffusm dcsdracb :
‘patrum , cithara cecinit, egit tragoedias, ex curru certauit creberrime:
nonunquatn etiam fponte uinci fc patiebatur, ut magnam partem aliorum
creuiciiTe crederetur. Cum igitur Nero uteretur hoc genere uitae, & priiv
^P-uim hocmodo teneret, nobis nunc, quemadmodum mortem obierit, *
Qa1j|Tl^cnum amiferit, dicendum efhErat Caius Iuliiis Vindex natione Ci ulimVin-
hoi -|US ^roPter maiores e ftirperegia, propter patrem ordinis Setiatortj, dex'
n J10 maSn,s utribus corporis, multa praeditus prudentia, peritusett rei

ad omne praeclarum facinus audax^Hic igitur congregata GaP c!s'^ ncj&n*
\T,rn muhitudine, qui crebris pecuniaru exacftiombus grauiisima quaecfc dti -)0,ns
mir0ne PerCu^erant, & adhuc perferebant, in tribunal alcendit, atep inde
re or 1 C°ntn Meronem dixit, non folum ab eo deficerefed etiam ei infulta ^n*um j J’
con^°!rerc* Omnem enim inquit orbem terrarum, cuius imperium tenet, fudicau t
fto o?l auft : ^°rentifsimos quofq* Senatores fuftuh umatrem, quam incc* «
j tuPr° polluerat, interfecit: poTlremo nullum decus, nullam dignitatem ««
rof ^ ^ inct* Nam etfi exdes, rapinae, iniuria: ab airjs multis ftepenume- «

90 * 5 ^Unt>t?rrien caetera quis unquam fatis digne perccnfcrc poteft C E- «

(fiuir Cm UIn & focn chari(simi,uidi,mihi credite, uidi inqua ilium uirum ££
pQc Nll.^°^inandus eft is qui Sporum duxit uxorem, quicp Pythagora nu- £C
diUlT1 n,Pfo rheatro^atcpadeoinorcheftragcrentemcitharam, orthofta>
ret ^0th«mos,n6nunquam foccos & peffonam* Saepeillum, cum cane* “ ^

cul{s h COniUrnS3 faceret, QC tragoedias ageret, audiui:uidi conftricftum uin «
ditafu?CejatlIm>concipftntc,parientem:poftremo omnia qute fabulis pro^ £< ;

iftu^ n' "fontem, audientem, patietem,fa cientem. Qiiae cum ita fint,quis
‘tui ny ? avem,quis Imperatorem, quis Auguftum appellabitC Ne pollua^ £«
nobis T{° tam ^anc^a nomina, quae Auguftus dC Claudius habuerunt. Ifte a <«
cnirn fgf^^^Ocdipus, Alcmaeon, Oreftes optimo iurencminetuntllos £<
c°nimoiirt,1^?rurn ^agrat cupiditatibus.Qiiamobrem tandem aliquando ‘£
que orbi Carnim Xubuenite uobis ipfis, opem ferte populo Rqmanotdeni- ££ '

dem fem Crr?rum hbertatem reddite. Haec atqj alia multa a V indice in can ££

Parare m Cntla5n ^1(^a omnes comprobant . V index cum principatum fibi
bat^c j mimuc Ederet, Sergio Sulpicio Galba: (is iuftxcia omnibus praefta* Sulpici] Gdb*
& °Ua bellica: uirtutis, praeeratqj Elilpanijs, S^magnas copiasbabe^ lata,

bat)

Gdlb* impe¬
rium a militi -
biu oblatum .

C C L. myria-
desdracb .

Rk/t cum Vin¬
dice bellum.
Virginius R u-
fus.

Vcfentionis

obfidio.

Vindex pbi i-
pfi infert ma-
nm.

Rufus oblatu
principatum
repudiat .
Neronis flatu#
4 militibus de -
molit£ .

Vrodigia mul¬
ta ante Nero¬
nis mortem ui-
fa c r audita .

Rubrius Gal¬
lus Neronis co
tra defert ores
dux.

Neronis fuga.

Vhaonispr<€-
dium .

T erremotws
ingens.

52 6 XIPHIL. £ DIONE

bat ) imperium detulit:idcmcp Galba ab exerdtu Imperator defignatusdt’
Ferunt eo tempore Neronem per praeconem coftituifte centies feftertium
ei qui Vindicem pccidifietiatcp eo cognito, Vindicem ita dixifte, Qiu^e/
ronem interfecerit, SC adme caput eius attulerit, is meum accipiet caput in
mercedis loco.Cumq* Vindex eo animo eftet, Rufus qui Germaniam 0 '
tinebaqinde profectus eft ut Vindici bellum inferret. Is poftquamVel011'
tionem uenit, cepit eam urbem obfidere,quddab ea non fuiflet exceptus*
Vindex ad opem urbi feredam co tendit, nec procul caftra poluit. T andofl
ambomifsis adfeliterisin collo quiuirftien erunt remotis arbitris.Ibi unp1'
cio fuit eos una contra Neronem coiurafle.Pofthpc Vindex properat cum
exercitu, quafi ftatuiftet urbem capere:quorum aduentum ubi cognofeunt
milites Rufi,rati eos aperte contra fe uemre,iniufsi impetum faciunt, impa
ratoscp 5 i parum inftrucftos inuadut , acpoftremd magnum numerunieo/
rum concidunt. Quod cum Vindex uideret, ferretep grauiter, ipfe fibima/
nus attulit.Id enim uerum efle conftat, quamuis multi illatis mortuo uulnc
ribus falfam opinionem iniecerint, eum ab fe interfectum fuifte. Rufus ca*
fum eius acerbe luxit, 8C principatum,quemfacile poterat adipifei, defetefl
tibus ftepenumero militibus atqp urgentibus,repudiauit ♦ Vir erat in rcbu
gerendis acer &C induftriusdn.conficiendis fortis promptuscp . Itaq&m1^5
ftatuis Neronis difsipatis &C comminutis, ceperunt illum Caelarem
guftum nominare.Cum cp perfuaderi non pollet, quidam e militibus ume
fignis eius idem infcripfit fubito , idcp Rufus poftea deleuit: ac uix tandem
fedatis militibus perfuadebat,ut autoritatem Senatui populocp reffitue'
rent,fiue quod indignum putaret imperium cuiquam a militibus i defert#?
enim ad Senatum populiimcp pertinere ) fiue quod uirforti dC excel fo an*'
mo principatum, cuius caufa caeteri omnia facerent, ipfedcfpiceret.N^0
cognitis his rebus, primo fimulat fe ea cotemnere , u er fatur® in delicijs>aC
ludit, ut antea confueuerahQuinetiam accitis derepente principibus Scna
torij 3C equeftris ordinis, quafi uellct cum eis communicare confiliarerUl11
prauentium , Inueni, inquit ( feribendum eft enim quod dixit) quom0??
hydraula ampliores fonos dC magis concinnos efficiet . Harc etfi prodigi
ante declarata funt, tamen ille nihil curabat,ne® quod ambae fores
fblei 6^ cubiculi iphus eademnodfe fiiaiponte apertpfuerantuiequcq110
in Albano tanto fanguine pluerat, ut fluuij fanguine fluerent, aut quodma
re longo interuallo retrocedens ab Aegypto, magnam partem Lyci*
pauerat.Sed poltquam Galbam a militibus Imperatorem defignatum^* ^
Rufum cp ab fc defecifle intellexit, magno timore perculfus cft:dum^
mae bellum apparat, contra eos Rubrium Gallum cum paucis mitttit, a fi?
buspariterdefertus,deliberauitinterficereSenatores,mcenfa^tirbena^
gare Alexandriam.Etfi enim, inquit, amittemus imperium, tamen nos w
in illa regione ars noftra et fuftinebit:aded ftultus erat, ut fe priuatum MUS'
r e,& cithara canere polle arbitraret. Sed ubi fenfit fe a fuis ftipatoribus «i
dedi tutum ( tum enim in quibufdam hortis dormiebat) conabatur
mandare, u eftecp uili amieffus, equum nihilo meliorem confcendit, in ^
fedens atep obuolutus ad praediu Phaonis Cadfariani, una cumipfoP'1*
nc, Epaphrodito,,^ Sporo iub nocftemuenit. Tum ingens terrae nj°£
faefius eft, ita ut terra funditus conquaftarq&anirme hominum ab eo ifl&
fe cftorum infultare ipfi putarentur.Ferunt eum agnitum a quodam, qlI1\
te ci in itinere facftus eft obuiam,Imperatoremcp falutatudiuertiIft^eUl ^

NERO,

P 7

que m arundineto, quoufque illucefceret, abfecftum tklituifle, ut a ne^

£ lne Ulc*eretur: tum cepit fufpedos habere eos qui cum ipfoerant,qua'
contra Te impetum facturos, omnemcpuocem, quafi ab ea requireretur,

Pc| loirefeere. Si catulus paulum latraret, aut caneret gallina, aut fi un> ConfcictU ma
§u tum, uel ramus arboris uento moueretur, grauiter conturbari : qui' ^memorabile
ciui CX C-U^s conquiefcerenullo modo poterat. Non enim audebat lO'
qui cum ljs qui aderant praefentes,ne ab alio intelligeretur ; ipfe fecum ani'

*ftgemifcer e, plorare, multa fecum reputare : fed prxfertim qui maxi'

bu ,afmL^omm multitudineiuperbus fuerat femper,fe in pratentia cum tri
s loertisiacere. Hanc enim ueluti extremam fabulam Deus ei conftitue

r at<$ parauerat,neiam exteros matricidas,aut errantes, fed feipfe repra*

ct * Hic cepit illum poenitere eorum quae antea fecerat, quafi uero Sera Neronis
P° ct ea infe&a facere : cumcR Nero has tragoedias ageret, crebro lllu uer- poenitentia.

memoria repetebat,

Scw&y itecvwyi crvy^tty^^ceiH^ ; Mori me iufsitmifere uxor,

,_C1% eandem cum nemo eum perquirererc uideretur, introierutin ipc

hinc;

lem^111111 ^uaj<lu®d cforiebat, panem comedit,aquamcp fitiens bibit, qua

tiQ1 pjln5^antea-lta ferens grauiter; Hxc eft, inquit, illa mea pradara po Hec ch deco~

• -^um JNero in his rebus edet, populus Romanus ampla facra faciebat, Neroito.

je^^y^^cia perfruebatur, ferebant^ pileos multi, quafi elTent liberta' Vllcl Mertatis.
AntC°n CCUtI' ^a^ac omma quae ad principatum pertinent, decernuntur,
fcdusfm,!ra^ro ftudiofe perquiritunignoratum eft aliquandiu,quo pro
lUe D \Uluet’pofi:ubi cognitum eft, aduerfum eum equites mittutunquos
terff ° ^Uam aduentare intellexit, imperauit ijs qui fecum aderant, ut fe in Nero-jibijpfi
ncc Ccfent:cum® illi non ob edirent,ingemifcens ait:Ego folus nec amictr, mm 5
Has llT1.ICUrn habeo . Interim appropinquantibus equitibus,ipfefibima^

'iu, dixitep peruulgatum illud, n{SV> o!& Drj

tflf. rtalcs, inquit, qualis artifex pcreo.Cumqs aegre moreretur, EpaphrO'

confecit. Vixit annos XXX, menfes ix. Regnauit annos xn j, Kcr° exlulld
Jute!?? V 1 1 1 • Vltimus eorum, qui ab Aenea & Augufto genus ducebant;
nar ™UmeiuUauriquxaLiuia plantattcfumnt.&Tgenus albarum galli- lm‘or
Mu* ante occidcrant,non obfcure denunciauerimc. L tuit Ituri

GALBA»-

GITVR Galba Imperator defignatus eft, quod ei Tibe' VrrfdgUfutu*
rius aliquado prxdiXerat, cum diceret eum Imperium de' riimperij.
guftatutu : idq^ certifsimis fignis dcmonftratufuit, quan'

5 dofibi uifus eft audire fortunam dicentem, fe iamdudunt
ante fores ftare, nec dum tamen domum recipi: proinde fi
, vuiq J arceretur diutius, ad alium migraturam . Ad hxc nauigia

lunt.Infuem onufta armis fua fponte in Hifpaniam fine nautis appul C'

Principatui?11^11 peperit: quam rem uates ciprxdixerantfignumfuturi
• - kQtfa e''S* ^lc*ern quocp facrificanti puer thus obtulit, ac fubito canos mi ^

cius cifc tr rcl?lc^lIrn eft a uatibus, Imperium a minore natu ad fenedutem

ta funr. GnnatlImni- ^ta qiI3e ad principatum fpedabant,eiante denuncia' Gdbx impera.

aibain ****** _ „ _ onitn TtnnoMiTm toris dlMricij

^clatup-j amainre§noeotinenserat,inuifuscp neminhfibi enim Imperium toris auaricU.
mon fe fufcepifte arbitrabatur,idcp ftep enumero confirmabat:

1 Coaceruanda pecunia inexplebilis,tanquam multis rebus indige

ret.

\

52$ X I P H I L. E' DIONE

ret, deq* ca ita parum impendebat, ut non drachmas, fedobulos nonnulla
largire cur.Lib er ti uero eius delinquebatin multis, eorumcp culpa inipw®
Principis ojfi- cotj ciebatur» Nam etfi fatis eft priuatis hominibus nullam iniuriam facere,
cium eft, homi tame principe prouidere etiam oportet, ne caeteri faciant, propterca quou
nes ab omni nihil interefi: eorum qui iniuriam patiuntur, a quo eam acceperint . Itaque , I

defendere 7 pr<e Galba, licetipfe nihil per iniuriafaceret, tame quod lineret illos facere, aiit
cipue tamen ea qU;eab aiijs gererent, ignoraret, male audiebat. Nymphidius autc

& Capito tanta fuere infoletia in Galbam, ut Capito, cum forte quida reus
Capitonis twfo a^ e0 1US diceteprouocauifTet, ftatim in fella excelfiore tranfilierit, atq^ ua
Plentti. J dixerit: Age, inquit, dic caufam apud Cacfarem:eumfK caufa cognita caprt*
Galbxin mili - damnauit.In hos Galba has ob caufas animaduertit.Cum aut adurbeadue
tes pratorid- taret,aciam prope efiet, procedere ei cbuia praetorianiNeronis, petiere^
nos Neronis, ab eo ut fe in code gradu militig retineret .Is primo rem diftulir, ut delibera
cades. retifed cum illi no pareret, magisqj tumultuarent, cotra eos exercitu nmlf>

cariacp funt repente praetorianorum feptcmmillia: reliqui poftea decimati
funt.ltaque Galba licet aetate & morbo confedlus efiet, tamen mente uig?
imperatoris bat dC confiliOjputabatcp indignum elfe, Imperatorem coadhrm aliquid®'
eft, nihil cotru cere.Hac de caufa praetorianis poftulantibus pecuniam non dedit, ijsq3lt3
dignitatem fua refpondit,Legere,inquit,foleomilites,nonemere. Cum^ populuspmh*'
coade facere. iarct ut Tigellinus, caeteri qui ante contumeliofi fuerant,fupplicio affccj

rentur, non concefsit, quos fortaffe, fi non effet ab eo poftulatum, interni j
Helius,Ndrcif - iufsiffet.Helium uero, Nar ciifum,Patrobium, SC Locuftam uciieficam t^U
fus,Patrobins lierem , cum quibufdam aiijs qui fub Nerone ualuerant, uindfos per tota*#
Locuftafupph urbem duci, ac pofteamorte muldari iufsit.Vt Galba his de cauGs laudab»

Cio affcau tur,ita ridebatur maxim e, quod in itinere gladium femper accingeret,
mo iam fenex dC imbecillis. CaeterUm quem exitum u itx habiier?r,nunc
cendum eftJVlilites Ruri, qui erat in utraqj Germania, ira incenfi, quodn«l
lumaGalbabeneficium acccpiflent, cupiditatem faam, quaminRnfo6*'

Aulus Vitellius plere non poterant, in alio explere conabantur. Id fecere praspofitoA11^
Germanice infa Vitellio, quiperid tempus inferiorem Germaniam obtinebat, defecere^
rioris prafe- ad eum fpedfata tantumodo ipfius nobilitate.Nec enim eis curte fiiit, q^V
itus. is T ib erio in delictjs fuerat, quo dqj uita eius adhuc cumpriftina libidinec

fentiebat. Qiiin potius ob eamcaufam arbitrati funt, eum fibi magis
A flrologiaVi neum & accommodatum fore » Ipfe quidem Vitelliusnequaquam tantI
tctlio inifi. €^e exiftimabat . nam cum irrideret aftrologos , hoc argumento cohfi&r
L. P i[o a GaU bat eos nihil fcire, quod dicerent ipfurn Imperatorem futiirum. Idem quo£|J
ba imperatore Nero cum intellexiflct,ita rifit homine &£ contempfit,ut nihil grauins con
adoptatus,atq ; tra eum admiferit . Galba cognita feditione Vitellij, adoptatiit L. Pif°n ,
Cafar poftea adolefcentem nobilem, magnacp modeftia ac prudentia proditum, ‘evftft
defanatus. Ctefarem defignauit. Qua de caufa indignatus M. * SaluiusOtho, qu°

* Sljuim all!s ipfe a Galba non elfet adoptatus, rurfum Imperium populi Romani m^1.,,
i dlCn!h > ^commodis difficultatibuscp affecit.Is eratapud Galba in tam magnob^
apud Galbam nore’uC eI> clu0 dl’e mortuus e^^crificantifolus e Senatoribus prteft0*1* $

* autoritas. nt.Qrite res in caufa fuit ut rem potiret. Cum enim arufpex Galba: fm1?*

Otho pecunia Paran’ diceret, ac proinde moneret ne aliquo pro diret,id Otho inteU<#p
vnnM artib. quc inde fubito alia fimulata caufa difcefsit,receptuscp intramurum
coemptu prin- r® a paucis militibus qui una cum eo coiuraueranqcaeteris^ qui iam .
cipatumoccu- bx erant infenfi,perfuafis,uel potius largitione corruptis, emptum pnn .

patum occupauit,idqp paulo poft a reliquis confirmatum eft. Ciua tccog^

reai0f,T aUC0S m!urad exerci'tum,ut milites de fententia dimoueret. Inte
no animn T CX mdltT^us Cum diftricfto cruentoqj gladio ad eum uenit,Bo
fine Derin^^lIjr^^L ' f>mtorJ quando ego Othonem interfeci, utiam fis
inoujfmi a‘ d^a' iba credidit pro uero,atcp ita militi refpondit,Qiiis tibi, Gdbdkfeditia
candi canfa nUlt’Ut ld Paceres^ poft htec in Capitolium proficifcitur facriff fa militib.in -
tificem Qc j Ccurrunt ei in medio foro equites peditescp,ibiq? fenem,Po- ter[c^
minibus n T' eraJ°rem occidunt, multis Senatoribus multiscp plebeis ho^
nuto? reni* i ntl , us;P°fi: cadauer afficiuntignominia cuiufuis generis,ca
iam qua fi akfcmdunt, idcp figunt in pilo. Galba telis immifsis in fe U
Quid en ' ^ lebatur>CUm ex ea cecidifiet,uulrteratuscp effet, id unum dixit,

Potuit» r!? ma^ *eci^ Ei Sempronius Denfus Centurio opem tulit, quoad Sempronius
cuius uiV 1S n°n Hfifil Galbae profuit, fed etiam ipfe occifus eft. Denf“*&ntU'
gnum fp no!nen propterea feribendum putaui, quod mihi memoria di-» ri° *
no m euidebatur. Occifus eftPifo, dereliqui multi, qui tamenlmperato
farL . n?n tulerant. Sed Pifo proptereafupplicio affecftus eft, quod Cae- L'&fonis
dies x 1 1 1 1^UatUS* Visoit Galba annos jl xx 1 1 .Regnauitmenfesix, mors'

O T H 0>

alba hunc exitum habuit, eiuscp caedis pcenam Otho Pro%MW<
nem no ita multo poft fequi oportebat, quod ipfe ftatim
praefenfitmam ut primum facrificauit, exta minus felicia
uifa funt.Itaq? cepit eum fubito facfti poenitere, dixitq?,

Tt' yctf /xt Ic/lzt cwteis cdjh&y. Cur me, inquit, oporte^

bat longis tibi j s canere f Eft autem uulgatu prouerbium
^uad ' de rjs, qui ea faciunt quaefibi funt inutilia . Praeterea no/

terru eo jnfomnis perterritus eft, ut ceciderit de lccfto,& excubitores per^ Ot^onis
neQ5talt ^Ln cdm accurrifi"ent celeriter, eum humi iacentem offenderunt, nim'
ncre f ?en P°tuit ob has caufas Imperium, quod fcmel adeptus erat,depo
adcon r*60 Pcrmanfit, ac poenas dedit: quamuis multa faceret moderate
hUs fe? Iai}dos animos multitudinis,non quod eo ingenio effetautmori^
fibifn' ?u°d multis ab eo propter Vitellium abalienatis, nolebat carteros
pnnCjmiCOs^accre> Othoni decreta funtaSenatu ea quae pertinebantad
effe iVw^tUrrJ3Clu^d diceret fe coatftum a militibus intramurum introducftu

placido^5 ?Um eis °bfifteret, in magnum difcrimenuenifie.Hicuti cepit

oftui ' Ql Permone ) & fidlo fimulatocp uultu indicare modeftiam : ad othopetuUn-
quanqUa 3 ad_fingulos fere per digitos mittere : poftremo multa polliceri, ^from Fr

quamM m erat obfcurum , eum multo etiam petulantius a tqj acerbius, *mi Kt
^ufi>nujlnV nqm Cd'e regnatumm ♦ Nomen quidem eius fibi ftatim impo*
lleribus aa^cnatorff)tis,qui damnati fuerant, poenam remifit, exteris mu
n°s donar C . ;Crebro uenire in Theatru, fouere multitudinem, peregri-
nem ftb j * Cluitate, ijsqj multa alia promittere:quibus tamen rebus nemP
u*tae, quod*arpaiICOS *U1 fimiles obftringerepotuit. Iam enim eo genere
^eronian(sln^Ituerab quodep cum forore cofuctudinehabebat, ca?terisq3
^erutti,blani4^atur50mnes Perterrfi1 crannmilites uero multitudinemiL
^ando nntdlSSPcrmonfbus in tantam licentiam fcelusqj induxerat, ut ali
res apud Otl'lU^ in ^atlum itruptionem facere, cum frequentes Senato^

Tere eo ?°nem cccnarent, interfetftiscp ljs a quibus arcebatur, tandem
> ubi conuiuium agebatur, occiderecp omnes qui intus erant, fo>

Y lis

Qthonis ince *
Ilus.

ihiien

53° XIPHIL. E' DIONE

lis fjs qui inde abierant, aut fe ante aliquo abdiderant, conferuatis. Cuius rei
caufa Odio pecuniam eis largitus eft , perinde atqj fi id facinus in gratiam
pfcudoncro. eius feciflent.Per id tempus quidam captus eft, qui fe Neronem efle limula
bat , cuius quidem nomen a Dione ignoratum eft : fed is tandem Tupplicm
Othonis cum affedfus eft. Otho fxp enumero cohortatus Vitellium adfocietatempnncl
Vitellio bdUt patus,poftquam ei perftiadere non potuit, ftatuit aperte bellum gerere ita'
cruentipimu. qUe contra eum exercitum mifit,eiq3 exercitui complures praefecit: qu£ xd
caiifa fuit Othonis calamitatis. Defiderata funt utrinque in prslijs ad Ci ^
monam fa clis hominum quadraginta millia. Antequam autem prgliumftfd
P rodigU dira retur,ferut praeter caetera prodigia,quae tum accidere, auem eximise magni
ante clade O- tudmiSjquantanunquamantetiifaiueratjpermultosdiesuifamefle.Supc'
tkonis adere* ratls Othonianis, unus ex equitibus cladem Othoninunciauiqcuicumfi'
monam uifa . ^cm non haberent rj qui aderant prsefentes ( nam tum forte multi conuene
Roma~ rant ) eumcp fugitiuum atq* hoftem appellarent, V tinam, inquit, hsec falft
ms,ex purt i . ejpent Qa»(ar # hbenter enim te uitftore mortem occumberem : nunc autem
pfi mortm m- utcunc£ At, moriar, ne uidear falutis meae caufa fugifle : tu uero, cum hoftes
fen propterca ^luc non poft uenturi fint, ftatue quid tibi faciendum putes. h^c cum

quod mneiurn dixiffet, manus fibi attulit. Qiio facfto id uerum efle creditum eft ab omnfi
accepta cladis busrcumeppoffcnt facile bellum renouare( erat enim permulti, aderantep
attulijfet . aliae legiones ex Pannonia, &t quod eft in tali re maximum, Othonem am'
ple(ftebantur,fingularemcB fuam fidem 6^ beneuolentiam in eum non mO
Othonis ad mi do uerbis oftendebant, fed etiam ex animo )fatftum eft ut ociofe certaret,
lites fuos ora- quoufque caeterorum concurfu idem renunciatum eft.Tum demum Otho
tt0' pauca fecum locutus, apud milites condonatur: qua in concione multa df

” cit,fed htecin primis;Sufficiunt,inquit, ea quae facfta funt : odi enim bellum
t» ciuile,!icetumcam:charumcphabeopopuluRomanu,h'cctmecum differt'
55 tiat. Vincat Vitdliusjpoftquam ita uifum eft dijs immortalibus:fintincolu
ii mes milites eius, quando id mihi perplacet.multo enim melius eft multoqj
i> iuftiusunupromultis,quam pro uno multos interire. Ego quide Mucius
a efle malim, aut Decius, aut Curtius, aut Curtius, aut Regulus, c p Marius,
» quam Cinna, quam Sylla, ut ne reliquos numerando perfequar.Quamob'
55 rem nolite me cogere, ut efficiar unus ex ijs quos odi : nolite etiam inuidfv
55 re, fi uelim facfta alicuius ex fjs quos laudo, aemulari. Vos ad ui&orem profi'
>5 cifciminijatqueillum colite.Ego me ita liberabo, ut omnes homines intellf
55 gant eum efle Imperatorem a uobis delectum, qui no uos pro fe, fed fe pto
»5 uobis dedit.Hachabita cocione,militcs eum propter ea qu£ audierant, ad'
mirari, miferari^ eius fortuna, profer tim fi quid efgrauius accideret : tum
profundere lacrymas, lamentari, eum patrem appeliare,fibicp fuisliberisa^
parentibus chariorem efle dicere . Quae cum iam in multam diem dicerefl'
tur,peteretq3 Otho ut fibi liceret mortem cum uita commutare, neque id i|
35 li concederent,facfto filentio ita dixit:Non poflum peior efle eo milite que
,5 uos mortem fibi proptereatantummodo confcifcere uidiftis, quodlmpe'
Otho impera- ratori fuo nimciu accepta: cladis attulifletjtaque ego illum fequar,ne quid
torfibi ipfiin - taie U1dea in pofterum,aut audiam. Vos, fi me amatis, quaefo, finite me mO'
fert tUaniM* rijUt uolornolite me cogere ut uiuam inuitus,fed ad uicftorem abite, eunitp
ftudiofe ac diligeter colite.Ha:c cum dixiffet, fecefsit in thalamum, feep Pu'
Othonis fepul- gione interemit. Corpus eius elatum milites fepcliuerunt nonfin.e lacry'
tura. mismonnulli propter eum mortem fibi confciuerunt.Igitur Otho hunc u fi

tx finehabiiiquixitcR annos xxxvn,detracftis diebus undecim, Regna'

V I T E L L I V S. ^531

wit dies x c. cumcp pefsime omnium uixiifet, mortuus eft: honeflifsime : &C
Imperiu}quod cum magno fcelere inuaferat, cum maxima uirtute depofuit.

V I T E L L I V S ►

o S tqvah Romae clades OthonisauditaefFpopu-
lus Romanus ftatim, ut par erat, fentetiam mutare cepit, gerendis mon
Othonicp quem laudauerat antea, & cuius uicftoriam O'
ptauerat,no aliter atqj hofti contum eliofemaledicere:ac
Vitellium,quem deteftatus fuerat, collaudare, eumcp Inv
peratorem dicere. Adeo nihil eft: in rebus humanis fixum c4
acperpetuumifed &ij qui florent maxime, & ij qui humiles dC abiecftifunt, «
exitus incertos habentrac pariter pro fortuna ip forum, laude, uituperio, lio “
nore, & ignominia afficiutur. Vitellius, ut Romam uenit, cepit omiliafuo <c
arbitratu gerere : fed in primis edkfto propofito aftrologos expulit ex Vr- Ajbrologi ex*
be:edixitq3 ut intra certam diem quam ipfe conftituerat, ex omni Italia ex' pelluntur ex
cederent. Illicotradcnocftediem ei in tabulis praefcribunt,intra quam ex- urbe.
cedat e uita : iscp ante eam diem mortuus eft: : adeo futuros rerum cuentus Vitellio mo)'~
prxcognofccbant.Interim Vitellius explere libidinem fuam, inferuire uo- ^
luptatibus, nullam curam habere diuinarum aut humanarum rerum .Nimf °&l5Pr£ 1

rum principio talis erat: quippe popinasfrequentauerat, &ludos aleato- x' «...
bos, faltatorumcp &C aurigarum ftudiofus fuerat, confumpferatcp in eos in- °

finitam pecuniam, atcj$ eius rei caufa magnum des alienum contraxerat. Ita*
que tunc tantam potentiam confecutus, cepit multo grauiora facere : ma¬
gnam diei partem nochsqj confumcrein comeflationibus , crebro cp u o-
mere omnia, ut folo tranfitu ciborum nutriretur. Cui quidem rei ipfe iufff
cere poterat : quauis eseteri qui cum eo comabant, omnes mifere interiret.

Ex quibus Vibius Crifpus cum incidiifet in morbu,&ob eam caufam per Vibius Cri*
multos dies non interfuiflet conuiuio,facete dixit, fe,nift aegrotauiflet,om-
nino fuifle perituru i Fuit tempus principatus Vittellrj nihil aliucbquam e-
brictas QC com effationes. Etenim precioftfsima quaeqj etiam ab ipfo ufque
Oceano, ne dicam ulterius, undicp terra maricp_conqui0ta,ufq5aded opipa
te apparabantur, ut omnes cupedis, cibi^p eiufdem generis exeo etia nunc
V itelliani nominentur. Quae omnia quis ilgillatim queat attingere rquan- CibiVitctiti-
do coftet inter omnes, eum, quo tempore principatum tenuit, cofumpfifle w*
in coenas nouies miilies feftertium . fed res huiufcemodi preciofifsimg bre- ™ym*cs

ui tempore defecerunt, quod omnia preciofaeffeoporteret. Patinam qui- auimen

dem unam apparauiqin quam impedit decies feftertium,lmguis cerebriscp t£myfud*t
& iecoribus pifcium,8£ quarundam auium in eam coiecftis.Hanc patinam, y

cumfieftilis eifenon poftet propter magnitudinem,argenteamfedt: eaqj xxv.mjyrw-
diu permafitjueluti res dijs eofecrata, quoufcp Adrianus eandem confpica dtsdnch.
tus coflari iufsit.Sed cum de his rebus mentionem fecerim, illud etia adde- Neronis m ei
dumuidetur , domum auream Neronis ei nequaquam fatisfecifle . Cumcp domus .
nomen & uitam,morescp eius laudaret, hac in re tantummodo reprehende
bat, quod diceret eum habitauifle perperam, ufumqj fuiife paruo &C humili
apparatu.Vitelltj uxor Galeria ridere folebat, quod in regia paru ornatus GxlerkVitcU
teperiifet. Caeterum quia hos fumptus de alieno faciebant, quauis cos ma- bjuxar.
gnopere non computarent, tamen rj qui epulum dabant uicifsim , magno
tncommodo afficiebantur, licet conuiuiu ab uno minime totum diem age-

Y z mus.

VitcUij udrU retur.Daoant enim alij ientacula,alfj prandium, alij ccenam,alfj comeflatio
conuiui*. nes,uelim folatium priftinae fatietatis.Ex quo facftum eft, ut paucis poft die

Centum myrta bus collfumpta fintfn c cenam quadragies feftcrtium . Vitellius plerifqjri'
des ui . fum excitabat* Cum enim uidorentgrauitatern&maieftatem eius in publf
cis conuentibus, cuius ftupraante cognoucrant,federecp in equo regio, or
natum chlamyde purpurea eum , quem fciebant Veneto ueftitu certatores
equos in certaminibus abfterfifte; deinde cum tanta manu militum confcc'
dere in Capitolium quem nemo ante uidere poterat in foro propter mul>
titudinem crcditoru : poftremo coli ab omnibus, quem ne ofculari quidem
libenter uoluerat quifquamttcncri non poterat, quin riderent. At ij, qui ei
Creditores vi- proficifcentiinGermaniamgrandem pecuniam crediderant, inftitifient,
teUij , eumcp uix datis fideiufToribus dimifiilcnqtunc non modo non ridebat, fed

etiam lugentes fefeocccultabant. At Vitellius requifitispoftea creditori'

1 buSjdicebatiereddijTcfalutepro credita pecunia,repofccbatcp tabulas co'
tracftuum.Crebro ueniebatintheatra,utadfeplebis animos alliceret. CcZ'
nabat familiariter una cum optimatibus,ut eos fibi maiorem in modum de
umciret.S*epementipnemfaciebatuetcrumfodalium,eos^habebatinho
nore.Neqs. enim turpe, aut fe indignum putabat, fi aliquem ex rjs agnoice'
re inderetur: cpiod plericp faciut,qui elati maximis SC infpcratis honoribus,
oderunt cos, a quibus feintelligut humiles antea & abiecftos cognitos fuif
TrodigU diYA. fe.Dum baec faceret, cxtitere finiftra prodigiamam dC cometes apparuit,
Luna contra rationem ftatuti temporis bis uifaeft deficere: Quarto enim»
feptimo die obfcurata eft. Pi seterea in oriente atqj in occidente duo fo'
les uifi funt eodem tempore : quorum hic imbecillis dC pallidus, ille potens
dC clarus eratjnueta quoqj funt in Capitolio multa & magna uefbgia quo'
rundam deorum, qui ex eo defcendifTe uidebant,renunciatumcR eft a milid
bus, qui ea no cie in excubrjs eiusfuerantjtemplumlouis fiiaiponte cum
magno fragore apertum efte, ate^ ob eam caufam nonnullos cuftodespeiv
Vcfyafimcu territos 5t exanimatos fuilTe* Qutecumitafatftafint, Vefpafianus quibeb
tydxis bellum. Jum cuni ludaris gerebat, ut audiuit diflenfionem efle inter Othone 3C Vi'
tellium, deliberare cepit, quid fe facere oporteret. Summa eratin cum b C'
ncuolentia omnium, non folum propter gloriam belli Britannici, cius que
quod tum gerebat, fed etiam propter aequitatem & prudentiam ipfius:qui'
Wmms, bus rebus adducebantur, ut fe ab eo regi cuperent . Jnftabat Mucianus ue'
hementer,qudd fe fperarct etiam nomen Imperatoris habitum, ac propter
aequitatem Vefpafiani Imperij participem fore* Quibus cognitis rebus m i'
lites circunfiftunttabernaculum Vefpafiani, eumcplmperatorerenunciat»
Ncq; uei 6 defuere V efpafiano prodigia & fomnia , quibus ei futurum In1'
perium fueratlongo tempore ante ftgnificatum, caep nos, cum ad uitam c'
iusuenerimus,attingcmusJgiturVefpafiamjsprirnoquoq3ternporeMtf'
danum in Italiam contra Vitellium mittit:ipfe obferuatis rebus Syrix,p
fecftiscp ali} s^ducibus bello Iudaico,in Aegyptum contendit, ibicp pecunia,
qua maxime ei opus erat, colligit3comparatqs frumentum, ut Roma quan*
maximum numerum poteft, mittat.Legiones, quae erant in Myfia, cognri
risijsquaede Vefpafiano perferrentur, Muciano nequaquam experto,
Antonius P « - quem audiebant efte in itinere, Antonium Primum ducem fuum dei igunt?
mus Pannoni* fs fuerat a Nerone mifliis in exilium, poft uero a Galba reftitutus Pannoni'
a cxerd€ltH* co exercitui piserat , eocp tempore neqj ab Imperatore, neqs a Senatu dc'
,MX‘ lectus, fummum Imperium habuituanta erat in Vitellium indignatio ttivi'

iW,

V I T E L L I V s. 53$

tum, tanta prcedandi cupiditas . Necp enim milites ha:c ob aliam cauiam a-
g£bant,quam ut Italiam diriperent, id quod fartum efl. Vitellius cognitis Ludi a Vitellio
his rebus omnibus, nihilo minus remanet in V rbemeqp uero a delicijs abfli ^itu
neqied prxteroetera ludos gladiatorios facit. In his ludis Sporus cum eum S?0™*
ornatu rapta: puellae oporteret in theatrum uenire,n ecp polfet talem contu
meliam pati, mortem fibi confciuit. Vitellius Alienu cum paucis bello prae¬
ficit. Alienus Cremonam uenit,oppidumq} occupat, Poft ubi uidet Tuos mi Cremomab
lites propter delicias Vrbis intemperantes, nimiocp ocio molles QC effcemi Alieno capta.
natos efie:contracp hoftes corporibus exercitatis, magniscp animis, tirnere
cepit: dein ut ei a Primo literae amicae uencrunt, conuocauit milites, ijsq?
cxpofita imbecillitate Vitellij, uiribuscp Vefpafiani,ac utriufcp moribus, Alieni milites
perfuafit ut in partes Veipafiani tranfirent. Illi delent imagines Vitellijex tvitcUioad
lignis, iurantcg fe fub Imperio V efpafiani fore ; uixcp dimifsi in tentoria re- Vl efeajianun
uerterant,cum eos farti poenitere cepit. Itaqj repente magno ftudioactu- #««»*.
multu cogregati, rurfum Vitellium Imperatorem uocat, Alienumcp,qu6d Allcn™ u\
eflent ab eo proditi,uinculis conftringunt, nulla confulatus eius habita ra- ?r° ltord
tione, quae praefertim fieri folent in bellis ciuilibus. Cumcp iam eflet ingens )*bMcIptM% "*
tumulus in exercitu Vitellij , tum luna: defertio eum longe fecit maiorem, p rodigut
non tantum quod obfcurata eft ( qtianquam haec terrorem inijciunt tumui
tuantibus) fed etiam quod fanguinolentaatracp efle,aliosq5 horribiles co¬
lores emittere uifa eft. Hi enim nihilo magis decedere de fententia, aut ali-
quidrefnitterc,fedad manus uenire inter fe, pugnareqj alacriter: etfi,utdt-
xi,Vitellianisduxnonerat,qudd Alienus Cremonae efietin uinculis, Pu¬
gnatur interdiu ac nortu utrincp aequo Marte. N ox enim inuenit pugnan^ vitellij cum Ve
tes,nec ea quidem praeliu dirimere potuit, tanta erat ira, tanta uincedi cupi- fpafiano bellu
ditas. Agnofcebantfe inter ie,atcp una colloquebantmon cos placabat fa- crumtifiimm*
mes,nonlabor,no frigus,no tenebrae, no accepta uulncra, no caedes, no re-
liquiaemortuom,nonmultitudo pereuntium : tanta deniqj iniania utrofq^
pariter ceperat, ut ne propter norte qui de quae fuperuenit, ut dixi, aliquid
remitterer. Videre licebat, quoties luna luceret ( nam interdum occultaba¬
tur nubibus ) pugnare illos nonunquam,nonnunquam ftare, ad haftas ad-
hserefcere,federe,fimul clamorem tollere : hi Vefpafianu, illi Vitellium Im,
peratorem dicere, uocare fe mutuo, couiciari, laudare : fed &C priuatim alter
ita alterum admonere, Mi comilito QC ciuis quidfacimusc’ cur pugnamus f ciuilisprttij
huc tranfi ad me:Nequaqua, inquit alter, tu ad me potius.Cui uero mirum elegans deferi*
non uideatur, quod cum mulieres exoppido cfculenta bC poculentadeno ptio.
cfiead Vitellianos attuliflent, no modo feipfi cibo potucp, fed etiam aduer
farios refecerunt. Vocabat quifq3 aduerfarium nominatim ( omnes enim fe
refenoueranr ac tum agnofeebant) Accipe, inquit,mi commilito, ede:non
enim tibi gladium pnebeo,fed panem, accipe rurfum, &bibe:non enim ti¬
bi fcutu, fed poculum tradorut fiue tu me interficias, flue ego te, moriamur
facilius . atep ut ne me eneruata aut imbecilli manu occcidas, aut ego te, hae
noftrae imtexequia: nobis adhuc uiuetibus. Vitellius enim & Vefpafianus
bellum gerut inter fe,ut nos ljs qui iam olim mortui funt,martent . Haec at- *

que alia eiufdem generis cum inter fe dixifient, cedatur aliquandiu, 8c co¬
meditur, eocp farto pugnatur iteruipaulo pofl pugnam intermittunt, dein-
de reno uant. Haec totam nofte,quoufcp illuxit,farta funt. Tum autem duo ,

cx militibus,qui Vefpafiani partes fuftinebant, quiddam tale fecerut. Cum
enim graue damnum caperet ex aliqua machina,raptis fcutis exfpolijs Vi-

Y $ tellianorum

^ XJPHIL. £ DIONE

tellianorum qui iam ceciderant, permixticp cum aduerfarrjs clam ad madft
nam ueniunt pro Vitellianis, funescp eius incidunt, ut ex ea nullum telum
GdUicdlegio amplius emitti poifet» Ortofole militestertiselegionis ( ea Gallica nomfi
Vejfeafiani par natur ) quas hybernat in Syria, aderatq? tum forte cum fjs qui Vefpafiant
tes defendit, partes tuebantur, cum illico falutant,ut ante confueuerant.Qiia cx re Vitei
Vitellianorum ]ianf rati j\qUCianu uenifle, perterriti uicfticp clamore, in fugam fe confjciut*
r&* &C cum antemaximos labores fuftinuiflent,minimare pertcrrent.Poft haec
ad murum fe recipiunt,pafsis^ manibus obteftantur uitftoresrcumcp a ne^
mine exaudirentur, Confulem dilfoluerunt,eumcp ornatum uefte confula^
rimiferunteum fafcibus fupplicandi caufa, ac poitulata foedera per eum im
petrauerunt. Alienus enim propter dignitatem fuam facile Primo perfua^
fit, ut conditiones eorum acciperet.Poftquam portae urbis apertae, atqj ipfi
omnes in tuto fuerunt, concurrunt undicp,cun(ftaqp rapinis dC incendtjs ua
CremonaaVi- ftant.Fuit haec grauifsima calamitas, propterea quod Cremona erat maxf
tettianis dire- mis atque pulccrrimis sedificijs ornata, rnagnacp uis pecuniae a ciuibus dC
pta, peregrinis in eam coacta fuerat. Huicurbi Vitelliani, ut qui aedes locuple'
tum, dC exitus utarum nouerant, maiora incommoda attulerunt* Nec enim
piguit eos ciues, pro quibus pugnauerat, perdere, fed quafi ab ijs iniuriam
accepiffent,eoscp uiciilent, uiolare, percutere, ate^ occidere aufi funt,ita ut
cum fjs qui in praelio ceciderunt, defiderata fint hominu quinquaginta mil
Prodigia vitei lia. V itellius de hac clade certior fa<ftus,uehementcr tumultuari cfcpit, non
lioexitiumtni- folum perturbatus prodigtjs,quod peracfto quodaiacrificio, eum eius cati'
nitantia . ia apud milites concionaretur, magnus numerus uulturu irruit,difcerpfittp
exta,acipiiimferede tribunali deturbauinfed multo etiammagispropter
nuncitim acceptg calamitatis Itaque fratrem fuum Tarracinas celeriter mit
tit, munitum cp oppidu per eum retinet. Sed cum exercitus Vefpafiani Ro'
mam aduentaret,ita perterritus obftupuit, ut nihil certi ageret, aut fentiret,
fed temere furfum deorfum ferretur, ueluti in maxima tempeftate:modo
Imperatoris nim Imperiu areft e tenere, accuratcqj defendere conabatur, fecp ad bellum
mlefibi cofcij gerendu parabat: modo ultro deponebat, quod ftatueret priuat2m uitam
i ludia . agereanterdum ferebat chlamydem purpuream, accingebateB gladium:in'

terdum pulla uefte induebatur: cocionem habebat in Pala tio foroq3,ac mi'
lites nonnunquam ad praelium, nonnunquam ad pacem facienda cohorta
baturrpartim deuouere fe pro falute Reipublicg tpartim captare mifericor'
diam, eiuscj* rei caufa filium quem tenebat in manibus, amplexari, & an te
oculos eorum ponere : dimittere praetorianos,rurfum accerfererdomufra'
tris fe recipere rclitfto Palatio, m ox eode reuerti, ita ut ex ijs rebus perniub
tiftudium quod habebant in ipfum, remitterent. Nam cum is maximo fu¬
rore huc dC illuc concurfaret, idcp illi uiderent, non amplius imperata face¬
re, necp res eius magis quam fuas curare, riderecp eum multis dc caufis,fed
in primis quod in concionibus gladium tradebat Confalibus ct Senatui, ut
cx eo fummtt Imperium deponcret:quem dum nemo ex Senatoribus aude
ret capere,ij qui aderant, multo magis ridebat. Qtras ob res praefertim cum
ia Primus appropinquaret, C. Qirintius Atticus, SC Cn. Caecilius Simple*
Confules,&Sabinuspropinquus Vcfpafiani,alijq& primarrj uiri fimul con
ueniutjdicftiscp fententijs in Palatiu cotendunt cum militibus fuarii parttu,
* ut aut perfuaderet Vitellio, aut eum cogerent Imperiu deponere. Sed cum

faftiones ccn- incidiftent in Germanos cuftodes Vitelli], mifere affliefti difcedunt, atque
traViteUim . in Capitolium perfugiunt, Eodem Domitianum Vefpafiam filium, propm

quoscg

• /

. ( . V i T E L L I V S. ' Sit

qttdscj} euis accerfunt,prgfidfjscp muniut.Poftridie eius diei Vitelliam con
tia eos irruereihi impetu illorum propulfaucrealiquandiu.Sedcuminccn-
iis *ls qua^ circum Capitolium erancugni impedirentur, Vitelliani afcendut
in Capitolium, magnumcp numerum eorum concidunt, direptiscp ijs onv
nibirs que in Capitolio repofita erant, ac praeter alia loca, magno templo Io
UIS Opt.Max. incenfo, Sabinum 8C Atticum captos ad Vitellium mittunt:
nam Domitianus QC Sabinus filiusinprimo tumultu fugerant ex Capito¬
lio^ abditiin quibufdam aedibus, latuerant. Poftquam non longe abfue>
ruru Vefpafiani milites, quos Petilius Cerealis unus exprimis Senatori
bus, & V eipafiant affinis, SC item Antonius Prifcus ducebant ( nam Mucia
nus nondu uenerat ) Vitellius fumme pertimuit. Illi enimprimum per nun
cios, deinde perliteras in urnas intermortuos coiecftaSj&in corbes, in qui-
f>us fru&us erant, 6t item in arudines aucupum, fiebant certiores omniurri
qxiae in urbe gereretur, ita ut de ijs, quid opus cffetfa(fl:o,£onfultarent:tunc
autem quia ignem uiderant in Capitolio, tanquam e fpecula, iter quam ce^
Icrrime faciebant, primusc^ omnium Cerealis cum equitatuinurbem com
tendit. Vitellius conuocaco Senatu, legatos ex eo & ex Veffalibus ad Ce¬
realem mittitjhi cum nemo uellet ipfos audire, ferecp in mortis dilcrime ue
effient, ad Primum, qui inde non longe aberat,proficifcuntur, utcp cum eo
colloqui poisint, impetrant : nihil tamen efficiunqfed a militibus profedis
contra' Vitellium maximo furore pramdia pontis Tiberis franguntur, nam
cumtranfire prohiberentur ab ijs qui pontem tuebantur, equites flumen
tranfierunt natando, eoscp cum fnuaOuent a tergo5alijs irruentibus ex alrjs
partibus, affccerutaccrbilsimis dC grauifsimis incommodis .Tum ab ijs fa-
^tum eftid quod in Vitellio, ac Vitellianis criminabantur, cuius que caufa
*c eum eis bellum gerere fimulabant. Caefi funt uidelicet quamplurimimor
tales, multicp contra de tecfhs fictilibus deiecti, &inanguftislocis propter
Multitudinem hominum opprefsi interierunt, ita ut per illos dies obierint
hominum quinquaginta millia . Dum urbs hoc modo diriperetur, pugna¬
rent cp alij, alfjcp fugerent, &C rjdem poftea rapinas dC cardes pariter faceret,
ut in numero eorum qui urbem inuaferant, incolumes feruarentur, Vitei-
husfordidoattritoqj faguloamictiiSjfeabditin obfcuru locum, ubi canes
alebantur, (perans fe no (tu Tarracinam ad fratrem fugituruTed inueftiga-
tusinuentuscp a militibus (non enim diu latere poterat is qui fuerat Impe
rator ) pannis obfirus, dC fanguine perfufus, quod eum canes Inferant, de-
pi‘aeheditur:deinde uefte eius difeifla, uinctisc^ a tergo manibus, ac laqueo
in collo religato,CaTarem e Palatio,ubi magnas uoluptates ceperat, dedu¬
cunt-, trahunto?’ uia Sacra eum Imperatorem, qui fuperbepleruncp fella ue-
cf us fuerat, ipfumcp Auguftu in forum in quo crebro cocionatus erat, per-
flucuntubi ei colaphos impingunt, alij barbam uellunt, illudunt omnes, ac
contumeliofe maledicunt,^ comeflationes exprobrant: nam uentre obe-
fo erat. Gumcp Vitellius ob has caufas magno pudore affc<tus, demiflb ca-
pite terram intueretur, milites fub mento eum pungebant,ut caput extolle
ret miT1'tus, altum m cerneret . Quod ubi quidam Germanus animaduertit,
non pertulit diutius, fed mifericordia permotus : E^o tibi, inquit, qua in re
potero, opem feramutaque illum per cufsit, deinde libi manus attulit. Neqj
Mmcn Vitellius moritur ex eo uulnere, fed trahitur ia carcereuna cum fuis
fatuis, quibus ridiculamultaatqueturpia exprobrabantur. Hic Vitellius
iummo dolore affetfius propter ea qu^ pateretur, &C audiret : Ego quidem,

Y 4 inquit,

Capitolium X
Vitellianis dire
ptum.

Sabinus atque
Atticus capti
ducutur ad VU
tcUium .
'Petilius CereA
Us .

VitcUij ad Ce¬
realem legatio .

PonsTiberis .

Strages erue th

tifiima.

Vitellius
ptus contra di
gnitatem Impe
rij turpiter d
militib.tr attat
tur .

)■

i

Obtruncatu s
Vitellius a mili
tibus, ab uxore
[epclitur*

Vefpafianus et
Titus ab fentes
dejignat urini'
pcratores .
Futuri I mperij
profugi a.

Vejpafianifom
niurn .

lofephiluddri
biflorici de Ve
fyafiani Impe¬
rio uaticinium .

Domitiam lm -
perium .

Vejpafiani ad
Domitianum li
tene.

Pecimi<e ncrui
funt principa¬
tus.

lulij Sabini in
L ingonib.prin
cipatus , atq- ui
ta felit aria.

536 XKHIL. B JJ lUWt

inquit, aliquando Imperator uefter fui. Quamobre irati milites eum ad fica-
las Gemonias perdueftum obtruncat, abfciflumcp caput eius per totam ur-
bem geftant * Vitellius poftea ab uxore fepclitur . Is uixit annos quinqua¬
ginta quatuor: regnauit annum unum, decem diebus exceptis, Frater eius
cum Tarracina profecftus e flet, ut ci ope ferret, accepiftetcp in itinere eum
mortuum eiTe, incidit in eos qui contra eum mifsi erant, cum ijscp de falute
fuapacifcitur,licetetipfenonmult6 poft,3£ poft eum filius Vitellrj occilus
fuerit: quanquam Vitellius nullum ex propinquis Othonis aut V eipafiani
, occiderat.His confecfHs rebus Mucianus uenit,iscp omnia una cum Domi
tiano adminiftrare cepit: quem etiam ad milites adduxit, fecitqj, quamuis
X X V.drach. puer edet, utapud eos cocionaretur ♦ tum uiceni quini denarij dati funt hm
gulis militibus.

VESPASI ANVS>

i s rebus geftis Vefpafianus ctiamaSenatu creatur Im^
perator,Tituscp & Domitianus Ctefares defignantipr#'
terea Vefpafianus dC Titus abfentes confularcm dignita
tem accipiunt.Horum alter in Aegypto, alter in Paladli'
na erat . Vefpafiano longo tempore ante regnum mulus
prodigijs fomnijscp figniheatum cft. Nam bos in agro in
quo ipfe magnam uitse partem degebat , cccnanti ailitit
flexis genibus, ac ceruice pedibus fubiecftatrurfumcp cum cibum caperet,
canis fiib menfam eius manum hominis pofuit. Itemcp eximia cupreflu*
magna ui uentorum euerfa radicitus, poftero die per fe ftetit, ac floruit»
Praeterea accepit in fomftis,fe principem Romanum fore, cum Caefar Nero
dentem perdidiflet : idcp poflridie quam fomniauit, accidit. Quinetiaipft
Nero uidit per quietem curru iouis in aedes Vefpafiani intromitti.Sed h a:C
quidem omnia egebant interpretatione. At Iofephusnatione Iudteus an¬
te ab eo captus conftricftuscjuiinculis ridens ait, Nunc quidem, me uiiV
cies, poft annum autem folues, cum fueris Imperatorfatftiis.Igitur Veipafi*
nus,utalij pauci, ad principatunatus erat. Sed cum is adhuc abeflet in Ac'
gypto, Mucianus omniafumma potcftate adminiftrabatuna cum Domi'
tiano , iacftabatcp magnum aliquid cfle, quod Vefpafianum Imperatorem
feciflet, quodepabeo frater appellaretur, haberetep magnam potentiam»
Nam omnia fuo arbitratu abfqtic mandato Vefpafiani gerebat, feribebatep
derebus omnibus, tantummodo adferipto Vefpafiani nomine: obeamqj
caufam ferebat annulum,quem ad ipfum Vefpafianus niiferat,ut ea quae e-
diceret, figillum principis haberent Jgitur eo tempore omnia nutu horum,
quafi ipfi Imperatores e flent, ita gerebantur, ut V efpafianus ad Domitiam*
itafcripferit:Ago tibi gratias fili, quod me finas principatu tenere, quodqi
me ex eo nondum expuleris.Mucianus undicp quam maximam pecuniam
poterat, referebat in serarium, 'eiuscp rei culpam, ne eam V efpafianus fubi'
ret,infe denuabar.diccbat<^fempcr,pccuniasneruosefleprincipatusJta'
que hortabatur V cfpsfiam m ,ut undcquacp pecuniam faceret : quod cum
principio fecerit, grandem pecuniam Imperio fibicp confecit.Tum aliacre'
belliones contra Romanos in Germania facflae funt , quarum m emoria , irt
ego quidem arbitror, nulli ufui eft. Id mirum fuit, quod Iulius Sabinus, qm
principatum tenebat in Lingonibus , feparatim magnum exercitum com'
parauitjfuitcp C^far cognominatus,quod fe Iulio Csefare prognatum dice

VESPASlANVS. N

tet.deinde aliquot pr^lqs iii<ftus,rus abi]t,ibi(pinfepulchmm fubterraneu,
quodipfe prius incenderat, ingrcffus eft : cumc# coftans effer opinio illum
interi) (Te , in eo nouem annos cum uxore delituit , ex eacp duos filios fuftu-
lit. Has rebelliones Germaniae Cerealis compefcuit, multis pradtjs factis, Ceratis cotr<&
tantacpinuno ex tjspnelqs multitudo Romanorum,Barbarorum^c^fa Gcmunu rc~
cfl , ut mortuorum cadauera profluentis curfum retinuerint . Domitianus Pelliones. pr( r-
propter ea qua: agebat (nihil enim nifi magnum moliebatur) patrem me- ^cruetifSimd,
tuens, in Albano montemorabatur. Is animum ad amorem Domitiaefiliae
Corbulonis applicauerat,eamq5 a Lucio Lamio Aemiliano uiro eius abdu fy^«is”wor "
<^am feciim habebat in numero amicarum , eandemq* poftea uxorem du-
xit . Iriterim Titus praffecfhis bello IudaicocepitHierofolyma,!ncenditep VeJafuno
templum, exiftim antibus ludaris non fuum interitum , fed uicftoriam, faiu- objef^capta
tem QC felicitate effe, quod una cum templo caderet. Capti funt ab eo mub direpta.

tfpraffertim Barporas,qui apud eas principatu tenebat, iscp folus in trium¬
pho fupplido affectus eft.Itaq? Hierofolyma die Saturni, quem diem in pri
mis Iudari colunt; ad h^enoftra tempora, cociderunt. Ab eodem Tito iufst
funtquotannis didrachmupenderelouiCapitolino fj qui patrias leges eo-
tum tuerentur.His de caufis uterque Imperatoris nomen obtinuit,quanuis
neuter Iudaicus cognominatus fit, fed alia multa, ut par erat, ta magna par- VcfyAjimtr-
ta uicftoria, atquein primis arcus triumphales eis decreti funt. Vcfpafiano cliS nivmpba-
ingreffo in Alexandriam, Nilus inundauituno die ultra quam confueuerat lis‘ . .
amplius quatuor digitis , quod nunquam antea nifi femelfacftum efie dice- **Mimnd <tio,
katur . Idem Vefpafianus caecum hominem , itemcp alterum, cui imbecilla Vc "

nianus erat, qui per quietem ipfum adire iulsi fuerat, fanauit, oculis alterius u' *

Iputo confperfis, & manu alterius conculcata: qux opinio diuinitatis eum
celeberrimum fecit. Nec# tamen Alexandrinis gratus erat, cui adeo graut-
termfenfi erant, ut ei priuatim publiceq? illudercnt,atquemaledicerent. In
caufa erat, quod cum fperauiffent ie ab eo,quein primi omnium Imperato- Alexandrino -
leni fecerant, magnum aliquod munus accepturos, non folum nihil eis lar- rum lnV'fp*-
gitus eft, fed etiam ab tjs pecuniam exegit, atq? tam multam collegit, nullo funumJ>duim.
genere tributi pr£termiflb,utnemendicis quidem pepercerit,acde diuinfs
humaniscp rebus pecuniamfecerit. Multa enim uecftigalia quaeiam folui pamblttitri
defierat,renouauit, auxite# multa ex ijs quae obtinebatudep in carieris pj-o- 'but0 cxlg[,d"
uincijs fubditis Imperio Romano, ac poftea in Vrbe fecit. Hanc ob caufam ConuicaAk,
Alexandrini multa conuicia in eum iacftabant , dieebantep prxter cartera, xmdrinoru in
cum fex obolos exigere. Quam obrem Vefpafianus uir alioquimitifsimus Vefpafimnh
tanta ira comotus eft, ut uiritim fex obolos perfolui iufferit, ftatueritcp fup-
pliciumdeijscapere.Qiiorum pcenam cum Titus deprecaretur, cis nihilo
magis pepercit. Necuero Alexandrini ob eam caufam defiftebant. Nam
ua apud Titum frequentes exclamauerc in publico conuentu, Ignofcimus
ci,inquiunt:non enim nouit imperare. Ita hi maledicendi libidinem fuam,
qua femper laborarunt, abunde explebant, abufi Imperatoris comitate. Ve
fpafianus poft hsec Roma uenit.Huic Mucianus cum uiris primarijs Brun-
dufiuni proceisit obuiam.Domitianum Beneuenti conuenit,qui confcien D omituni fhl
tia m entis . & rerum ante geftarum ita diffidebat,ut interdum fimularet ftul tlcl* igni*
ticiam.Nam cum magnam iXitc partem degeret in Albano, faceretcp multa
ndicule, tum mufeas ftylo transfigebat . Qp°d etfi Indignum eft grauitate
biftoria: , tamen quod abunde cius mores oftendit, neceffario feribendum
putaui , potifsimum cumfaftus Imperator idem fecerit, Ex quo facete re-

fponfum

538 XIPHIL. E’ DIONE

fponfam eft a quodam interrogati quid ageret Domitianus, Solus, inqurt,
Nc mufcd qui- eft, ne mufca quidem cum eo» Vefpafianus ut deprimebat huius fuperbia,
dem. ita caeteros omnes non ut Imperator, fed utpriuatus, memor^ priftinx tor

i» Cdpitolio tuna> excipiebat» T emplum in Capitolio ftatim aedificare cepit, primuscp
templum kvc- in(je terram extulit, iufsitcp caeteris illuftrifsimis St clarifsimis uiris utidern
ffajuno adifi- facerentjqUO minus caetera multitudo opera fuam denegare poffet.Cumqp

atm. fumptus publicos,quineceffarij erant,magnificentifsimosfemperfaceret,

publicoscp conuentus fumptuofos praeftaret, in caeteris rebus ob eas cau'
fas parciTsimus erat, nihil' que impendebat, nifi neceflario, ita ut nihil coc«
Vefthtjimit in popinis pr^ter legumina uendi pateretur. Qua ex re perfpicuum elTece'
miadfuum , piqeum tam magnam pecuniam non ad fuas uoluptates, fed ad ufas pubh'
fed KeipuUica cos collegiffe.Porrd Vefpafianus ita uitam inftituerat.raro habitabatin r a
ujum pecunia iatl*0jin hortis autem Salluftianis plurimum erat, eocp recipiebat queeum
collegit. que^n5 f0iym Senatori], fed etiam cuiufuis ordinis.Antelucem,cum etiam

H orti Sallustia acjhuc eflet in led:o, colloquebatur cum rjs quifibi ualde erant familiares,
Vefbdfimis cuni<T? ca>terl in tnjs falutabant. Portae regiarum interdiufemper aperta, ac
ttoftibitt Uteba omni cuftodiadeftitutce erant» Veniebat in Senatum femper,& cum patri^ ^
tur . bus communicabat omnia : faqpe etiam ius reddebat inforo » Quod fif°r^

Veftdfmi hu- de quibufdam rebus no poffet cognofcere propter fenedutem , aut fiquid
manitas erga abfens fcripfcrat ad Senatum, ea filrjs,ut in Senatu legerent, plurimum iube
Senatum atqf bat . Nccp uero in haere folum Senatum affecit honore , fed etiam quod ei
priuatos etiam eo ordine frequentes & quotidianos conuiuas acciperet : ipfe quoque ere'
homims. bro apud amicos &C familiares fuos camabat.In fumma quod ad curam rei'
publica pertinet, Imperator habebaturrin caeterisrebus aequabili iure cum
reliquis uiuebat.Nec enim tantum iocabatur populariter, uerum etiam io-
cofc ludi fe libenter patiebatur.Cumcp feripta quted&m in principes fineno
mine, ut aflbler, atc$ in contumeliam eius proponerentur, ipfe contra nihil
Tkcebtts. commotus ea, quas coducerent,proponebat»Cum autem Phoebus ad eum
ueniffetpurgandifuicaufaineo, quod Neronis temporib.inGrarcia a
in Theatro, cum Vefpafianus uidens Imperatorem cotra decorum facere,
frontem contraxiffeqiratus iufferat eum abirerdein roganti quo iuberet,re
fpondit in malam crucem. Itacp Phoebo defendenti fe in hac caufa non mO'
do nullum damnum attulit, fed ne quid aliud , quam hoc ipfum refpondit,
Vologtfus, Abi in malam crucem. V ologsefum, qui ad fe fer ipferat his uerbis, Rex Re'
gum Arfaces Flauio Vefpafiano falutem:nerepra;hendit quidem, fed eifjf'
dem uerbis, no adferiptis Imperatortjs nominibus,refpondit . Cum autem
Hr luidim Tri- Heluidius Prifcus Thrafcac gener, ac in praeceptis Stoicorum ab ineunte £'
peut. tate uerfatus, Thrafeae loquendi libertatem imitaretur, quamuis minus op

T hrafets. portunis temporibus, ac tunc cum effet Praetor, nihiifaceretinhonorelu1'
peratoris, fed ei femper malediceret, atep ob eam caufam captus, a tribuni
plebis Udioribus traditus effet : confufus V efpafianus fleuiqecp Senatu J*'
ijt, hoc unum inquiens, Aut mihi filius meus fuccedet, aut nemo . Sed cum
Txemetrim Cy alij multi excitati ex Stoica difciplina , in quorum numero fuit Demetrii15
nUm. Cynicus, multa ignominiofa publice diifererent occaflonephilofophi^jat

Tbilofophi ex que ita multos occulte in uarias fententias traheret, Mucianus iVeipafianO
urbe Romana pcrfuafit, ut omnes qui effent eius fedze, ex urbe expelleret, dixitep in eo$
multa, ira magis m citatus, cpftudio dodrinae.Itacp Vefpafianus ftatim pm
nuhie^cti. lofophoSjprseterMufoniftjRoma^expulit: Demetrium uero &Hbftilu*,,q
H ofiiUw, infulas relegauit.Hic Hoftilius, cum dc fuo exilio intelligeret, ac tum fori*

VESPASIANVS. ^ n9

cum alio diflereretj ma^iscp cotra regnuloqueret,|tame fubito fententiam
mutaint.Dcmetrio ucro noridu qu iefceti V efpafianus madari iufsit his uer
bis ; Tu quide, inquit,nihil practermittis,utego temrerfici iubeam, ego ta¬
men cane latrante no occido* Per id tempus morte obrjt Camis pellex Ve- Canti Vejp-i*
fpafianfi cuius propterea mentione feci, quod maxima fide, &C excelletime- fi*m pellex.
moria fuit.Htec enim herae fuae Antoniae matri Claudipqug adTiberiu per
cam nonihil de Seiano fcripferat,iufleratcp,ut id ne quis forte deprehende
ret> ftatim deleret, Fruftra, inquit, domina iufsifti:haec enim atqj cetera om Memori* mp^
nia,que mihi imperas, ita femper in memoria habeo, ut ex ea deleri no pof gnti,
fint.ld igitur in ea admiratus ium,tum etia quod V efpafianus ualde delecfta
batur eius confuetudine, cuius etiacaufa magna potetiam aflecutus eft, ac
per eam opes innumerabiles,ut creditum eft, comparanit * Hec enim mul¬
ta accipiebat a multis, cum magiftratus,procurationescp prouinciarum, dC
officia militum, ac facerdotia, ipfa quoque refponfa principis nonullis ucn-
deret.Vefpafianus quidem neminem occidi iufsit pecuniae caufa, fea ple- Canti pecunia
rolque5quod pecuniam darent, incolumes feruauit. Quas omnes cum Ce- colligenda flu-
nis caperet,id fieri de uoluntate Vefpafianifufpicio erat ex ceteris que ge diofifiima.
rcbat, quorum pauca exempli caufa ponam. Cum aliquot homines ftatuif-
fent ei ponere ftatuam precio decies feftcrtium,porre<fta manu: Vos ue- XXV.nryrw-
ro, inquit, mihi argentum date, hec enim eius fundamentum eft. Pretcrea desdraeb.
Tito grauiter ferenti propter ue(fh'gal quod ex lotio atq? alrjs rebus capie-
bat,aureos ex eo uediigalf quefitos oftendit,dixitcp, Vide, inquit, fili,num
oleant. Vefpafiano fextum,&Tito quartum Confulibus templu Pacis de- Templu pacti.
dicatum eft;& coloflus Sacra uia collocatus, quem ferutfuifle altum pedes Coloffiu.
centumihuicimago Neronis erat,uelTiti,utab alrjs traditu eft. Cedes bel
luarum Vefpafianus fecit in amphitheatrisdudis autem gladiatorij-s no nra
gnopere delecfiabatur. quanquam Titus ludis Iuuenalibus, qui in patria e- JuuenalcshidL
His facti erant, armis certauit cum AIieno,uidelicet fkfio certamine.Parthis
bellum cum quibufdam populisgercntibus,opcmq$ ab eo poftulantibus,
auxilia non mifit, negauitcp conucnire fibi curam rerum alienarum.Per id
tempus Beronice maxirrie florebat, ob eamcp caufam cum Agrippa fratre Bcronice.
Romam uenit.IsPrsctorijshonoribusaucftus eft.ipfahabitauitin Palatio,
cepitep cum Tito’coire:fpes erat eam Tito nuptum iri, iam enim omnia, ita
^tfiefTetuxor, gerebat. Sed Titus cum intelligeretpopulum Romanu id dant

snolefteferreeam repudiauit, prefertim quod de ljs rebus magnirumores “rI,fmrnSre-
perferrentur.Eodem tempore molefti quidam fophifte clam in urbem in- dmtur.
grefsi funt,cx quibus Diogenes cum prior in rheatru ueniflet refertum ma Diogenes.
gna hominnm multitudine,ac populum uexaflet multis cotumelrjs, uirgis
c^fus cft.Poft hunc Eras uenit,qui ratus nihil fibi grauius euenturum,mul- Em Cynicus,,
*o exclamauitinfolentius atcp impudentius : quamobrem ei caput detrun¬
catum eft. Iifdem temporibus in quadam taberna uas plcnuuini ufep adeo
rcdundauit,ut in uiam proflueret. Itemcp Sabinus Gallus, qui fe Csefarem
«Te dixerat, atque cum ad arma ueniflet , ufiftuscp eflet, in monumen¬
tum fe abdiderat' agnitus dC Romam addudus eft, cum eocp occifa eft Pe-^ ,
ponila uxor, qute eum incolumem feruauerat : quamuis ea V efyafiano fi- P eponiU.
bos fuos propofuerit, dixeritep ad captandam mifericordiam: Ego, inquit, Alieni atque
Ctefar,hosin monumento peperi,aluicp, ut plures tibi fuppliceseflemus. Marcelli m Ve
Qiia oratione etfi eicseterisq* qui aderant exciuitlachrymas, tame ipfeeis frafianum coti
non pepercit, Dum hsec gererentur, Alienus &C Marcellus contra Vefpafia irntio.

iiurxj

54® XIPHIL. E* DIONE

num coiurant,quos ipfe fibi amicifsimos die arbitrabatur, {uminiscjj auxe'
rathonoribusmecp tame ab ijs interficitur, propterea quod patefacta coiv
Alienus, iuratione, Alienus ia Palatio,ftatim ut furrexit e couiuio, iuflu Titi occifas
eft,ne quid nodu moliretur:iam enim magnum numerum militum compa
M drceUm. rauerat. Marcellus autem damnatus in Senatu, guttur fibi nouacula praxfi
ingratitudinis Adeo homines malo ingenio praediti, nullis benefierjs uincutur, quan^
memorabile e- ^o ifti parauere infidias eia quo totbeneficia acceperat. Quae cum ita finr,
M oritur ve con^at V efpafianum morbo, non quidem podagra, qua laborare confue^
fbafianut ' uerat/ed febribus extindu efie in aquis Sabinis, quae Cutiliae appellantur.
A qua: CutUU, Ali) Titum falfo criminantur, praefertim Adrianus, dicuntcp eum ueneno
■Prodigia muU ln conuiuio fublatum efle.Plane prodigia,qux eo pertinebant, praecedere.
taame Veftut- nam cometes diu uifus fuit, &C monumentum Augufti fua iponte apertum
fiam mortem eft.Cum autem increparet a medicis,quodmorbo correptus,nihil de quo'
uifa. tidiana uidus ratione immutaret, faccretcp omnia quae ad principatum ipe
xide etidTur- darent, refpondit * Imperatorem ftantem mori oportere. Iis uero qui de
boprtfcttus comete nefcio quid inter fe colloquebatur, ait: Non mihi, fed regiPar*
protono a- thorum mortem portendit : ille enim comatus eft, ego caluus fum.Poftea'
loruUxdTcfcr Suam autem credidit fe thqriturum, Ego, inquit, deus efficior. Vixit annos
°A> 1 EXix.menfesvi i i.regnauit annos x.fex diebus exceptis. Ex quo fit, ut a

morte Neronis, ufque ad principatum Vefpafianiannus unus intercedat,
diescp uiginti duo.Qtiod idcirco feribendum putaui,ne errore ducerentur
rj qui numerum temporis ad eos qui principatum obtinuerunt,referrent.
Non enim fibiiucceilereinuicem, icduiuo adhuc S>C regnate altero quifq?
eorum Imperatore fe tum efle credidit, cum primum Imperium quodam¬
modo occepit.Itaqj dies eorum non ex fuccefsione mutua numeradi funt,
fed accurata exadacp ratione temporisiut a me didum elf.

7>eronic£ m ur
bemreditus .

t i t v s ► f

i T v s ex quo tempore principatum folus obtinuit, nec cx
des fecit, nec am oribus inferuiuit, fed comis,quamuisinfi'
di js peteretur, & continens, Beronice licet in urbem reuer
fa,fuit. adeo mores ftatim mutauit. Necp enim eodem mo
do fe gerut ij qui foci) tantummodo regni funt,& ij qui ftv

_ _ li regnum tenent:propterea quod illi negleda gloria prin

55 cipatus immoderate eius poteftate abutuntur, multacp ad inuidiam dC ca'
55 lumnia eius faciunt. Qui autem intelligunt omnia ex fefe pendere, magno'
55 pere exiftimationi ftudet.Id quod Titus aliquando dixit ei, cuius antea fttf'
” diofusfuerat.Difeimileefi:,inquit,egereoperaalterius, 8dudicemefte,pC'
» rinde ac poftulare ab alio, &C dare . Is perpaucos annos ita principatum tc*
Augufti Cee [a- nuit, ut in eo nullu fcelus ediderit. V ixit enim in eo duntaxat annos 1 1 . men
ris atq^Titive fes ii. dies XX. ante uero quam effiet Imperator, annos XXX IX. mefes v.
jfajiani colla - dies XXV . Quamobrem eum pleriq3 in hac re ita cum Augufto comparat,
tiP* ‘ ut negent 8>C illum, fi celerius obi) fiet, & hunc, fi uixifiet diutius, charos un'
quam fuiffe: propterea quod Auguftus cum coadus inimicorum mul titu>
dine & feditionibus principio afperfuiiTeqpofteacum diu uixcrit,multitu
dine beneficiorum clarus efie potuit: Titus uero, quod eo tempore, qt*°
comiter regnare ceperat, & ob eam caufum magna gloriam habebat, mor'
tuus eft,quam fortafie amififiet,fi uixilfet diutius3manifeftato,eum felicio'

rem

, # T I T V S. 541

rem quamuirtuofiorem fuifle* Igitur Titus no modo Senatorem, quandiu Titi Vejbajia*
puncipatum tenuit , nullum interfici iufsit , fed nec alius quifquam lub eius «i clementia.
mperio morte affedus eft.De crimine impietatis nunquam ccgnouit- ne- Titi diftU tarti-
quepermifitalijs ut cognofcerent.Nemo enim, inquit, iniuria me afficere, t0 operatore
autiafequi contumelia poteft,propterea quodnihilago quodrepraehendi
mereatur: ea uero qua: falfo de me dicunt, prorfus negiigo.Porrd principes
qui mortem cum uita commutarunt , ipfi le, fi uere heroes funt , aut fi quic- Titiconftitu -
P°^unt5 ulcifcentur, fiquis eis iniuriam faciat. Multa quo.q; coftituit tiones.
ad iecuritatem &C tranquillitatem omnium, propofitis edidis, quibus om-
niabencficia^uas fuperiores principes dederant, confirmabantur,ne, dum
quencp pro fe poftulare oporteret,moleftiam caperent.Delatores quoque Delatore?.
ex urbe expulit. Eodem tempore alterum bellum extitit in Britannia, quo Cnemiulm
bello Cneus Iulius Agricola regionem hoftiumuaftauit, primuscp omniu Agricola-
Romanorum, quod fciamus,Britanniam circumfufam e fle mari undicp co- ^itannidjnfa.
gnouit.Cum enim pauci milites fadaieditione, interfediscp ceturionibus la Koman^ «n
tribuniscp fuis,ad naues confugiffent, atep inde foluiflent, nauigauere eam te Vefrafidnu
partem Britannia:, qua: Ipedat ad occulentem folem, ut fludibusuentocp P*rum co&nu
^rebantur : cumcp idfecilTent, atq? ad altera caftra Romanorum, qute tum
erant , appulifient imprudentes , Agricola alios mifit, qui nauibus eun¬
dem curfum tenerent, ex quibus etiam infulam eflfe comperit. His rebus ge 1 ulij Agricola!
his mBritannia,Titus Imperator x v appellatus eft. Agricola reliquum ui ingens pauper
? tempus in ignominiat: paupertate trafegit,fcilicet quod maiora, quam tas.

?t0ri’ par eflet, effecerat, ob eascp caufas a Domitiano tadem interfedus
t fquanuis permifluTiti triuphauiffet . Per id tempus accidere in Campa*

*na horribilia quasdam, quae magnam admirationem habent. Nam fub au-
Unini tempus ingens incendium repente excitatu eft,eocp mons Vefeuus' VefcuimontU
c°nnagrauit. Is mons mare fpedat ad Neapolim, habetep fontes ignis ma- conflagratio
ximos;ac olim quidem ex omni parte excelius erat, fed tunc ex medio eius miraculofa,
extitit. Nam ea parte tantum exuftus eft, cxtrinfecus enim intadus
integerq^ permanet ad hasc tempora . ex quo fit, ut cum ignis externas
P^tes non exurat, ea cp quas funt in medio, confamantur igni,redigan-
*utcp in cineres , uertices qui circum funt, ufqj adhuc ueterem altitudinem
habeant, & quas pars igni confumpta eft, dum in fe coit, concaua fada fit,i-
ta nt totus mons (fi licet parua cum magnis conferre) formam habeat arn-
Phitheatri.Culmina eius montis multas arbores habet, uitescpupfe interius
Clrcuitu propter ignem decliuis eft,utcp fumum interdiu,ita nodu flamma
reddit,ita ut in eo fuffimenta cuiufuis generis fieri femper uideantur.Qj.Jo3
Cumita fe habeat, nec femper eodemmodo,id magis aliquando, interdum
^inusfacitradhsecpuluerem proijcit, quoties fimul aliquidfubfidit,emit-
hcpfaxafadoimpetuuentorumnumrefonatmugit^quddminimeden^
at<$ coftipatas,fedratas &C occultas refpirationes haber.Cum igitur Ve
eUus eiufmodi fit, hasc in eo quotannis fere fieri folent. Qiias cum illis tem-
Poribus prxter morem euenerint, magnacp adhuc effeuideanturijs qui ea
u fnipiciunt, tamen licet omnia fimul cum exteris , quas tum quocp e-

^ nerunt, comparentur, parua habeantur necefle eft. Etenim eo tempore
^gnus numerus hominum inufitata magnitudine,quales gigantes fingu-
^meodem monte regionecp finitima , ac proximis duitatibus interdiu Siccitas atque
cita tU^ Ua§aiVerfan^ in aere u^us eft.Poft hasc eofecuta eft maxima fic- terramotus
s3 ac repente ita gtaues terrasmotus fadi, ut dC omnis ea planicies ferui- horrendi .

Z da effet,

V..

•sil

•/

H"

tudo.

54.2 XlPHlt; e’ DIONE

da e(Tet;& culmina montium fubfidercnt * Ad haec fonitus fubterraftef taiv
quam tonitrua,& fuper terram mugitibus fimiles extiterunt.Dein mare fi'
mul fremere, omne coelum refonare, ingenscp &C repentinus fragor, quali
montes fimul confiderent, exaudiri. Tum exii ire primum immcnli lapides,
& adfummos uertices peruenire : deinde magna copia ignis fumicp , ira u£
G gdntim Ima omnem acrem obfcurareqoccultaretcp folem non aliter quam fi defeciiTet»
gnu:> infamo Jgitur nox ex die, &C tenebrae ex luce faefiae erant putantibus nonullis g fi
«i eno uti*, gantes feditionem interfe facere, quod multae imagines eorum in fumo

confpicercntiir, quod'queclartgor tubarum audiretur. Alrj exiftimabant
aut mundum in chaos redigf aut igni coniumi, ob eamcp caufam propera'
bant alij ex sedibus in uias, alij de nrjs in sedes confugere, atque e mari m
continentem, ex continenti in mare fe recipere . Ahj conturbari ea qtisc
nondum uenerant, exifiimare tutiora rebus prsefentibus ♦ Tanta uero erat
Cmcrk multi - copia cineris,ut terram mareq^atc]? adeo ipfum aerem compleret: quse res
multa damna, ut cuique fors tulit, importauit, non folum h ominibus, pr#"
dijscj ac pecoribus,fed etiam pifces,uolucrescp omnes peremit, duasq? ur'
bes, HerculanfiSC Pompeios, populo fedentein Theatro, penitus obruit»
Pofrremo tantus fuit cinis ut inde perueneritin Africam, Syriam, SC Aegy
ptum,introieritcp Romam, eiuscp aerem compleuerit,& folem obfcurauc'
ritiid Romae accidit paucis poft diebus, cum omnes ignorarent id quod fa
dtum erat in Campania, nec, quid cfTet, coniccfiura affequi pollent . Itaqj
ttam rj putare ceperunt,omnia furfum deorfum ferri, folemcR in terram &'
aere, aut terram in coelum confcenderc. Quanquam autem hic cinis non^t
_ tulit ftatim grauia incommoda populo Romano, tamen pofteamorbupe'
T; I Vefrdfr.- fhientem & grauem immifit. Infequenti anno Tito ad uifendam calami»'
nunCampA' tem Campaniarprofe<flq,multa Roma* conflagrauerunt quod mccndiufl»
TST tamen ext!tcrat cx terra. Nam Serapis aclfidis fana, Septa, templum Nep'
tiini, balnea Agrippa, Pantheon, Diribitoriu, theatrum Balbi, Scena Poi^
VrbisRcmte pei,0(ffatnana aedificia una cum libris,tetnplu louis Capitolini,cum. pro^i
pcmicio un mis tcmplisigrii confumpta funt. Ita id malum diuinumpotius, quamhtf'
incendium, manum fuit. Licet enim ex ijs quae commem oraui,caetera quae eo incendio
perierunt, conrjcere^T itus ad Campanos mifit duos uiros confulares, qll!
colonias eo deduceret, ijscp grandem pecuniam dedit, atque eam potibb
ilium, quam reliquifTent rj qui fine heredibus mortui effient. Ipfe nihil a pr*
uatis, aut ciuitatibus,autregibus,cum eimulta darent ac pollicerentur, ac'
cepittquinetiam ea quae adhuc apud fe habebat, reftitu t.Qiiod pertinctad
T itidmphi' caefera, nihil praecipuum geisit: tantum amphitheatrum ucnationum cstf'
theatrum atq; fa,& balnea fuo nomine dedicaiiit: tum ibi multa ca que admirabilia^^'
balnea, or lu- Grues enim ccrtauerunt interfe : praeterea quatuor elephanti, ac pecorutf*
dic. ferarunVue millia nouem interfecta funt, quae mulieres quoque ignobiP5
conlecerunt.nuilti obierunt munus gla d f a t o ri um : m ul ti quocp confertipc'
deftria ac natialia praelia commiferiit . Nam amphitheatro derepente aqi»
impletOjin ipfum equoS taurosc^aliaqj manfueta animalia introduxif-sT^
facere didicerant ea quae in terra confueueraht . In hanc aquam introduc^
funt homines in nauibus^qui in Corcyrenfes Corinthios diuifi, pr?b° na
Caijatq • L ucij uali certauerunt.Extra hunc locum pugnatfr efi: ab alijs in horto Caij & y
horti. crj,quem Auguftus perfodi ob eandem caufam iuflerar.Ibi enim primo d^
bellum nauale cxdescp belluarum faefia eft,lacu, qua parte ftatuas fpectaf>
tabulis inaedificato, ac fixis undiqj trabibus, Poftridie^ius dici ludi Cuc^

N auaUpr*-
lium.

Globi lignei X
T ito m amphi
theatrum pro*

Titi mors.
Titus i Domi*
tiano in areant
niuis plenam
conieftuu

T I T V S. 5 45

fes facti funt. Tertio die nauale praelium factum efthominum trium milliu;
poithxcpedeftris pugna confecuta eff. Nam Athenienfes fuperatis Syra,
cufanis ( his enim nominibus ufi pugnauerut ) cum in partiam infulam de-
fcendiffent, magno impetu celeriter facto, monumentum quod ibi facium
erat, inuadunt, capiuntcp.Fuerc per centu dies fpectacula eius generis, Sed
& plebi utile fuit, quod Titus paruos globos ligneos de fuperiore loco ia-
ceretin amphitheatrum, in quibusferipta erat nota alicuius efculenti , ue-
iiis ue,aut uafis argentei,aut aurei, equorumep dC iumentoru ac mancipio-
rum.Qixos globos quirapuilfeqattulifietcp ad diipenfatoresTitfqiiodfcri
ptumeratjConfequebatur.His confectis rebus, poftremo die fieuit, infpe-
«ante uniuerfo populo , nec amplius quicquam magnum gefsit : fed infe-
quenti anno Flauio dC Pollione cofulibus,dedicatis ijs que hipradicta funt,
in rjfdem aquis, in quibus pater obierat,mortuus eft. Fama eft fratrem mor
tem ei attulite, prarfertim quod ei infidias ante paraueranalij morbo extin-
<^nm tradunt. Cum enim adhuc refpirarcqpofletcp forfan coualcfcere,Do-
*nitianus lpfum in arcam plenam niuis coniecit,quo celerius moreretur.Eo
quidem certe uiuo Romam uenit,introi)t^incaftra,acnomen&:potentia
Imperatoris accepit, deditcp militibus , quantum eis frater dederat, Titus
fnoriensjfe unius tantummodo rei poenitere dixitrid autem quid efler, non
aperuit, nec quifqua certo nouit, aliud alrjs conscientibus . Conftans fama
‘Wt, ut nonnulli tradunt, quod Domitiamuxorem fra#is habuiflettalrj pu,

*ant> quibus ego attentior, quod Domitianum a quo certo fciebat fibi infi-
parari, non interfeci(Tet,fedid ab eo pati maluiflet,& quod traderet Im
Pen"um Romanum tali uiro, qualem eum fuiiTc referemus.Regnauiqut fu-
Pfadictum eft, annos n.menfes ii. dies xx.

DOMITIANVS^

o M I T I A N V S homo audax erat &C iracudus, prteterea Vomitioni na*
mfidiator&uafer: itaque ex altero temerarius, ex altero tura attinge*
fraudulentus erat. Multa enimuaftabat irruens celeriter nium*
inftar fulminis : contra multa damna paratus & prannedi
tatus inferebat.Mineruam praecipue ex omnibus drjs co¬
luit, atqj ob eam caufam Quinquatria magnifice celebra Quinquatria
uit:in quibus certamina poetarum, oratorum, gladiato
rum^ quotannis fere exhibebat in Albano . nam eum locum fub Albano danunt,
m°nte,ex quo ita cognominatus eft,tanquam arcem aliquam elegerat. Ne
^inem unqua uere & ex animo dii exit, praetar paucas mulieres : quanqua
cum fe diligere fimulabatfemper,quem maxime interfectum cupiebat. A-
dzo uero diffidebat ijs qui ei aliquid gratificabantur, aut obfequebantur in
^oleftiisirnis atque grauiisimis rebus, ut eos qui ei maximam pecuniam da
jcnt,aut qui multos homines calumniarentur, penitus perderet, praefertim
J5fu°s, fi quid contra dominos detulifient. Cum® fe talem erga omnes pre Vomitioni er -
interit femperin fuo principatu, tum uero feipium in eo longe fuperauit,
quod patrem fratrem cp,6£ amicos ignominiofe S>C perdite tractauit. Eos e- tre3dicsq- fuos
nim oderat, propterea quod ei non concefsiffent omnia quae poftulauerat, amicos odium.
Pr*ftiti{fentq; multa, qu«cno fatis idonea aut recta efte uidebant, & quod
?ntea in aliquo honore findent. Quas ob res etfi Earinum eunuchum ama-
bat> tamen quod Titus exeetos quoque dilexerat, uetuit in cius contume-

Z z liam.

st

J

N.,/

$44 XiPftiL' e1 dionb

E di&H,nec[uis liam, ne quis in poftemm intra fines Romani imperij caftraretur. Omnino
intu Romani dicebat Imperatores, a quibus permulti homines non punirentur, fortuna'

I mpcrij fines tos magis quam bonos die: £C quafi in fcena eflet, fimuiabat fe fratre amare
caftraretur. ac }lTgerej latjdabatcp non fine lacrymis, cum tamen omnia contra, quam
Circcnfes ludi uellet, prae fe ferret, nam Circenfes ludos, qui natali die illius fiebam, dire¬
mit: caeteri, quemadmodum condolerent,aut ei congratularentur tuto,ne^
fciebant,ne aut ei moleftianr afferrent, aut eius difsimulationem percipere
Domitia repu uiderentur. Cum autem de caede Domitiae uxoris fute confultaret, propter
didit, admiffum adulterium, capto cofilio de fententia Vrfi, eam repudiauit,prO'

Prfrn. pCer qUam Paridem faltatore in media uia occidit : ac poftqua accepit eum
locum a multis hominibus floribus frondibuscp S^uirgultis ornari, eosiiv
Domitiani in - terfici iufsi . Quibus confedis rebus, palam cum fratris fui filia Iulia tanqua
ccftus. cum uxore coibat.Muitos primarios uiros compluribus de caufis morte et
arduis in Ve -- exilio de medio fuftulit.Sed necp Veftalibus pepercit, in quas animaduer^
ftales uirgines tit, quafi cum uiris cofuetudinem habuiflennde quibus cum eflet afpere dC
Wimducrfio . acerbe quadltu,ac multi qui accufati fuerant, fupplicio afficerentur, id unus
&uij Agrippa £ p0ntificibus Eluius Agrippa non ferens, atque eo perterritus, in Senatu,
mors' ubi tum erat,extindus eft.Domitianus profedus in Germania cum exerct

tUjhoftenufquam uifo,reuertit. Hocloco mihi comemorarenS necelfe eft
ea qux tum ob eam caufam ei, exteris ep Imperatoribus eius fimilimis fe#1'
per tributa fimt,n£%aruos honores adepti, ac proinde rati fe contemni, tno
lefte QC grauiter ferrent. Illud fuit in eo grauifsimu, quod cum fe adulari cU'
per et, utrifep & colentibus eum,5<: no colentibus pariter fuccenfcbat : illis»
Domitianus quod attentari, his, quod negligere uiderentur ♦ Adeo uero ftulte elatus eft
conful fuit de- &infolenter,iit Conful decem annos perpetuos, & Cenfor, quandmuiue'
ce annos per - ret, primus foluscp expriuatis ciuibus atque Impetatoribusdefignatusfif»
petuos. Lidores cepit quatuor 8C uiginti:utq$ ueftc triuphali uteretur, quoties ut'
OciobcrDom nf rctin Senatum, obtinuit. Menfem Odobrem,quod in eo natus erat, Do
tunu> aprtud mitianum cognominauit . Aurigarum duo genera adiunxit, quoru unum
F JknesMi- aureum, alterum argenteum appcllauit . Spedatatoribus multa crebro lar/
virum duce gfebarur in fphaeris paruulismonnunquam conuiuiu faciebat eis in eodem

Domitiani ob loco fedcntibus,praebebatcp faepenumero uinum fluens nodurno tempO'
pecuniam colu re.Qitx res ut multitudini erat uoluptatfut par eft, ita potentibus uiris catf
gc dani magna fa erat interitus. Multos enim occidebat,ctim no haberet unde tantos fum"
crudelitas, ptus faceret, partim reos fados in Senatu, partim abfentes accufatos : nofl'
nullos quoque exinfidqs,clandeftinis uenenisfuftulit.Pcr id tempus maxj
Daci mum bellu fuit populo Romano cum Dacis, apud quos Decebalus regflt*
Decebali mili - obtinebat.Is erat in cognofcendis rebus bellicis perfpicax, in agedo fblers,
Uris fortitudo, promptuscp ad inuadendum,& ad regrediendum, fi resitapoftulabat. No
uerat enim optime infidias facere, praelium comittere, optime uti uidon4
dC acceptam cladem ferre moderate. Quamobrcm diutifsime aduerfariu?
grauis fuit populo Romano* Porro eam gentem Dacos appello:namitafe
ipfi nominant, eodemcp nomine a Romanis appellantur, etfi non ignoro
= ' eos a quibufdam Graecis Getas efle didos . Quod an rede fadum fit,nc'
Gete. fcioullud quidem fcio, Getas trans Haemu apud Danubiu incolere* At Do
Dcmtiani m mitianus dudo in eos exercitu, quanquam ipfe bellum nulla ex parte atti'
rdwi gerendis g{t ( erat enim no folum impatiens laboris corporis,fed etiam animo ttffli'
moUicies. d0 5^ imbelli,pctulanscp dC libidinofus non modo in mulieribus, fed etia***
in pueris) tamen mifsis ducibus ad bellum gerendum, ac magna partem»*

D O M I T 1 A N V S. 545

tum turpucr amftfa, ut uuftor Romam Hterasmifit. Qciamobre eitot& tan Statu* Domi*
ta decreta facftafunt, ut in omni fere orbe terram, qui fub ditione cius erat, tianim
itatua: aurexatep argenteas pofitasfint. Edidit fumptuofum ipecftaculum,
ex quo nihil dignum hiftoria accepimus, praeterquam quod uirgines curfu
certauerunt , Poft haec dies feftos egit, uidelicet triumphalestexhibuit cre^ Spectacula a
bra certamina, praslijs peditum, ac deinde equitum commiisis in circo, tum Dom^rto
ctiamin nouo quodam loco bello nauali facfto,in quo non folum omnes fe t<(%
rc d11* pugnauerunt,mortuifunt,fedetiamulti exfpecftatoribus,propterea
quod maximo imbri, &C uehementi tempeftate repente commota, nemini
permifit abire exfpecdaculo:& quanquam ipfe penulam mutauit, tame ca:
teros nihil mutare paflus eft* Qua ex re non pauci in graues morbos incide
funt, & mortui fu nt . Itaque populo noedurnum epulum dedit, eius confo*
landicaufa.Nocdu enim faspe exhibebat certamina, in eacp nonnas &mu^
lieres introducebat ♦ Vtcp plebi eo tempore, ita poft principibus Senatori) Ccenafeputcra
& equeftris ordinis conuiuiuminhuncmodum fecit* Apparauitasdes ni. li5>'tconuiuiii
gerrimas ex omnibus partibus : erant enim atra laquearia, parietes ac paui* krcMfo
mentum, in eocpfedes nudas eodem modo collocataserant. Quibus para^
tis rebus, eos de noede introduci iub et abfque comitibus : ac primum om*
niumiuxta unumquemque columnam collocat,fa(daminftarfepulchri,in
qua nomen eius feriptum erat, pendebatep de ea lychnuchus paruus, ut af*
lolet in monumentis:tum nudi pueri, atramentocp obliti, tanquam fpecdra
quasdam ingrediuntur, ipfoscg horribili faltatione circumeunt, eocp facfto
antepedes ipforum confiftunt, ad extremum omnia quas in exequqs mor*
diorum adhiberi folent, in uaOs eodem modo eisappofita fuerunt* Quas
°b res quifep maxime reformidare cepit, 8C perhorrefeere, quod feiam ex*
pecdarent interfectum iri,praefert/m quod casteris magnum lllentium erat,
quafi iam mortui cflent, quodep Domitianns fermonem habebat de r)s re*
bus qu^ ad mortem, queeue ad casdes pertinerent * Tandem uero illos di*
niittir.pnemifsis famulis ipforu qui in ueftibulis asdiu remanferant. Cumcp
prasparaftet alios incognitos homines, a quibus domum reducerentur, ue*
hiculis &J ecdicis datis, tjs metum multo maiorem incuisit Jam quifqiie do*
rniimuenerat,iamcprefpirare quodammodo incipiebat, cum nunciatum
eft, nonnullos ab Augufto uenire.Qua ex re eis mori omnino expecdanti*
biis,ab uno horum oblata eft columna argentea, ab altero aliud quippiam,
ab alio uas exrjs quas in coena appofita fuerant, qua* que erant preciofifsi*
ma: poftremo puer ille qui ante dasmonem reprasfentauerat,unicuiquelo*
tus ornatus oblatus eft : eoquepaedo illitotamnocdemmagno timore
perculi], munera acceperunt. Et Domitianus hos triumphos egit, uelut
uulgo loquebantur, exequias eorum qui in Dacia, Romasqj mortem obie* E xequi* eorre
rant. Iifdem temporibus interfecit quofdam primarios uiros,priuauitq3fa* quimDacU
cultatib* eum qui unum ex rjsin prasdqsfuis defunedu fepultura affecerat. &om*q;obie-
Ceterum Dacico bello hgc accidere memoria digna Julianus, cui cura belli ratt^ ,
gerendi ab Imperatore mandata erat, ceteris rebus bene coftitutis,iufsitmi bcU

licibus ut fua QC centurionum nomina in fcutisinfcriberent, quo facilius fj '
qui praeclare aliquid aut turpiter fecifTent,agnofcerentur:cogreflusc^ cumafc^f 1 *

hoifibusinTapis,magnumnumerumeoru concidit, ex quibus Vezinas, Y cbftto*
qui fecundum locum poft Decebalum obtinebat apud fuos,cum uiuus no
pqifet fein fugam coi)cere,deinduftria pro mortuo cecidit: deinde noedu Stratdgmx
cHm profugit, Deceb alus ueritus,ne Romani quafi uicftores in regias eius D cccbalu *

Z 3 irruerent.

Lucium Pro-
c/w.

Acm obiit* ue
ttcno.

54* XIPHII/. E* D-I ONE

srruercnt,arbores,quapropeeas erant, excidi mandairit, & arma trucis /ni
poni, ut hoftcs ueriti,ne milites adeffent, regrederetur, id quod fa dura efi.
Antottmrebcl Peridtempus Antonius, qui Germaniae praeerat, infurgere contra Domi'
lioncm fkcitin tianum eft auftis.Huc Lucius Maximus deuicit,& bello cepit: qui etfi pro'
Germania. ptcr uxoriam non eft magna laude dignus, tamen quod literas omnes in*
huciM MdAi- uentas ln arci's Antoni] combufsit,neglecfto proprio periculo,ut caeteri ca'
mus* lumniam effugeret,laudari-digne nunquam poteft ♦ Sed Domitianus inde
na cius occafionem, etiam abiq? literis animum induxit ad c^des faciendas,
lulim Calua- nec quot homines interfici lufl erit, dici poteft. ex quorii numero lulius Cal
ftcr* uaftcr adolefcens, quiuierat tribunus militu fpe Senatorie dignitatis obti'
nenda, contra opinionem eUafiLNam cum fap enumero folus cum eo fer'
mones conferre deprah enfus fuiffet, nec pollet alio pacfto caufam coniura
tionis cluere, cum eo fe con/uetudinem habuiffe,8f amore coniuntftum ef'
fe dixit: erat enim talis ut amari poflet.itacp liberatus eft» Catcra quae fadia
funtillis temporibus, pretermittam, fi hoc unum dixero, Lucianum ProclS
Senatorem artate prouecftum,acplerunq5 ruri uitam agetcm,coa<ftum fuib
fe proficifei ex Vrbe cum Domitiano,nefi uideretur cum in periculis defc'
rere, mprte afficeretur . Sed poftquam nuncium de parta ui&oria allatum
efle intellexit, Vicifti, inquit, Imperator, ut optabam : quamobrcm,utruri
me refiituas,pcto.Itaque dimiffus rus abrjt:cumcp longo tempore diutifsi'
m e uixeriqpoftea tamen amplius ad cumreuerfusnon eft . Perid tempus
cepere nonnulli acubus oblitis ueneno, quos collibitu elTet, pungere , qua
cxremulti coru nefentietes quidem moriebantur.Multi cx illis,cum dela'
ti e jient, fuppltcio affedti iunt : idcp non foliim Roma, fed etiam in omni
fere orbe terrarum LdW eft. Vipio ueroTraiano,&: Aquilio Glabrioni,
qui una tum Confulatum gerebant, eadem prodigia dicuntur eueniffe, e*
quibus Glabrioni interitus, Traiano fummurn imperium pradidfi eft.Mu
lier quod exuta fuerat ante ftatuam Domitiani, damnata &inteifcdla eft*
VelfflMo i m Innumero eorum qui tum mterfcdti funt, quorucftmaona multitudo fuit
penum Metij Metius Pompufianus, quem Vefpafianus propterea nullo unquam' danv
Vompujmirc no affecerat, quod acceperat ex aliquo refponfo eum regnaturum, fed ob
aZm eam cautem habuerat in honore, de eocp dicere folebat:Pompufianus me'
mor erit offici) mci,& rcmunerabitur.Hunc Domitianus ante in Cyrnure'
icgauiqac tum interfecit, accufatu praeter catcra, quod haberet orbem ter'
ra’ pitftum in parietibus cubiculi, quodep conciones regum & caterorum
princ/pum,qua funt apud Liuiu fcripta,euolueret,& ftudiofe legeret. M*
W-ttwnutf0- ternum fophiftcn occidit, quod exercendi iui caute in tyrannos dixerat»
phifla. Cum accufetoribus dC teftibus una aderat prafens, confingebar^ & conv
minifeebatur omnia qua dici ab ijs oporteret :fapc etiam cum ijs quiuim
dti eflent, colloquebatur, remoris arbitris, eorum cpu/tfcula tenebat in tnz?
CtciltM R «/- nibus, quod nec alrjs crederet ea qua dicenda effe exiftimaret,quodcp illos
jm Senatu ob ul'ncui,'s conftridos timeret.Caterum Domitianus,ut Cenfor,rem memo'
4 4 l0>hJ.n0' riadl"gnam fecit. Nam Cacilium Rufinum propterea Senatumouit, quod
Ckndm p*c<t ^tarct : & Claudium Pacatu* etfi Centurio fuerat, domino reddidif,qtf

tm (-rum fertmrn effc conftarct. Porro qua- fequuntur, djfannil/a funt, qua*cp ab

Kuflicu; Ar«- eo focfta ^unt fumma Imperatoris potcftate . Nam Rufticum Arulenum in'
lenus. terfici iufsit, propterea quod philofophabatur, quodep Thrafe,«m diuinmri
Herennius Sr- fir/fte hominem dicebat.Itemcp Herennium Senecionem, quod cum uixifi
• mio. fet diutifsime poft C&aft wany^liwm magiftratu petiuiffet,quodc£ Elui'

dff

DOMITIANVS.

di) Prifci iiitam cofcripfiffet: complurescp alij ex eadem caufa,quod ftudio
philoibphiae operam darent, occififuerut, caeterfs omnibus ex urbe iterum
cxpuliis.Iuuenius uero Celfus, qui cum quibufdaprimanjs uiris cotra eum
coniurauerat,fueratq3 ob eam caufam delatus, foluusnec opinato coferua-
tus eft Jam enim damnandus peti)t,utfibih'ceretcumDomitiano fecreto
colloqui : ac deinde eum adorans, dominum & Deum, quibus nominihus
tam quoque ab alrjs appellabatur, crebro nominans , Ego quidem, inquit,
nihil tale commifi:quod fi differre tibi placuerit, omnia inueftigabo cur io -
fe: deinde multos ad te deferam, multoscp coiuratos indicabo . ita ob hanc
caufam dimiffus, neminem in pofterummdicauir:fedallatisali)s atcpalijs
caufis,rem in tempus diftulit,quo Domitianus mortuus eft . lifde temporia
bus ea uia,que inter Sinueflam eft Sdfhiteolos/uit lapidib.ftrata.Eode an-
no Domitianus cum multos alios,tum uero Fabiu Clemente Confule, etft
nepos eius erat,duxeratq3 uxorem Flauiam Domitiilam propinqua ipfius,
morte affecit, illato ambobus crimineimpietatis.Cuiusrei cauia multi, qui
in mores ludiorum tranfi erant, damnari funt : quorum pars occifa eft, pars
fpoliata facultatibus: Domitilla tantummodqin Pandateriam relegata eft.
Glabrionem quocp qui cum Traiano magiftrattfm gefferat , accufatu prae¬
ter cetera fuperioris criminis, 5l quod cumbeftijs pugnauiffet,mterficiiuf-
hfjCtii prariertim propter inuidiam infenfus erat.Nam cum eumConfulem
in Albanum uoc^iT^t ad Iuuenalia,cocgiftetcp immanem leonem expugna
re> Glabrio non folum a leone larfus non eft, fed etiam eum egregie confe¬
cit* His de caufis Domitiano omnes homines fufpcdi effe ceperunt :noit
enim amplius in libertis, non in praefetftis praetorio,quos etiam in prsefedlu
^ curabat damnari, fpem firmam habebat. Nam Epaphroditum libertum
Neronis, quem antea relegauerat, tunc interfecit, criminatus eum ope Ne-
roninon tuliffe, utfumpto defillo fupplicio,libertos fuos ne quid tale com¬
mittere auderent,multo ante deterreret.Quanes tamen nihil ei profuit : fl¬
uidem infequenti anno ex infidijs occifus eft,Caio Valente ( qui cum no¬
naginta annos habens confulatum gefsiffet, mortuus eft) dC Ca io Antiftio
confulibus. Inuafere eum homines infidias moliti-Parthenius cubicularius
cius, licet ab eo magno honore ferendi gladtf affecfhis effet ; &C Sigerus, qui
&ipfc cubicularius erat: itemcp Entellus, cuiincumbebat curalibcllorum
fonperij,cum Stephano libertotfed neque Domitia uxoi^neque Norbanus
prsefetftus praetorio , neqj collega eius Petronius Secundus id dicuntur ig-
noraffe.Nam &C Domitiain odium eius uenerat,timebatq3 ne fe interfici iu
beret3&: caeteri amplius eum charumnon habebant, qiiodiam quibufdam
eor'um nonulla crimina inferebantur, quodep caeteri, ne idem libi eueniret,
metuebant. Eouidem illud etiam accepi, Domitianumftatuiffe eos omnes
mterficere,quod iam ei fufpedti forent, atq$ eorum nomina feripta in tabii-
p tiliaceis , ijfdemqj duplicibus ftib puiuinari eius lecftiin quo requiefee-
bat,abdidifte : quas cum inde nudus &C garrulus puer forte dormiete eo ac-
cepiffet, easqR interdiu haberet in manibus,ignorans quid ferret, Domitia
torte occurrilTe^eacp qu£ feripta erant,legiffe,ac poftremo rem omnem illis

lguihcauiilc. C^ira re ammadueria, maturati ere infidias: et fi ante ad rem ge.

tendam non funt aggrefsfiquam fuccefforem imperi) confirmauerint.Qua

1 e CUm ^\rmoneni habuiffent cum multis , nec uellet quifqua Imperium
adipi/c i,quod omaes rentari feab rjs metuebant, tandem ad Neniam trene
funt:is mtmrnobilifsimus atqs humanifsimus.ueneratcg in pcriculum.ca,

Z 4 lumniantibus

Uluidiiit Vru
[m.

luucnij Cclfl
afous. •

D omitiUa in

Pandateriank

relegati.

Glabrionis

mors.

C<edes E pa*
phroditi Nero
nis liberti .

Parthenius*
Sigerus .
EntcUus.
Stephaniis li¬
bertus.
Norbanus.
Petronius So
eundus.

Tabula interfo
ciendorum in
le(lo Domitia
ni’ forte inuen»
td.

XIPHIL. £ 'DIONE

Dominandi lumniantibus eum aftrologis , ita ut ex hac r e multo facilius ei perfuaferint,
infana libido» ut Imperium reciperet . Nam Domitianus indagatis diebus horiscp in qui¬
bus principes uiri nati eflfent , plerofqp etiam ex ijs qui potetiam nunquam
fperauerant,fuftulerat:adeoq3 N eruam occidi iufsiflet, nifi unus ex aftrolo
gis pro fua in ipfum beneuolentia dixiflet, eum paucis poft diebus moritti'
rum. Sed nihil eft eiutmodi, quod non ante proipecftutn dC praemium fit* E'
"Prodigi* ante uenere Domitiano prodigia,quodRufticum ad fe cum gladio accedere, et
D omitidni Mineruam , quas in cubiculo eius collocata erat , arma abijcere, eandemq?

fnortem tiifd . ex curru, qui nigris equis trahebatur, in magnu hiatum defcendere in fonv
Largitu Vrocu nis uidit.lllud uero maxime eft admirandum, quodLarginus Proculus pu
li e Domitui- bhce praedixit in Germania, Domitianum, quo die excefsit e uita, mortem
m morte udtici obiturum : cumcp eflet ob hanccaufarb ab eo qui prouinciae praeerat, Ro
mam miflus, introducftusep ad Domitianum, id ita etiam tuncconfirmauft
fore. itaq$ rei capitalis damnatus eft:fed dilato fupplicio , quo tum demum
afficeretur, cum ille periculu effugiflet, tandem necato Domitiano faluus
Decem myria* euafit,& aNerua quadringenta feftertia accepit.Fuitalius,qui cum Domf
desdrach. tiano tepus 5C genus mortis praedixiflet, ab eoqs uicifsim interrogatus,que
Miraculum in - exitum uitae ipie eiTet habiturus,reip6diflet, fore ut a canibus dilaniaretur,
gens» uiuus exuri iuffus eft;fed admoto igni,tantus imber aquas effluxit fubitd,ut

rogus extingueretur,in quo canes eum cum uincftis a tergo manibus repe'
riftent, dilacerauerunt.Poflum referre praeterea aliud quod dicftu eft inopi'
natum atqiie mirabile, idqj ego, pofteaquam de Domitiani morte dixero,
exponam » Igitur poftquam Domitianus de tribunali furrexiguoluitcnin'
terdiuyUti confiieuerat,requiefcere, primum Parthenius gladium ferreum,
qui fub eius puluinari erat femp er, accepit, ne eo Domitianus uterct: m oX
Stephanum uirum robuftiorem exteris omnibus intromifit, isen uulnus ei
"Domitiani inflixit, non lcthale illud quidem, &£ a Domitiano ad terram proftratus eft*
mors, tum Parthenius ueritus ne Domitianus euaderet, irrupit, aut Maximum M'
b er tum, ut quidaputangimmifitJtaDomitianus occifus eft:tum etiam S te
phanus , accui i entibus iubito, ftruentibusq? rjs qui coicij coniurationis no
fuerant. Quod uero paulo ante dicebam mihi omnino admirabile uideri,
A pollonij Tya eft, quod Apollonius JTyaneus eo ipfo die&hora,quaDomitianus occide
neidc morte batur (namidpoftea refeitum eft exrjs qui utrobiqj fuerunt) cuminpraf'
Domitiani ucr celfum atep editum faxum flue Ephefl,fiue alibi conicendiflet, multitudine
ha adpopulii. hominum conuo cata , in hunc modum dixit :Rede Stephane,euge Ste'
ph ane, pel* cute homicida, p ercufsifti, uulnerafti, occidifti. Quae etft pleriftj*
uidetur ef Te mcredibilia,tame ita facfta funt/ Vixit Domitianus annos qu>
tuor etXL:menfes.xdiesfex& xx.Rcgnauit annos XV.
dies v. Corpus eius Phyllis nutrix furata
ftpeliuit.

NERVA

NERVA*

NER VA^

W

O S T cedem Domitiani Nema Cocccius Romre Impera Domitiani ft*
tor defignatus elrideinde pleraecp ffatua t Domitiani, ar- tutdiJSipa*.
genteae atep aureas ( quippe odio apud omnes erat ) fub-
late ac difsipate funt,ex quibus grandis pecunia reda&a
eff. Fuere quoqj arcus triumphales, quos ei plurimos fe- Arm trium -
cerant, diffurbati. Nerua autem eos quireiiaeffi erant im pbales.
pietaris,abfoluit,cxules<^reftitUit. Seruos uero ac liber- Ncr«*/«c coii
*os, qui infidias dominispatronis'uefuisfecerant, omnesinternciiufsit, ca infernos.
Wttqp,ne eis liceret crimen ullius facinoris dominis inferretneminem quocp
impietatis, aut ritus Iudaici accufari permifit .Tam multi enim per calum¬
niam damnati fuerat, in quorum numero Seras philofophus fuit, ob camcg Serat philofo-
fcm ingens tumultus concitatus erat ( omnes enim accufabantur ab omni- f hiis.
bus) ut ferant Frontonem Confutem dixiffe, malum quidem efle, Impera- Fronto ConfuL
*orem habere, fub quo nemini licet quicquamfacere:fed multo peius efle,
cum omnia licent omnibus.Qiiibus cognitis rebus Nerua talia fieri in reli¬
cuum tempus uctuit.EratNeruafenecffute dC langueri ftomacho imbeciF
fior:nam ex eo cibum, quem ceperat, euomebat. Statuas aureas aut argen¬
teas fibi fieri uetuit, bonaq?, quaccuncp adhucinuentafunt in Palatio, reffi-
tuC qs quibus eaDomitianus periniuriamademerat.CiuibusRomanis,

Tu in fumma foret egeff ate, agru dedit ad fexcenties feftertium, eius agri- Mitte quingen-
emptione diuifionecp quibufdam uiris Senatori) ordinis imperata. Cumcp Umyriades
c§cret pecunia, magnurn numerum ueflium, multacp uafa argentea atque drdeb.
aurea5 et reliquam fupelle<ftilenon modo de priuatis fuis,fed etiam de prin Fteru<e liberali
eipalibus rebus, multa etiam praedia, multascp domos,atque in fumma om- tAi dtcb & cn *-
Urijpracter ea quae neceflaria erant, uendidit.Neqj uero in precijs harum re-
fordidus,fed in hoc ipfo benignus erga multos SHiberalis fuit. Multa
Sacrificia, multosep ludos Circenfes, aliaqj nonnulla fpedacula fuffulit, ut
Emptus, quoad eius fieri poflet, minueret . Iurauit in Senatu, nullu e Sena- 77eruMUia
tutoribus ftio iufTu interfedum iriridcp iufiurandum fada etiam coiuratio- * ’
fte contra fe ratum fecit.Cumqj nihil abfcp primarijs uiris gereret, multas le
ges tulit, prariertim ne quisfeunuchu faceret, neue quis neptem in uxorem Ffges a n erui
inceret. Virginium Rufum, qui faepe Imperator appellatus fuerat, non eff
Squatus collegam in Confulatu afiumere:in cuius mortui fepulchro inferi epitaphium
Ptum fuit,eum fuperato Vindice, nequaquam fibi Imperium peperifle,fed VlrZlnij R,V •
Patrise . Nerua quidem ufque adeo bonus princeps fuit, ut aliquando dicc' Stentori?1
re aufus fit,fe nihil fectfle,quo minus pollet depolito imperio priuatus tuto ^xcmpUr^
uiuefe . Cum autem Calpurnius Crafitis,e celebri illa Craflbrum familia o-
riundus, atque alij nonnulli contra eum coniuraflent,eos,cum nondum re-
fcirent patefa&am efle coniuratione, in fpedaculo iuxta fc collocauitfijscp
gladios tradidit in manus, ut, ficuti dicebar, an fatis acuti eflent, infpicerec,
quemadmodS fieri fotet:reuera autem id fecit, ut eis offenderet fibi nequa- ^
quam curae efle, fi uel in eodem loco ff atim necaretur. Cafperius quo<$ Ae- Ac-

«anus, quem, ut antea faefum erat a Domitiano, praetorianispraefecerat, lianUf'

«filites in eum cocitauit,ut nonnullos ex tjs ad fupplicium depofeeret. Cui
adeo refiitit Nerua, ut etiam nudum iugulu prarbuerit, quamuis nihil ege,
l‘iUi quide, quos uoluit Aelianus, interfedi funt . Hac de caufa Nerua, qui
Propter feneeffutem minime honorabatur, fed contemptus erat,m Capito¬
lium

v ,

j

Tntimiu
Nerud I tnperi
tor dittus.

Verfus Home¬
ri Uiid.x

ttifpmu Uri'
tinus.

InCafaris cie -
dione publici
utilitas [angui
nis coniunftio -
niunteponedi.

lium confcendit,ibiq3 magna uoce,quod felix fauftumqj fitdnquit, Senatui
populoq? Romano, mihim ipfi M. Vlpium Neruam Traianuadopto:eun'
demqj poflea m Senatu Cazfarem defignauit, atque ad eum fua manu feri'
pfit ( is tum praeerat Germaniae.)

Tio&cm/ Acwctoi \(x.<x (fowQvcc Gicn jBtAtojr/;

Telis N eruituis ticrymas ulcifcere noflras.

Itaq? Traianus, quanquam Ncruae propinqui non deerant, tune Cacfar»
aepofrea Imperator facflus eft.Nec enim ille coniunc^ionem (anguinis an'
tepofuit publicae utilitatirneque rurfum eum deterruit, quod Traianus ho'
moHifpanus, nec Italus erat, nec Italicus, quodep ante eum nemo alterius
nationis Imperium Romanu obtinuerat.CenfeDat enim uirtutem cuiu%,
non patriam exiflimari dC ponderari oportere.His cofecffis rebus mortuus
eft.Regriauitannumunum,menfes im.dies ix* Vixit annos jLXV*nien'
fesx.diesx*

TRAIANVS*-

raian o,priufquamImperiumadipifceretur,ui(unt
eft in fomnis, uirum iam grandem natu, ueftc purpurea
&C corona ornatum, qualis pingitur Senatus,primumin
finiftram partem iuguli ipfius ,poft in dextram annulu
figillum imprefsiiTe. Vt autem Imperator facius eft,mul
ta fua manu fer ip fit ad Senatum, atque illud in primis,fc
nullum unquam uirum bonum interfecturum, aut nO'
taturum ignominiandi non tunc folum,fed etiam poftea iureiurando con
Aelium, firmauit. Aelianum prxtorianoscp milites, qui contra Neruam feditioneiu
fecerant, quafi uti uellet eorum opera, accerfi iufsit,eoscndemedio fuffr'
lit. P oftquam Romam uenit, multa fecit ad emendandum corrigendum^
flatum reipublioe, atep in gratiam bonorum, quorum in primis curam ge*'
fit. Nam ciuitatibus Italiaemultalargitus eft ad educationem liberorum, in
Vlotlnd uxor quos magna beneficia contulit.Huius uxor Pio tina cum primum ingrede/

Trati ni. tur in Palatium, effetqj adhuc in gradibus : conuerfa ad multitudinem, Ta'
lis, inquit, huc ingredior, qualem me exire cupio . Ea quidem fiefe gefsitin
TntiniinDie principatu,ut iufia repr^hcnfione caruerit. Traianus autem cumRomsea'
eos expeditio, liquandiu commoratus eflct,in Dacos cum exercitu profici (citur, quod fe*
cum ea quae ab alijs geila edent, reputaret, quodep pecunia quam ipfi quo'
tannis capiebant,grauaretur:&fquod eorum copias indies augeri, efferri^
animos animaduerteret. Cognita eius profectione, Dccebalus pertimui
quippe fciebat anteanon populum Romanum , fed Domitianum ab fefo'
peratum effe: tunc autem bellufibi fore cum populo Rom ano, Traianofy
Tratini s neo* Imperatore, quiiuftitia, fortitudine, bonitate longe antecelleret, acuiribitf
mium. corporis proditus effet, ( quippe regnare cepit agens annum fecundum
& quadragefimum ) Si ita uigeret animo, ut non eum iuuentus temerari#»

, non tardum efficeret fenecflusf Traianus quide nulli inuidebat, perdebat^

‘ ’ neminem : bonos omnes ornabat honoribus, & dignitatibusaugebat*E*

quo fiebat, utneqj timeret quenquammec haberet odio «Nullam fidem ba'
bebat calumniatoribus,nulla ira tenebatiabflincbat ab aliena pecunianort
Acdificti k minus, quam ab iniquis caedibus, Magnos famptus fecit belli pacis^tem^
Tntino ere- poribus. Multa eacp apprime neceflaria sedificauit, cuius generis funt ui#»

portus, tedificia publica , quorum tamen caufa nullius unquam fanguinem ,

effudifc I

, T R A I A N V S. fyi

«trudit. Magnificus enim natura magnanimus erat. Itaqj poftquam Cir^

Cum collapium ‘jreftituit, maioremcpreddiditatq* pulcriorem, infcripfit in
co,perfeciflefe ut populo Romano fufficeret. Amari a ciuibus cupiebat ma
gis quam honore affici . Cum populo, humaniter, cum Senatu honorifice
«enabatur. Charus ciuibus,hofl:i formidolofus erat» Venationibus, conuh
«tjs, ferijscp ac iocofis rebus ciuium intererat .Saepe quartus difcumbebat, Traianipopu*
uenie oatcp in aedes eorum, interdum nulla munitus cuftodia,ibiq5 nonnun luritas.
quam requiefcebat.Bonaruartium expers dC ignarus fuit, licet uere ea quae
ad uirum docflum pertinent,intelligere,acfacere rideretur. Cunela in eo u i
ro °prima atep praefiantifsima eratmam etfi erat amoribus puerorum dCui*
n° deditus, tam e nihil ob eam caufam turpiter aut nequiter fecit, pafllrs 'ue
€ffiquamobrem iure reprehenderetur .Licet enim uinum largiter biberet,
tamen fobrius erat,& quod ad pueros attinet, nemini moleftus fuir.Cirmcp optima belli -
edet aridus belli, ita fibi in eo temperabat, ut hortes frangeret, amicos ante gemuli ratioi
augeret.Non enim ei unquam accidit, quod euenire in huiuimodi folet, ut
rnuites feroces fe &C infolentes praebuerintuifqj adeo bene & ratione impe>.
raoat.His de caulis Decebalus merito eum uerebatur.Poftquam Traianus
Dacos exercitum duxit, nec longe abfuit ab ij s lo cis in quibus Barbari ca Fungus inferi*
fira pofuerafit, fungus ingens ad eum allatus cfl, in quo feriptum erat Lati- ptm Latinis li*
nis ‘heris , Burros ibeiosep omnes a Traiano petere, ut pace faerta domu re- teris.
ucrteret.(ed T raianus nihilo minus conflixit. Quo in praelio quanqua ma- Troiam cum
gna caedes hortiumfaerta eft, tamen multos ex fuis faucios ridit.Cumcp de- D-Cf^°
«cerent ca quibus uulnera militum obligaretur, fertur ne uefii quidem fute ducc con'

pepcrcifle5fed eam difeidifle ad obliganda uulnera militum,ca?fis^ in pne- Ui'

10 Aatuifle aram, in qua quotannis parentari iufsit . Poft contendit ad cdL
tloraloca montium , indccp alrfs atq? alijs occupatis collibus, non fine ma-
gno periculo ad regiam Daeorum pcruenit.quos Lucius ex altero latere a-
dortus, magnum numerum eorum concidit,cepitcp. Decebalus continuo
primores eorum qui pileos gertabat, ad Traianum mittit, pacemcp p^r eos D ccebali cum
ab ipfo pofiulatjfeq^ imperata faduru pollicet .Is iubet arma, machinasep, Traiano pax
& earum artifices tradere, transfugas dedere, diruere propugnacula, de re- T*lbm Aditio
gfone,quam ex finitimis ccpiflet, decedere, 8C amicos hortesqj eofde,quos
populus Romanus haberet, cxifrimare.Has conditiones Decebalus dedu¬
cius ad Traianum inuitusacccipit,eum^profl:ratus ad pedes ucneratur.

Dis cofecrt is rebus Traianus in Italiam reuertitur.Tum legati Decebali in-
tromittuntur in Senatum, depofitiscp armis,iun(rtiscp manibus moreferuo
*uri,paucafupphcesloquuntur:deinc6nfirmatapacearmarecipiunt.eocp
*a cflo Traianus de Dacis triumphauit, & Dacicus cognominatus ert. Pdfl: Tritonide Di
ln theatru gladiatores, quibus dele(rtabatur,faltatorescpreduxit,exquoru Mtrimphm
numero Pylades cipraefertimcharuserat. Porro in tanto armorum rtudio
curam habuit ceterarum rerum : nam in foro Augufli, 8C in porticu Liuiae,
ac ia pLrifcp alijs loris ius pro tribunali dicebat. Dum haec geruntur, nun-
ciatur Decebalum multa cotra foedus facere, arma comparare, transfugas Decebali a Ro
'ecipcre, arces inftaurare,finitimasnationesper legatos ad deferiionerry^/w defcflio.
olicitare, eoscp qui ipfi ante non paruerant, diripere, ia mep Iazygum non^*’
nullam partem regionis Occupauifle: quam cum illi poftea repeterent, Tra- N ouii bcUmn
*?nus eam nonreftitrit.ob has caulas Decebalus hoftis iterum a Senatu iu inter Dacoset
dicatur .Traianus id bellum per fe, non perahos duces confecit. Et quan^ Romanos ex-
quam Decebalus Traiano multo erat imb ecillior, tame parum abfuit quin onm*

cum

-/-

XIPHIL. E' DIONE

eum ex tnfidrjs tolleret.Mifit enim transfugas in Myfiam,qiii Traianum oc
. cidcrent:ad quem cum antea erat femper facilis acceffus, tum ucro belli te*
poribus cum quibufuis facilime colloquebaturifed id facinus transfugi
tacere non funtaufi ,propterea quod unus ipforum cum infufpicionem ue
niffet, captus magna ui tormentorum,infidias patefecerat* Sed Decebalus
t onginm Tra Longino, quem Romani ducem habebant peritifsimum rei militaris, per'
tiniduxattyle fuafiqutfeadiret, quafi ftatuiflTetimperataeiusfacere.Hunccum uenilfet,
gatm, contra comprehendi iufsit , rogauitcp publice Traiani confilia . Poft ubi nihil po'
m genriu tur- tuit ex eo cognofcere,mandauit ipfum folutum uinculis in cuftodia retine'
piterdDcceba n':deinde pettjt a Traiano per literas,utrecepto Longino fecum reconcilia
lotrattutw. nuellet.Cui Traianusita refpondereuifus eft, ut Longinum necp multi fa'
cere, neq* prorfus contemnere uideretur:cuius mortemlicctno expeterer,
tamen eiufdemfalutem non magnopere poftularet. Quae dum animaduer'
Longlnimors. teret Decebalus, ftatueretcp quid libi faciendum efiet, Longinus fumpto
ueneno,quod forte naevus erat,moritur.InterimTraianus pontem lapidetf
in Danubio faciendu curauit,quem ego quidem digne admirari non queo.
Tom magnifi - nam etfiTraiani funtalia opera magnifica, tamen is pons longe omnibus
cm in D*nu- antecellit.Eius pontis pilae funt X x, ex lapide quadrato, finguie abfqa foi*
i,0‘ damentis, altitudine pedum c LJatitudinepedum LX.diftantinterfeinter

uallo clxx pedum, funtq* cum fornicibus coniuncie. Cuius operis fum'
ptus licet fit incredibilis , tamen plus admirationis habet , quod hec in fiu'
uio gurgitibus pleno , limofocp alueo faefla funt, quodep fluxus eiusflumi'
nis alio auertinon potuit. Necpuerb latitudo ipfius idcirco a me dicfta cft,
quod permagna fit : nonnunquam enim duplo triplocp maius inundat,fed
quod tanta fit in eo loco anguftiisimo,quo tamen nullus erat ad faciendos
pontes accommodatior. Quoinloco quanto magis flumen ex lato in an'
guftum fluit, rurfumq? ex angufto multo fit latius, tanto rapidius fertur, al'
tiiisqj eft, ut id pontis faciendi difficultatem maxime augeat.Ex quo Traia'
ni magnitudo animiintelligi facile poteft* Is pons nobis quidem nulli eft
ufuimec enim tranfitur: extantpilae eius oftentationis caufa, quafi tantum'
modo facftce fint,ut conftet ex rjs nihil efle, quod humano ingenio efficino
pofsit. Hunc pontem F raianus fecit, metuens neDanubio conglaciato fri
T rdidnipons goribus,Romanis qui trans flurne effient, bellum inferretur quod fi eueni'
ab Adrianoru ret, ut poflet per eum copias facile traducere. Sed Adrianuscotra metues,
ptui. ne harbari opprefsis cuftodibus pontis, in Myfiam facile tranfiret,fuperiO'

res partes eius difturbari iufsit . Igitur Traianus eo ponte facfto , DanubiS
TrdUniin Da~ trafijt j dcin fecure bellff gefsit magis, 9 celeriter, ac Dacos uix tandefubc'
cosnouyxpL * gjt.jM.ulta in eo bello ipfe ftrenui Imperatoris, ac uiri fortis facinora edidit,

1 L0* multacp pericula milites eius adierunt, fecp fortes uiros praeftitei ut.Ex qui'

bus unus eques faucius exportatus ex prelio ad fananda uulnera,ubi defpc
ratam efte falutecognouit, ex tabernaculo (nondu enim uismali eumop'
Vtccbdli Pre^erat ) lterum 111 aciem procefsiqrnagniscp rebus geftis, mortuus conci
morS' dit. Decebalus poftquam regiam, regionemcp fuam omnem captam efle
: Decebalus fibi. cognouit, imminerecp periculum, ne ipfe quoqj caperetur, manus fibi at'
mortem c^njei tiilit.Eius caput Romam perlatum eft}& Dacia in poteftatem uenit populi
uit . Romani, in eamcp Traianus coloniam deduxit. Thefauri Decebali quan*

Tbcfauri Dece qiiam in Sargetia flumine, no procul a regia eius repofiti erant, inueti funt.
bdlttn sarge - Decebalus enim flumine opera capturorum auerfo, perfofloc^ alueo, m a>
tu flumine, gnam uim argenti auricp, tum preciofifsimas quafque res atque delicatifsi'

mas.

TRAIAN V S. 55^

mas,quat conferuari poterant, eo congefferapqsqj rebus magnis lapidibus
aggedbuscp teciis, flume priftino alueo reftituerat, Praeterea ueftes, 5C alia
quae funt eiufdem generis, abdiderat in fpcluncas per eofdem feruos,eoscp
peratfto negocio iufferat occidi, ne, quod aedum erat,patefaceret.Sed Bicf- D cceUli the -
lis focius dC familiaris Decebali, cui res erat cognita, captus hos thefauros fauridBicilc
indicauit. Per id tempus Palma praefecftus Syrig cepit eam Arabiae partem, ^dicati.
quae Petram attingit, redegitep in ditione populi Romani ♦ Ad Traianum ^njx Syrie
reuerfum in urbem quam plurimae legationes a barbaris gentibus, St in pri reslc
niis ab Indis uenerunt.is fpecftacula edidit dierum centum uigintitrium, in ■'T' . ,

quibus interdum exfx funt ferae manfuetaeue beftiae mille, interdum edam *Jiu
ad decem millia : itemcp gladiatoru decem millia inter fe certaucrut.IiTdem
temporibus ftrauit paludes Pontinas lapidibus, extruxitep iuxta uias aedifi
cia, pontescp magnificetifsimos fecit, ac nummum omnem adulterinu con
fiauit.Suram Licinium qui tum decefferat, affecit publica fepulcura, eicp fta Urinij Sura
tuam collocari iufsit.Hic adeo diues fuerat St potens, ut gymnafium sedifi- f^pulturuac
caueritpopulo Romano fuis ftimptibus, tantacp fide atque amicitia fuerat
cumTraiano coniuncftus, ut cum faepe effet apud eum ab inuidis dC inimi-
cis accufatus, Traianus nihilo minus domum eius inuocatus ad ccenam ue
nerit, dimiffacp cuffodia medicum Surae primum omnium ad fe uocauerit,
eicj$ permiferit, ut fuos oculos * Quo fa<do, tonforem eiufdem uenirc
iulsiqisep mentum Imperatoris rafit. nam haec uetus cofuetudo ciuium Ro
fanorum ac principum fuit: Adrianus enim primus barbam nutriuit . Poft A drtimpri-
bxcTraianus ccenauitlotus,pofterocp!dieamicisfuis, qui Surte maledice- musCtfar bar
te femper,eumcj3 calumniari confueucrat, refpondit.Si me, inquit, Sura in- nutriuit.

terficere uoluiffet, heri quidem certe interfeciflet. Itaque permagnum fuit,
quod Traianus in homine accufato infidiarum periclitari uolueritrfed mul
to profecdo maius, quod nunqua timuerit, ut quicquam tale ab illo fibi ac-
cideret.Cuidam etiam principio,cum praeficeret eum praetorianis cohorti-,
bus,atq3 ipfum ob eam caufam gladium accingere oporteret,Traianus nu-
dutp porrexit, dixitep : Accipe gladium, quem pro me, fi bene atqyatione
itnperauero, diffringes : fin minus, eo ad interitu meum utere. Sofsio quo¬
que, St Palmae, & Celfo ftatuas pofuit,quos uiros habuit in honore prae ex¬
teris omnibus.In eos uerd qui contra fe coniurauerant,in quorum 'numero
Craffus fuit,caufa cognita a Senatu, animaduertit. Bibliothecas extraxit, ac
inforo fuo columnam maximam collocauit,partim fepeliedi fui caufa, par- Columna mxi
tim ut opus, quod ipfe circa forum fecerat, polleris oftederet. nam eum lo- ma T maniifc*
cummontofum, quanta eft altitudo columnae, perfodit, forum cp eo paefio prichrum ho -
cbplanauit. Poft haec bellum intulit Armenqs, Parthis^, propterea qlidd, d«ulJ'turKo-
ut ipfe dicebat, rex Armeniorum no ab fe,fed a rege Perlarum diadema ac- . .

cepuTettfed reuera id bellum fufeepit addueftus gloria cupiditate . P oftqua
in fines hoftium peruenit,fatrapx qui regionem tenebant, regescp cum ma Vanjj0St
gnis muneribus ei procefferunt obuiam,in primiscp adduxerut equum do-
df um hominem uenerarfita ut flecfteret anteriora genua, St ceruicem pedf^
bus eius qui prope adeflet, fubmitteret * Traianus cepit cuntfta nulloTacfto "
pradio:dein Satala St Elegiam, quae funt urbes Armeni?, profe(ffus,Henio SataU.
chorum regem honore affecit, St Parthamafirem regem Armeniorum pu- Efcgfc.
niuit: captaqj Armenia, reges qui deditionem fecerat, habuit in numero a- t manus Opti
^icorumtcxterosetiammortuosabfcppugnacepit.Tum ei multa decreta mus cognomi -
Iunt a Senatu, fedinprimis Optimus cognominatus eft. Pedibus iter facie natus.

Aa bat

W4 iXIPHiC £' DIONE

batfemper cum cxetcitudnftruebatcp milites, quoties proficifccret, eo
^ Militum difci uarijs modis ductabat. Pedibus non aliter quam illi,tranfibat fiuminamon'
plim. nunquam falfos rumores pro ueris,ct maxime de ijs rebus quas explorato^

resrctuliftent,ipargebat, ut milites celeriter imperata facere afluefcerent,
prompticp ad omnia &C intrepidi cllent. Ad haecIMifibi Batniscp captis, Par
TrtfMWKF ar- thicus cognominatus efbfed cognomiue Optimi multo magis gloriari ub
tbicinomcetdc ciebatur, ex quo riaturamoresqj eius fuauifsimi magis, quam arma cogno^
ptiti. fcerentur . Dum moraretur Antiochia!, ingens terrarmotus fadus eft, quo

multis ciuitatibus,fed Antiochi^ prxfertirn,magna clades allata eft.In qua
urbe cum Traianus hyemareqcumq? eo magnus numerus militu,magnaq5
priuatorum hominum multitudo,litium,lcgationum,nGgociationis,& fpe
daculorum caufa undiq* coueniflet, id damnum ad omnes nationes popU'
losqjita pertinuit,utinurbe Antiochia omnis orbis terrarum ftibied us im
Terrmotus perio Romano detrimentum acceperit . Hunc terraemotu multa praecefle'
horrendi dc- re fulmina, flauerccpuehcmentesuenti atque infolentesifed cxijs tanta ca'
janptio, iamitas nunquam iperabatur futura . Primum enim de improuifo mugitus
terrae maximus, poft fremitus horribilisauditus cft.Terrafublimetolli ce*
pit, aedificia furftim erigi, eredapartim ruere dC coquafiari, partim uelutin
fumma tempeftate nutare huc atque illuc commotatloca deftituta aedificrjs
mirum in modum agitari, materies aedificiorum frangi, lateres collidi, lapi'
des conquaflari,acpoftremo eorum omnium horribilis fragor efie. Tan'
tus uero puluis excitatus fuit, ut nonuidere, non alloqui, non audire quen^
quam per eum liceret * Multi mortales extra aedes afflidi efie, quod agitati
iadaticp, tandem uclut ex locis luperioribus praecipitati collideretur .Qua
exrealr) mutilari, ali} interire, quod arbores etiam couellerenturradicitus»
Eorum uero quiinurberemanferant,infinitamultitudo perift. Multi enim
impetu hominum cadentium aggerum ue occiderunUmulti quo® cafula'
pidum opprefsi,extindi funt. Qui parte aliqua corporis prefla lapidibus 1J
gnisue tacebant, miferrimi erant, quod neque uiuere, neque mori pollent
iiibito.Et quanquam multi ex infinita fcilicet eorum multitudine euaferut,
tamen eorundem magna pars larfa & mutila fuit: cum alfj fradis cruribus,
ali) priuati humeriflnonnulli frada ceiuice efie, complures fanguinem euo
mere inderentur. In eorumnumero fuit Pedo Conful, quiifatim mortuus
eft. In fumma nulla fuit grauis calamitas, qux non fit illis hominibus illata,
propterea quod in hoc terraemotu fado diuinitus,hominesinopes cofilrj
nefeiebant huic malo mederi, quod alfj cadentibus aedificijs opprimerent, .
ali) fame interirent, id quod accidit rjs qui in uacuis locis, lignis forte fuper'
flantibus, aut in fornicibus &C periftylijs incolumes ftruabantur . Cum ian*
ceffafiet terras motus, fuit qui ruinas audader confcenderet, qui poftquairt
in rjs uo cem urnae mulieris intellexit, qua: fecu habebat infante, eumqj ip&>
feqj lade fuo fuftentabat, loco, in quo erat, perfoflkvitrunqj incolume &r'
Traianus An- uauit.Quo fado indagare ceperunt extera, nemine tamen amplius u iuufl*
ticebidf irficr* muenire potuerunt, praeter puerum alterum, qui matris mortuae ubera
ramotu divini- Se^ar* Cumq? inde mortuos erueret, nequaquam prae dolore faluos fe effe
tm cdferuAtus. laetabantur ♦ tanta calamitas Antiochiam inuaferat. Traianus autem fen®'
Corajius mons ex aedibus, in quibus crat,effugit:nam eum quidam inufitatae,& plus $

tantmotu humanae magnitudinis5cum ad ipfum ueniftet, eduxit foras. Quibus rebus

gmiifiimo con omnibus magno eft timore perterritustcumq? per multos dies terremotus
cefiauifieqtame fub dio uita agebat in Circo, Corafius quoq* mons ita con

cufiu»

v • ,T R A I A U V S. 55?

cuUus elt, ut cius culmina fubfidere 8£ conquaflari, atqj in lpfam ciuitatem
cadere uiderentur.Subfedereprseterea altj montes,& aquaj,ubi antea uifie
iuerant nunquam, extiteruntrcontra nonnullae, ubi fluxerant, defecerunt.
^ie'rIlteUere ^ra^anus in hoftilem terram ingreditur. Cumcp ea regio quas
adTigrim fluuium fpe<fl:abat,materiam ad aedificandas naues non ferret,
eanauigfaquasin fyiuis apudNifibin fecerat, plauftrisin flumen conuehi
lufsit.Sic enim comparata Fuerant, ut diflolui 8C coniungi poffent, aegr ecp
ad radices Cardyni montis pontem fecit in flumine continuatis nauibus, Turni poni
quarnuis hoftes ex aducrio collocati prohiberent.NarnTraiano tanta erat ^ Cardynimo
nauium copia, tantacp multitudo militum,ut alias celerrime comiungerenf, tK radices.
aliae plenae grauis armaturas militibus atqjfagittarqsuimhoftiu anteprohi ExercUu* Trd
berent, alias huc dC illue ferrentur, quafi tranfiturae eflent.His rebus perterri
ti barbari, flmul quod tanta multitudo nauigiorum in regione uacua arbo- Trl7am'w Ar-
ribus confpicerctur, ipfl terga dant. Romani flumen tranfeunt, Adiabe- mCnUmoCS
Hem^omne, quas pars Aflyriaead Ninum pertinuit,in fuampoteftatcm
redigunt. Ad hasc Arbela atep Gaugamela, ubi Alexander olim Darium fu
perauerat, capiunt: ea Attyrianominatur3 litera S inT a barbaris commu^
tata. Pbfl: Babylonem uf<p ueniunt, propter hoftium a quibus prohiberent
tur, folitudinem. Nam Parthorum uires comminutae erant bellis ciuilibus,
cratq? inter eos adhuc feditio . Ibi Traianus uidit lacum bituminis , ex quo & fbhrftum ui*
jnosnia Babylonis aedificata fuerant. Cuius tanta uis eft,ut permixtum cum duTraiaim*
lateribus, autminutislapidibus,quouisfaxo fit aut ferro poterius. Oftium
quo<^ eiufdem fpe(ffauit,unde tam grauis halitus manat, ut eum nulla anh
*J[alia terreftria, nullas" que uolucres perferant, cuius folo olfadtu intereunt.

Qiiod fi is halitus fefc altius efferrer, habitari certe circa eumlocunonpo'
tuiffetmunc quafi in fe reuolutus ille, in fuo loco continetur. Ego quide ah
tcrumhuicconfimileuidi Hierapoli,quod eflroppidir Afias,feci^periculu h ierapoUs.
tn auibus,& procubui ut infpiccre eum halitum, qui in cifterna quada com admirati

eluditur, ubi theatrum aedificatu fuerat.Is ipiritus omnibus animantibus pe demur*.
ftilens efir,pretcrqua caftratis hominibus:cuius rei caufam equidem afferre
nequeo, ea tantum, ut uidi audiuiq5,refero. ConffitueratTraianus Euphra Euphratem
tem fadfa fo fla in Tigrim dcriuare,utper eamnaues ad ponte faciendudu^ uiuinTigrim
ceret.Sed ubi eum altiorem Tigri efle intellexit, mutauit cofilium, ueritus, per foffam dem
ne, fi iff faceret, Euphrates nauigari non poffet, qtiod fluxus eius in decliue riu ire conatur
Partem ferretur . Itaque conuecffis nauibus, quod paruum ipacium inter u^ Traianw .
tt unq? flumen intercedebat ( nam Euphrates totus in paludem fluit, indecp Euphrates fl.
cum Tigri coniungitur) Tigrim traqciqpoft Ctefiphonte ingreditur.Qiia
urbe capta, Imperator appellatus eft,confirhiato Parthici cognomine.Mul
ta ei decreuit Senatus, fed in primis, ut trmphos feftosq* dies ageret, quam
plurimos uellet. Poftquam Ctefiphontem cepit, ftatuitmarerubrum trat)» Membrum.
cere. Sinus e fi: maris Oceani, quem finum Erythreum, ab Erythreo quire^ ErythrcU m*
gnuiUic tenuif^appellant.Mcflanam quocp infulam Tigris, in qua Athanv tc.
ollus regnabat, nullo labore cepit, ate^ qs in locis propter uim hyemis,&r»^^^
pidum Tigrum,xftumcp maris in magnum periculum uenit.Qui uallu TV T ojpjm uaU
Jj5* ^^abitabat ( nam ita ab incolis appellatur) crantcp in ditione Atham lum .

1 ! 5 ,aianum amicereceperunt . Indeuenitad Oceanum : cuius cognita
natura,m eocp uifo nauigio,quod curfum in Indiam tenebat, ita dixit : Ego
quidem fi iuuenis eflem, in Indiam traqcerem. De Indis enim cogitare ce^

Plt,ac de rebus eius gentis curiofe quaerere : tum Alexandrum beatum dfi

A a 2, cere.

55^ X I P H I L. E' DIONE

cerc,nonnunquam tamen afferere, fe longius progrefium ede : ldcp fcnpfijt
TrimphiTra ad Senatum, cuin tamen ea que ceperatjtucrinopoffet.CuiusreicaufaSe'
U,io a Senatu natus pratter aliamultadecreuit, ut triuphos quotquot uellet,ageret.Nam
decreti. cum Traianus tot gentes ab fe fuperatas elbe feriberet, Senatus eas necp co
gnofeere , neqj nominare fatis poterat. Itacp cum alia multa, tum uero arcS
triumphalem in foro ipfius aedificari lufsit. Parabant ciues redeunti longius
obuiam procedercifed is nunquam in Vrbem reuerfus eft,necp, ut extrema
principrjs refponderet, efficere potuitrea enim qutefubegerat,amifit.Dum
Parthorum A r enim nauigat Oceantfatq* inde reuehitur, ea quat ceperat omnia maximo
manorum % tumui cu defecerunt, pratfidijs,qua? apud eas gentes reliquerat, deieeffis eat'
defectiones. fiscp.Atq? haec ad Traianum, dum effetin naurperferuntunnauigabat aute
ad Judfus fama eorum quae lllicefie ferebantur, quae tamen opinioni non
refpondcrunt. nihilenim uidit praeter aggeres, fabulas, ruinasfftemqj prO'
pter Alexandrum, ctii etiam parentauitm his aedibus,in quibus mortem 0'
bierat.Igitur cognita defectione. Lucium & Maximum co.tra rebelles mii>
Lucij res gc- gt. Maximus praelio fuperatus obxjt.Lucius praeclare fegefsit,recuperauit'
queNifibin^Edcffam expugnauit, direptam qj incendit.Seleucia ab EryciQ
Sc ™c!d CAj?ta Clar o,& lulio Alexandro legatis capta &C incenfa eft.Traianus metuens ne
crw.ee/ija. Parthi quoque aliquid molirentur, regem eis dare confhtuit.Icaqj utCtefi '
phontem uenit,comjocatis in magnam planiciem Romanis omnibus, 'Par
t thiscp qui tum aderant, excelfum tribunal confcendit.Ibi' apud eos dc rebus

Firtmintdfpd - ab fe geftis gloriaturideindcParthis regem Parthamafpatem deilgnat,eicp
us Partho • um diadema imponit. Inde profectus in Arabiam, adoritur Agarenos,qui &>
pU dcfccerant>qu°rum ciuitas neque magna efir,nec diues, finitima® regio
ren0rm niagna cx Parfe defer ta eft, quod in ea aquae raro inueniantur, atqj illa: pa'
dcjiciip n:m Pa^ubres, quodep m ea ligni pabuliq* magna fit penuria. Ex quo fit, ut
ibi magna hominum multitudo diu cflenon pofsigtum uero ardentifsiniis
caloribus, qtribus expolita cft, defenditur Jtacp eam neqj Traianus tunc, ne
que poflea Seucrus cepit, cum tamen partem aliquam muri diruerint. Tra/
lanus quidem prarmifsis ad muros equitibus, qui graui damno affecffi in ca*
ftra reuertcrunr,cosq> ipfc confecutus,quanquam ueftem regiam depofue
i at, ne ex ea agnofcerctur,bmcnuix uulnera effugit. BarbaW enim caniciei
dignitate, uultuscp grauftateanimadueifa,ratiTraianum effe, ut erar, n on
trodivU de^nc^ant contra Cl]m ia culari, cquitemq*, qui erat ei proximus,occidcruf.

- " * * Ibi coelum tonitru contremuit, irides uifar funt, fulgura, procella, turbines,
fulmina in Romanos cadere,quoties in illos impetum fa cerent: cum cb coc^
narent, mufeae in cibis & poculis omnem moleftiam exhibere. Itaqj Traia'
hid corum mo nus !n<^e Pr0^n^ltuPncc multo tempore pofi: in morbum incidit. Interite
a tus. ludxi Clul ciraim CYi enem habitabant, Andrea quodam duce Romanos
pariter atq; Graecos concidunt,uefcuntur<^eorum carnibusjedunrcpuiffc
ra,tum oblinuntur eorum fanguine,&: pellibus induuntur. Multos a uertP
ce difeidere medios, multos obiecerebefttjs, multos etiam certare in ter fe
t%C.ryn~- f oegerunt, ita ut interierint hominum ad ducenta uiginti millia . Praeterea
in Aegypto Cyprocp, Artcmione duce Cypriorum caedes confimilisfadfa
Im d*Q nonlicet eff,ubi defiderata funt hominum ducenta quadraginta millia.Ex quo fir,ut
in Cyprum «r- Iudaeo in Cyprum ucnire non liceat:qucd fi forte ui tempcfhtis in infula^1
mrc' . appulerit, interficitur.Sedludgi SC ab alijs,& maxime a Lucio,quem Traia
inaniti Lucio nus tfiiferat,fubacffi funt. Traianus cogitabat iterum exercitum in MefopO'

* h tamtam traducere, fed ingrauefcente morbo, iter in Italiam cepit, Aelio A'

driancs

A . D R I A N V S, 557

ariano in Syria cum exercitu relido ♦ Itaqp Romani capta Armenia, ac ma-
gna parte Mefopotamiac , fuperatisqj Parthis , fruftra tot labores fucepifle,
totq^ adijiTe pericula uifi funt,propterea quod Parthi Parthamaipatem de-
teftati, regi Tuis moribus ceperunt .Traianus morbi fui cauiamuenenum frmiti titrn
forne exiftimauit : alrj ianguinem putant, qui dum ex inferioribus eius par-
tibus quotannis profluere confueuiiTet, tum fifti cepit. Traianus quoqj a-
poplexialaborauit,utparte aliqua corporis fenfum amifcritTed omnino a-
qua intercute laborauit.T andem perlatus .Selinunte urbem Ciliciae, quam
nosTraianopolim appellamus, mortem ilico obfjt* Regnauit annos dece TraUttopolis.
fiCnouem3menfes vtdies x v*

A D R I A N V S*

drianvs a Traiano adoptatus non eft, erat autem AdrmmTrd-
municeps exus,fueratcp in eius curatione, ac cum eo uin- w» municeps»
culis propinquitatis & affinitatis coniuncftus cratnepte
enim eius in uxorem duxerat, degebatq* cum eo omne
tempus aetatis, ab eo que Parthico bello Syriae pracfecftus
fuerat,a quo tamen nihil aliud prxeipuum unquam obti
nuit.neq* enim principio coful factus eft,fcd eum defun¬
do Traiano fine liberis, Attianus, qui municeps eius erat, curatorcp fuerat, A ttUmu.
&Plotina,quar amoreipfius capta erat, Imperatorem defignauerunt,quod
n°. procul abefleqquod^ magnas copias haberet Apronianus enim pater Apronianus Ce
meus, qui Ciliciae praefuit, quicp res eius omnes certo cognouir,mihi fingu- Hdtprocofuli
jarecenfait,atcp illud in primis, mortem Traiani per aliquot dies in occulto Pitcr^ioniu
foifle,ut adoptio procederet, idcp ex literis eius ad Senatum cognitum fuifi
f^quibus literis non ipfe,fed Plotina fubfcripfit,quod in alio facftum fuerat
mmqua.Erat Adrianus,quo dielmperatordefignatus eft, Antiochia, qux Adrunifom •
mbs eft metropolis Syriae, cui praeerat : pridie uero cius diei, cum ccelfr ma. mum*

Xime ferenum eflet , uifum eft ei in fomnis ignem de ccelo in finiftram par¬
tem iuguli ipfius cadere, mox ferperein dexteram, quo igneneq* perterri¬
tus, neqjlarius cfle fibi uideretut Adrianus aSenatupet^t perliteras, ut fi¬
bi Imperium confirmaret, negauitcp uelle fibi ullos unquam honores decer
fo, ut erat antea confuetudo, nifi eosipfea Senatu peteret Traiani ofla in Ptrthicgfae»
columna ipfius fepulta fuerunt, dC fpecftacula qua: f Parthica nominabam ^ulx.
tur> per multos annos celebrata font:poftea uero, ut alia multa, inufuefle I
^flerunt. Adrianus quanquam fuit princeps humanifsimus , tamen pro-
pter caedes quorundam bonorum ciuium, quas &C initio principatus, & £ ™c
paulo ante quam moreretur/ecit, culpa no caruit, parumcp abfuit quin ob
*am caufam ne in heroum quidem numerum referretur.Ii,quos ftatim ut a-
deptus eft principatum, interfici iufsit, fuere Palma,Celfos, Nigrinus, SC Lu P drtu, Celfuii
ius4?u®d infidias ei in uenatione fecilTe dicerentur : itemcp ali) potentifsf N^rimw,u<-
rni oC praeclarifsimi uiri ob alias caufas occifi funt : propter quos Adrianus, Ci
cumuulgo murmurari intelligeret, non modo fe purgare uoluit, uerum e-^
tam interpofito iureiurando negauit eos iuflu foo fuifle interfetftos. Paulo
nero ante quam difcederet e uita",Seuerianum,Fufcumc|3 nepotem eius ne- Seucrunut.
cari iufsit . Adrianus, quod ad gentem pertinet, fuit Adrian: Afri filius, fed AdrUni pu
J&genio ad ftudia bonarum artium, dC utriufq* lingua prompto. Itacp non- tnrf*
nullos libros foluta oratione, &C complures uerfibus fcriptosreliquit: erat

Aa 3 enim

XIPHII*' Ev DIONE

Adrmmglo- enim glorias S{ honoris cupidiTsimus , ob eamcp caufam ceteris uclmiriri
r:£ cliPt(ilfit' mis rebus operam dedit.Nam 5t ftatuas fecit, &C tabulas pinxmcum ea quae
mus. jn pace ^e]}0^ gerantur, quac^ ad re^em,priuatumue pertineant,feprolri

tebaturfeirennuitosep, pro pterea quod in aliqua arte aut facultate excelle
rent,opprefsit,multos($?fuffulit, cupiens fcilicct ipfe omnibus antecellere,
Vduormm Eacaufafuit, cur Fauorinum Gallum, ac Dionyfium Mil efi fi fo p h i ft as t ol
G'Mu<. Iere conatus fit, dum lecf atores eorfi perderet.Dionyfius quidem Heliodo
Tnonyjvm Mi romagiftro cpiftolarum Adrianiita ferebatur dixifie : Caefar tribuere tibi
Helio lorus c b°nores>^arg!n' pecuniam poteft, oratorem uero facere no potefi Faucv
vv ioiar™. 1' nnus autem eum caufam immunitatis,quam haberem patria uolebat apud
drum impera Adrianum agere ffatuiflet,ueritusq$ e flet ne in eo iudicio fuperaretur,miu^
torii magi - nam 9* accipercr,po{f qua in ius uenit,nihil dixit,quam pr^ceptorem fuun*

#eK ea notfre libi m fonmis alfitifle, monuiflccp ne in patria, in qu3 natus elftt,
fduorivi obire publica munera grauaretur. Adrianus utricp quamuisgrauiteriratus
fommum. erat, rame ignofeendu putauit, propterea quod idonea caufam ad moi tenr
Apollodorus eis afferenda non habebat, Apollodorfi uero architecfi fi,qui forfi dC Odori*
«rchneftus. & gymnafium operaTraiani Romte fecerat, primum exilio, deinde etiam
£oru,odecu , morte lmilcffauit, propter admilTa fcelera, licuti dicebat :fed tair.en ve*

^ Triari ™ cau^ fn r> quod cumTraianus cum illo quaedam de his operib. conimtf'
Cucurbitas nicarer> atc15 interim Adrianus inepte, ncfcio quid, diceret, ci ApollodorU5
pingei itarefpondu: Abi, inquit, & cucurbitas pingernam tu hasc quide certe ign^

ras. Adrianus enim tum forte tali pidfurafefeiatftabatdtaquepoftquaiTiim
perium adeptus eff, memor ueteris iniuriar,licentiam qua tum ille ufus fu^'

rat, non pei tulit, fed formam templi V eneris, quod Ronue fecit, ad eum vcA
fit, ut magnum opus ab% opera eius fieri pofle offenderet : tum quadiui*

Veneris tem - cx e0’num ld reniPium be,ne & itione aedificatum ef Te inderetur. Is referi'
plumi pfit altius ampliuscp multo fieri opomrifle, quo magis propter altitudf

nem ipfius in ujam Tacram emineret, & propter amplitudinem machinas r«
ciperet,qute clam in eo compacfiae, de improuilbintheatrum perduceret^
tur. Porro hmulachra maiora facff a efie dicebat, quam ratio altitudinis am*'
plitudiniscp templi pateretur. Etenim, inquit, fi deae fiirgere,atq? inde exite

Apollodorus uoluerint,nonpotcrut.Qux cum Apollodorus aperte rcfcripfiflet,Adria-
architcdlus ab nus ira incitatus,magnum animo dolorem cepit, propterea quod inciderat
A driano inter in eum errorem, quem iam conigcrenon poterat.Itaquehsec res tantum e*
fiam. cruciatu doloremcp attulit, ut illum ob eam caufam interfici wflerit. Cum^

H omeruabo- eflet Adrianus tali ingenio prarditus, Homerum e medio tollere, atep Antri
Iere , cr Anti - machum, cuius ne nomen quidem ante a plerifq; cognitum erat, pro eo in'
mM intro - troducere cogitabat . Qua: cum in eo reprehenderentur, tum uero ultio ci
ducere cogita- dabatur, quod nimis magnum ffudium in inueffigationererum poneretj
uerat. quodep homo ucrfiitus dC callidus eflet . Haec autem uitia leuiora faciebat,

&C compcnlabat quodammodo fedulitate,prouidentia,magnificetia, fol ct
tia.tum quodnon modo bellum nullum mouit, fed etiam mota copofuit, i
necp ullius bona per iniuriam profcripfit, quodep multa populis, priuatisq? (

,, hominibus, multa etiam Senatoribus & equitibus largitus cft. Nec enim
expedf abat, quoufqj rogaretur, fed agebat omnia,ut cuiufqj necefsitas pO' 1

ffulabat. Rem militarem diligenter exercuit: cum cg potens eflet, necpertP |
Adrimmu* nax, nec contumcliofus erat.Sociasurbes, atque lubditas imperio Roma*
gnificentu. no, ex quibus multo plures, quam ullus unquam Im perator uidit,magnifi'
ce iuuit,eas% aquis, portubus/rumeruo, operibus p ublicis,pecunia3 hono

ribu5>

A D R I A N V Sl

^bus.ctftefisqj rebus auxit, atque ornauit. Populum nero Romanum afpe
magi3, quam blande tractabat, cui roganti aliquid uehementius in rjs lu-
dis in quibus armis dimicabatur, non modo non concefsit, fed etiam iuisit
imperari illud Domitiani,Silete:quod uerbum tamen non eft a prsecone di Silcntij impo -
dum. nam is cum manum porrexifiet,efretq5 ob eam caufam filetium con- nen^ confue*
lecutum,ut eft cofuetudo(uox enim prarconis audiri folet magno filentio) tu &0'
biocuero, inquit, Princeps uult. Qua ex re Adrianus no modo praeconiira
tus non eft, fed etiam eum collaudauit,proterea quod iuftiis feuereimpera-
ta pronunciare noluiftet. Etenim ea qua? fune eius generis,fercbat sequiisb Mulieris A-
animo;ncquefuccenfenfebat unquam, fi qua in re praeter opinione uel Cianum lmpe
a plebeis hominibus iuuaretur.Nam cum ei mulier forte occurrifiet in uia, rutori rcPr **
ab coq; ut fe audiret, cotenderetiquanquam primo fibi efie ocium negauit, tendentis ii *
tamen ubi mulier ira exclamare cepit„Noli igitur regnare: conuerfus,lib en bcrtM*
ter eam audiuit . Res uero maximas atqj neceilarias non gerebat,nifi inter-
pofita Senatus autoritate, dicebatcp ius cum primis ciuitatis in Palatio, fo¬
ro, &Pantheo:£epe etiam in ali)s locis, pro tribunali, ut qua? fierent, omnia
dmulgarcnf . Nonnunqua afsidebat Confulibus,cum ius redderent, eoscp
tanto aftlciebathonoreinludis Circenfibus,utipfos domu reduceret* V e-
bebatur ledica,ne ci molefti effient qui ipfum comitaretur. Cum autem po
•pultis dies feftos ageret, neque domi manebat, neque quenqiram,ne fami-
liarem quidem, nili res accidiftet neccffiaria, admittebat falutatum,ut nc per
Fatuis laboribus defatigaretur.Romae femper & foris habere folebat apud
fe optimates uiros,cum quibus uerfabatur, quos cum conuiuas adhiberet,

quartus difeumbebat . V enabatur, quoties accideret, prandebat fine A drimhumd
dno^cccnabat cum omnibus primis &£ optimatibusmeqj aberat inter coc- nitas zrpopH*
frandumuanj fermonis deledatio . Familiares fuos /aegrotantes inuiiere: krifaf*
cumqj dies feftos celeb rarerupfemterefle, eorum qj prae.dijs ac domibus li¬
benter uti confueuerat . Plerifqj eorum mortuis, nonnullis etiam uiuis fta-
tuas in foro pofuit. Neq3 tamen hi ob eam caufam imuriam cuiquam facere
uifi fimt,aut ea qua? ab lpfo dicerent,fierent ue, habere urnalia, quod a Cac
farianis libertis, acteriscp qui aliquid apud principes pofllint, fieri folet*

Qua? ciim in fumma de moribus Adriani dida fint, nunc plenius fingula,
qua: mihimemoria digna efie uidebuntur, attingam. Igitur ut primum Ro
tnamucnit, quicquid fifco serario' ue debebatur, remifit, definito tempore SpefidcuU db
annorum fedccim,ex quo id beneficium collatum efie uoluit. Praeterea fpe Atinio edit 4*
bacula fuo natali die populo gratis dedit, ubi ita magnus numerus bellia¬
tum ca?ftis cft, ut fimulleones centum, ac totidem lea?na? confeda? fuerint»

Dona in theatro ct circo uirisatcjj mulieribus feparatimin fphaeris mifsili-

bus dedit* & ne mulieres cum uiris lauarentur, uetuit.Qiio anno haec fada

funt, Euphrates philofophus obtjt mortem uoluntariam , cunpeiAdria- E uphrdtes

flus propter fenedutem &C morbum cicutam bibere conceisiifiet. Poft ha?c philofophus ;

Adrianus tn alias ex alijs prouincias regionescp & urbes proficifcitur uifen

di caufa.Htc in primis cuiufquearces dC mcenia cofiderat,eorumcj3 partem

transfert in loca magis idonea, partem diruit, a?dificat, atque in fumma om^pifciplim mi*

nia non modo qua? ad uniuerfum exercitu pertinent,arma dico, machinas,

tollas, muros, aggeres, fed etiam qualis fit cuiufep & militum & ducum ipfo

tum uita, ftatio, & mores, diligenteranimaduertit. ibi mores indulgentia

deprauatos corrigit, QC ^dificia, qua? bene extruda non erant, fubuertic*

1 um cepfi eos ad omne genus pugna? exercere, atque interim alios affice-

Aa 4 re

o XIPHIL, E’ DIONE

re honore,alios caftigare uerbis,poftremo omnes ea qux (e facere oporte'
ret,docere;atque ut milites haberent, unde exemplum peterent, ipfeduri'
teruiuere, pedibus iter facere, aut tn quasuisloca admiffoequo proficifci’
nunquam enim uehicula aut quadrigas confcendere : nullocp calore, nullo
frigore, ut capite operto effet, adducimec enim unquam aut propter niues
Celticas,aut calores Aegyptios opertum caput habuit* Itaque ut uno uer*
bo dicam, ita milites, quandiu principatum tenuitrebus ipfis exercuit, inlti
tuitcp praeceptis, ut quae tum ab illo conftituta funt,ad haec tempora uim te'
gis atcp difciplinae militaris obtineant.Quamobrem praefertim cum pax eb
fet, apud populos externos morabatur.Illi enim quod eius apparatum uide
rent,quodq? no modo nulla afficerentur miuria,fed etiam ab eo pecuniam
acciperenqnihil moliebantur . Cumcp ita milites exercuiifet, equitatus qu1
B tttduws equi- Batauus nominatus eft, Danubium tranfijt armatus . Quare animaduerfa,
tatas. Barbari ita Romanos obftupefcere ceperunt, ut in feinuicem conuerfi, ad

A drianuspa- componendas controuerfias , quae inter ipfos erant ^ Adriano arbitro ute'
trirn fu a nun rentur.In hac peregrinatione aedificauit theatra in plerifque ciuitatibus,im
qum inuifit. ftituitcp certamina line regio apparatu aut magniKcentia,quam nifi Rom$
nunquam adhibuit . Patriam uero , quanquam ei magnos honores tribuit,
A irimvsuena ornauitcp maximis muneribus, nunquam tamen intulit. Adrianum ftudio'
tionis ftudio - ffim uenationis foifle tradunt, in eacp clauiculam fregi!Te,et ob eandem crus
/i«. pene mutilatum habuifle . Qiiamobrem urbem quam aedificauitin Myfia»
Adriani ucnationes appellauit.Nunquam tamenhuius rei caufaea quae ad
principatum ipedabant,praetermifit . Magno autem argumento eft, eum

B oryjlhcncs ftudio uenandi deledatum fuifle , quodBoryfthem' equo , quo libenter in
equus, quo A- uenationibus utebatur, mortuo monumentum <edificauit,erexitm colum"
drwm m uc- nam infcrI'pto epigramma te. Ex quo mirandum non eft, fi Pio tina: uita fun
tutiom us ute opera, quod ab ea maxime amaretur, Imperium adeptus erat,am

muy, pliisfmos honores tribuit. Atratus enim per nouem dies fuit, eiqj templum
extruxit, dC carmina de laudibus eius fecit. Fuit adeo agilis in ucnatioiU'
bus,ut aprum maximum uno idu confecerit.Poftquam uenitin Grarciam,
fpedauit myfteria. cum 9 perludaramin Aegyptumueniflet,parentauit
Tompcij fcpul Pompeio, de quo huncuerfum fertur dixiffe,

chrum ab A- V(eofs ftgidwTi 'sroon t/rAtJo Tvy£ts$

drUno reftaU' "Pone caret tumulo ^cui tot modo tempU fuerunt.

Yfntinom Sepulchrtimcp eius pene collapfum reftituit. In Aegypto quoqj ciuitate

CUudimopo- inftaiiraufc Antinof nomine. Erat Antinous Cithynideortus ciuitatcBi'
lis t thynie,quam ciuitatem etiam Claudianopolim appellamus.Hic Antinous
Adrimis hi - in delfctjs eius fuiflet,in Aegypto mortuus eft, fiue quod in Nilum cc,

floriens.

Mdgicis arti
hus utebatur
Adrianus.

cideritjUt Adrianus fcribiqfiue quod immolatus, id quod uerum eft, fuerit»
Nam cum Adrianus maxime cur/ofus eflet, utlupra dixi , tum uero diuina"
tionibus utebatiir,2£magids artibus cuiufiiis generis.Itacp Antinoum^11*
uel ob amorem ipfius, uel ob aliam caufam uoluntariam mortem obierat
( nam Adriano ad ea quae parabat, opus erat animo cius qui uoluntariam
, , mortem oppeteret) tanto honore affecit, ut urbem in eo loco in quo illcO"
bijftet, reftitutam, ex eo nominari uolueri t , ftatuascp ei , uel potius Ornul*'
Antinoi fidus, cra in omni fere orbe terrarum collocauerit. S idus enim Antinoi fpfe fe di"
cebatuidere:libentercp aufcultabat eis qui dicercnt,uereexAntinoianb
mo ftellam quae tum primum apparuiffet, extitiffe . Sed Adrianus ob hanc
caufam irridebatur,Cum autein urb em Hierofolymam, quae e uerfa fuerat,

quam#

A D R I A N V S. 5<^t

quamcp Aeliam Capitolinam appellauit, coloniam deduxiflet,ac quo inio A dU Opiio*
™ fcniplum Dei fuerat, alterum loui aedificari curauifiet, magnum beiltim
& diuturnum moueri cepit, ludaeis grauiter ferentibus, quod exterae natio mo

nes in Tuam urbem habitatum uenifient, quodep in ca fieri externafacra ui- tm' . . .
dcrentur.Tamen cum Adrianus in Aegyptum, ac rurfum in Syriam aduen A m?im
taflet, quiefeendum fibi e fle putabant . interim uero arma quae lpfis erant a ^Syn^n^
Romanis imperata, minus apta de induftria fecerunt, tit cum ea Romam' re pr0/^ *
probaiTent,ipficis uterentur. Poft ubi Adrianus longe abeflc.uifus eft, pa- * '

lam defecerunt : utcp aperto praelio non audebant cum Romanis periclitar
n,ita loca fuae regionis opportuna cuniculis muniebant bC moenibus, ut ad
ea, fi urgeret necefsitas,perfugcrent:utq3 adfe mutuo fub terram tranfeuiv
tes laterent, uiasfubterraneas defuper perforauerut, quo uentumlumcnqj
reciperent. Hos Romani primo nihili faciebant : fed poftquam totam lu-
Cxam commotam efle,Iudaeoscp omnes ubiqj gentium tumultuari, & con-
lentus facere intellexerunt, ac multa damna occulte apcrtecp Romanis in-
ferre, cum tjsq 3 complures alias gentes lucri cupiditate coniungi, ac fere ob
eani caufani omnem orbem terrarum comoueri, Adrianus optimos quofep
Quces aduerfum cos mittit , quorum primus fiiitlulius Scuerus, qui ex Bri- lulijS uerico
lannp cui praeerat, contra Iudaros miflus eft. Hic nulla ex parte elf aufus a- traiudeos res
perte cum hofribus congredi, multitudine ipforum atque dcfperationc co- &ii£'
gnita , fed eos feparatim magno militum ac tribunorum numero adortus,
commeatu prohibuit,atcp interclufos,ferius quidem, fed minore cum peri¬
bo ita opprefsitfregitcp, ut pauci admodueuaferint, & quinquagintaeo-
1UlTi arces munitifsimae, uiciqj celeberrimi atqj nobilifsimi nongenti odo
gJnra quincp funditus euerfi fint rCxfafiintin cxcurfionibus prariijs' uchp- St™ges cruen
^inum quingenta odogintamillia:corum autem qui fame, morbo, & igni
interierunt, infinita fuitmultitudo , ita ut omnis pene Iudaea deferta relida
«ierit . Id eis ante quam bellum gereretur, fuerat denunciatum ex eo , quod
Monumentum SolomoniSjquodilli-fummareuerentiacolutjfuaipontc di- Monumentum
Mfum corrueraf,quodcp lupi 5£ Iiyaene multa: in urbes eorum rugientes at- SoUimottiSk
que ululantes inrroierant. Periere quocp ex Romanis complures in eo beb
fo . Quamobrem Adrianus cum feriberet ad Senatum, non eft ufus illo ex-
°rdi0 quo uti Imperatores confueuerunt. S,i vos, liberTqve VE-
S<r*U VALETIS, BENE EST, EGO QVIDEM ET EXERCITVS

vale hvs. Poft haec Seucrummifit in Bithyniam, ut ne prouincia Prae- Seucrus B;thy
rorepr^efecfo^iieiufto ac prudente, dignitateqj praedito careret: nam haec nuprtfetim
ln illo erant omnia . Is quidem ita fe gefsit,rescp eorum priuatas atqj publi-
c?:s *ta adminiftrauit, utnos ad hxc tempora memoriam eius crebris fermo
uibus ufurpemus.Confedo ad hunc modum bello Iudaico,bellum Alano
rum C fi i funt Maflagetae) Pharafmancs mouir,Mediamcp uexata Armenia VhdrifriidtiU
atque Cappadocia iiaftauitrpoftAlanipartim addudi Vologaefi muneri- contra Alano:
'is,parthn timore Flautj Arriam,qui-Cappadoci£pra:erat,conquieuemt. res gcjU.
odem tempore Adrianus templum Iouis Olympr), in quo ipfius quoque lou!$ Olympi f
tatuapofitafuit,Athenis aedificauit,iufsitq$in eo draconem allatum ex a-
cua collocari. ac Dionyfia defundus maximo apud eos magiflratu,patriacp drlano
ueite indutus, magnifice celebrauit. Templufmim quod r<mAA[u^uocat, tim'

^nsecis ut aedificaret, permifit, propter quod inftituit certamina, magnacp
pecuniam, & frumentum annufr, omnemcp Cephaleniam Athenienfibus LcgcsabAdri*
e iLMultas leges fanxit,fed pr^fertim ut ne Senator per fe,ne'uepevali« mUu>

uedigalia

5^2 X IPHI L. E' DIONE

uedigalia conduceret.Poftquam Romam uenit,ac forte in fpedaculo po
pulus ab eo magnis clamoribus contendit, ut cuidam aurigae libertatem da
ret,negauttfe fadiirum/cripfitcp in tabella, non decere populum Romana
ab fe petere, ut aut ipfe alienum feruum donaret libertate, aut ut dominam
ad id faciendum compelleret. Vt autem aegrotare cepit, quod (anguis qui
per nares eius effundi antea confueuerat,tum copiole effluxit, uitamdefpt
'Luem Com- rauit.ob eamcp caufam Lucium Commodum, quamuis ipfe quocp fanguf
modus ab A- nem euom eret, Cxfarem Romanis defignauit. Scuerianum uero, eiiiscp
drJdp° C<C *r nepotem Fufcum,qui id fadum grauiter terebant, interfici iufsit : illum no'
Scufmnti naglnta^lunc decem &C odo annos natum.Seuerianus antequam iugulart
eucrianus. tur Ign^ popofeit. deinde incenfo thure, Vos, inquit, drj immortales, quos
Seueriani ^la^eo innocentia? mea? teftes, hoc unum rogo, ut Adrianus quamuis mon
tem obire percupiat, tame no pofbt.Et fane Adrianus cum farpe mori opta
ret,ac flbi manus afferre uellct, diutifsime segrotauit : extarcp eius epiftola,
in qua offenditur, quam miferum fit cupientem morinon poffe. HuncSe^
uerianumTraianus principatudignum exiftimaucrat.Namcumin coti'
uiuio petrjffetab amicis,utdeccm uiros dignos principatu nominarent,
paulum fubftitit : Ego enim unum , nempe Seuerianum habeo . Fuereilli*
Turio, temporibus optimi uiri, quorum celeberrimi erant Turbo & Similis,qui
fortitudinis ergo magnos honores cofecutifunt.Turbo uir rei militaris p*
ritifsimus,prxtediis pictorio fuit,nihiiq$ unquam molliter facere autinfo'
lenter eft uifus.uiuebat enim tanquam unus e multis, quamuis totum dictu
moraretur cum principe, eumqj ff pe adiret ante mediam nodem quando
Cornclij Fron- exteri dormire inciperent. Fuit & Cornelius Fronto magnx autoritaffl,
totus dutoriw. qUf ln agendis caufls Roma? primu loeu obtinebat . Hic cum uefpcri a ccc>
na fero domum redrjffct, intellexiffctcp exeo cui patrociniu pollicitus erat,
principe ius reddere, uefte cccnatoria indutus, ut erat, in ius ueni qeumcp h'
Saluc, mdtuti - lutauit non uerbo Salue,quae matutina eff falutatio,fed Vale, qux uefpeffl
mfdutatio: na eff,ufus . T urbo autem nunquam interdiu ne xgrotus quidem domi d'
ValcjUcjpcrtt- fu s efr, Nam &C Adriano confulenti fibi ut quiefccrct rcfpondit,prxfcdiim
m: ffante mori oportere. Similis uero, cum eos xtate & honore anteiret, nenU

Swriluwln*' nl,Ut CS° ^mdem arbitror, moribus SCuirtute fecundus erat: id cp licet exi e

mrubilJ1 C Percx,§uacogno^ceic,^acurn^entuno effeqcumcpTraianusanteprxff

dos aduocauiffetjT urpeeff, inquit, tibi Cxfar cu Ceturione remotis pr^
fodis differ ere.Is deinde praedura Prxtorianoru inuitus obijqqua poffoa
fe ipfe abdicauit,ac uixtande dimiffus,mri reliquos feptem uitx annos con
quieuit, fuocp fepulchro moriens inferibi iufsithxc uerba: hic i
Viucrcqtiidt c E T S I Hi LIS, CVIVS AETAS MVLTORVH

RVM FVIT, IPSE SEPTE M DVNTAXAT ANN'Os
Vixit. Adrianus autem ingenti effufione fanguihis contabuit, a tque
ob eam caufam aqua intercute laborauit.ltaque poftquam accidit Lucium
. Commodum magna quocp effufione (anguinis fubitoextingui,domucorl
fdtio Adru UOCauit principes Senaton] ordinis,fjscp decumbens in ledo ait:M(hi qai'
m^otu em, Ch ari (s i m i uiri, natura filium no dedir,uos uero lege dediftis. Multum

55 autintereff,nafcatur,an adopteturfilius, proprerea quodis quinafeit, talis
” cft, qualem eum fortuna dederit : eum uero qui adoptatur, unufquifq?

}> fuo arbitrio probatum deligirex quo fitutillefxpenafcatur mutilus & &z'
j> mens: hic, quod cerro iudicio fit, integer 6C fanx mentis deligatur . Quanv
33 obrem ego antea Lucium Commodum unum ex omnibus delcgera, qaa'

lem

ADRlANVS.

Icm ne nafci quidem mihi optare potui. Sed cum eum mortis fata pereme- «
rint, alterum pro iilo nobis inucni : euma* uobis do nobilem, mitem, man- c<
fuetum,prudentem,qtii nihil temere prompter iuuentutem, nihil propter fe- cc
nedmemnegligenter poteft facere : uixit enim fem per legibus, fuitep cum <c
Imperio moribus &C inftitutis patriae , utneq* ea qua; ad Imperatorem fpe- iC
<ftant, ignoret, nec^ rjs omnibus male uti polsit. Plunc dico Aurelium An- <£
toninu,quem etfi intelligo difficilime moleftis negoerjs implicarfiabeffeqj Aurelius Anio
longifsime ab hac imperandi cupiditate , tamen no diffido eundem curam mnus Adriani
habiturum mei,ueftricp, &C principatum inuitum recepturum^ Ita Antonia filius adopti -
nus Imperator facftus eft, qui cum mares liberos nonfufeepiffet, Commo- uus.
dum Commodi filium, ae deinde Marcum Antoninu V erum fibi adopta- M .Antoninus
«it, quod uellet longo tempore ante futuros principes defignare. Marcus vcw.
quidem Antoninus Catillus antea appellabatur, filius Anni] V eri, q ui ter- Annius Vc rus,
tium Conful, ac tribunus milito fuerat. Sed Antonius iiiffus erat ab Adria-
no utruncp adoptare. Verum tamen maiore honore affecit, cum propter
ius fanguinis,tum quod eum iam florentem aetate dC ingenio cognofceret:
quem etiam ob eam caufam facete Verifsimum nominabat. Interim Adria
nus aquam intercutem curauit magicisartibus, qua tamen iterum nec ita AdrUnusmor -
multo poftlaborauit.qua; cum magis ac magis augeretur, atque ipfe quo- bmintercutis'
ddiemortem quodammodo obiret, uehementer cupiebat e uita difcedere, mdgicis artibia
poftulabatqj fiepenumero uenenum,aut gladium, qua; tameira nemine im eurdtt
petrabat. Itaque poftquam eilicetpecuniam SC fecuritatem pollicenti ne-
1110 paret, accerfi iubet Maftoreni, hominem barbarum, lar ygem natione, m ifior hdrk-
q.uo feruo in uenationibus propter eius uires &C audacia ufus fuerat, eumqj ni uenator .
partim minis , partim pollicitationibus cogit promittere , ut fe interficiat:
dein ei locum iub mamma ab Hermogene medico commonfira tum defi- Hermogenes
gUat,oblimtc$,ut fecundum eum lpcum accepto mortifero uulnere,mmo- medicus .
refa0 dolore moreretur. Qjjod cum ei minus fticcefsiffet (nam Maftor ti¬
more rei perterritus aufugit ) tum uero flere t lamentari cepit , non tam
rnorbi caufa, quam quod non poflet mortem fibi confcifccre,quam adhuc
alijs afferre poffet.tandem cotempca diarta, ufusqj cibo &C potu minus ido-
tteo, mortuus eft, moriensep cxclamauitilludperuulgatum, Pofaottcifioi Adruni iwpr
®*Afc««7r«Aft<rw,MVLTI MEDICI REGEM SY STVLERV NT. Vixit rutorismors.
annos lx i i.mcfes v.dies x ix . Regnauit annos uignti,menfes undecim.

Sepultus eft iuxta flumen . ad pontem Aelium, ubi monumentum fecerat, fons Aelius,
propterea quod Augufti Maufoleum plenum erat, in quo nemo amplius
fepultuseft.Adrianusinodiumuenit propter nefarias & indignas caedes, A drUnttsob
quas initio & fub finem principatus fecit: alioqui ad caedes procliuisnon cadet nefaria
£tat.Magno argumento eft, quod cum eum aliquando nonnulli offendif- * mitis odio
*cnt, fatis eifc dixit, fi de ijs in patriam ipforum feriberetur, illos fibi nequa-
quam placere: tum quoties rei facfti crantq qui liberos habe¬
bant, poenam eorum minuebat pro numero li¬
berorum»

AN-T*CW

Dion ii hiflo-
V ria non eSk in -
irgrrf.

Antoninus Vius
ab Adriano Jm
peratore ado¬
ptatus.

Antoninus A-
dm«o defun¬
do heroicos a-
pud Senatum
impctrduit ho¬
nores.

Antoninus cur
Vius cognomi¬
natus.

'Kiphilinus ex
alijshiftortjsfe
quentia colle¬
git.

Antoninus fl¬
uebat Chriflii
nis .

Adriani Impe¬
ratoris pro
Chriflianis epi
flol £.
Antoninus
Vius Cuminife-
dor cognomi¬
natus,

Terrsmotus,
&yzieus.
Colurnn £ ma¬
xima:.

K

564 XIPHII» E' DIO H E

ANTONIN V S F I V S>-

CIEND VM eft autem ada Antonini Pi) non fnuenir*
in exemplaribus Dionis, ut uerifimile fit aliquid ex eis
perjjfle . Itaque omnis fere de Antonino hiftoria ignora'
tur, tantum inueniturr eum Ludo Commodo, quem A'
drianus adoptauerat, ante Adrianu extindo, ab eodem
Adriano adoptatum,etImperatoremfa<ftum efTeutemcjJ
noleteSen2tuheroicos honores tribui Adriano uitafofl
do propter aliquot caedes uirorum illuftrium, quas fecerat, multa flentem
lamentantemcp in Senatu difieruiflejatque ita ad extremum dixifle : Igituf
nec ipfe princeps uefter ero, 11 ille improbus inimicuscp uobis atque hoftis
fuit:nimirum enim omnia ada eius, in quibus eft adoptio mea, refeindetis*
Itaq$ Senatum, cum hgcaudiuiflet,reuerentem Antoninum,metuentem^
milites,Adriano honores reddidifle.Hgc quidem de Antonino apud Dio'
nem tantummodo fuperfunntum etiam eum Augufl:um,Piumcp efleappe*
latum a Senatu, propterea quod initio principatus lui multis reis fadis,p°'
ftulatisqj nonnullis nominarim ad fupplicium,neniinepuniuft,Non enim,
mquit,me oportet ab his reb, principatus exordiu facere. Principio quo$
hiftoriac Marci Ver i ( qui poff Antoninum Imperator fuit) defunt ea quf
hic erga Lucium Commodi filium quem Marcus generum habuit, quxq*
Lucius miffusa focero in bellum, quod cum Vologxfo gerebatur, fecit»
Quocirca pauca ante dicam deijsrebus quae ex aliorum libris collegi:
ad ea quae in Dione fequuntur,tranfibo * Igitur conftat inter omnes AntO'
nium probum uirum & bonum fuiflcjnec enim exteris fubditis gratiis, nec
Chriltianis infenfus fuit,quos uehementer obferuauit, & coluit^chonori,
quo Adrianus Chriftianos profequebatur, accefsionem fecit .Ponuntur
enim ab Eufebio Pamphili F.in hift oria ecclefiaft ica epiftolx quxda Adrl*
ni, quibus oftenditur illum grauiter minari ffs qui Chriftianis moleftia exh‘
beren^quiueillos deferrent, iuratcp Herculem, fein eos elTeanimaduerfa'
rum.Fertur Antoninus curiofusfuiffe, pofuilTeq^ maximam diligentiam#
minimis quibufquerebusindagandis: quem qui irriderent, idcirco Kwiv0'
7t§iV/w,id eft, Cuminifedore appellabant Eundem fenem obfjlfc Quadra'
tus fcribit,eiq5 fuilFe mortem dultifsimam,limilemcp fomrioiucundifsim^
Ferunt fub Antonino in Bithynia, atque in Hellefponto ualde horribili
terrxmotum eflefadum, eacp de caufa complures alias duitates laboraffc
uehementer, dC Cyzicum funditus concidifle,eiuscR urbis templum niaxb
mum omnium atque pulcherrimum comrille . Erant columnae eius tempj1
cralsitudine quatuor ulnarum, altitudine cubitorum l. lingulae ex lingub^
lapidibusrcxtera quae in eo templa erant lingula, plus admirationis, quarl1
laudis habuerunt.Praeterea ferunt didudo montis uertice in continenti 1 '• '
ra, maritimum fludum erupifle^umam cp puri QC lim pidi maris procul in'
de in terram proiedam firifle. Ac de rebus quidem Antonini
haec habui quae dicerem. Regnauit annos qua^

tuor£Cuigintit

marcvs

o s t e A q.vam Marcus Antoninus mortuo Antonino, L utiutVtrut
a quo fuerat adoptatus, principatum adeptus efr, ilatim fo M.Antcnmi iit
dum dC participem Imperij cepit Lucium Verum, Lucij imPcrij
Ccmmodi filium, eo quod ipfeerat imbecillis, dedituscp niftratione c°t
iludijsliterarum . Ferunt enim non erubuifle eum , cum ei^

- - fet Imperator, nec puduifle unquam ad dortorem profici

Lijled adijiTe crebro Sextum Boeotum philofophum,& ad audiendos Her Sextus Boeotus
m°genis rhetoricorumlibros libenterueniile, atque in primis Stoicorum philofophus *
ptaeceptafecutum eiTe.Lucius uero robuftus & adolefcens erat, tum etiam
ad rem militarem aptior.Huic Marcus Luciliam filiam fuam in matrimo^ budJUmrci
nium dedit, gcnerumq* fartum ad bellu cum Parthis geredum mifit, quod fi'“-
VologaefUSpnof bellum intulerat, quodcp omnem exercitum Romanum Vol°g*fMrex
collocatum a Seueriano ad Elegiam qux eftinArmenia,atc£interclufum ^tborum.
undicp una cum ipfis ducibus, telis confecerat atque perdiderat, ob eamq*
canfam ciuitatibus Syriae Ualde formidolofus erat’. Lucius ut uenit Antio- Lucil Vrn coyi
chiam, comparato maximo militum numero, & optimis ducibus delertis, ^atartbosnt
jpfein oppido remanfit,ut inde conftitueret omnia, d>C commeatum militi-
fius compararet, Cafsio exercitu permiiTo. Cafsius adorientem fe Vologte
Um fortiter fuftinuit,defertumcp tandem a foerjs ac terga uertentem infecu
tus, Seleuciam QC Ctefiphontem uenit: deinde uaflata Seleuciaatqjincen- SeleucU*

Ia, regias Vologcefi, quse in urbe Ctefiphonte erant, folo aequauit.Cum au*
tem reuerteretur, magnum numerum militum ?.mifit,qui partim fame ene-
^partim morbo extinrti funt, redfitq* tamen in Syriam cum reliquis mili
tibus.His de reb us quanquuam maxime gloriabatur Lucius, tamen ei for- I ,.VcriinAnt*
ttfna ad extremum non fauit, quod aliquanto tempore poft Marco focero ninumfOCfri*
fuo infidias parafie dicitur, effeq; ueneno fublatus ante quam negociu con- imPicUU
fieret. Marcus Cafsium toti Aliae prseefie iufsit:ipfe barbaris qui circum Antonini cotu
Iftrum funt, Iazygibus dC Marcomannis, nunc his, nunc illis continenter, tuMarcoman
quandiu uixit, bella intulit : quibus in bellis Paeonia fuit ei receptaculu. Eo- tiosresgeh^
dem tempore Germani, qui trans Rhenum incolut, uenere ufq* inltaliam, Germanarum
attulerecp Romanis maxima ac grauifsima incomoda, quibus Marcus oc- ertiPtio*
currir.Pompeiano atque Pertinace legatis exercitus factis, quo in bello o*
ptime fe gefsit Pertinax, qui poftea Imperator fartus eft.Inter cadauera bar Mulieresprt*
barorum, corpora mulieru armata reperta funt. Conferto maximo praelio, liabuntur .
partaqj infigni uirtoria, Imperator cum rogatus eflet a militib. pecuniam,
tamen non dedinquod diceret,fi quid plus quam effet confiitutum, accipe
*ent,id ex (anguine parentum ipforum propinquorumqj exartum iri. Prin
C1pts enim folum deum iudicem efle polle. Adeo enim temperans & conti SolusTScusiu*
nens erat in Imperio, ut cum tot tantara bella gereret, nihil faceret contra cg *xr&pri«ri-
as e“et3 affentationis aut timoris caufa . Cum autem Marcomannis in gji^p^.
quo pnelio bene fuccefsiiTet, ab qs' que Marcus Vindex praefertus inteife- ^.vindicis sl4
Usenet, tres ei flatuas pofuitnllis uero iuperatis, Germanicus appellatus tuc’
«^•Germanos enim eos quiinfuperioribus locis habitat, appellamus. Ad MMonimu
«e motu, latronum in Aegypto qui Bucoli, quafi pallores boum,dicun- €rmmcM
ur, fartus eft, ceteris Aegyptrjs a facerdote quoda&Ifidoro ad defertio-
cm *°Hc(tatis,Hi enim primo ornati muliebri ueftitu, fimulantesq; fe uxo

Bb. res

»

facetorum d-
sititum conji-
Itum .

Rufus Bafcui-

]66 XIPHIL. E' DIONB

res Bucoloram efle, Romano cp Centurioni aurum pro uiris fuis datura»,
eum accedentem adfe dolofeinterfecerunt, ma<ffatoq$ cius comite coniti'
rauerunt in uifceribus eius, qu£ etiam ad extremum comederunt.HicIfido
rus fortitudine omnibus hominib. fuac aetatis antecelluit. Cumcpuiciflent
Romanos in Aegypto, pene cepiflent Alexandriani, nifi Cafsius dux e Sy
ria aduerfum eos milliis, dtfcbrdiam feditioncmc|} ita inter ipfos cocitauil'
fer, ut a fe ipfi diftraherentur.Nam propter eorum dcfperationem arqj wul
titudinem Romani non furit aufi cum eis aperto praelio congredi, fed eoi
Cafsius tumultuantes opprefsit.In bello autem quod Marcus cum Germa
nis gerebat, ut haec quoque memoria digna fint, quidam adolefcentulusca
priuus Marco nefeio quid interroganti ita ait: Prae frigore non poffum nb*
refpondererquamobremfi qu,id ex me uis cognofcere,iube mihi ueftenvt
quam habes, dari . Praeterea miles qtfidam cum effet notfhiin Danubi) ctt'
ftodia audiretq?, trans flumen clamorem captorum militum, ftatim,uterat>
cnatatnn&T cum liberaffet captOs,reucrtit.Erat Marco Rufus Bafaeus pra t'
fecffus praetorio; uir bonus, fed propter rufticitate ignarus literarum. p^er
enim m paupertate edueftus fuerat . Hunc forte cardcn te arbores in fylu*
qu dam offendit, eumejj, quod primo iuffu non defcenderat,increpauitlu&
tierbis:Pracfe<fle defcendc.ldrp edi propterea uifus eft dicere, quod humili
loco natus is erat,tamen euenit poftea, ut fortuna hunc ei honorem tribue

ret.Imjaerator autem quoties bellis non impediebatur, folebatius reddere,

A ntonlnmn jubcrrcp multos modios aquae oratoribus dari. In caufis autem diligenter
cognojccndts COgno4cecndis atque examinandis paulo longior efle, ut undecunque iu«
a ^-cbu^cii- ,*nue^Sar'et • nam cade caufa dies undecim, &C fa?pe duodecim, aliqua11'
“rC gens ' edam nodfucognouit.Ctimenim eflefamanslaboris,tumuerddilige^
^ * ter applicabat animum ad omnia quas ad principatum pertinerent. Nihili
cere folcbat,nihil feribere aut facere negligenter, fed ucl in minimis rebus
diem ia? penum ero confamere, quod cxifhmaret non decere Imperatorem
propere quicquaagere.Si quid enim praetermififlet uel in minimis rebus,
non putabat fepofleincarteris calumniam cffugcre.Ettanicn erauiaietu-'
dine ufque adeo infirma, ut frigus principio perferre non poflet *

congregatiscp militibus, ut ipfeirnperauiffet, priiifquam cum cis colIoq^e
rctur, fecederet paululum, ac modico cibo, idcpnocftii/cmperuteretur.INfi
TherUcnmfu - hil enim capiebat interdiu pneter medicamentum, quod Th eria cum apj
mcbatMtr - pcilant: quod pharmacum non tam fumebat timoris caufa, quam quo»
erat infirmo ilomacho &C pe<ftore,ut eumob hanccaufam huic rei,

R omnorude rcris potuiife fufficere arbitrentur. Eo tempore tandem Romani k&f'
Uzygibiuui- gas uiceicprimum in terra, poftetiam in flumine, non quod nauakpr*'
°m' . liurn faefum fit, fed quod conglaciato Danubio fugientes confecuti in
t)Jubiocon- Pennde atque in continente pugnauerunt. Nam Iazyges cum Roman?*
fe pone fequi intelligerent, fperarentcp facile fe pofle eos conficere, qllC ,
glaciei efflent infueti, impetum fuftinendum putauerunt.Ergo Roman°s a
fr en te ait) adoritintur,alij a lateribus irruunt, quod eorum equiinhtilnfm^
di glacie currere tuto didicerant .Qua re animaduerfa Romani nihdotr)*'
g is timent, fed conuerfi , aduerflqp fadi hoftibus , magna pars fcuta dcP°^
nunnatq? quo minus cadant, in tjs alterum pedem firmant. Hoc paefio ecrU
impetum primo fuftinent: pbftframisequomm, fcutiscp hcftium arrepe
& pilis, eos ad fe trahunt, atep ita implicatos homines equoscp pariter defl'
ciuat, ncc enim poterant in lubricoloco uiribus noftrorimi re fiftere:qliaiv

qiiaitt

gUciuto,

M. ANTONINVS. 567

quam enim etiam Romani cadebant , tamen fiuc quis eorum caderet fupri
nus,hoftem pedibus trahebat, atque, ut in ludia fieri folet,ita retro prorjrie^
bat, ut eo fuperior effet: fiue pronus caderet, hoflem, qui ante ceciderat, car¬
pebat dentibus.Nam Barbari ignari &C rudes pugng huius generis, quodep Marcomanni
leuioris erant armaturte,refiflere minus poteratEx quo facflum cflutpauci cr Iazyges a
de multis effugerint . Igitur Marcus multis magniscp pradtjs fadtis, aditiscp Rom*ni* fM&-
periculis, Marcomanos &lazygas fubegit.Pofl haec pradiu acre, bellumcp
magnum cum tjs qui Quadi appellantur, fuit: quo ex bello uidloria praeter Quadi aM.
fpem^elpotiusDeibeneficio cofecutaefl,proptereaqubdRomani? cum Antonino ui-
effent in prelio, atep in maximum periculum ueniffent, mirabiliter fane ac di
uinitus conferuati llmt.Cum enifflinterclufi a Qiiadis in locis opportunis Romanorum
conferti pugnarent fortiter,atcp interim Barbari differrent praelium, fpera- cum Quadis
tes eos calore QC fiti perituros, quos circum occupatis locisomnibus fic co> confliflus*
cluferant : erant enim multo plures , ut aquam haber? nullo padlo poffent:
cumcp Romani in tantas difficultates incurriffent,ujtmorbo,uulneribus,
ardore folis, ac fiti uexarentur,nec ob eas res pugnare poffent, aut alio fece-
dere,fed in acie flantes, atep in locis condituris arderent, nubes derepente
ita coacd^funt, ut maximus imber aquae cecidcritnonfineDeibeneficio.

Fama efl Arnuphin Magum Aegyptium, qui una cumMarco erat, Mercu ArnupUsfuis
dum illum qui efl in aere, alioscp datmonas quibufdam artibus magicis in- tncantatiomb .
uocauiffe,ac per eos pluuiam extorfiffe.Hgc quidem a Dione dicuntur,fed
,s mihi mentiri uidetur, uolens an inuitus,nefcio:uolentem magis arbitror,
cum non ignoret legionem militum, quae Fulmina trix appellatur proprio dortmmiUces
^°mine( cius enim mentionem facit in rcccnfione caeterarum ) ex nulla a- DioniX/pW-
7? caufa ( nccp enim alia circumfertur ) quam ex ea quae in eo bello accidit, imo taxatur* '
Jd nomen accepifle : quae caufa etiam tunc Romanis faluti, barbaris exitio
mit . Mon enfm Arnuphis Magus erat, cum nufquam memoriae proditum
lit Marcum Magorum fbcietatc,autpracfligrjs fuiffe delecflatum.Quodigi Piorum preci -
tur in haere dico, tale efl . Cum Marcus legionem unam haberet ex militi- uittorU pd

btfs Melitenis, (hi omnes Chriflum colunt) ad eum pradFecflus praetoria- rutur*
norum uenit,nefcientcm in illo praelio,quid cofilfj caperet,rimcntemcp to¬
ti exercitui , eicp fertur dixiffe, nihil effe, quod lj qui Chrifliani nominatur,

Precibus impetrare non pofsint,effeq3 legionem unam in exercitu hominu
huius generis. Qua re cognita,Marcum ab rjs pcrijffe, utDeo fuo fupplica
tcnt.Qiiod cum feciffent, Deum eos exaudiffe fubito, percufsiffecp hofles ^pcrcupiatq-
fulmine, ac Romanos pluuiarecreaffethisrebus Marcum uehementer ob- ^ L
dupefadlum, edidlo Chriflianos honore effeciffe,ipfamcplegionemfulmi'
natricem appelBffe:atquehis derebus epiflolaMarci extare dicitur.Graeci Legio ChriflU
3Uldemfciunt eam legione K^xcwo€o^sy appellari, eiusq* rei tcfles funtreau- norum k
ai^ uer^ curita appellata fit, non dicunt. Dion addit, Romanos cum pri- yfctos appek
pluuia caderet, omnes fufpexiffein coelum, ^amcp in ora recepifferde
l?.^5^cutis galeis q| fubiedlis inde forbfiffe largiter, equis cp ad bibendu de-
1 e : cum que Barbari in ipfos impetum facerent, bibentes fimul pugnat
» que faucios fanguinem infufumingaleas, fimul cum aqj£«#
orbuifle. Hi propterea grauia damna acccpiffent urgentibus hoflibus,

5Uod magna ex parte in bibendo erant occupati, nifl uehemens gran-

complura que fulmina in hofles cecidiffcnt.Itaque licebat uidere in Vrdim Pluf~

nl'**1 sv"0 a^uam fgnemcp fimul de coelo cadere, atq$ ob eam caufam ualere quam mincti*
t0s ^ kibere,exuricp alios3acprorfus interire.Non enim ignis att

Bb

1 ignis attingehat lofrn ♦ *
Romanos;

!

\\

56$ XIPHIL. E‘ DIONE

Romanos: que dii forte interdum cum cis mifceretur, extinguebaturfiibb
tbmecp itnbcr iuuabat Barbaros, fed non fecus inflammabat atqj oleum, ita
ut aquam requirerent pluuia perfufi, infligerentep fibi uulnera, quo ignem
fanguine reftinguerent.Pars confugiebat ad Romanos, quafi illis tantum'
modo aqua falutaris eflet : ita ut eorum Marcus etiam mifertus fit ; eocp h'
dio a militibus feptimum Imperator appellatur . Quod etfi admittere non
confueuerat, prius quam eflet decretum a Senatu, tam en non repudiauif»
fduftinmdtcr quafi id diuinitus acciperet : de quo etiam ad Senatu fcripfit.Fauftina quo'
exercituum . que mater exercituum appellata eft. Pertinax autem ob res praeclare geifas
fcrtinacis con confuleftfacftusrcuiuscaufamultiindignati funt, propterea quod erat ob
[uUtm, fcurolocoriatuSjCanebantqjilludtragicum,

T otxD9' o tA Nptoy 7ro\w<& tyigycJfrnrvu, Talia infelix bellum efficit:ui-
dclicet ignorares eundem principem Romanum fore.Cum autem Cafsitf*
res nouas moliretur in Syria,Marcus uehemeter perterritus, Commodum
G*/fow. filium ( is iam ephebus erat)accerfi ex Vrbeiubet. EratCafsius Syrus ex
Cyri regione uir optimus , qualem Imperatorem habere eflet optabile, niu
Hcliodoru* quod eratfilius cuiufdam Heliodori, qui propter multam rhetorices artis
rhetor. fcientiam,ad praefedluram Aegypti peruenerat. Id facinus graue Cafsiusfc
F aujtina. cit, deceptus a Fauflina, quae cum uirum fuum imbecillum elFe animaduet'
teret (ea erat Antonini Pi) filia) fpcraretcpbreui tempore moriturum , A
muit ne fi principatus ad alium deueniret,quod Commodus adolefcens &
rat,8^ ftolidus quodammodo,ipfapriuatam uitam agere cogeretur.Itaquc
Cafsio lecreto perfuafit,utfe compararet, quofli quid Antonino accidifletj
C4m Syrus ipfum fimul cum Imperio caperet, Haec dum fecum Cafsius reputat, nucius
imperium affc- de interitu Marci perfertur, ut folent ifta femper in deteriore parte diuulg*
dat. ri.Quamobre ftatirn afledlauit Imperiu, nulla adhibita maiore diligentiain
ueri cognitione, quafi uero fuifletanteab exercitu qui tum erat in Panno'
nia, Imperator defignatus . Et quanquam no ita multo pdft uerum r efciuft
tamen quod femel motum fecerat, defententia decedendum fibi eflenon
putauitfled omnia quae intra Taurum erant, cepit breui temporis fpatio, #
fibilmperium armis comparare ftatuit. Marcus cognita Caisijrebellionc
per Verum qui Cappadociam obtinebat, primo rem difsimulat, celat' q^c;
pofl: ubi milites perlato rumore commoueri uehementer ceperunt, ac rnid'
ta colloqui, eos conuocari iubet, afqj apud ipfos pauca in hanefententiant
Oratio M arci exponitTtfi, inquit, huc ueni commilitonesnoniucccnfendiautlamenta11
ad milites. „ caufa ( cur enim Deo fuccefere oportet, in cuius poteftate funt omnia' )

” tamen eos qui merito infelices funt, aduerfam fortunam lamentari neceff*
” eft:quod mihi euenit hoc tempore. Quam enim graue eft 8>C moleftum bc*
35 la nobis ex bellis exifterer’ quam porro calamitofum,ciuilibellonosimpA
” canVquamuero utrocp grauius eft, atque calamitofius, fidem in hominih^
” nullam efle,fiericp mihi infidias ab homine amicifsimo, mecp inultum nulla
53 facft a iniuria,nullocp commiffo delicfto in certamen uenirecQuse uirtus u*1'
53 quam tuta , aut quar amicitia firma exiftimabitur , fi mihi haec facfta eft iid?'

' . n^nonne fides, nonne ipes omnis amifla eftf Quod fi meum tantum cneC

” periculu,nihilicertefacere: (nec enim natus fum immortalis) nunc autem
35 cum publica facfta fit defecftio , uel rebellio potius, bellumcp ad nos omne*

33 pariter pertineat, uelle, fi fieri ullo modo poflet,euocare Calsfum, cum eoq*
” apud uos, aut apud Senatum iure contendere : tum enim ego nullo pr2fj10
• 53 facio Imperium ei libenter cederem,fi ita publica utilitati conducere

I

M. AMTONINVS, ^

rctur.Et^nini pro repubiica perpetuos labores fuftineo,quitandiu hic lon-
8e ab Italia commoratus fum, homo iam fenex &C imbecillis, ut neqj cibum «e*'
iuauem,neq5fornnumuacuum curis pofsim capere* Sed quoniam Cafsius <c
mecum nollet in hac caufa conuenire, ( quo pacto enim mihi credat is, qui tc
mihi tam infidus fuerit) uos oportet commilitones forti animo e(Te : nec c, *
nim Cilices, Syri, ludari, Aegypti)' uobis fuerunt unquam, aut erunt potio- <c
resmonfi millies, quanto nunc pauciores funt,quam uos, tanto plures con <c
gregentur.Sed neq$ Cafsij ipfius, quanquam uidetur efle optimus Impera «
tor,tnultaqj profpere gefsiiTe,ratio ulla haberi debet.Non enim aquila gra- u
culorum dux, aut leo hinnulorum aptus efTe ad bellum gerendum poteft. cC
lam uero illud Parthicum 5C Arabicum bellum non Cafsius, fed uos confe- «
cl^is»Qii6dfiilleprajfertim ex rebus contra Parthos geftis habet gloriam,
uos quoq* Verum habetis non modo non inferiorem illo, fed multo etiam 4<
potiorem,a quo longe plura bello uicta &C parta funt.Qiiineriam iam illum c<
poenitere fortafle cepit, quod me uiuere intelligit: nunquam enim id nifi <c
roortuo mefeciflet. Quod fi manet adhuc in propofito ,fufceptocp confio c«
lio, tamen cum profectionem noftram intellexerit, omnino refipilcet : uos «
enim metuet, me reuerebitur . Itaqj tantum illud uereor commilitones ( li" c<
cet enim apud uos uerum dicere) ne aut ipfe manus fibi afferat, quod pudo «
re fcilicet adductus non audebit in confpectum noflru ucnire,aut alius co- tc
gnite aduetu meo, quod contra illum proficifcar, id faciat : mihi enim per- «
magnum pnemium belli atque uictoria:, quantum unquam acccpitnemo, <c
auferet , Quoduero praemium dicet aliquis C homini quiiniuriam fece- t«
rit> ignofeere: eique qui amicitiam fidcnfqiie uiolauerit , amicum &fi- «
ddem permanere. Qua? etfi uobis fortafle uidenturefle incredibilia, ta- «c
men ea uobis oportet perfuaderi * non enim bona omnia exhomini- <c
kusprorfus exterminata funt,fediunt adhuc apud nos antiquae uirtutis re- «
liquia: . Qiiod fi quis mihi fidem non habeat, tanto cupio uehementius ea <s
qua? uidentur fieri no pofle, facta ante oculos omnium ponere. Hacc enim Ct
folamihi ex malis prxfentibus foret utilitas, fi poflem re optime confecta «
oftendere cunctis hominibus, nos quoqj bellis riuiltb.Lcneuripofle.Hiiec
Marcus 8t apud milites condonatus efi, & ad Senatum fcripfit, nihil Caf ^ . .

fium criminatus, nifi quod illum crebro ingratum uocabat. Cafsius quoqj tudolbmo-
de Marco nihil uuquam dixit contumeliofe, aut fcripfit . Dum Marcus fe mno taxata,
adbellum ciuile comparat, multa: c i uictoria? ex plerifqj barbaris nationi'
tus, ac mors ipfius Cafsij nudatur. Nam Cafsio iterfacieti Antonius Cen- 0$m graui-
turio occurrit, cumcp de improuifo fecundum ccruicemuulnerauitrquan- tcr uulncrAtut
quam id uulnusrio fuit mortiferu, proptercaquod Antonius impetu equi cr occiditur*
S^ncitatus, facinus imperfectum reliquit, itautille ferecuaderet, nifi eurri
Oc curio interim confeciflet. Hi abfciflb eius capite ad Im peratorem profi-
ciicuntur. Ita Cafsius, qui hoc pacto trcsVnenfes,& dies fex imperium forit j&.Antonmi
niauerat,iugulatur:filiuscp eius,quitumeratabfens,interfectus cft.Marcus clementia at<t:
autem cum eo ueniflcf, nationes omnes qua? rebellio nem fecerant, tracta- dmmi modera-
uit perhumaniter, nccpquequam ex obfcuris hominibus aut ex illuftnbu? tio-
mterfecit. Sub id tempus FaUftina moritur fxuc dolorib. podagra?, quibus
laborabat, fiue alia ex caufa, neob ca de quibus cum Cafsio conuenerat,ar- tur'
gueretur: quanquam Marcus litcras, ante quam eas legeret, confdderat,
necogeretur quenquam inuitus odifle. Ferunt nonnulli Verum antea prg-
in Syriam, quam obtinuerat, literas in fupellectili Cafsij inuentas

B b j confcidiffe,

570 X I P H I L. E* D I 0 N E

confddfiTc, quod eas nihil ad Marcum pertinere diceret* Quod fi forte ch
cam caufam Marcus fucccnferct, longe fore melius, fe unum pro multis in*
Gladiatoribus terirc . Sed Marcus no delecfiabatur aedibus, idcp ex eo licet animaduerte-
inter ditium nc rc,qudd Romae fpecfiabat gladiatores tanquam athletas certantes fine pe*
acutis gladijs n'Culo.Nec enim gladiatoribus concefsit acuto ferro dimicare, fed obtufis
imicarent. £>C teretibus omnes dimicabant* Mortem Fauftinaeuehementerlu-

xitfficripfitcp ad Senatum, ne quis eorum qui opem Cafsio tuliffient, morte
afficeretur, tanquam in eo dolore, quem ceperat ex interitu Fauftinae, hoc
M. Antoninus uno folatio uti poffiet. Ab fit enim, inquit, ut me tenete principatu, ueftrum
ab omnic<ede quifquam meo ueftroue decreto capite damnetur. Ad extremum addidit:
alienus. Quod fi id a uobis non impetrabo, ad mortem ibo celeriter, iffique adeo a
ja Antonini aedibus alienus, mitis 5C bonus &C pius erat. Qyinetiam in plerofque bene
fonftitttiio. ficla contulir, qui ipfi filio cp necem machinati eflent. Conftituit autem ut
nemo cum imperio effiet apud eam gentem ex qua ortus effiet, propterea
quod Cafsius,cum in Syria patria fua imperium haberet, res nouas molitus
mrci&m- fuerat. Senatus Marco &Fauflin;e decreuit ftatuas argeteas Romae in tem
ttmanMiue. pj0 y eueris collo cari, aramq? extrui,in qua uirgines omnes quaenuberent
in urbe, una cum fponfis facrificarent:praeterea ut inTheatro ftatua FauftF
nae aurea in fella effiet femper, quae, quoties Marcus fpecffaret, in principali
locOjiindeipfa fpecfiare cofueuerat uiucns, poneretur, eicp omnes praeito
Apud Athc- tilsimae fixminae afsiderent . Marcus poftquam Athenas uenit, initiatuscp
ttienfcs annui fuit, magnos honores tribuit Athenicnfibus,quorum in urbe docffores om
ftipcndut do - njs docfirinse annua mercede conducfios coftituit ad omnium gentium uti'
w V1' litatem.Cum autem Romam ueniffiet, concionareturcp apud populum, ac.
Antonino con- fubfnde dfceret fnter C3£!tera> multos annos peregrinatu! abfuiffie, concla'
mu. maret^ multitudo, Ocfioud^fignificaretporredis manibus, ut totideau-
Otio aurei ui- reos ln coenam acciperet, fubrifit: tum ipfe etiam,ocfio,inquit:acpoftea o'
ntim dati.CC aureos uiritim dedit, quantam fummam nunquam ceperat antea. Qui'

drach. bus confcdis rebus omnibus, remifit id quod fifco orario Ve publico de'

Liberalitas An bebant, ab annis quadraginta, abfque fedecim annis Adriani, iufsitqj fy*1'
tonini. graphas omnes feriptas de ijs rebus in foro comburi. Pecuniam mulus ciul
Smyrna terra;- tatibus largitus eft,in quarum numero fuit Smyrna, qute ingenti tememO'
motu conquaf- tu conquaffiata fuerat, eam cp S enatori & praetorio uiro ut reficeret manda-
fata irMaura- uit. Ex quo fit ut mirer cos qui Marcureprthendunquegantcp magno a ni'
tur' - mo fuiffic.Is enim etfircueraffugalifsimus erat, tam e nulla in re deerat fum'
p tibus ncceffiarijs, licet in exigenda pecunia, utfupra dixi,neminimoleftus
efiet, atque in rebus neceffiarijs, prauer quam in re familiari, maximos fatn'
ptus fufiinebat . Poli quam res Scythicae pra^ientiam eius iterum poftulat^
Crifpina nubit uifie funt, Crifpinam celerius quam uellet ob hanc caufam filio in matrimi
Commodo . nium collocauit.Nam Quintilij,etfi utercp eorum ualebat prudentia & f°f

titudine, ac ufu maximarum rerufn, tamen id bellum conficere non potili
Marcu* pete- runt.Quamobrem ipfi Imperatores neceffiario profe<ftifunt.Tum Marcus
at ?JC,nat v Pecunia ex alario petiuit a Senatmno quod ea no effiet in principis potefia
pecuniam ex ^ diceret eam ca>ter acp omnia effe Senatuscn populi Romani . Nos

*rauo. enini} inquit ( id dicebat in Senatu) ufq* adeo nihil habemus propriu,

tiam ueftras ardes habitemus. Cumqjhaecdixiffiet, haffamfanguinoletani,
B eUi ho&ibuz quae in tcplo Martis repofita erat uerfus agru hoftiu,ut accepi ex ijs qui ade
indicendi care rant praffientes,cotorfit:deinde cotra hoftes proficifdtur. Paterno magnas
tnonu t. copias dat,eumqj ad praeitu committedum mittit*Reflitere Barbari toto*

M. A N T O N I N V 8. . 5* s

diem: tandem nero omnes a Romanis caefifunt.Mafetfs decimum Impera'
tor appellatus eft; qui fi uixiflet diutius , ea quae in Scythia erant, omnia in
iuam potefhiteredegiffetifed is difcefsit e uita xvii Cal. April.nOn mop Antoninus 2
bo quo laborabat, fed, ut ego certo accepi,peremptus a medicis qui Com- fui* medicis in
modo gratificabatur.Cumcp effet morti proximus, Commodum militibus gr*tiam c°m**
commedauit.Nolebat enim uideri,ut mors fibi ab illo afferretur: tribunocp m°diinterfi'
militum lignum poftulanti itarefpondit, Abi, inquit, ad Orientem : ego e- . ..
mm iam ad VJccafum commeo. Mortuus cum alijs magnis honoribus afff morientls ^
citur,tum uero ftatuitur aureus in curia.Itaque Marcus omnium hominum
qni unquam principatum tenuerunt,optimus mortuus eft:multis enim uir
tutibus praeditus fuit, fed praefemm beneficentia, cui etiam templum aedifi- Beneficentia
cauitin Capitolio,eamcp proprio atq? inaudito antea nomine nuncupauit. templum*
Nec^ uero folum fe ab omnibus uitijs abftinuit, fed etiam aliorum uitia, 8C
maxime uxoris tulit,dum ea nec inueftigaret curiofius,nec puniret. Si quis
autem rem utilem faceret, eum collaudabat, eo cp homine ad eam rem ute>
katur, cum interim aliena facfta nunquam fibi uindicaret . Ac Marcum qufi
dem nihil fimulate,fed omnia cum uirtute egiffe,perfpicuum effe poteft ex
eo>quod cum odo 5C quinquaginta annos, menfescp decem, ac dies uiguv
tiuixeriqinijscp cum Antonino patre diu fuerit cum imperio, ipfecp decem
annos, & dies undecim regnauerit, tamen aequabilis in omni uita , nec ulla
unquam in re immutatus fuit. Itaque uere fuit uir bonus, cum in eo nihil fi' Antoninus im-
^um, nihil fimulatum effet . Magnum ei adiumentum attuleriint bonae ar^ perator omnia
testnam rhetoricis &C philofophiae praeceptis exercitatus fuiqhabuitcp illo' dottifiimus •
rum Cornelium Frontonem,^ Claudium Herodem praeceptores : horum
autem Junium Rufticum,& Nicomedem Apollonium,homines in praece'
ptis Zenonis exercitatos. Ex quo facfHim eft ut magna hominum multitu^
do philofophari fimulauerit,utab eolocupletarentur.Multumuero ei con
tulit natura:antequam enim cum qs uerfaretur, magnopere cotendebat ad
ftudium uirtutis : qua in re propinquis fuis , qui multi erant, 8C potentes dC
locupletes, itafatisfaciebat puer, ut omnibus maxime charus effet , atqp ob
eam caufam praefertim ab Adriano adoptatus in familiam,nihilo magis in* Antoninus ab
folensfuit.Graecoautem&Latmofermone,tumrhetoricisacphilofophi£ Adriano 1 mpe
praeceptis femper imbuebatur.Is ante quam Caefar defignaretur, humeros r*tore Adopta*
eburneos manuscp habere in fomnis uifus eft, qscp ad omnes humanos U' .
fus uti . Sed ex illo ueh ementi ftudio atq* exercitatione facftum eft, ut effet V™mum ***
nalde infirmo &£ imbecilli corpore,etfi principio fuerat bona ualetudine,i' omnu
ta ut armis certaret, apro sep ex equo in uenatione conficeretffed ea, ut meri
tum erat ipfius, non fuccefsit.Nam homo aeger toto fere tempore principa Antoninus in
tus in plurimos morbos incidit. Quas ob res eum magis admirari foleo, 8C imperio ualctu
quod fuperfuit alienifsimis grauifsimiscp negocqs, QC quod Imperium con- dinmus .
feruauit.Id unum fortunae eius defuit atq* foelicitari,qudd (pe filq,que optfi
tue, quoad eius fieri potuit,educari atqueinftitui curauerat,fruftratus eft:de
quo deinceps dicedum eft.Hiftoria autem ex aureo regno in fer^
reum (nam ea tum accidit rerum Romanorum (

mutatio) delabitur.

Bb 4 Com-

Curatores Co¬
mo cfr.

57* XIPHII* E' DIONI

COMMODVS*

ohhodvs nec uafcr, nec maliciofus erat, fcd praeter O'
mnes homines apertus SC fimplex. Cunis rei caufa,tum C'
tiam quod timidus erat,feruiebati]'s cum quibus uerfaba*
tur,a quibus indudus ignorantia mehorum, primo inin*
lam con{iietudinem,poft in immanem naturam, SC mores
nefarios defciuit.Eratnatus nouem SC decem annos, cum
pater eius mortuus cft, multis ei Senatoribus optimisu*'
ris curatoribus relidis,quorum confilijs d>C admonitionibus multam lalutc
dixit, fadaqj pace cum Barbaris, Romam contendit, homo ocij &urban£
tranquillitatis cupidifsimus.Paratx iunt ei fxp enumero infidix a multis: i"
pfe magnu numera uiroru dC mulieru partim palam interfecit, partim clam
Crudelitas Co~ ueneno fuftuhV, 8>C maxime eos omnes fere, qui & patris temporibus, & fu18
modi floretes erant, praeter Pompeianum,& Pertinace, &C Vidorinu. Hos enim
Commodi Im- nefcio quibus de caufis non interfecit. Hxcaute ego, extera qp omniaquX
peratom ad fequuntur,non ab alijs tradita, fed a me obferuata notaui.Poftquam Roma
Senatum ora - uenit, oratione habuit in Senatu, in eacp meras nugas dixit, etenim prxtet
Ab hoc loco cxt^ra P°^ult ln fois laudibus, quod cum cquitaretaliquando,patre exmm
r ad°Cfinm to cceno’ ln quod ceciderat, liberaui t. fcilicet huius generis erat gloriofaf
hitori* Dion P**us orano dngredieti in Amphitheatrum Claudius Pompeianus infidia*
narrat ea, quo- Parauit,atc& in angufto quodam introitu porredo ci gladio : Ecce, inquit,
rum teftisocu' hunc tibi non mittit Senatus. Hic cum uxorem duxiflet filiam Lucili#, $
Utut fuit, non cum utracpfimul rem haberet, Commodo ita familiaris erat, ut una epul*'
qu£ ah alijs tra rentur,&iuuentutemuna tranfigerent.Lucillauero foemina nihilo melior
-dita accepit, aut cotinentior,quam Commodus fratcr,Pompeiano uiro fuo infenfa ptf'
Lucilia foror fuafit,ut Commodo infidias faceret, eumcp ipfa perdidit:qux etiam patef*
Commodiam do pofteafcelereinterfedaeft.Crifpinam quocg Commodus iratus aduh
incontinentia terij caufa occidit.Harum utraque ante Capreas relegata fuerat. O ccifa fui*
cr crudelitas. etiam Marcia Quadrati unius ex qs qui tum interfedi funt, pellex, &E1«'
Crijpmauxor dus cubicularius Commodi, quo officio Quadratus quoque fungebatur,
°mi(Litur. °CCl cmus Commodi hxc pellexprimo, poftElcdi uxorfuit, quorum utrutn'
Marcia Q ua- P°^ea mofte acerba aficcit. Hanc Chriftianorum ftudiofam fuiffc, &
dratipdlex qu°d ciTet apud Commodummagnxauthoritatis,multain eosbenefici*
Stmus luiia - contuli^e memoriae proditum eft. Occidit prxterea Commodus Seruium
nus. Iulianum,& Paternum, a quibus, fiquidem uohdficntipfffacilepoteratoc

Vaternus, eidi, quod ille cum effetuir clarifsimus, prxeratmagno exercituuhic prxto
Q Uintilij duo. torio prefedus erat.Infuper occidi iufsit Cardianum & Maximum Quinti
Quintii iorum lios,qui & dodrina & fcientia rei militaris,concordia^ & opibus perceR
mutum amor . bres erant. Hi enim etfi nihil moliebantur noui, tamen exiftfmabanturptO'
pter multitudinem bonorum qu£ habebant, flatum rerum qui tum erat, do
lere:utcp una uixerant femper,ita fimul cum uno filio mortui funt. Fuere
nim maximo amore confundi interfe, neque diflen fere unquam in geren'
dismagiiira ti b us , co p io fi plane & locupletes.Cumcp fimul magiftratus gc
reient, fibi uicifsim afsidebant. Sextus uero CondianusMaximi filiusdU1
ingenio 8C eruditione prxflabat exteris, utintellexitfe quocp condemna'
SextiCondiani tum iri (is eratfn Syria) poto leporisfanguine,equum confcendit,exeo<p
Quintili j ajlu- paulo poft cecidit confulto, & fanguinem quem biberat, euomerepro fuo
ti fimum cepit:mox eretfus a fuis, quafi effet ftatim moriturus, domum allatus deti'

tuiti

/

COMMODVS. 573

aries pro eius corporem arcam comemus combuftus'que cft, Ipfe
cx eo tempore uario fcmper habitu, mutataq* uefte huc 8C illuc uagari ce¬
pit. Hac de re cum elfent rumores fparfi ( nec enim ea quas funt huius gene
ris «tw latere poliunt) ubique gentium diligenter perquiritur,multicp pro
eo partim propter fimilitudinem,partim quod colei)* efte,eumcprecepifte
putabantur, fupplicio affecti funt : multo uero plurcs, qui fortafsis eum ne
uiderant quidem unquam, priuati funt facultatibus:ipfe quidem an uere oc
Clius fuerit ( multa enim capita pro capite eius Romam allata funt ) an effu Similitudini*
gerit, conftat nemini . Fuit, qui poft mortem Commodi Sextum fe eife df firnuememon
ceret, ac proinde recuperare facultates eius &C dignitatem niteretur * Qui bile exempli* .
quanqua fatpe, cum examinaretur a multis, fcitereipondebat,tamen poft-
quam eum Pertinax Graece , cuius lingua ille peritus fuerat, interrogauit,
errauit maxime, dum no pollet intelligere id quod a Pertinace quaereretur,
idcp ego praeiens audiui.Eft autem Malli, quod eft oppidum Ciliciar,oracu Malius cppidit
lum Apollinis, &C fomniorum interpretatio , ubi Apollo Sexto refponfum Cilicia^ ibi
dedit} Qc piclura,quid futurum eiTet,flgnificauit.Piclus erat in tabella puer, oraculum*

3 quo duo ferpentes fuffoeabantunitemcp leo hinnulft perfequens. Quam
rem ego, cum eilem in Cilicia cum patre qui ei prouinche praeerat, non po-
tui conijcere, ante quam fratres a Commodo, qui Herculem poftea imita-
tus eft, quodammodo fuffocatos efTeintelhgerem, ut Herculem infantem
adhuc, memoriae proditu eft,ferpctes a IunoneimmiiTos fuffocaffe: ( Quin
tibj enim ftrangulati funt ) iamcp Sextum fugere, eumcp potetiorem Com¬
modum perfequi cepifle.Equidem confunderem &C perturbarem hiftoria,
h feriberem accurate de fingulis,quos ille addueftus non folum falfa calum-
nia, & fuipicione non uera, uerum etiam propter opes maximas, nobilita-
temcp generis, SC excellentem praeftantiain docftrinse,atcp ob alias uirtutes
interfecit. Fuere Commodo quaedam bella cum Barbaris, qui ultra Da- Commodi tm-
ciam incolunt, ex quibus Albinus QC Niger, qui poftea bellu geflerunt cum peratork cum
Seuero Imperatore, magnam gloriam cofecuti funt. Sed bellum Britanni- Barbaris bdU .
cum omnium longe maximum fuit. Qiiamobrem cum Britani eifent cum Britannicum
murum tranfgrefsi,qui inter lpfos 8C Romanorum caftra intercedi t,uaftaf
fentep multa, Romano duce, &C militibus quos fecum habebat, caefis, Com¬
modus timore perterritus, contra eos Vlpium Marcellum mifitas erat ho- V/p// Marcelli
mo modeftus & frugi, nam quod ad cibum eseteraqj pertinet,uiuebatmo- fidifiimi ducis
te caeterorm militum, eratep fortis ac magnanimus, quoties bella gereret:
pecunia quidem certe non corrumpebatur, minime tamen lenis aut huma- ntm'
nus erat. Dux fuit omnium uigilantifsimus : cumcp uellet eseteros qui cum
ipfo erant uigilantes efle, duodecim tabulas, quales ex tilia fieri folent,quo
tidieperferibebat uefperi,mandabatcpuni exfuis,ut alias alijs atqj alrjs ho-
«s perferret ad diuerfos milites, quo Imperatorem fuum uigilare femper ra
£M'ph minus dormirent . Et quanquam fomno alio qui refifteret natura, ta-
tncnquomagisidfacerepoiTetjinediaperfecerat. nam ut ne panereplere-
tUrrreum ^°ma ad fe iubebat exportari , ne paulo plus quam eflet necefte, ContYd BnV»
poliet propter uctuftatem comedere . Igitur Marcellus tali ingenio pnedi-
tus, maximis atep grauifsimis damnis Barbaros affecit: quo factio quaqualn p ‘erhim pr x-
parum abfuit, quinuirtutis ipfius ergo Commodus eum necaret, tam en i- p ftusprfto*~
P (LIm dimifit.Perennio uero, qui poft Paternum praefuit pretorianis cohor Yio ob militum
tibus, accidit ut propter feditionem militu necaretur . Cum enim Commo- [editionem in*
dus ie ftudio agitadorum curruum, & libidinibus cuiufois generis dedidif- terfetfus. '

574 X I P H I L. £ D 1 O N E

fet, ncc quiTquam fere ageret ea qua: ad principatum fpcftarent, Perennio
non folum cura militum, fcd etiam reliquorum omnium efle cepit, & maxfi
me publicae utilitatis.Sed milites, quoties eis aliquid exfententia parum C'
ueniret,coniecfla in Perennium culpa, eidem grauiter irafccbantur. Idem fe
cere fi qui erant inBiltannia obiurgati quod feditionefeciflent :( rj ante f<v
dati non funt, quam eos Pertinax piacauerit) miferunt enim in Italiam mib
le quingentos milites deletos ex iprorum numero:quibus, cum a nemine
prohibitiiam Romam aduentarent, occurrit Commodus, eoscp itainterro
gauit, Quid hoc rei eil commilitones? quamobrem ueniflis? liiirefponde'
rc,Propterea,inquiut,quod Perennius tibi infidias parat, ut filium ilium lm
peratorem defignet. Qyod ubi Commodus credidiffetfacile, inflante pO'
Cleandri in Ve tifsimum Cleandro qui Perennium grauiter oderat, a quo omnia agere pro
renmu odium . hbidineuetabatur,pi*2efecflum praetorio militibus,quibus lpfc praeerat, de*
didinnec eflaufus mille quingetos milites cotemnere,cum ipfe multo plU'
res praetorianos haberet. Illi Perennium cadfum uerberibus obtruncant, e'
Vcrcnnij mors . iufdemcp uxorem,ac fororem cum filrjs duobus interficiunt. Ita Perennius
occifus efl indignus eo genere mortis, tum fua,tum Romanilmpertj caufa,
nifiquodut prxeffet iolus praetorianis militibus, Paterno collegae autof
interitus fuerat, cum alioqui nunquam incumberet ad opes &C gloriam, fed
Cleandri [cele- continentifsimus acmodeftifsimus e flet, tutum <33 Imperiu Commodipr#'
u' ilaret.Hoc mortuo, Cadariani, quorum Cleander princeps fuit,nullufcele'

ris genus omittere, omnia incendere, iniuria omnes afficere, uexarecp cottf
r melrjs ceperunt,cuminterimComodus indulgcretuoluptatibus, equortf
CommoA iw- ftudiofus effet, pugnas hominuferarumcp comitteret. Nam prarter ea qusc
perutorts cum faciebat domi , magnum numerum hominum & belluaru publice fiepein-
cZsTrtmi tcrfcdr‘Q.ul'ncP emm eqiIOS fiuuiatiles fimul,ac duos elephantos uarfis die
' m bus folus ipfe iliis manibus cofecit:prseterea Rhinocerotes &Camelopar>

Vittomm dalim ocddlt* Sed de his fludijs Commodi haefienus . Mortuo autem Vi'
tornus vr- # odn°>qul' fuerat praefeflus Vrbis, flatua pofita efl:etfi eum Commodus
bis. faepenumero interficere uoluerat. Qiiod cum differret grauareturm facere

( nam Vicflorinus fua tempeflate uirtute animi &fermonis elegantianemi
ni fecundus erat) ipfe ad Pcrrennium accefsit,aitcp, Audio, 1'am efle a uobi*
coflitutum meinterficererquid igitur cuncflamimVaut quid pra:terea,cum
id uobis hodierno die facere liceat, cxpeCtandum putatis rHic cum aliqui
do prateflet Germania:, conatus efl: domi remotis arbitris pcrfuaderelega
Munerum cor to iuo,ne fc pecunia corrumpi fineretreumqj ille non pareret, in tribunal co
ruptio. fcenditfiurauttqj in eo,fe nunquam accepille munera, necp, quandiu uiue'

ret, accepturum : mox praecepit illi, ut fe eodem iureiurando obflringeret:
cum q3 legatus peierare nollet, tufsitut fe abdicaret magiflratu. Vicflorinus
quidem tali ingenio praeditus erat. Cleander autem, cuius poflmortcmPc
rennrj magna fuit autoritas, ferinis inter feruos uenundatus, una cum ljs ut
Cleander ex baiulus effet, Romam dedueftus efl.Progredienteuero tempore ufe^ adeo
feruo cubicula cflaucflus,ut cubicularius Commodi faclus fit, pelliccmcp eius Damoflra'
rrn Commodi. ti|n? uxorem duxerit, &C praeter alios multos, Saot erium Nicomedienfem,
DamoftratU qui anteipfum eundem honorem habuerat, interfecerit, quanquam &fillc
Commodi pcU potentifsimus erat, per quem Nicomedienfes impetrauerant a Senatu, ut
^x- certamina celebrarent, templumcp Commodo facerent. Hunc Cleandrum

fortuna ita erexerat, utfuo arbitratu dignitatem Senatoriam daret, nec eam
folum haberet uenalem, fed etiam officia militaria,procuranones, imperia,

ac

COMMODV5, ifytf

&c poftremo res omnes .Iamcp multi confumptis omnibus iuis facultatibus
cooptabantur in ordinem Senatorium, ita ut didum fit delulio Soloneho Scemmin I ua
mine ignobili, cum ipoliatum facultatibus, in Senatum efie relegatum. Ne- lium Solonem.
que uero Cleander hacc folum fecit, fed etiam confules xxvaa annum u- Coniules
fum defignauit; quod neq* ante id tempus, necp poli unquam fadum eft. xxv' , f
in quorum numero Seuerus,qui poftea fadus eft princeps, cofulatum gefi C0Hi u *

unQi^mobrem colligebatundiqj gradem pecuniam, multoqa plura quae-
iiuic , quam unquam ab ullis cubicularijs facium fit . Ex his multa largieba-
tlIr Commodo, ciuscp pellicibusmiulta in aedificationem aedium Qc bainea- Cleandri ma~
rum,cxterasq^ res priuatim publiceq* utiles impendebat.Sed ut eum fortu gmjicentu .
na extul erat, ita celeriter deprefsit,cui mortem cum ignominia &C dedecore
attulit . Neqj enim a militibus, ut Perennius, fed a plebe mterfedus eft.Na
cum elfet forte magna inopia rei frumentariae , eamqj DionyfiusPapyrius ^onyfiusva-
praefedus annona feciifct maiorem, ut populus Romanus culpa in Clean- iiuannom

dnim proprerfurta quse faciebat, cpfjcer^t, haberet^ odio, eumqj, id quod m

accidit, mterficerctiludis Circenlibus equis feptimo loco certare cuncfianti
kus, magna multitudo puerorum in Circum accurrit : cos procera uirgo 'dC
terribilis afpcdu ducebat, quae Dea fuiffe ex ijs quae poilea acdderunqexb
frmataeft.hi pueri cum primo maximos clamores edidiffent, eosqj' flarim
populus excepifiet, codamaffetcp una, tandem exiliens uniuerfus reda ad
Commodum (is erat mfuburbano Quintilij ) proficifcitur,ibi Commo-
dOjUibeneatcp felicitereueniat, precatur, Cleandrum exccraturmaxime. Cleander a ple
Jhcpaucos milites contra illos mittit, a quibus pars uulnerata, pars interfe- bc interjicitur.
• ,a dl.qua re cum plebs non modo non prohiberetur, fed multo etiam ma
§is contenderet, confifa multitudine fua &Tpr^torianorumuiribus : cumcp
lam non longe abelfet a Commodo,quem huius rei certiorem faciebat ne-
Marcia pellex Quadrari ei rem omnefignificauit : eacp, re Commodus
adeo perterritus eft ( quippe rimidifsimus erat ) ut Cleadrum flarim eiuscp Cleander pojl
filium, qui in manibus Commodi educabatur, interfici iufferit . puer quide monem -
folo aliifus interrjt , fed plebs corpore Cleandri trado dC lacerato , caput e- tiSl&tomniji
ius per totam Vrbem gellauitin pilo, nonnulloscp ex eorum numero, qui a^eL uu
ipfius potentia nitebantur, interfecit* Commodus autem ubi expleuerata- c°mmodicru *»
ftimum uoluptatibus ludiscp,tum demum caedes meditabatur,occidebatqj
nobiles uiros:in quorum numero fuitlulianus prefedus,quem publice am
pledi atqj ofculari,patremcp appellare confueuerat . Itemcp lulius Alexan- ^
der (is confoderat leonem ex equo) qui poftquammteifecloresadeifeco ^
gnouit,eos de node truddauit,Emefenoscp nonnullos, ex quorum gente Y
erat ipfe, inimicos fibi fados interemit * Quo fado,admi(To equo cotendit
^d Barbaros : effugi ffetcp omnino,nifi pueru,quem habebat in delicrjs, co'
jpitem ccpiffet. Cum enim incitato equo iter fine ulla mora faceret, adole>
centulum defefilim labore atep itinere non eft paftiis a fe relinqui, SC deprg
henfus ab infecutoribus, ei, fibiqj mortem attulit. Dionyfius quoqjpnefe- Emyptu Va*
ctus annonae a Commodo occifus eft. Per id tempus tanta pcftilentiafum Pyriui prefc-
quantam nunquam fuiffecognoui: nam uno die moriebanturfaepenurn^ ttMfnnon*.
fo ad duo millia hominum.Multi non folum in Vrbe,fed etiam fub omni fe Velhlcntu*
re Imperio Romano necabantur a maleficis hominibus,qu6d acus oblitas Acu* obiit* w
uenenfs quibufdam precio atq* mercedc addudi in alios coijcerent (id ma nc,w*
um etiam extfterat Domitianitemporibus) ob eamq? caufam innumera-
enes homines interibat ; fed nulla uis morbi, aut maleficiorum grairior erat

populo

5 7* X IPHI Lv E' DIONE ^

populo Romano, quam Commodus, cum alias ob caulas, tumuero quod
ea quae patri eius proiuain ipfum beneuolentia decr eu erat, eadem huictfl
RomA Commo buereiufius cogebatur timoris caufa.Iuflus eft autem Romam ipfamCom
diana. modianam,& exercitus Commodianos, denicpdiem,quo decernebantur,

Commodiam- Commodianum appellare.Multaenim cognomina fibiiiimpfit Commo'
biu°. dus,fed pnefertim Herculis:Romamq3 immortalem, fortunata, coloniam,

Statua Cotti* orkem terrarum appellauit * uolebat enim omnino Vrbem fuam effe colo'
Nomhia meti niam uideri * Ad haec ei ftatua aurea mille libraru cum tauro 8C uacca
fium cx nomi - menfesq* omnes ex eo nominati , atqj ita numerati fant, Amazonius,

nibus Commo- Juui&us, Felix, Pius,Lucius, Aelius, Aurelius, Commodus, Auguftus,Hcr
& culeus, Romanus, Superans. Qyae nomina cum fibi fumeret,mutaretcp v&

penumerOjtame cognomen Amazoni) dC Superantis perpetuo retinebat,
quafi omnes homineslongeinrebus omnibus fupcraret.Vfque adeo inia'
CommodiRo- niebat fcelus.Scribebat ad Senatum his uerbis,i m PE RATOR, CaTar, Lii'

mani impera- cius, Aelius, Aurelius, Commodus,Auguftus,Pius,Felix,Sarmaticus,Ger

tom tituliu manicus, Maximus, Britannicus, Pacator orbis terrarum, Inuidus, Roma'
magnificus. nus,Hercules,PotifexMax.Tribunida?potefl:atis xvii i, Imperator VIIl>
Conful v i i,Pater patria, Confulibus, Praetoribus, Tribunis plebis, Sena'
Statu* Hercu- tuiq? Commodiano felici falutem.Pleracqj ilatuae habitu Herculis ei collo'
lh habitu Com catx funt,decretumcp fuit,utid tempus quo principatum teneret, nomina'
i.to opojitee. r etur fccu)um aureum,idqj in omnibus literis fcriberetur. Hic uero aureus,
hic Hercules, 8C Deus (iam enim audiebat haec nomina) aliquando deim'
prouifo poft meridie exfuburbio celeriter Roma uenit, ac triginta equor#
Commodi libe- certamen duabus horis perfecit. Quibus ex rebus fiebat, ut ei pecunia dS'
ratitas. ceret : erat enim liberalis .nam dC populo farpe aureos quinque, denarios^
quindecim dedit. Maximam uero partem impendebat in ea quarfupra di'
xi : ob eamcp caufam inferebat crimina non folum uiris,fedetiammuliefi'
bus, quibus partim mortem afferebat, partim feruabat incolumes, accepi
natalicium eorum facultatibus . Natali fuo die nobis, uxoribusep noftriSjliberisqjfr1'
Commodi, gulis binos aureos , tanquam aliquas primitias imperauit,id'que tribu'
^n*torr) tri~ tum pendere coegit. Itemqj ex Senatoribus, qui in reliquis ciuitatib.erant,
tutum Joluunt. quinque denarios exegit. * Currus nunquam agitauit pubtf'

ce,nifi fi quado node obfcura id facere cupiuiffetipudcbat enim cum mub
titudinis . Id uero domi faciebat afsidue prafino ornatu: nam & domi m*'
gnum numerum belluarum confecit, multas etiam interfecitpublice.M^
Crudelitas, nus uero gladiatorii! ita obibat domi, ut crebro aliquem occideret: nam ^
iliis, quafi uellet eoru capillos raaere,nafum, aut aurem,aut aliud quippiai:I1
nouacula praecidebat. Publice abfi^ ferro aut humano fanguineindueb*'
tur. bolebat ante q? ueniret in theatru amidus efle tunica manicata ferica,al
scc^gvGp. ba * eumcp nos ita ornatum falutabamus.Cum autem in greifuseiRt»

induebatur purpurea auro intexta,accepta pari chlamyde more Grseco, &
Coronaaurea illuminata gemmis Indicis.Ferebatetiam caduceum, qu^C
Mercurius folet . Pellis quidem leonis clauacp geftabantur ante eum, cum
iter taceret : in theatris autem, fiueadeffet ipfepra?fens,fiueabeflet,infc}^
aurea collocabantur. Itaque habitu Mercuri) introibat in Theatrum, abie'
discp casteris quae ferebat, pr xter tunica, nudis pedibus ad rem gerendam
aggrediebatur : ac primo quidem die centum urfos de fuperiore loco iacm
Theatridiui - lis confecit.Erat enim diuifum theatrum omne, conexis quibufdam dianic
fi0* tris tedum habetibus, circum quod inambulari poterat, ac f efe bifariam fe'

cantibus»

A 'i

COMMODVS. .577

cantibus, quo facilius undiqj ex angufto loco bcllute diuifa: in partes qua-
tuor laculis traij cerentur. Bibebat defeflirs in medio certamine, capicbatqj
poculu uini dulcifsimi refrigerati de manibus mulieris. Quo exhaufl;6,fhi-
tmimultitudojnoscp omnes, id quod in conuiuijs dici folet, dicebamus ma
gno clamore, ^«cTf/^jViuas.Nec^ uero quifquam exiftimare debet, me pro P rMtttdi
pterea minuere grauitatemhiftorif, quod hsecfcribo. nam cum ea ab Impe morf*
ratore facta ilnt, afFuerimcp ipfeprariens,uiderimq5fingula, audiuerim 8C ^jonedfcri-
collocutus fim, nihil reticendum putaur.fed ea perinde uolui,atque fi maxi

cffent,apprimecp necefTaria,pofteris memoriae pro dita relinquere. Ita- 4udlMt'
que cetera qute hac cetate facta funt, accuratius diligentiuscp perfcribam,
quam fuperiora, partim quod ego eis interfui, partim quod illa nemini eo-
rum qui aliquid memoria dignum pofluntfcribere, melius quam mihi co¬
gnita efle putem . His igitur rebus primo die confect is, reliquis diebus de- Commodi curti
fcendit de fuperiore loco in fo lum theatri, manfuetascp beftias, quaecunq* faismthe*-
propiusaccederenqautad eum adducta:, uelretibus admotae eflent,occi- tro “rtamin*
dit, Tigrimcp & equum fluuiatilem, 8C elephantu interfecit. His perfedis
tebus abrjt.Poft prandi) tempus fungebatur muneribus gladiatorrjs,exer- Certamini gli
cebatcpfej dum uteretur armis fecu toris, teneretq* fcutu dextera, gladium diatoric u
igneum finiftra, ob eamcp caufam maxime gloriabatur, quod fcaeua eflet. Secutor.
Certabat cum eo eius ludimagifter, uel potius gladiator, cui ferula eratiiv Commodui
panibus, eumcp ipfe prouocabat interdum, interdum deligebat populus. fc<eu<( •

*d enim caeteraqj omnia pariter cum reliquis gladiatoribus faciebat. quan^
tuam hocuno dhTerebat,quodilliparua accepta pecunia defeendebant in
ccrtameiCommodo autem numerabantur fingulis diebus de pecunia gla¬
ciatorum, decies feilertium. Aisiilebant pugnanti Aemilius Laetus prarie- XXV.M yrii-
&us praetorio, & Electus cubicularius,quos pugnata eafalfa pugna, uictor desdrach.
icilicetofculabatur per galeam quam gerebat. Pofi: eum pugnabat carteri, Aemilius
tuos omnes primodie coegerat de inferiore loco, ornatu Mercuri} cadu-
Ceocp aureo accepto , ubi in confimile tribunal afcendi(Tet,eorumcp pu- Pedtus.
gnam commiferat. quam rem nos habuimus prodigi) loco. Poftreuertitin
feliam in qua federc confaeueraqindecpimanobiicum i^ectabat cetera,
etfi nihil gerebatur, quod ludis conueniret, praefertim quod multi necaren
tur. Quinetia nonullos aliquando,quod cunctaretur aduerfarios interfice

rt, una cum eis colligari, atep ita fimul omnes pugnare iufsit. Qiio facto uin
di certauerc inter fe, occiderecp multos ex fpectatoribus, cum quibus cer¬
umen non erat, quodamidtitudinc&anguftrjsloci compulfi propius ac-
^fsiifent. Qiiatuordecim dierum fuere fpectacula huius generis, eocp nos
Senatores coucniebamus cum equitibus feparatim. Claudius tamen Pom claudius Poi«-
Prianus homo fenex nunquam interfuiqlicetfiliosfuosadfpcctandumit- Pclfnwt occidi
*erct> quod mallet ob eam caufam occidi, quam eo uemre,ubi Imperatore

Marci filium ifta faciente fpectaret.Tum nos magna uoce dicebamus mul- p f *cu ^

ta, ut iufsi eramusrillud autem crebro, Dominus es, Primus es, Vincis om- m“>

nium felicifsime ex aeterno tempore, Amazonieuincis . Multi ex reliqua ^ -

plebe ne introibant quidemintheatru:plerique,ubipaulum fpectaifent, audinfenulet

llcedebat, partim pudore adducti, partim quod rumores iparfi erant, con acclamationes.
itituiile Imperatorem tela in aliquot plebeiosconrjcere, ut Hercules olim Commodi erum
111 ktymphalidas fecerat : idq? ex eo credebatur futurum, quod ante omnes delita .
fini in urbe morbo, aut alia de caufa pedibus carebant, unum in locum con- Commodus in~
uuxeraticumq; eorum genua quibufdam rebus ferpentibus fimilimis com- fimos occidit t

Cc plicauifTct,

/

Y

578 X I P H I U E' D I O N E

plicauiftet, dcdiftetcp cis fpongias quas facerent pro lapidibus, omnes cfe'
ua ita, ut fi gigantes efient, pcrcufsit atep interfecit . Is timor nobis erat cum
canteris communis : nam dC nobis Senatoribus id fecit, cuius caufa certusi'
Commodasti- mum interitum cxpedaufmus.Abfciftb enim capite pafteris quem occidc*
womti 'murit rat,co uenit,ubi fedebamus:cumcp id caput finiftra, dexter a gladium cruefl
Senatoribus ri tum porrigeret, nihil dixit, tantum caput iuum ferox mouit, ut oftendere*
diculc. idem fe nobis faduru.Quamobrem cum multi riderent, gladio fuiftentofr

Laureati fre- ciq ^ nam ea res pn'md nobis non modo non fecerat timorem, fed etiam ri'
fiabant St na- fum nioucrat) rufi ego folia lauri quaehabeba ex corona,comediftem,per/
tores' fuafiflemcp caeteris quiiuxta fedebant, ut idem facerent, uidelicet utfano
cotinuo inotuftomachi,fndicium rifus celaremus* His perfectis rebus rna'
gnum nobis folarium dedmquod cum efiet rurfus obiturus munus gladia'
S natoreiccfut torium,nosequeftriuefteS£penulaindutosuenireintheatrum iuisinqj10
)hi wrftcerff ornatu nunquam ante theatrum ingredi confueueramus, nifi princeps e ui
tiuU induti m ta decefsiiTet. Ad illud accefsit etianijqiiQd poftremo dieludorum galea
theatru admif- |US allata fint ad portas, per quas efferri mortui folent. Quibus ex rebus opi
‘u iiio eundis inieda fuit, mortem eius inflare . Ipfe quidem non multo po*t
L*ti cr obijt,uel potitis occifus cft : nam Laetus &C Eledus qui ei infenfi erant, pal>

m Ccmmodu tim quod uerfaret in huiuimodi rebus, partim quddipfum timerent (qulP
confyiratio, pe eis minabatur, quod haec fe prohiberent facere ) in eum coniurauertinh
Statuerat Commodus utrunque Confulcm, Eryclium Clarum, &C Syfsiunl
Flaccum interficere, atq* ipfe ut Conful Calendis ex eo loco in quo gladia'
tores aluntur, una & Secutor exire, no longe enim a gladiatoribus, ita ut*1
c fiet unus ex eorum numero, praecipuam domum habebat . Idcp mihi oru;

Commodus nes credent facilius, fi imelJigent, eum ab fciffo Colofsi capite, fui capitis v
abfciffoColof - m aginem rcpofuifie,data ei claua,leonecp aneo fubiedo, ut Herculi fu11'
P c,P tc> fuam lis efiettatcp praeter fupradida nomina ita infcripfiife* Primus pugnato*
tmagman repo ,ntCf fecutores.qui foliis finiftra manu uicit hominum (ut opinor ) duode'
j_ r' . cim millia. His permoti rebus Laetus &£ Eledus in eum coniurantjComiuU'
4rcW' nicatd cum Marcia cofilio. Itacp poftremo die anni, cum homines in eo dic
fefto celebrando efient occupati, uenenum ei noduper Marciam dantin
carnibus bouinis : cumq? non poifet interire fubito,propteruinu quod laf/
giter bibere, &C balneas quibus uti abunde femper c6iiieuerat,iamcp uoiflO'
Comincdm in re inciperet, ac fufpicatus id quod erat, minaretur : Narcifliim athletam ad
balneo rfN «r- cum imerficiendumfttunt,lauantemcp cius opera fuffo eant. Huncexitum
ciffofujfoca Commodus habuit, cum regnaftet annos xn,mcnfes ix, dfesxnli.V*'
m\ xitannosxxxi,menfesi!iUnquodcmus uere Aurehoru principatum
'ad P0^- ctnus mortem kella & feditiones maximae extiterut. CaeterOm

confectioni hu ac* cornPon^dam hiftoria de his rebus, haec me cauiaimpulit* Cum librum
lm fajiorit' de fomnijs 6>C prodigijs fcripfiftcm, quorum caufa Seuerus principatu fpe'

tiioms dejom- rabat, eumq* editum in lucem miiiifcm ad Seuerum,illecp legiftet, &C ad m*
mjs cr prodi- multa refcripfifiet commode, literis fub ucfperum acceptis, cubitum di£c*'
gijsliber.i Mfi.Tum dormienti mihiimperatum eft diuinitus, ut hiftoriam conficerem*
quamobrem ea de quibus nunc ago,fcripfi . Quae cumipfi Seuero &C caetc'
ris placerent maxime, ftatui illico caetera omnia quae fpedarentadpopa'
Ium Romanu,perfcribere:necp folum illa feripta relinquere, fed ita ad hanC
hiftoriam aggredimihi uifum eft, ut eunda a principio,quoufcp fortuna fi'
neret, uno opere compledcrer. Nam cum ego granate hanccofcdionem
hiftoria: reciperem, ommnocp recufarem}Dea me cofirmauit infomnis ,ac

PERTINAX.

tn fpembonam adduxit, hanc hiftoriam quam relinquerem, nullo un quam
temporis fpaciodTe perituram : quam ego deamuitae meae curatricem effe
cemeo.Quod cum mihi uideatur obtigiife, diligenter in hoc ftudru incum-
ho.ltaque collegi omnia quae populus Romanus gefsit ab urbe codita uf-
que ad mortem Seueri,eacp colletfta decem annorum ipacio, poftea duode
cim annis compofuficaetera enim, quemadmodum fuccedunt,perfcribam.

°P° ante m°rtem Commodi huiufcemodi prodigia uiia iunt. Aquilae cir
ea Capitolium multae &C inaufpicatae errabant, pacem cantu (iio nullam fi- Vrodigiaantc
gnincantes fore, itemcp bubo in eodem Capitolio cecinit. Praeterea incen- mortem Com -
dium excitatum in quibufdam aedibus ad templum Pacis pcruenit,confum modi uifa
ptisqj tabernis, in quibus merces Aegyptiorum &C Arabum erant, confcen
dn Palatium, ubi adeo exufta funt multa, ut libelli qui ad principatum per¬
tinebant, omnes fere interierintJEx quo cepit efteperfpicuu, fore ut id ma- vrbisRoma-
lumnon contineretur inclufum in urbe, fed inde ad uniuerfum orbem ter- n<epcmciojif-
rarum emanaret. Nec enim id incedium reftingui potuit humanis uiribus, pmimincen -
beet co eo magna uis aquae & a plerifq* priuatis hominibus, dC ab ipfis mili dim,
tibus comportaretur, ucniflfetcp Commodus exfuburbio, atqp ut incendiu
teftingueretur , inftaret:quod tame nifi cofumptis rebus omnibus , quibus
adh aderat, finem non habuit,

PERTINAX^

E R T i n Ax uir bonus fuit , tenuitep principatum paruo Pwfiwci impe
tempore, propterea quod eft amilitibus occifus.Cum mumkcom-
autem nondu diuulgata eftet casdes Commodi, Electus wodimfer/r-
Lsetusqj adPertinacem ueniunt, eiqjnonfolum quod ^orz^wPro'
facftum erat,fignificant,fed etiam propter uirtutem dC di Pterlnm“
gnitatem ipfius libenter ei principatum deferunt.Hos il -

le ut uiditjftatim cognita ipforum oratione,unum ex fa¬
miliaribus fuis, quem fidehfsimum habebat, mifitad infpiciendum corpus
Commodiia quo poftea quam res confirmata eft, clam ad exercitum uenit,
aduentucp fuo milites perterruit.Sed quod Laetus aderat, quodcp ipfe mul
ta pollicebatur ( fingulis enim daturum fe coftituit duodena feftertia ) om Tru
nes fibi facile deuinxit : a cquieuiflentq^ penitus, nifi ille peroralfet in haec *ut^*
nerba, Multa funt, inquit, commilitones in hoc ftatu qui nunc eft, peruerfa
& difficilia, fed ea aliquando ueftra ope corrigentur. Qrraorationeintelle-
^afufpicatiiuntmilites.eafibiablatuiri, quae ipfis Commodus contramo
dediifet. Itaque tulere grauiter, licet tunc difsimulata ira acquieuerint,

^oft egreffus ex caftris,n6§e in Senatum uenit, falutatiscp nobis, utquifcp
!n fanta turba atq* multitudine ad eum accedere potuit, pauca ex tempore 0 l im~
m llanc ftntentia dixit. Ego, inquit, a militibus Imperator appellatus fum,
non tamen egeo imperio , quo me hodierno die propter aetatem QC imbe- oratiQt a
culitatem meam , ac fummam rerum difficultatem abdico ♦ Haec cum dixift commodus ho
et, nos eum collaudauimus ex animo , uerecg delegimus . Erat enim appellatus.

jno mgenio praeditus, &robufto corpore, nili quod paulum pedum labori m Commodi
^sJJnPe<^iebatur.Itaq5 Pertinax Imperator, Commodus hoftis appellatus corpus er/fc-
eLt*Hunc Senatus populuscp magnis editis clamoribus, multis ac grauibus tuaspofl obitu,
cotum elijs infecuti funt.Cupiebant in primis corpus eius ficuti ftatuas tra- maxime [m-
lere & ^ceraretfed cum dixiftet Pertinax iam terrae traditum ac fcpultu ef-

Cea fe,

fio XIPHIL. E1 DIOHS

fe,a corporefe abftinuerunt.in caeteris nihil praetermiferc, quin iacerenti»
illum contumelias cuiufuis generis . lamcp Commodum Imperatorem ap'
pellabat nemo , fed perniciem ac tyrannum : addebant etiam, illudentes ei,
gladiatorem, aurigam, fcaeua,herniofum:Scnatoribus autem, quibus Cotn
modus magno timori erat, turba ita dicebat, Agedum falui citis, uicilfis»
Tum omnia quae in theatris dicere in honorem Commodi confueueranf,
cocinnis quibufdam clamoribus,ea uerfain contumeliam canebant illude'
di caufa,quod morte eius omni metu liberati, perciperent ex his rebus frtf'
dum libertatis,ac fecure liberam dignitatem recuperarent. Nec enim latis
erat rjs, quod eum non timerent amplius, nifi in hac licentia confidenter ei
pertinacis pa- malediceret. Pertinax autem Afer erat natione, ex duitate Adba Pompeia»
tria crgmiw. patre ignobili, ita in ftudio literarum uerlatus, ut ex ijs parce ac tenuiter tfi'
Claudius Pom - ueret. Qua de caufa cum Claudio Popeiano familiarisfuiffet,obtimnfietcp
pelamis. tribunatum equitum, eo peruenitpoftea, ut eidem Pompeiano imperari

Ego quidem Pertinacis temporibusPompeianum & primum &C ultimum
uidi, quod propter timorem Commodi ruri uitam plurimum agebat, fene'
duris 5t morbi oculorum excufatioe ; fanepoft mortem Pertinacis irerurn
a-grotauit. Apud Pertinace maximo in honore fuit, qui ei in Senatu locum
P ertinacishti- fededi mliibfellijs dedit. Pertinax nobis utebatur perquam familiariter,^
mr.uas. rac enim affabilis : lententia cuiufcp audiebat libeter,faam ipfe diccbatpe1'"
humaniterjagebat nobifeum moderata dC honefta couiuia: quod fi id non
faceret, alia ad alios mittebat, in quibus tamen erat frugalifsimus.Quamob
rem eum diuites & magnifici ridebant: eseteri, quibus uirtus luxuria p°'
tior erat, laudabamus . Cum autem adhuc eflet in Britannia poft illam m*'
gnam feditionem quam fedauit, atqj eius rei caufa dignus laude ab omni'
Equili nomine bus iudicaretur,Romar equus nomine Pertinax nidor fuit, cuius equi Pr*
pertinax» finae fadionis Commodus ffudiofus erat: cum 65 uicifiet, ftatim conclama'
tum eft ab ijs qui erant earundem partium , EnjPertinax eft: quo audito,^
qui erant alterius fadionis, irati fcilicct Commodo, Vtinam quidem elfet,
Vcrtinaxe- inquiunt.quaeuerbaadhomine,non ad equum referebant.Praeterea eum
quus inauratis dem equum, cum non curreret amplius, effetepruri confedus fenedute»
ungulis in cir - Commodis accerii iufierat, addudumcp introduxerat in Circum inauratis
cum ducitur, ungulis, ac fuper aurea pelle ornaturmqui ut primum de improuifo compa
Inpcrij prsfa ruiqrurfum conclamatum eft ab omnibus, Ecce Pertinax adeft.Id perfedi'
2>u- dum portendebat futura, praefertim cum illo anno contigeritpoftremisj11
Commodi cla- dis Circenfibus:ftatim enim Imperium ad Pertinacem perueninEade qu°'
que de claua dida lunt,quam Commodus fundurus muneribus gladiato'
rijs extrema die Pertinaci dederat. Itacp Pertinax Imperiu adeptus eft/um'
plitcp ca’tcra honefta cognomina , ac praeter ea , dum uellet popularis eflfc
Princeps Sena- Princeps Senatus uetere confuetudinecognominatus eft. Tumuero co rtt
tus. gere cepit omnia quae fieret fine ordine 8C modo : humanitas jenim & pr0'

pertinacis &£ optima adminiftratio rei familiaris, ac prudentia in publicis rebus

Uus. gerendis coniund a pari diligentia,in hoc Imperatore cernebatur . Cum*?

da faceret Pertinax qug bonum principem decerent, eos quicotraius
fascp interfedi luerant, ignominiae nota liberauit,iurauitcp fe nunquam hj*
iufcemodi poenam admilfuru. Itaque cepefe multi conuocatis propinff111^
amicisue cum lacrymis fimul & gaudio (nam ne id quidem licebat antea;
corpora mortuorum effodere, alrj integra, alij partes tantummodo, ut m<m
tis genus tulerat, aut tempus , eacp ornata in monumentis maiorum

pertinax. 5S1

Perid tempus aerarium adeo exhauftum fuit, ut meo tantum inuentum Aerarium ex -
Iit decies feftertium . Qiiamobre Pertinax uix ex ftatuis , armiscp 5C equis, hauftum.
c^iupelledile Commodi, ac pueris quosindelicijs habuerat, pecuniam re- E*qu*Com-
degit, unde praetorianis quantum promiferat,ac deinde populo uiritim ce- tnodiKmdelu
denarios daret:id quod fecit.Cuncfta enim quse Comodus ad delicias, ctis 4j'
c^ad ludos, in quibus erat armorum exercitatio, &C ad currus agitandos co compara
parauerat,uenalia propofuit,partim uendendi caufa, partim ut oftenderet, ^^ndiu
quibus in rebus, & in quo genere uitas Commodusueriatus efiet, atque ut
eos qui illa emerent, cognofceret.Interea Lastus, qui no folum Pertinacem
afficiebat maximis laudibus, fed etiam Commodo male dicebat, quofdam
barbaros, qui a Commodo,utpacemferuarent,magnarn uim auri accepi
nnt,domumcpreuertebantur,iufsit ex itinere reuocari,repetitacp ab eis pe
cunia, Referte, inquit, domum, Pertinacem Imperatorem effe.Erat enim lh Adulatores er
lis Pertinacis nomen in primis cognitum exijs quse pafsi fuerant, cum ipfe fcurr<e a Lato
*n exercitu Marci militaret.Contra autem in cotumeliam Commodi idfe- proferipti .
cit, nam cum aliquot t adulatores &C fcurras, quibus facies quide deformes, t ^wg/W,/?c
ied nomina dC inftituta uitae multo erant turpifsima, cotumeli^ ac petulan- uocari adulato
1 i* caufa Commodus locupletauiftet, horum nomina & bona Laetus pro- res’fct4r™ uc->
Jcripfit : qui partim rifum populo, partim ftomachum mouerunt, ac mole- l^c ?i<5 j ro
fttam, Eae enim erant eorum facultates,quas habuerant pleriq3 Senatores, en lt*
quarum caufa Commodus mortem eis attulerat . Neq3 uerb Laetus perpe¬
tuam fidem feruauit Pertinaci,uel potius ne paulum quidem. Nam cum ea
quae cuperet, non effet confecutus, milites , ut paulo poft dicemus, contra
^umconcitauit, Pertinax autem Flacco Sulpiciano focero fuo prasfecftura ?UCm Suloi -
Vrbis detulit.is dignus erat eam dignitatem confequi, Vxorem uerd fuam cUmts urbis
Auguftam, aut filium Caefarem, licet nobis decernentibus, fierinoluit, fed prafxttm.
Utruncp repudiauit prorfiis, uel quod Imperium nondum plane confirma^

Uerat , uel quod nolebat petulantem fcem in a m Auguftae nomen polluere:
tteq$ palFus eft filium puerum adhuc, ante quam erudiretur, facrameto ob-
ftringfautfpe nominis corrumpi . Non enim educabat eum in Palatio,fed
quo die principatum eft adeptus, omnes eius facultates inter liberos diftri-
buit:erat enim ei filia, cosqj apud auum educari iufsit, cum t)sq$ ut pater, no
tit Imperator, erat,idcp perraro. Cum autem non liceret amplius militibus
r*pere,aut Cstfarianis omnia pro libidine agere, utrifep in odium acerbifsi-
m «m uenit.Ca!fariani,quod inermes fint, nihil moliuntur: Praetoriani uero Latus cu pr<e-
milxtes Laetuscp contra eum coniurant,ac primum omnium Falcone con- forUnvs contra
*ulcm, qui nobilitate &i opibus clarus erat, Imperatorem deligunt, eumqj, P crtinacecon-
quod tum forte Pertinax efiet in mari, ut rei frumenta rise pro inderet, in ca- iurdt.
uta ducere conftituunt. Eo cognito, Pertinax Romam p ropere reuertitur, Wtin&ck d
uein in Senatum uenit, ac pauca in hanefententiam dicit. Nolo uos latere
atres Conicript!t,mc, cum in aerario dun taxat ad decies feftertium inuene or^f/o.

Jim,non minus quam Marcus 5C Lucius militibus dedifie, quibus principi- ™lu
us relictum fuerat uicies fepties millies feftertium . Cuius egeftatis caufa ^ } r

uerunt boni Csefariani.Sed Pertinax in eo mentiebatur, quod fe milittb«& Scx 'myriades
parem pecuniam cum Lucio & Marco dedifie diceret : ille enim uigena fe- fcptcm miUia *
er tia uiritim dederat, hic duodena. Hanc ob cauiam milites fimul &C Casia myriadu, quin
*l?m’ quorum tum magnus numerus aderat in Senatu, tulere ac murmura- geu myriadts
iere grauiter.Cum autem nos eflemus Falconem damnaturi, furrexitPer- drach ,
llnax> atc£ ita exclamauit, Abfit, ut me tenete prineipatu,ullus Senator uel

Cc $ iure

$8z XI PH IU £f DIONE

iuremterfidiubeaturXaetusuero occa{ionemnadus,fimulata caufacoft'
tra Falconem, magnum numerum militum, quafi id faceret luflu Falconis,
corrupit. Id ubi caeteri intelligunt, metuuntep ne ipfi quoque intereant,
tumultuantur. Ex tjs ducenti audaciores caeteris in Palatium difirfdis gla'
dijs contendunt: quorum aduentumnon ante cognouitPertinax,quamib
li c6fccndiiFcnt,accurrifletcp uxor eius, eiqj rem omnem fignificauifiet. Eo
uero cognito , facinus fiue forti bC magno uiro dignum , fiue fluito, ut qui*
uolet appellare, fecit. Nam cum poffet facilimeirruentcs concidere ( quip'
pe ei excubiae nodurnse, &C equites in armis erant, magnuscp numerus ho>
minum aderat in Palatio )uelfaltcm abderefe, &clauf]s portis Palati), ca>
teriscp ianuis interiedis aufugere, neutru eorum fecit : fed ratus fe afpedtf
eos elfep erterrefa durum, &perfuafurum oratione,tjs quiiam domi erant,
procefsit obuiam. nec enim ab alfjs militibus prohibiti funt , ianitores^ &
reliqui Ceiariam non modo non clauferunt portas, fed etiam aditus omnes
patefecerunt.VtprimumuiderePertinacem milites, omnes pudere cepit;
praeter unum ,iamcp demifsis capitibus terra intuebantur, bC gladios inu
ginas recondiderant, cum ille impudens miles profiliens ad eum, Hunc ti'
Pertinax occu bi,inquit,milites gladium mittunt, quo dido, ffatim irruit, eumcppeKuf
ditur a militi- fit:non enim prohibuerunt caeteri milites, fed Imperatorem iiium una eunt
bus. Eledo occiderunt.Nam is folus nunquam Pertinacem deieruit,fed ei femy
Ele/fi in impe per, quoad potuit, opem tulit, ac multos milites uulnerauit . Quem ego ui'
ratore pictas, rum bonum cum anteafemper cxiifimaueram , tum uero maximeiiim ad'
C miratus.Milites abfeiffum Pertinacis caput hafta traffigunt,eocp fado gluy

f riantur.Ita Pextinax,dum conatur emendare omnia breui temporis (patio»

» moritur, neq* nouit homo multarum rerum peritus,multafimultut6 corrf
J » gi non poffe:fed fi quid aliud in rebus humanis, tum in primis ciuilem ftatfi
» tempore egere bC cofilio. Vixit annos l X vi i ,quatuor menfibus, & tribus
diebus $xcep tis.Regnauit dies l x x X V 1 1 ♦

DIDIVS I VLIANVSv *

envnciata caedePertinacis,ah'jdomu(uamfei'c>
cipiut, alij in aedes militum contendunt, in primis quif$
faae faluti profpicit * Sulpicianus autem , quem Pertina*
adfedandos praetorianos milites in caftramiferat, inij5
manebat interim, agebat^, ut a militibus ipfe Imperat^
defignaretur. Interea Didius Iulianus homo pecuniofif'
fimus, bC profufa luxuria, ac nouaru rerum cupidus, qu*'
tum relegatus, j3UJ ctiam fe caufis Mediolanum in patriam a Commodo relegatus fuerat,
ut primum caedem Pertinacis intellexit, propere ad exercitum contendit»
Cuma; ad portas muri uenifTet, petere cepit a militibus Romanum lflipc'
rium. Hic res Vrbi turpifsima, atc^indignifsimapopulo Romano accidit*
Venale impe- Roma enim una cum Imperio, quafi in foro aut mercatu uenalis propohta
rium. e£rseamcp uendebanttj qui Imperatorem (iium occiderant. Emebat autein
Sulpicianus & Iulianus, fadis contra fe mutuis licitationibus (ille intus, hic
Quincy millia foris erat ) atq? audione paulatim ab ijs fada,eo uentum eft,ut lingulis trM
drach, htibus uicena feft ertia daturos fe promitteret:nam milites utriep feparatini

renunciabant,quantum alter eorum daret, dieebantep Iuliano, Sulpiciani*
nobis haefummam dat, quid tu adtjcisr Item® Sulpiciano, Iulianus nobi

tantundefli

b I D. i V L i A N V s. 5*3

Camutide promittit, quid tu pr^terea polliceris? Potior fuiflet Sulpicianus:
quippe intra caftra, &prxfedus Vrbis erat,priorcp uicenafeftertia promi-
ferat, nifi Julianus non fcnfim amplius, fed fimul ad fuperiorauicena fefter- Mille ducent*
tia, altera quina adieciflet, eamcp iumma magno edito clamore in manibus quinquaginta
oftendiflet. Tanta enim accefsione permoti milites,metuentescp ne Sulpi- ^ach.
cianus fadus ImperatorcxdePcrtinacis ulcifceretur,quodIulianusaiebat
fore, hunc recipiunt, &C Imperatorem defignant .Itaq^ iulianus in foru,atcp Iulianus i mpe*

«n Senatum fub uefperum deducitur, comitatus magno numero praetoria- rator a militi -
norum, quibus figna aderant multa, non fecus,quam fi eos educeret ad bus defignatus.
aliquod facinus : iden faciebat, quo nos, populum^ perterrefaceret. 11-
Jum enim magni faciebant milites, &C Commodum appellabant. Hisco^
gnitis rebus , nos , ut cuique nunciatum eft, in timorem Iulianimilitumqj
«enimus, & maxime V) qui Pertinaci familiares fuerant. Fui ego ex eo¬
rum numero:me enim Pertinax, praeter- alios honores quos mihi tribue- 'DionVrator
rat, etiam Prxtorem defignauerat . Iulianum uero faepe in caufis agen- defanatus a
dis, cum patrocinium aliquorum fufcepiiTem, oftenderam iniuriam fecifle: Pertinace.
tamen quod tutum non uidebatur efle domi remanere, ne propterea in fu-
fpicionem ueniremus:non equidem feruilibus animis,fed ante coenati, per
milites medios perrumpentes, introimus in Senatum . Ibi Iulianum multa
digna fe dicentem audiuimus : atque illud in primimis,Vidco uos, inquit,

Imperatore carere, mecp imperio dignifsimium elTe . Dicerem autem apud 1 nfokns oratio
u°s de meis uirtutibus, nifi eas pcrfpedas a.tque cognitas haberetis, meq$ l^ianim Sena
antea experti eifetis. Qjjamobrem mihi non opus fuit multis militibus,fo> tu'
lusc^ ad uos uenfutea qii£ mihi ab illis data funt, confirmetis. Solum enim
feuenifledicebatis,qui et foris armatis militibus feptus &C munitus crat,2£
mipfo Senatu complures habebat:odij quoqj noftri injipfum 6C timoris,ui
delicet fibi confcius,mentionem fecit.Itaque adeptus imperium, & confir- i uUdntts Sena-
matus Senatus authorirate,in Palatiu proffcifcitur. ubi cum inueniflet coe- tus autontate
nam parata Pertinaci, flarim cepit illudere ei, accerfltiscp unde turri potuit, imperator con
preciofifsimis quibufquerebus, mortuo adhuc intus iacente,lufit aleis, dc firmatur.
Pyladem faltatore cum quibufdamalrjsadrnifit.Poftridie eius diei nos ad Pylades [alta*
eum uenimuSjfimulantes &£ difsimulates multa, ne m cerere uideremur. Po tor*
pulus erat in aperta mcefticia,ita ut ^iceret quicquid fibi collibuiflet, com¬
parabat^ fe, ut poterat . Tandem cum ille uemfict in Senatu, effetep Iano, Unus antefi -
quierat ante fores Curix,facrificaturus,uno ore conclamatum eft ab omni res Curia.
kus,eum rapuilTe imperium, & paricidam efle . Hic ille difsimulat,ac ne ui- Uhanus parri -
deatur ferre grauiter, eis pecuniam promittit. Illi fuccenfentuehementius, cidaatq^ rirrftf
quoduelletipfos pecunia corrupere, cxclamantcp omnes, Nolumus, non
accipimus.Quod ut audiuit Iulianus,diutius teneri non potuit, quin proxi
m°s quofe# interfici iuberet. Populus care inulto grauius concitatus, non
delinebat Pertinacem defiderare,Iuliano maledicere, deos inuocare, ac mu
Iftcs execrari.Qiiinetiam multi in plerifq* locis urbis faucrj,ac pene interfe-
elirefiftebant. Ad extremum arma omnes capiunt, & in Circumundique Motus populi
concurrunt : ibi tranfigunt eam nodem, & pofterum diem ieiuni, ita unae contra i ulia-
aquarn quidem biberent. T um uero auxilium exterorum militum, dC pra^ mm-
fertim Nigri Pefcenntfieorumcp qui cum ipfo erant in Syria, implorat & fla Ni£cr
gitant. T andem uero fame coadi, defat/gaticp labore & uigilia, abeunt, &C nM *"

^b armis difcedunt,dum expedant externa auxilia. Iulianus occupato hoc I ulianiimmode
modo Imperio, res agere cepit homine libero indignas,blandiri Senatui,et rataajjentatio .

Cc 4 potentifsi-

X

*

5S4 XIPHIL. E” DIONE

potentifsimis quibufqj, multa eis promittere & largiri, arridere obufjs, fre'
quentare theatra, multa eouiuia agere:poffremo nihil pra?termittere,quod
ad nos foiiendos delimendosqj fpe<fiaret. fednemo nemo noftrum ei fide/
„ bat,eratq3 fufpedfa omnibus immoderata eius aflentatio. Nam quod extra
„ modum fit, licetputetur quibufdam effe gratum, tamen prudentibus fraii'
5, de carere non uidctur.Quae cum Roma? facffafint, nunc quid foris adtuin
fit, dicendum efl Erant tres uiri, Seuerus, Niger, Albinus, quorum Onguli*
ftiberattres exercitus populi Romani, &C coplura externa auxilia:hiRcnv
AlbinusBritan publica capeffunt: Albinus pra? erat Britannia?, Seuerus Pa!onia?,NigerSy
nuiSeuerm nx.Hos uiros tres ffellse fignificabant, qua: uifa? derepente circu folem fuc
FaoniceiNi- runt Calendis Ianuarij, cum Iulianus ante curiam facra faceret nobis prat'
gn jrixpra- fentibus.Erant enim adeo c.onfpicua?,ut eas milites perpetuo infpiccret,#
VroiiQiu ,nuic^m commonftrarenndicerentqj Juliano magnum aliquod malum im
' * * pcnderernos autem, quanquam id optabamus, fpcrabamus fore, tamen

eas aperte intueri non audebamus timoris caufaiidcp ego fa<ftum effc certo
Seueri in rebus fao, Ex tribus autem ducibus, de quibus paulo ante dicebam, Seuerus pO'
agendis pru- tentifsimus 5C prudentifsimus erat.Is cum pra?cognouifTet fore,fublato Itf'
dentia, lianoutipfiinterfedelmperio contcnderenqftatuitpropinquiorefibide'
Seuerus Albi - uincire, deditcp literas homini fideli ad Albinu, per quas eum Car far em E'
tum C afarem ciebat.Nigrum enim noluit,qui fe propterea efferebat, quod eius fidem at'
facit perlite- que auxilium populus implorauerat. Itaque Albinus, qui fe Seucrifocium
rM' in principatufperabatfore,deloco nonabrjt. Seuerus autem deuindfafibi
omni Europa, prauer Byzantium, Romam cotendit : nufquam difceditab
armis, fed deledis fexcentis optimis militibus, medius inter illos diesnO'
& escp uerfatur . nec enim illi thoracem unquam exuerunt, ante quam Ro'
Iulianus Scuc - mamueniffcnt.His cognitisrcbus,Iulianus SeueruhoftemiudicatdeaiitO

r mhcjlem iu ritateSenatus,compararcpfe,utcumeopugnet.Pereosdies Rom»tan$

dicat, in hoftili terra nihil fuit aliud qj caftra.Fuit magnus tumultus ftabula ntium
exercentium^ fe equoru, hominu, elephanm. ab armatis ingens timor re'
liquis ciuibus infectus cft . Nos interdum uixrifum tcnebamus,quod pra?'
toriani nihil faceret dignum fuo nomine, aut promifsisrquippe molliter dC
delicate uiuere didicerant, dC quod milites eius clafsis, qua? apud Amifutfi
erat, accerfiti, quemadmodum fe exercerent, ne fcir en t, nec elephanti in'
Palatium cir. equI's homines ferrent. Prarfertim ucro ridebamus, quod Palatium cir

cundatum can > cundatum cancellis, QC firmifsimis ianuis claufum erat . Nam Iulianus eunt
celiis, uideretur Pertinace nunquam facile occifum fuifTe a militibus, munito hoc

modo feptocp Palatio, credidit fe, fi forte uinccretur, conclufum in eo fuper
i**tus cr M ar ftitcm effe uidfurum . La?tum 3C Marciam interfecit, ita ut omnes qui cotra
tia interfatu. Commodum coiurauerant, interierint Narciffum enim Seuerus poftea bc
N arcifjbsbe- ftfjs 0b(ecit, praecone ita pronucianterHic eft qui Commodum fufFocauit
tlijsobiedus. Pleros pueros occidit, caufa magicarum artium, itautfi forte, quod futtf'
?iZme™in rum erat’Pr^cognou/I’ffcFld Poflet auertere. Crebro mifitad Seuerum,q^

* terfaai . " eum exinfidijsinterflceret.Sedpoftqua ille inItaliamuenit,Rauennarn^

\ Ravenna ca- cepftnullo labore, atque fj quOs Iulianus contra eum miferat, ut uel ei p&'
pta. fuaderentreuertiVuefprohiberet aditibus,ad ipfum defecerat, ac pra?toria'

ni, quibus Iulianus magnopere confidebat, perpetuis laboribus defatigat»
allariscp rumoribtis^de aduentu Scueri grauiter perterriti fantlulianus nos
conuocat,iubetcput Seuerum fociuniimperij decernamus. Interea pr#f°'
rianiperfuafi S eueri literis, fe, fi mo do interfetf ores Pertinacis dederent, &

ab

SEVERUS, $5?

ab armis diTcederent, nullum damnum paliuros, interfectores comprarhen
duiit,idqj factum effe Silio Meftalae Confuli fignificat, Hic Conful nos con Silius M effit*.
wocatin templum Mineruse, quod templum nomen traxit ab exercitatio- Templum Mi-
ne eorum qui in ipfo erudiuntur, &C quid factu fit a militibus,exponit .Nos tierux.
luliano capite damnato, Seuerum Imperatore appellauimus, 8l Pertinaci capit*

heroicos honores reddidimus. Itaque lulianus interfectus eft,iacens in Pa- ^mnutus,
latio, nihilq* dixit percu{Toribus,mfi, Quid ego peccaui, aut quem interfe-
«V Vixit annos ux,mefes iiii,diestotide.exquib.imperauitdiesLXVi,

SEVERV S>

E V E R v s pofteaqua ita Imp erator factus eft, eos qui Vertinacis oeci
Pertinacem ocdderanqmorte mulctauit:cacteros practo firesmorte
rianos,priufquam ipfe Roma ueniret, accerfi iufsit, qscp nwl^antur,
in planicie coclufis, ignariscp cius quod fibi erat cuentu-
rum,fcelus,quod contra Imperatorem fuurn admiferant,
acerbe &C plurib* uerbis exprobrauittdein arma equoscp
abftulit, ipfos ex Vrbe eiecit . Hi inuiti abiectis armis, e-
tln'scp dimifsis,acdifcinctisfagis difperfi funt. Vnus exijsfuit, qui, cum e-
quus nollet ipfum deferere,fequereturcp hinniens,illum,ie^interfecit:at' Equus noletis
que is equus fpectantibus libenter mori uifus eft . His confectisrebus, Se- dominum defc
nerus in Vrbem ucnincumqa fcdiftet in equo ufep ad portas Vrbis amictus rerr.
u^fte equeftri,inde urbana indutus, pedibus intrdrjt* Comitabat eum om- Scueri m Mr^
exercitus,peditcs equitescp armati confequebantunfuitcp illud fpecfta- ^ngreffus,
culum omnium,quae: uidi unquam, magnificentifsirnu.Nam Vrbe totaflo-
ribus QC laureis coronata, ornatacp uarfis ueftibus, in magno fplendorelu-
^inum &C fuffimentorum populus acclamabat albatus, laetusqj : milites, ut
magno conuentu& pompa, cum magno decore incedebant armati: nos
aderamus ornatu Senatorio:multitudo contendebat illum uidere, & audi-
teloquentem^uafi a fortuna immutatus eflet,attollcbantcp feuicifsim, ut
*pfum de fuperioreloco intuerentur.Poftquam ingrcfllis eft in Vrbem, no Seucri de non
bis confirmauit ea qua» fuperiores boni principes fecerat, uidelicet nullum interficiendis
benatoremfuoiufluinterfectum iri,idcp nonfolum iurauit,fedpra:cepitc- Senatoribus iu
ftammt publico decreto fanciretur , Imperatorem, fi Senatori mortem affer amentum atq^
rcc , eumcp cuius opera ad eam rem uteretur, liberoscpipforum hoftes rei- Accretum.
publicae futuros. Verum is primus omnium contra hanc legem fecit, quod
ea minime obferuata, multos fuftulit . In his fuit Iulius Solon , qui fuperius i utius Solon o §
fle cretum iuflu Imperatoris confcripferat , nec ita multo poft occifuseft. cifus,

Cumc^ multa fierent ab eo quar nobis difplicebant, tuni imprimis accufa- #
ant eum multi, quod cum eflet cofuetudo,ut ftipatores principis Itali, Hi
pani,lMaccdoncs,& Norici tantum eflent, quorum afpe<ftusiucundus, &C Stipatores
171 ores fuaues erant, hunc ipfe more fuftulit,' Vrbemcp multitudine permix- principis .
t°rJrn1,btrbterribiliumq3 afpecftu,& auditu horribiliu, ac fereagreftis^ ui-
t c rtpleuit, Carteriim prodigia,exquib. principatu iperauerat,ha?cfuenS. VrodigUSene*
'l!m e“er *n ordinem Senatorium cooptatus, uifus eft in fomnis indere , fe rl*

^nqnam Romulum lamentem, inhiantem^ uberibus lupinis.Cumcp effet
miarn uxorem ducfturus,Fauftina Marci uxor apparauit utricp thalamum i uliduxor Sc-
Uxta Palatium in templo Veneris , eicp dormienti aqua aliquando e manu neri.
«aquam ex aliquo fonte emanare uifa : itemcp Lugduni cum Pmor effet,
v. omnis

5 86 XIPHIL. E' DIONE

omnis exercitus populi Romani eum uenit falutatum in fomnis.Praeterea
alio tempore quidam eum in fpeculam adduxit , ex qua ipfe pcrfpexit uni'
uerfam terram, marecp : quae cum non fecus quam inftrumentum muficum
pulfauiflet,inijsplurimus concentus erat. Adhxcuiditin foro Romano
equu deiedfo Pertinace, qui in ipfum afeenderat, fe libenter admififTe.Qu?
omnia cum ex fomnrj s intellexerit Seuerus, tum id re uera euenit , quod eu
ephebus eflet, confedit in fella principis propter imprudentiam , qua exre
atq* ceteris omnibus futurum Imperium ei denunciatum eft.Quod ubi ob'
p crtimcU mo- tinuit, monumentum Pertinaci fecit, eiuscp nomen in uotis 6d facramentis
nmaitum. omnibus iufsitufurpari,praecepitcp,utftatua eius aurea curru ab elephantis
ueheretur in Circum, utcp ei tres felix aureae in reliqua theatra perferrent*
Nequit Verti Huic funus, etfi dudum obierat,itafadi:um eft.Extrucftum erat in foro Ro'
nucif mgmfi- mano tribunal ligneum pone tribunal lapideum : fupra fuit xdiRciu , quod
QX' columnae undicp fuftinebant,eratcp ebore uarie ornatum 6d auro;eo allatus

fuerat ledhis conhmilis,cui ftragulis purpureis atep auro intextis ornato, e'
rant circum capita belluarum terrae mariscam eocp poOta erat ftatua Pertf
nacis cerea ornatu triumphali , a qua puer egregia forma , ita ut fi dormiat
Pertinax, pennis pauonis mufeas abigebat . Eo itaiacente, Seuerus, nosep
Senatores , uxorescp noftrae accefsimus funebri ueftitu : illae in porticibus,
nos fub dio fedebamus.Quibus ita difpofitis, primo tranfierunt ftatuae om
nium ueterum Romanorum illuftriurtum chori puerorum 8d uirorum, qui
lugubre dePertinace carmen cantabant: deinde nationes omnes iiibiedEc
Imperio Romano in ftatuis aeneis ornatis , ut eft cuiufcp gentis patria coii'
fuetudo.Sequebantur poft uaria genera ciuium, lidlorum, feribarum, pr«'
conum , $d qui funt eiufdem generis . Veniebant deinceps ftatux multortf
uirorum, quos praeclare fecifle aliquid,aut excogitalfe, aut in aliquo ftudio
floruiile conftaret.Subiequeoantur equites aepedites armati, certatores e'
qui,at9 ea quae ad parentandum pertinebat,quxab ipfo principe,# a nO'
bis,uxoribuscp noftris, Sd a clarifsimis equitibus acpopulis, Sd a congrega'
tionibus ciuium miffa fuerant. Poftremo ferebatur altare inauratumforna'
Scuem fecit tumqj ebore Sd lapillis Indicis. Quae poftquam tranfierunt, Seuerus afeen'
laudationem ditin Roftra,8d laudationem Pertinacis recitauit.CumcR oraret, crebro eX'

P crtinacis. clamatum eft a nobis , partim laudantibus Pertinacem, partim lugentibus:
fed oratione habita, multo’ magis . Ac tandem cumletfum de loco, in qu°
erat,moueri oporteret, omnes fimullamentati fumus, acfleuimus.Ledium
tulere a tribunali pontifices , Sd magiftratus, non modo qui tum erant, fed
etiam fj qui fuerant in fequentem annum deOgnati, eundemqj poftea tradi
dere nonnullis equitibus ut ferrent. Pars noftrum ledf um anteibat, ex qnP
** busmultifrangebanturdolorejmulticanebantflebilecarmenadtibiaSjIfl1
Vertindcisin perator poftremus fequebatur. ita in campum Martium uenimus . Hic eX'
campo Martio trueft us erat rogus inftar turris, forma trianguli, ebore Sd auro, ac nonnulli5
rogl“’ ftatuis ornatus Jn fummo eius, currus inauratus,quo Pertinax olim ueheba

tur, collocatus erat Jn hunc rogum coniedHs primo rfs qux allata fuerant
parentandi caufa,ledtus impolitus eft . Poft Seuerus, propinquicp Pertine
cis ftatuam eius ofculantur. Quo fadio Imperator tribunal confcendit,nos
Senatores, exceptis magiftratibus,in tabulata confcendimus,ut tuto fi^ul
Vcrtinaxim- & comode ipecftaremus ea quae gererentur. Magiftratus Sd equeftris ordo
mortalitate do collocatifuntexordine,ut cuiufcp dignitas poftulabat. Hic confecere m#'
mtuu tes, equites atep pedites circu rogum curfus urbanos Sd cofidi os:ifsqp p^3'

S E V E R V S.

curribus, Confules rogum incenderunt. Quod cum eftetfadum, aqui>
la exrog0 cuolauitdtaq? Pertinax immortalitate donatus eft.His confectis
reous, Seuerus Nigro bellum intulit.Erar Niger Italus, equeftrisq^ ordinis,
nomo nec uirtutc clarus , nec uitrjs admodu infignis , ita ut ob eam caufam
neclaudari multum, nec uituperari pollet. Vtebatur legato exercitus Ae*
niuiano3alijsq^.Aemilianus pr#ftareuidcbaturc3cteris,qui tum confilium
«abant , prudentia ufuque maximarum rerum, quod in multis nationibus
‘pedatus & probatus erat. Igitur Niger , cum bellum motum cflet, ucnit
Byzantium, inde Perinthum exercitum duxit.Scd cum nonnulla prodigia
Cl minus eueniirent profpera,uehemeter perturbari cepit.Nam aquilafqug
in ftatua militari confederat, in ca licet abigeretur, conftitit, quoufque ca^
ptaeft,apcs'quein fignis miliraribus, maxime in ftatuis ipfius fauos fin-
Xerunt. hisdecaufis ipfe Byzantium reuertit. Acmilianus autem com^
iritilb praelio apud Cyzicum cum quibufdam ducibus Seueri^ab eis uidus
&interfedus eft. Pofthaecinanguftrjs Nicaea 8C Crj praelium magnum ua
riumc^fadum eft, dum Nigrianiin planicie pugnaret cominus, &Seueria-
occupatis collibus tela cx locis difficilimism hoftes comjcerentalli con-
tra nauigia quae in lacu proximo erant,confcendcret,atque inde iaculareiv
tur.Primd fuperiores erant Seucriani, quos Candidus inftruxerat,propter
Acorum, ex quibus pugnabant, difficultatem ♦ Sed pofteaquam Nigriani
confpcdo Nigro, Seuerianos infecutifunquidoria apud ipfos fuit. Quod
^ianimaduertitCandiduSjfigniferosacriterincrepat, conuerti contraho
ffes iubet, fugam militibus obrjcit«Hi pudore addu*di,conuerfiq$ in hoftes
Eruunt, eosq$ pugnando uincutrquos etiam perdidiffentfunditus nifi pro
Pe adfuiffet ciuiras,noxcj$ prohibuiffet obfcura, quo minus id faceret. Hoc
pradio fado,rurfum apud eas, quae Pylse,hoc eft portae nominantur,a?qua-
nsacriscp pugna commilb eft. Praeerat exercitui Seucriano Valerianus 5C
Anylinus Niger ipfe legiones fuas inftruxerat . Locum in quo pugnatum
*ft, propter anguftiam,Cilicianas Pylas nominant, quod exaltera parteim
pendent praerupti montes, ex altera magna praecipitia in mare porngurur.
HicNigercollocatoexercituin colle natura fua munito, ante milites gra^
vis armaturae, poft iacularores.funditorescp QC fagittarios inftruxit ut dC illi
irruentes hoftes commusarcerent,& hi eminus fup er illos utribus iliis ure^
■rentur. A' dextra laruacp tutus erat,partim propter prarcipitia,quae ad mare
Jpedabamtparrim propter fyluam, quae difficili afcenfuatq* arduo erat. In*
‘trudo in hunc modum exercitu, impedimeta a tergo collocat, ut fi quis fu
gere cupiat tamen nonpofsit.Qjra reanimaduerfa, Anylinus primum op-
pemit fcutatos : poft eos inftruit omnes milites leuis armaturae : hos, ut ho*
ffes eminus pro illis arceant:illos,ut tutum afcenfum fibi praeftent. Equites
mifjt cum Valeriano, ut fyluam, quoquo modo poffent, circumiret, iufsirqj
ntNigrianos a tergo deimprouifo adoriretur. Pofteaquam uentum eft ad
manus, Seuerianis partim fcuta opponentibus,partim obtendentibus in
modum teftudinis, atque ita propius ad hoftes accedentibus, pugna utruv
que diutifsime aequalis fuit. Cepere Nigriani multitudine SC natura loci ftj;.
periores effe, uiciffentcu omnino, nifi coelo fercno,& nullaui uentoru per-
turbato, nubes & horribilia tonitrua, ac iiehenietes fulgores cum maximo
nnore extitiffent, ita ut his rebus ora atque oculi ipforum magnoperctedc
pntur.Qjjx res ut moleftiam non exhibebant Seuerianis, quod a tergo eft
icnt,itaNigriaaos,qu6d irruerent ex aduerfo, maxime conturbabant. Ita*

Bellum cum &
gro.

Aemylianus h
gatus Nigri.

P rodigia dira.

P ugnatum efk
apud, Cyzicu.
Prilium alti »
rum in angu»
ftijs Nic** cf
C/.

Candidus*

Tertium pr *»
lium apud Py»
Im Ciliciana! .
Valerianus, A»
nylinus.

Nigri contra
Scucnanos res

Tempestas di*

TU

58S XIPHIL E' DIONE

SeueridHorum queiscafas animos addiditSeuerianis,quibusDeus opem ferre uidebaty
dcnigrims hoftibus timorem fecit, quod expugnaretur diuinitus: confirmauitcp illo8
prtclard er di qUam poterat:hos,cum magnis eflentuiribus^perterrefecit . Quibus

umitmconccf- famfefugse mandantibus Valerianus apparuit: hunc ut uident,fefeftatim

fdut oria. ~ conueitunt:fed cum eos Anylinus ex altera parte arceret, rurftim terga uer

ra^c * tunt, &C furfum deorfum currentes, ut cafus incidit, uagantur. In hoc praelio

maxima caedes fada eft : defiderata iiint enim Nigrianorum uiginti millia*
quam cladem fomniufacerdotis ante fignificauerat. Nam cum Seuerus d'
Sacerdotii fom fet in Pannonia, facerdos Iouisuiditinfomnisnigruquendam hominem*
nium. quf irrueret in exercitu Seueri, ac poftea manibus hominum conficeretur*

Antiochia c<t* culus fomntj fada interpretatio ad Nigru pertinuitnominis caufa, Capta
P*4, non multo poft Antiochia, Niger ex ea ad Euphrarem confugit,ratushoc
Nl£ ^atur™ " unum ^bi Barbaros perfugium futururmfed eum infecuti Seueriani capi
N/ rL miom- unf>ei^ caput abfcinduntad Seuerus mifit Byzantium, 5l cruci affigi iufsit»
ties d Seu ero uc eo u^° caPire Byzantrj ad fe accederent. His rebus geftis , Seuerus eos
damnati, qui partes Nigri fecuti fuerant , damnare cepit , ex quibus Cafsius Clena*
Cdfiiui dena Senator cum ab eo damnaretur, non modo ueru non celauit, fed etia liber€
fe purgat hone in hancfententia dixit, Ego, inquit, te ante seque ac Nigru ignoraba. Cunt
Rurationibus. autem cafu fa dum cffet ut partes illius ftiftineremjneceflarioquodmih1
” fors obtulerat, fum fecutus , nonut tibi bellum inferrem , fed ut Julianum
)j opprimerem, Nihiligiturinhacrepeccaui, quod principio ijfdem rebus
’5 ftudui quas tu agebas, &: quod ad te poftea relido eo qui rnihi datus erat
j? diuinitus,non defeci, Neqj enim tu quenquam eorum qui nunc tibi in iud*
cio afsident,uoluifles proditoread illum perfugere. Noliimturnoftracor'

» pora autnominaxftimare,fcd res ipfas.Etenim omnia qux contra nosft*'

» tues, ea cotra te focioscp tuos decernas necefle eft. Quod fi tu nullo iudicio
3j aut fententia damnaberis,tamen opinionehominu,quamnulla unquade-
» lebit obliuio, uideberis ea quae nobis acciderunt, in exteris reprarhend*'
re, Seuerus hominis licentia admiratus, libertatemep loquedi,ei dimidiam
Byzantij topo partem Donoru concefsit. Byzantrj autem no folum Nigro uiuo,ied etiam
grdphU. mortuo multa, eacp adinirabiliagefterut.Eorum urbs fita in opportunolO'
co, propter continente quam habet utrinqj, et mare quod medium interci
Zofthom. dif,loci Boiphoricp natura munitifsima eft.Na cum xdificatalitin editote'
co, pertinet ad mare quod ueluti torrens fertur ex Ponto, &in extremauf'
bem labitur, flediturcp aliqua exparte ad dexteram , ubifinum & portum
facit:magna uero ex parte in Propontidem propeipfam urbem, ac celeri^

multo defluit . Habebat ucro moenia munitifsima , quoru dorfum exterit
extrudum eratmagnis &C quadratislapidibus,tabulisinterfeexxrecony
iundisrinterius aggeribus ^dificrjs^itafiieratmunita^ttantumunusmt1
rus firmifsimus efte uideretur , fuper quem ambulari poterat, opertus^ c'
rat,&ad cuftodiendiim facilis. Aderant & magnx turres xdificatx extriB'
fecus,qux circum fores habebant, per quas ad ipfas tranftretur uicifsim, ita
ut qui eas circumirent,intus offenderentfefe.non enim rede, fed paulo ob'
li^uius alffs atep alrjs locis aedificata?, omnia qua? in ter effient, circuibant * &
gens erat propugnaculum 2tcp altum eregionecotinentiSjUtfacileeosq111
ipfum inuaderent,arceret.Ea quae mare fpedabant, erant minora, prop*c'
rea quodfcopuli,in quibus erant aedificata,6c uehemens impetus Bofpb°'
ri Byzantios tutos mirabiliterprxftabat, &quoduterq? portus intra tn*'
Promontoria t rum cathenis conclufus erat»Habebat etiam portus promotoria, in quibu^

erant

S E v E R V S. 5**

erant ait» turres, qu» hoftibus nauigationem difficilem efficerentifed Bcv
fphorus in primis proderat Byzanttjs, in cuius fluxum fi nauis (ernei uene'
rit5ad terram appellat neceffe eft.Qu» res ut eft amicis gratifsima,ita hofti*
bus moleftifsima eft; Necp uero Byzantium itafolummodo munitum fue- B yzatinorum
rat ifed erant infuper meo machinae cuiufuisgeneris, ad quoslibet muros intirumcu at -
derjciendos paratae, quibus conqciebant in hoftes partimfaxagrandia,fi que tormenta
quando propius accederent, trabescp,partim emittebant lapides, telaqs at- ^c^ca.
que haftas,fi abeffent logius,ita ut nemo ad ea loca, quae fatis magno inter'
ualio diftarent ab urbe,poffet accedere fine periculo. Inerant nonnullis ma
chinis harpagones, quas emittebant, retrahebantqj celeriter. Harum nauiu Harpagones.
atque machinarum magnam partem Prifcus municeps meus fecerat' quam Vrijcus mani -
°b caufam poftea bC reus capitis fadus,& abfolutus eft. Nam Seuerus co- ceps Dionis.
gnita eius arte, uetuit ipfum morte muldari, eiusq* opera deinceps cum in
multis alijs rebus , tum in Atrorum expugnatione eft ufus . Sol» enim ma- Atrorum expn
chinae, quas ille fecerat, non funt a Barbaris cxuft». Byzantijs naues fuerat gnatio .
quingenta!, qu» magna exparte unirem es, nonnulla: etiam biremes erant
& roftrat» ; qusedam a prora puppicp clauis bC gubernatoribus inftrud»,
utrincp nautas habebant, quo abfcp mora nauigarent, bC retrocederent, bC
quo po flent, utrumuis facerent, hoftes offendere . Igitur Byzantij illis qui- B yzantij obfc
dem temporibus multa egerunt,multa 'etiam pafsi funt, dum trium annoru
(pacio obliderentur a eundis fere orbis terr» exercitibus. Ego pauca ex tjs
referam, quae nonnullam admirationem habent.Capiebantcnim qutedam
nauigia,dum hoftes in ijs pneternauigarennquos ipfi adoriebantur oppor
tuile * Capiebant praeterea triremes in ipfa ftationc hoftium , quas praecifis
aucoris perfubmiffos urinatores, bC affixas clauis adferiem remigtj ipiaru, Urinatores*
rehgatascp funiculis trahebant ita, ut illae fua fponte eurfum ad ipfas tenere
Uiderentur, nullis remigibus aut uento incitatae. Iam uero ab rjs pleriqj mer
Stores uolcntes capiebantur ut inulti : qui poftqua magno precio uendi'

Olfient ea quse couexerant, aufugiebant. Conftimptis uero rebus omnibus
quae intus erant, Byzantij in fummas anguftias addudi , aciam rebus fiiis
diffidentes, primo quidem licet afflidi uehementer, quod erant undicp in-
tcrclufi, tamen fortiter refiftimt,utunturcp materia aedium ad naues, bC fimi Fm nmliadna*
culos ex mulierum capillis faciunt : cumq$ hoftes murum inuaderent,lapi- uts c*m“llcru
des ex Theatro iacerc, bC equos ex »re,ftatuascp aeneas integras ceperunt. caPl
Poftquam cibus ufitatus eos defecit, comedere pelles animaliu maceratas: fmcsByzan-
quibus poftea confumptis,magna pars nauigat obferuatis procellis, caete- tinorum .
nsq3 tepeftatibus, ut eis nemo pofsit occurrere:idcp faciut,ut uel intereant,
nelcomeatucoparcnt.Tum uero magno impetu 8l inopinato irruutina-
ptosjcudacp eode modo praedant. Qui remanferat in urbe, facinus grauif
ffceruntmam ut fuere debilitati, coeperunt mutuo contra fe conucr
t!> ecp inter fe comedere. Dumhaecab alrjs geruntur, pars bC quidem (upra
quam ferendo eflent oneratas naues confcendit , foluitcp explorata pariter
j^agnatempeftateiqu» res tamen nihil eis proderat.Nam Romani ut nide
ant eos pondere preflbs, ita ut parum iupra aquam extarent, contra fer^-
Dantur , irruebantep in eos difperfos , ut uentus bC tempeftas tulerat , ita ut
11 o praelio nauali, perpetuo eorum naues frangerent, earum cp par'
em impellerent contis,partem roftris confringerent, nonullas impetu fuo
ubuerterent.Illqfi maxime uoluiffent, tamen nihil poterant efficere : quod
conabantur fugere, aut fubmergebantur, quoduentus erat uehemes, aut

D d capti

x

i

\

XIPHIL, E’ DIONE

captiabhoftibusperibant.Hsec.dumintuerentun) qui erant in urbe, deos
inuocabantmagnis editis clamoribusudcp faciebant in uanjs lods,ut quif'
quein id fpecftaculum inciderat.Sed poftquam omnes fuos uident penitus
interire,tum frequentes gemitu complent omnia & lamentatione, exeocj*
tempore, quod eratreliquum diefnodfemcp totam flent atque lamentatur-
T ot enim erant tabula: fractarum nauium, ut earum nonnulla in infulas cc
in Afiam perferrent, ex quibus illae gentes cladem Byzantioru ante, quam
eam audirent, cognofcerent, Poftero die multo maior fuit calamitas: nam
ubi tempcftas celfauit, mare proximum Byzantio mortuis, fradliscp naui'
bus, & fanguine refertum erat, atqj horum partem in continentem reiece'
rat. Quibus perfpe<ftis rebus, accepta clades multo grauior eft uifa. Ita By'
8yZ<tniijdedi- zantrj inuiti flarim urbis deditionem faciunt, Hac deditionefacla, Romar
tio, ni, milites Byzantiorum,eosq* omnes qui magiftratum apud illos gerebat,

occidunt, uno pugile excepto, qui magnam opem tulerat Byzantijs,& R°
manos magnis incommodis affecerat . Is confeftim unum ex militibus pu'
gno pcrcufsit,& akeri calcibus infultauit, ut ambo earecomrnoti,ipfnmm
tcrficercntrid quod facium eft , Capto Byzantio,Seuerus tantam lseticiam
percepit (is tum eratinMefbpotamia) ut militibus, quos fecum habebat,
Sederi Impera ita dixerit , Tandem Byzantium cepimus ♦ Ciuitati abftulit libertatem,
'tons cotruBy- eamcp priuauit fuis dignitatibus,fecitq3 tributariam,bonis ciuium publica
7&titios resge - t is, \ rbem,omnemqj regionem, quee erat fub eius urbis poteftate , Pen'n/
a' thrjs concefsit . Hi Byzantio ufi funt ut uico, dC a nullo genere iniurite te nv

perauerunt* Qua: quanquam iure facere quodammodo uifus eft Seuertf?»
tamen Byzantijs magno dolori fuit, quod moenia urbis cuertit, propter^
quod gloria priuarentiir ea, quam ex magnifica ipforum oftentstionecon
fequerentur. Ida cum faceret Seuerus, magnum pnefidium Romanorum,
arcem® contra Barbaros Ponti & Afise fubuertit, Ego quidem moenia^3
diruta Ipecftaui, ut fi ea Barbari cepiftent, non Romanituideram^ ea, eum
adhuc ft arenqeorumcp fomtum, quem edunt, audiueram, In his feptem tu*
res a portis Thractjs tedificatae fpccflabant admarc:quarum reliquae qulC^
per fe uocales n6n funt. Quod fi quis in prima turri uocem emifinet,aut
pidem in eam conieciftet , tale erat in ea artificium ac machina , ut is ftatim
fonus ad fecundam, indccp ad tertiam, 6C omnes deinceps non interceptu3
perfcrretur.Hum muri Byzantiorum ad hunc modum fadli inflrucfliq?
Seueri contra fiderentur, Seuerus gloria:cupiditateindu(ftus,exeiTitum contra Barba'
Adiabenos of- ros Ofroenos,Adiabenos,8£ Arabas duxit*SedpoftquatranfsfjtEupbra>
roenos er Ara tem, ae terram hoftilem inuafit, facium eft, cum ea regio natura fit in fu#1'
bcsbellm. nia inopia aquae, ac tum magnis folis ardoribus exficcata atq$ arida eflet,ut

Ayiupcnum. Seuerus in periculum uencrit, ne magnam partem militum amitteret.Nam
defefsis deui a,& calore folis uexatis, puluis tantam moleftiam exhibebat,
ut nec iam iter facere poflent, nec loquiihoc unum uerbum poteranteftet''
re, Aquam aquam:quae utinuenta eft, Seuerus, initio perinde ac fi can otf'
perta effet, anxius, poculu poftulauit, plenumqj aqua: coram omnibus e*'
t baufit:poft hunc cauteri omnes biberunt, atc» ita recreati funt.PoftquajNt'

di cr Laticon ^bim uenit,ibi fubftititiLaternum uerOjCandidum,^ Lsetum contra Baf'
tra Barbaros baros,quos paulo ante dixi,mifit : qui cum primo regiones illorum *nC£n'
resgtft*. difient,cepiflentqj urbes, atque ob eam caufam Seuerus magnifice fe encr'
Claudius L4- ret, quafi prudentia & magnitudine animi pradfaret reliquis hominibus>
tro . maxime mirandum foit?quod Claudius Latro, qui Iudaeam Syriamcp Pr^

S E V E R V S. 5^t

dari ceperat , & ob eam caufam ftudiofe conquirebatur , ad Seuerum pro Scytha k betid
tribuno militum uenit cum equitibus , eumcp complexus atqj exofculatus Mcept° diris
lalutauit^ne(p tamen ab eo agnitus, necp captus unguam eft poftea . Per id tempeSUtibM
tempus Scytha ftatuebant bellu gerere, fed eos, quo minus idfa cerent, de- detcmtu
terruerunt tonitrua, atep fulgores cum imbri maximo * Cum enim de bello
deliberarent inter fe,tres uiri primarij fulmine percufsi conciderunt. Seue' Exercitus&o*
tus rurfum exercitum in tres partes diftribuit: quarum partium uni Letum, maniK m trcs
alteri Anylinum, tertiae Probum praefecit : dein eos * in diuerfas partes Im- P*rtcs diuldlm
perij dimifit3quo d illi quamuis tripartito fint aggrefsi,tamen a?gre tueban- tur' . Q
tur; * Seuerus Nifibi magnam dignitatem dedit, eamepurbem commific e- *o * £

quit/ Romano : cumcp dicere foleret, Ce magnam regionem adiunxifle Im- rd„U0PceJ^[
perio , eamcp propugnaculum Syria: eifecilfe, tamen re uera ex frequenti- ^ jun[ ui^
bus bellis conftat illam nobis caufam efle multorum fump tuum, propter ea fdi
quod pauca reddit,infumitcp multa, quodep nos ad Medos finitimos. Par- n ifibis.
thoscpprogrefsi5pro ijs femper quodam modo pugnamus. Scuero autem bellum Seueri
nondum a bellis Barbaricis refpiranti bellum ciuile cum Albino Caefare co cum Albino,
ortum eft, quod Seuerus ei,uidelicetNigro de medio fublato,caeteriscp re¬
bus ex fententia coftitutis , ne Caefaris quidem honores tribuebat, cum in-
tcrim Albinus etiam Imperatoriam dignitatem poftularet.Quas ob caufas
tQto orbe terrarum comoto,nos quide Senatores quiefeebamus, quiepno
£tant aperte in hunc aut illum propenfi, communicabatfecum pericula, ac
Jpes quas habebant. Populus autem teneri no poterat, quin hoc malum pa
iam deploraret.Nam cum eflet ante Saturnalia poliremus dies ludoru Cir> Sxtumlid.
cenfium,ad quos maxima hominum multitudo confluxerat : cui fpecftacu- Circenfesludt\
lo ego interfui Confulis amici meicaufa,audiuicp diligeter omnia qu£ tum
diVlafuntjita ut potuerim aliquid de ijs certo fcriberercumqj conueniflent
^numerabiles homnes,utfupra dixi,(pecflabant currus certates inter fe fe-
nos,ut facflum fuerat Cleandri tem poribus, atque interim neminem collau
dabant, ut erat confuetudo. Sed poilquam illi fuos curfus confecerut,ac au
rigas ad alterum curium aggredi oportuit: qui tacuerat ante, repente fimul
omnes maximo applaufu manuum conclamant, populcqj felicitate ac fa-
lutem precantur, urbem Romam reginam atque immortalem uocant, atqj
Uno ore,Quoufq3 tandem,iriquiunt,hjecpatiemurc' quoufcp bello uexabi-
uu-ir^Cumcp dixiflent alia quaedam eiufdem generis, tandem exclamant
baec ita fe habere:eoq? facflo fe ad certamen equorum couertunt . Id facftum
ril afflatu aliquo diuinotneque enim aliter tot millia hominum conclama*

*e fimul cepiffent, quafi chorus edo(flus diligentifsime, neque eadem uer-

ba integre, quafi multum acdiutogitatata pronunciauiflent. Nos quidem Vrodigi i,
bis rebus perturbari cepimus,& maxime quod ignis repetinus in aere, qua

. , . v — , colorisoR argetei in forum Augulli defluxitrquam ego etfi non Ros coloris dr
?.1 .IjCUm caderet, tamen, ut ceciderat,inueni,eaq3 ita ut fi eflet argentu,ob- gaitcu
I^1.!Tlon^tarn ex a;re, manfitep is color tres dies: quarto uero die, quicquid
oblitum fuerat, euanuit* lifdem temporibus quidam Numerianus gramma N mcrkni
ICu* *x eorum numero qui pueros literas docet, Romamefcio qua opinio- pro Scucrom
ne adducflus,in Galliam profedus eft : ubi dum fe Senatorem efle fimulat, finiter gefta»
1 umep Seuero ad comparandum exercitu, primo paruas copiascogit,
n ^ conficit aliquot equites Albini, atep alia mulca pro Seuero irriter ge-

j

nu

XI P HI U E* DIONE

Seueri ad N«- rit. Quibus cognigs rebus, Seuerus ratus uere Senatorem effe,ad eum feti'
mcrunum lite pfit,collaudauitcp perh'teras,S<:ut fibi maiores copias compararet,iufsit. b
Y£\ „ maiore facflo exercitu, prxter extera qux prxclare ac mirabiliter gef$fi> njj
MiUe feptinge £c acj geuerum pecuniam quam coegerat ad feptingenties feflertiunup0”’
t£ quinquagin liem*t acj Seuerum potitum ui(floria,eumcp nihil celauit, neque petrjt ab eo
^ m drteh ut ^ uef ^ C00Ptaret 111 ordinem Senatorium . nam cum magnos honores

p r£Hum seuc' °PCS9 confequi potuiffet, tamen noluit ; fed ruri contentus paruo, quo£*a
ricr Albini* Seuero in diem accipiebat,uitam egit.Prxlium uero Seueri & Albini apud
Lugdunum ita facium efl.Erant utrique militum quinquaginta milHa5ade
ratep praeiens uterque in bello, quafi de capite certaretur : etfi Seuerus ante
Luput Seueri nulli prxlio interfuerat * Albinus nobilitate dC doctrina antecellebat : altet
dux ab Albino fcientia rei militaris, &C peritia ducendi exercitus potior erat» Accidit pn°'
uittus. re pugna, ut Albinus Lupum uinceret unum ex ducib. Seueri, eumq? eum
magno militum numero interficeret . Sed genus alterius pugnae uariu fuit;
nam cum primo fimflrum cornu Albini uiclum profugifTet, eosqj infecut»
Seuerianifimulmagno impetu fadlo trucidarent, atque eorum tentoriad*
riperent, milites Albini fj qui dextrum cornu tenebant, habebantep ante le
exeas foflas,tecfla ipfarufuperficie,ad eas ufep progrefsi,iaculabantur emi'
nus, neque longius progrediebantur : fed fimulato maximo timore flatim
retrocedebanqut hofles ad infequendum fe pellicerentud quod euenit.lra

Stratagema* ti enim Seiieriani,qubd illi paruamirruptionefeciflent, ac contemnentes
quod fubito fugiffent, impetum fecerunt in ipfos, rati campum qui inter tf'
tranque aciem medius erat,peruium effeteumep ad folias ueniiTcnt, cladem
grauifsimam acceperut.nam primi fracflis fubito rjs rebus qux fuerant in W
perfteie pofitx,in foueas incidunt : qui proximi funt, offendunt, & fupd'il'
los corruut: exteri dum retrocedunt timoris caufa, uidelicetimprouifo^'
tro uerfi,non folum ipfi impingunt, fed etiam nouifsimum agmen contui
bant,ita ut in maximam d>C cofufam phalangem compellantur.Fuithoriim,
8C eorum qui in foueas inciderunt, magna exdes equorum pariter atqj h°'
minum. Prxterea in ho c tumultu, qui inter uallem*erant et fof!as,fagittis tC'
Seuerircsgc- liscp transfixi concidebant. Quare animaduerfa, Seuerus cum praetoriani
M cohortibus ad opem eis ferendam uenit: tantum cp abfuit ut illos auxilio in

uaret, ut etiam prxtorianos fere perderet: ipfe quide Seuerus arniflo cqn°
in periculum uenit . Sed ut uidit fuos omnes fugere, flatim difeiffa chlamy'
de, diftridocp gladio in fugientes contendit, ut uel illi aff edi pudore reucr
terentur, uel ut ipfe una cum ijs occideretur . Itaque multi uifo Seuero coti'
fli terunt ac reuerfi funt : qui repente conuerfi, raticp fuos quifequebantub
hofles efTe, magnum numerum eorum pro Albinianis concidunt: poftuc'
ro hofles mfequentes fe in fugam conuerttint, atque ad extremum tj cClu*'
tes qui cum Lxto remanferant, reliquos alatere adorti,omnes confiem1^*
Lttircsgcft*. Nam Lxtus,quandiu p ugna x qualis fuit, fubflitit, circumfpicicns atq^ip^
rans utruncp peritura, fibiep reliquos utrinqj milites Imperiu daturos . Sed
pofleaquam Seuerum iamfuperioremeffe cognouit, tandem ad rem ag'
Seueri cruenta greflus, Albinianos confecit Jtatp Seuerus uidoria potitus eft.In hoc p^'
de Albino ui- lio exercitus populi Romanimagnam cladem accepit, quodutrinque to'
numerabiles ceciderint, ita ut uidlores magna ex parte hanc calamitate^1
lamentarentur, dum campu hominibus equiscp mortuis plenum uidct&rt*
Pars enim iacebat multis uulneribus concifa , multi nullis acceptis uulner//
bus coaceruabatur ; tum arma difperfa at<£ abietfa cofpiciebantur: tantaq*

x

S E V E R V S.. 55>3

c°P*a Crat knguinis,ut In fluuios influeret. Albinus in atdem quanda A Ibimu morti

ad Rhodanum confugerat, quam ut fenfit feptam undicp cuftodia teneri, fibi eonfciuit.
mortem fibi confciuit, Non enim ea refero quae fcripfit Seuerus,fed ea quae Seueriinklbi-
uere conflat effe facfta .Is ut uidit corpus Albini ,uehementer fibi gratulatus num cru“™~
oculis linguae^, reliquum quidem iufsitabijcucaputautem mifit Romam,

. cruci affixit. His ex rebus cum perfpicuum fuit nihil effe inipfo boni prin
cipis,tum uerd multo magis nos populumcp per literas perterruit: quippe
flui potitus omnibus armatis militibus euomebat apud inermes omnem
jram,quam longo tempore ante in ipfos conceperatifed 6C nobis timorem
longe maximum fecit, cum fe Marci filium, & Commodi fratrem diceret, et
Commodo, in quem antea contumeliofus fuerat, heroicos honores daret. Scucrim Serit*
Nam cum haberet orationem in Senatu, extolleretcp Syllae, Marij St Augu tu oratio,
m acerbitatem ac crudelitatem, ueluti rem tutifsimam : modeftiam autem
& humanitatem Pomperj atq? Cadaris, ut rem illis ipfis perniciofam deprL
meret, ad defendendum Commodum pro cefsit, increpans Senatum,quod
immerito eum notaret ignominia .Pradfertim, inquit, cum plericp exuobis «
multo uiuant turpius.Nam fi graue fuit, inquit, quod ille iua manu feras oc- «
cideretrnonne unus ex uobis uir confularis, dC iam grandis natu heri & alft «
fluot diebus ante Hoftiarcum meretrice imitante pardalim publice collu* cc
debate' at gladiator erat Commodus:" quafi uerd ueftru gladiator fit nemo. «

Cur igitur, in quit, nonnulli ex uobis fcuta eius, galeas^ aureas, quas ille ha «
fuerat, comparanerutr1 Hac oratione habita, quanquauiros x-xxv.exfjs c«
flui) quod Albinum fecuti eflent,rei facfti erat, abfoluit, tjscp ufus eft no ali- tc
ter ate^ fi omni culpa caruiflent,hi erant ex primis Senatoribus:tame uigin Sulpicianus
tinouem uiroscapite damnauit, in quorum numero fuit Sulpicianus Perti damnatur .
ttacisfocer.Pofthaecbellum intulit Parthis, qui occupato Seuero in bellis ^Uwninfh-
ciuilibuSjfecuri Mefopotamiam ceperant, magnis copfls conducflis: cepifl tur Parthis.
fentep Nifibim,nifi Laetus eam, dum in lpfa oblideretur, coferuaflet:ex qua offlis duitas
urbe magnam gloria eft adeptus, prsefertim cum in^aeteris rebus ciuilibus d ^dJtb?rlm
publicis ac priuatis, belli paciscp temporibus optimus uir eflet. Poftqj Se^ ‘conferuata^cft
uerusNifibimuenit, aprum reperitmaximu, quimagnoimpetuequitem Aperimm! *
deiecerat ex equo,atcp interfecerat, dum is fuis utribus confifus, conaretur
ipfum conficere : tandem uerd a trigintamilitibus captus cariuscpad Seue-
mm perlatus eft.ParthiaduentuSeuerimimmeexpecffato,domumfuntre
uerfi. Praeerat tjs Vologadlis, cuius frater cum Seuero erat.Seuerus aedifica VologtfusVar
tls nauibus in Euphrate, in quibus nauigabat celeriter ( erant enim celeres thormdux .
naues,8c: optime inftrucflae propter copiam materiat, quam Euphrates dC fi*
mtimalocafuppeditant) omnia quat ab illis parata fuerant, itemcpSeleu-
eiam& Babylonem defertas celeriter cepit, ac paulo pdft Ctefiphontem, Seleuci* & B<*
fluam urbem diripiendam reliquit militibus , &C in ea caedem maximam fe- duitates 4

C1i,CCPltfl5 aperit i tum hominum ad centum milha. Vologadfum tamen n5 Seuero caP
5 lnfecutus, necp Ctefiphontem retinuit, fed tanquam ob id folum uenifl
e j ut eam diriperet, difcefsit coacflus ignoratione locoru &C inopia necefl
artarum rerum, reuerfuscp eft alia uia,qudd fcenum lignacp inuenta in ftipe
nore itinere cofampta eflent. Pars pedeftrts exercitus iter fecit ad fuperio-
em ripa Tigris:pars nauibus uetfta eft. Poft hxc Seuerus ut tranfijt in Me- Atrd ohfid™~
opotamiam, Atra, quae non longe aberant, fruftra adortus eft . Qtrinetiam tur'

Peraeq^ machina: ipflusexuftatfungmaenocp numero militum interfetfo, s euericrMi-
Jitl Iaucfl fuerunt. quamobrem inde caftra mouit, Dum autem bellum ge tat,

D d 3 reret,

V

J'

XIP,HIL. E’ DIONE

litlm CrifpM reret,iuflerat occidi duos clarifsimos uiros,Iuliimi Crifpum tribunum pr*4
c-b carmen Ver torianorum militum, quod defeflus belli laboribus, ac ira incitatus cecini
occi- rat carme Maronis, quo carmine unus ex militibus Turni, qui bellum cum
cUutr.iUud efi, /s^cnea gerebant, dolet nulla ratione magnum numerum hominum perire,
A eneidos X i, u£ urnus Lauiniam in uxorem ducat : V aleriumqj militem, qui Criipum
accufauerat, tribunum in eius locum defignauit, Occiderat praeterea Lxtu,
n°i C°^iux-^o$ u,r prudentifsimus , dC militibus charus erat* hi enim nifi Laeto duce

^tninuuUes ° ^negabant militaturos.Cuius esedis caufamimputauftmilitibus,quaficO'
inhumatdyin- tra uoluntatem luam id facinus eflent aufi: quippe ueram caufam nullam, ni
fietaq- turba fi inuidiam habebat , Comparato magno commeatu, paratiscp machinis,
Sternamur ca- iterum iii Atra exercitum duxit, Graue enim clTe ftatuebat, captis exte'
pis. ris, eam urbem iolam atque in medio pofitam refiftere.Itac^ in eam remmJ

laetus occifuu gnos fum ptus fecit, amifitep machinas omnes, praet er eas quas Prifcum fc
A trenoruobfi- pra fecifle diximus.Amifitpraetereamilites compluresiquippe etiam dum
<*10, pabularentur, caedebantur, impetum faciente in ipfos celeriter barbaro cy
quitatu Arabum, QC Atrenis longifsime iaeulantibus,telacp ita conrjcienti'
bus machinis quibufdam.utfaepefatellites Seueri profternerent. nam uno
impulfu bina tela emittebant, confjciebanturcp multa manibus SC arcubus
multorum ; fed maximum damnum intulerunt Seuerianis, cum propius ad
muros accederentimulto uero maius, cum aliquam eius partem diruiifcnt»
Naphtha. Tum enim Naphtha, quod ex genere bituminis eflfefupra didum eft, con<*
iecerunt in eos , quo machinae, militescp omnes quos*attigit, conflagrati'

Sdlis donctrid. _ _ ^ 4 o _ _ ?t

Milites nonpd lis donaria in eo oppido repofitaefle:fperabati°Arabas,ne ui capti redigi
rentSeuero. rentur mferuitutem,hiincthefaurum perfacile indicaturos. Sedunointet'
Syrorum in A~ jedo die poftquam uidet ad fe legatos ab Atrenis nonuenire, ut dediti
trenorum objt nem facerent, imperauit militibus, ut in murum ( quanquamnodu infla*
dioncmgru ratlIS fuerat ) irrumperent.Cui dum nemo ex militibus Europae, qui poi'
Jtr*gcS' rant aliquid perficere, parere uoluir, Syri coadi pro illis irruptione facere,

magnam cladem acceperunt .Itaqp Deus urbem liberauit,qui per Seucruni
reuocauit milites, cum poflt:ntmipfamingredi:& Seuerum cupiente ean'
dem poftea capere, per milites prohibuit.Quamobrem Seuerus tam anxio
fuit animo 8C folicito,ut cum ab eo unus ex ducibus ipfius tantummodo pe
Milites E «ro- teret quingetos quinquaginta milites Europae, fecp finercliquoru periculo
pcepotiores. urbem capturum polliceretur, ita eundis audientibus refponderit: Vnde,
inquit, tormilites habebo C Id ab eo propterea didum eft, quod milites di'
do audientes non eflent. Cum autem tenuiflet illam urbe obfefTam fp&o
Seuerus paren xx dierum,uenit in Palaeftinam,ac Pompeio parentauit : inde profedusifl
tauit Pompeio. Aegyptum, totam regionem uidit, occultasq* res in ea dC penitus abditas
Seueri in Acg> conquifiuit.Nihil enim fuit diuinaru aut humanarum rerum, quod ille non
< ptuprofettio. aluerit perfcrutari.'prteterealibros omnes in quibus arcana continentum
\ Monumentum quicp potuerat inueniri,fere ex omnibus adytis fuftulit, Claufit monutfi11
Alexandri, tum Alexandri, ne quifquam corpus eius uideret in pofteru, ne ue ea qn?

in ipfo feripta erant, legeret. Quae cum ab eo fada fint,mihi non eft necefle
feribere cetera quae ad Aegyptum pertinent: quanqua ea qua: de Nilo ha'
beo multis rationibus perfpeda atque cognita, iurepoflum referre. Is cx

monte

i uuuaLip ucev. ucua us ipecxaDac cx uiperiore loeo.cram autem pars alit]1**
muri corruiflet extrinfecus , uellentcp cuncti milites promptis animisreli'
quum inuadere, Seuerus prohibuit neid facerent, iufsitcp palam ubitp cane
re receptui, propterea quod magna erat ODinio,grandem nminnm dCSo

S E V E R V S. 55>*

fftonte Atlante certo fluit, qui mons cft in Macemimde,no longe ab Ocea * tnontc

no, qua parte Ipedat ad occafumSolis:mons efl: longe omnium altifsimus, Atlante ortum .
quem poetae ob eam caufam columna coeli eflfe dixerunt: nam ad fummum hsbch
eius uerticem nemo afcendit unquam , nccp culmina uidere potuit, quam'
obrem plenus efl: perpetuis niuibus, ex quibus aeftate magna copiaaquae
cmittitjcum alio qui ad radices undicp paludes habeat, quae tuc multo fiunt
niaiores,augeturcp Nilus,propterea quod fons eius cft, ut ex crocodilis,cg
teris™ quamtrobiqj nafcuntur, conijcitur. Necp uerb mirari quifquam de'
etjfinos ea diximus,quae funt a ueteribus Grxcis ignorata. Nam Macem

nug propter Mauritaniam inferiorem habitant, multicp exijs qui illic bella
?erunt,ad Atlantem perueniut:fed de his hadenus. Interea Plautianus, cu p Uutunipre»
jus erat apud Seuerum maxima autoritas,qui<^praefecfti poteftatem habe-' fttti nutrici*
kat,erarcp omnium hominum potentifsimus,morte affecit magnum nume *t$ crudelitati
rum priuatorum hominum,& optimatum. Is erat homo inexplebili cupidi
^te: omnia enim petebat ab omnibus, QC capiebat omnia, nullamqj gente,
nullam duitatem reliquit, quam non praedaretur: cumcp eunda diriperet
undequacj3,ea congerebat domum fuam, multocp plura munera ab omni-
bus adeum, quam ad Seueru mittebantur. Poftremo equos Solis tigribus zquitigribm
«milimos ex infulis maris rubri, mifsis Centurionibus furatus eft.hocenim perfimH .
uno infinitaeius cupiditatem uideor oftedifle. Qyan qua QC illud addendu
nictetur, centum ciues Romanos nobiles uiros donu' ab eo excifos efle, id Centmciues
quodnemo noftruante quam ipfemoreret, intellexerat. Quibusexrebus cxciJUvku-
f>ercjpi poteft, quanta fuerit hominis peruerfitasatc^potentia^Exciditaut tiano.

°nlolum pueros &adolefcentes,fedetiauiros, quo rfi nonnullis uxores
fr^nt:idcp fecit, ut Plautilia filia eius, quam poftea Antoninus uxore duxit* P UUtiUd filis
naberet magnu Eunuchoru famulatu. Nos quide eofdem homines Eu nu- vUutianinu -
ch°s, maritos, patres, priuatos teftibus, exedos, dC barbatos uidimus. Ex Pfo Antonino .
fluo noniniuria dici poteft, Plautianu omnibus hominibus,atq3 adeo ipfis Vkutidni mji -
fdneipib. Romanis potentiorefuiffe.Etenim preeter ctetera ftatua: ei mul hitceft*tua+
t0 plures SC maiores,quam illis,non folum in alrjs ciuitatibus,fea(etiam Ro
fj^necp tantum a priuatis ciuibus,fed etiam ab lpfo Senatu collocat^ funt.

fortuna eius iurabant eundi milites ac Senatores, prdcp eius falute pu-
bficefupplicabatur. In caufa harum rerum fuerat potifsimum Seuerus, qui
edtapermiferat omnia, ut ille Imperatoris,ipfe praTedi loco eiTet. quio
qu^ enim diceret, aut ageret Seuerus, id ille perfpedu habebatrarcana ue> vluutUni filis
*,° ^Eutiani fciebat nemo. Huius filiam Seuerus filio fuo in matrimoniu de Scueri\fiho ms
lt> pofthabitis multis uirginibus nobilifsimis atep pulcherrimis, ipfumcp trimonio copu
«utianum defignauit Confulem, quem fere cupiebat fucceflorem Impe- 1aU *
nl relinquere. Nam ita de eo fcripfit in epiftola quadam: Virum diligo ,

|IC cupiam eum mihi cfle fuperftitem : patiebaturq? illum recipi in potio-
^ iu er foria, rescp ad uidumneceflarias meliores habere, QC copiofiores;

^aque cum aliquando Nicseae,quac mea eft patria, mugile poftularet, quos N ic<es putris
fe axilJ10s fUe fert lacus, mifit,qui a Plautiano peteret, acceptumqj ab eo ad Dionis»
S,ei/rrent* Quod fi ad comminuendam eius potentiam uidebatur norf,
ter ^ acerc5tarnen his contrarijs, muitocp maioribus dC clariorib. rebus cae
Srot°mnia 0!3^curabantur . Quocirca Tyanis cum Seuerus Plautianum X'
feqi/T^111 ul^taretJmffites Plautiani non fiint pafsi eos qui Seuerum con- p Uutism Sra
ro\. f bantur,una ingredi . Et quidam cum adiones haberet, iuflfus a Seue- uero longe p q*
eiiet odo(us,ut aliquam adionemmtederet, Non poflum, inquit, tentior .

Dd 4 nifi

XIPHIL. E' DIONE

mfi Plautianus mihi iuflentradeo potentior erat Scucro in rebus omnibus,
I ulU Augujla. ut etiam apud eum Iuliam Auguftam femper calumniatus fit, &C in eam, ac
de matronis nobilibus tormentis quaefiucrinque dum ob eam caufam pht'
vUutunilu- lofbpharctur,6^tempus cum Sophiftis trafigeret,Plaurianus homo profu*
xm et ebriet as. fa luxurie uomebat in conuiutjs,quod nihil pollet propter cibi trinio; maxi
mara copiam concoquere, puerisqp ac puellis non line magno probro uto
barur,cum tamen uetarct uxori fute,ut neminem alpicerctviiecp fineretullo
padlo,ut ab aliquo,neab ipfo quideSeuero,autIulia cofpicerct.Perid tem
Certamen mu - pus facftu eft mulieru certame,in quo tanta couenerat multitudo athletaru,
herum, ut miraretur omnes, quemadmodu eosftadium caperet. In quo certamini
Lrx nemuhc- cum mulieres crudelilsime pugna uilTent, effentep obeam caufam caeteras
res gUdiato - nobiliisimas foeminas couidjs confecftatg,cautu eft ne qua mulier ufquain
ri/s munenbus reijqUjj tempus munerib.gladiatorijs fungeretur. Cum igitur eflent ftatu&
sfaUuPku c°P^ures Plautiano (oportet enim res geftas exponere) Seuerus ini'

l*tuni U' CIU0 amm0 ferens tanta ftatuaru multitudinem, collare quafda ex ijs cepit*
Qua de caufa rumor fuit in plerifcp diritatibus, ipfum Plautianu oppreflum
elle,^ penitus interqlfe, multicp ftatuas eius c6ciderunt,de quibus poffea
KxeiusCon- fuppliciu eft fumptu. Fuit in coria numero Racius Conftas,uir darifsimuS>
stans, qui Sardinia: praeerat. Quaru reru ego mentione feci,proptcrea quod cum
orator, qui Conftante accufauit, multa dixillet,atq} illud in primis.Coelum
ruere citius pofte,quam Plautiano damnum a Scucro inferri: quibus rebus,
atqj ijs qux funt eiufdcm generis, dicente illo, fides haberi poterat merito'
VlautUni cumcp Seuerus audacfter nobis, qui una iudices eramus, confirmsfter,non
mors, polfe ullum malu ab fe Plautiano accidere, no tamen perpetuo floruit Pbm
tianus , fed intra annum occifus eft, cuh&aeqj ftatua: ipfms difsipata: funt*
Cctusingcns. Ante quam autem id feret, cetusmaximus appulit in eum portumqucnt
Augufti efte dicimus,in eocp captus eft. Cuius ceti figura introducfta in ani'
Prodigia, phitheatrum, tanta fuit, ut quinquaginta urfos caperet « Praeterea cometes
Romae permultos dies uifus eft,fuitq? opinio eum magnu aliquod malum
Congiarium Sc portendere. Interea Seuerus poftquam attigit decennium principatus lui,
ucri. congiario populo, prtetorianisQ; militibus dato, eis tot aureos, quot annos

imperauerat, dedit. Quam ob caufam Obi mirum in modum placebat, eum
reuera nemo unquam fimul tantundem cis dedilFet . confumptum enim i*1
Quinquies mil ea largitione bis milites fefterrium. Eodem anno celebrata* funt nupti£ A n
le myriades tonini filij Scucri,& Plaunllae Plautiani filice . Is tantu fi lix fua: dedit, quam

druch. tuni reginis qmnqiiagintafatisfuilfct.qua: omnia perforfr uidimus copOr/
pLutiU*<*r tari in Palatiu, in quo nobis epulum datu eft regio & Barbarico apparatu*
Antonini mu Aderant enim cpuIfreruomnm,quib.uefci homines folent,multacp in h»*
SoefacuU coc^a3mu^ra cru^a3 nonulla etiauiua cepimus.Tum edita funt uarialpe# a/
p cula propter reditu Scueri, dC decenniu principatus eius,actridoriasqu^

rcportauerat:in quibus fpetfaculis apri fexaginta Plautiani inuicc certau*'
runt,ut erat mandaturcaefiarq? funt aliae permulta: beftfte, atep in primis e\&
Crocotapri - phas & crocota.Id animal eft Indicu,actum primum, quodiciam, Romam
mumKom. deiuetftueft. ColorciuScft leaena? permixra: cumt/gri:figuraquodamoua

ex cane &C uulpe conftat. Earum receptaculum amphiteatro tedificatit erat
inftarnauis, ita ut reciperer quadringetas feras, eafd em cp fimul omnes t
deret: qua ex naui fubito diftoluta exilierut urfi,letente, pantherae, ftrutht 0/
Vijfoncs. nes, onagri, biftones, quod genus boum eft patria QC afpecftu barbarum*
Itaq? feptingentae ferae, manfuetaeue beftiae fimul concurrere, dC P

D

5 E V E R V S. 55>r

iodi uifa; fuft t O ccifis enim fingulis diebus centum, pro numero dierum fe
i torum, qui feptem ferunt, fep tingetee funt occifae. Per eos dies reiplenduit
in monte V efuuio ignis maximus, in eocp tanti mugitus extitere,ut Capua Vefuuij incen*
u audirentur;in qua ciuitate ego, quoties moror in Italia, habitare foleo.
nam cum locum mihi delegi certis de caufis , fed praeferam ut haberem o- P lon Menter
cium,quoduacuus ecurismoleftijscp Vrbis,infcribendahachiftoria con- "ubitabAtCd*
umerem, V idebatur igitur ex ijs quae in V efuuio acciderunt, quandam re-
tum commutationem fore , quae in Plautiano paulo poft eft facfta . Vere e^ PUutwm.
nim Plautianus magnus, uel fummus potius erat,ita ut populus aliquando
«iceret in Circo, Quid tremis c' cur palles ? tu quidem certe plus quam tres
«npofsidesdd eifcilicetnon dicebatur,fedalteri.Significabant autem tres
uuoSjSeuerum cum duobus filtjs, Antonino dC Geta . Pallebat uero Plau- Antoninuicr
tianus Qc tremebat femper,cum propter rationem uicftus quam inftituerat, Geu fttj Scuc
tum propter fpem meturnq* futuraru rerum in quibus erat . At horum ma-
gna pars uel latebat Seueru:uel fi fciebat, ea fe difsimulabatfcire. Sed poft-
quam G eta frater moriens fignificauit Seuero omnia quae Plautianus age- Gcufratcr St -
bat, (quippe illum oderat, nec metuebat amplius )Seuerus Geoeftatuam ucri.
cxxreinforo pofuit, defqtrp habere Plautianuin tanto honore, magnacp Gcu flatu*
exparte potentiam eius comminuere cepit. Quas res molefte ferens Plau-
tianus, Antonino, quem ante propter filiam fuam quae ab eo minus honori ^IdutUni coti -
ce tractabatur, oderat, infenfus atep inimicus fuit, quafi autori iftius igno- A"tomm

^niar fec^ cd eo gefsitacerbius. His rebus permotus Antoninus, iratuscp Us atWc

uxori rceminae impudentifsimx,atq3 ipfi Plautiano, qui non folum conqui ° mu
e ^t omnia quae Antoninus ageret , fed etiam eum molefte increpabat in
*ebus omnibus, ab eo fe uindicare 8£liberareftatuit. Itacp perEuodum edu ^odrn,
catorem iuum, Saturnino Centurioni alrjscp uiris duobus itidem Centurio
Uibiis periuafit, utrenunciarent Seuero iuisilTePlautianum decem Centu¬
rionibus, ex quorum numero effient ipfi, Seuerum cum Antonino occide- *

re*Id Centuriones faciunt, reritantep literas Seuero, quas aiunt feob hanc
caufam a Plautiano accepiife.Haxrftatim peractis fpectaculis, quae in Pala
ti0 fiebant HeroibuSjdimiflbc^ populo, cum efletccena: tempus, acta funt;
quibus ex rebus commentum argui facilime poterat. Neq3 enim Plautia-
nus aufus fuiflet decem Centurionibus fimul, necp Roma?, necp in Palatio,

Uo die, aut hora quicquam tale praecipere, praeferam per literas : fed tamen
uifumieft credibileSeuero, propterea quddfuperiore nocte uiderat per Scucrifomniii
quietem Albinum uiuere,fibi® infidias parare . Itacp Plautianum celeriter
tanquam ob alias caufas accemiufsit. Qui eo modo uehit,uel potius mors
djuinitus ita denunciata eft, quod mulx quae currum eius agebant, ceci-
eriIK in Palatio ♦ cum ianitores qui erant ad cancellos , eum folum intrare
^er!^fiflent, prohibitis rjs qui confequebantur , ut eundem comitibus Se-
^eri fyanis fecifte fupra diximus, cepit habere rem fufpecftam, pertimi- Scueriad Vku
mere:tanien quia nefeiebat quomodo retrocederet, ingreditur. HicSeue- ^num oratio.

cum eo loquitur perhumaniter. Qiiid enim, inquit, tibi uenit in mentec'

Flc,rqiIam0brem nos uoluifti interficerer' Dum ei poteftatem refpondendi p hutknm ob~
ad 5P3ratc£ fie ut defenfionem eius audiat, Antoninus Plautiano neganti, truncatur . J

Demilr t C \ 0l ab°nem Seueri,fa*cto impetu gladium abftulit,eumcp pugno Vlautiattipili
rerS?Isit‘ Volebat Antoninus Plautianum fua manu occidere, cumisdice adiulim P Ut*
inte fi mC pTrxueni'ftffed prohibitus a patre, iufsit uni ex famulis, ut ipfum tillmq-defc.
«iceret.Interea quidam exijs qui aderant, pilos exmento eius euulfos, ™»twr.

Iuliae

c

59« XIPHIL, E‘ DIONE

Iuliae Plautillaeqj qute tum fimul erant, attulit, antequa aliquid audiument.
Vos uero, inquit, ueftrum Plautianum uidete . quadres alteri fuit moerori,
alteri folatio . Itaque Plautianus noffra memoria omnium hominum p°'
tcntifsimus, quem magis quamipfum principem metuebant omnes, qui'
quefpe multo maiore elatus fuerat, a genero interficitur, ecp Palatiopt°'
SeuerUdVct- rjciturin uianv.quanuis elatus tandem iuffuSeueri,& fepultura afieaus
tres cofcriptos fit, Poff haec Seuerus Senatum conuocatin Curiam, neque tamen PlaU'
oratio, tianum criminatur, tantummodo deplorat conditionem humani generlf>
quod fummos honores nonferatiaccufatcpfe, quod illum tanto honore oc
beneuolentiaprofecutuseifetjdein eos qui confilium &infidiasPlautiani
indicauerat, omnia referre ad nos iubet,eiedf is e Senatu rjs qui minus erant
neceffarijjUt dum nihil exponeret ipfe, fenon magnam fidem indicibusha
bere offenderet. Venere multi in maximum periculum Plautiani cau&flO'
C oeranus, nulli etiam morte affedf i funt . Coeranus quidem cum fe amicum Plautiani

effefemper diceret, ut pleric^omnesfolentfortunatis hominibus, eos qu*

” primi ante aliosuocatiPlautianufalutatum uenirent, comitari folebatuiq*
ad poffremas fores:qui cum etfi Plautianus non comunicabat fecreta con'
filia,tamen quod medius inter utrafep fores morari confueuerat,licetPlaU'
tiano foris eifet, tamen ceteris intus efTeuidebatur,ob eam cp caufamtnag1*
fkutUmfom - fufpecffusfuit. Augebat fufpicionem, quod cum Plautianus uidiffet in f°nl
mm. nis paucos pifces , dum eTiberi exirent, ad pedes fiios accidere, refpondrt
eum terne mariscp imperium habiturum. Itaqp relegatus in infulam, fepttn1
annos fuitrdeinde refti tutus, primuscp ex Aegyptijs hominibus cooptatu*
in ordinem Senatorium, fadfus cftCoful, utPompeius, nullo ante geffotf*
Ctcilius Agri - giffratu. Carcilfus aute Agricola, qui in primis aflentatoribus Plautiani ha'
cola Plautiam bebatur, quicp nequitia ac libidine nemini fecundus erat, capite damnatu*
«jpntator. domum uenit: plenus cp uini refrigerati, poculum, quod ducentis milbbu*

UciUj Agrico emptum fuerat, allifittipfe fedfa ucna fuperid mortuus cff.San*

sJZniniu n,niIS q»0CP &Eu°duslicettunchonorcafrcdfifint,tamenab Antonino
'Enodus P°^ea ocaflfiint. CumcpriosEuodu decreto ornaremus laudibus, Scuc'
S:ueri contrd tus uetuit his uei bis, Turpe eff, inquit dd de uiro CaTariano in ueffris decrf
tuedum ditte tls ^criPwni inueniri.Necp enim finebat hunc Seuerus, neqj reliquos C&*
mm. rianoslibertos iniuriam facere,aut infoletes c (Te. Cum qj bene ob hanecaU'

fam audiret,ipium aliquando collaudauit Senatus, ac magno edito claniO'
re, Omnes, inquit, re<ft£ faciunt omnia, propter ea quod tuiuffiisimeimpe,/
VkutiUd Li 'pa ras. Piautilla autem Plautusqj filtj Plautiani tunc incolumes euaferutjin^1'
ram relegatur, param relegati,licet fub Antonino poif ea interfcdf i fint,uixercc$ calamis
featqj in maximo metu &dnopianecehariarurcrum.Tum filtj SeuerijAfl'
Antonini cr toninus & Geta Plautiano tanqua pxdagogo liberati, cepere omnia Pr0
Geta licentia, libidine agere, mulieres dedecore afficere, pueros uiolare, inique colligere
pecuniam, gladiatores atq? aurigas fibi focietate deuincire^ecpinuie*^1
i m itari pro p ter fadl o rum fimilitudinem,& tamen inter fe contrarrjs ffudjl*
difsidere . Nam ficui unus eorum fe addicerer, alter aduerfariu eius prerm5
eEgebatrdenitp cum exercendi caufa de curribus, quos agebat equi parm»
Seurri Impera certarent inter fe, in tantam contentioneuenerunt,ut Antoninus cxtlirrtI
toris crudeli - ceciderit, ac crus fregerit. Interea^euerus apertemultas cx des fecit,
QumtiUiVlau Pnmis Qjnri tilli Plautiani uiri n obilifsimi, qui erat unus ex primis Senat°'
tianimors . n^lTS : cumq3 iam eflet grandis natu, uiueretcp ruri, nec quicqua quaeret^

aut faceret curiofius,tamen calumnia non effugit, fublatuscp eff, Hic paUS

% , S E V E R V S, W

quam moreretur , , poftulauit,ut ea qux ad fepulturam fuam fajndudu
coparauerat , ad fe perferrentur . Qiiac poft qua uidit uetuftate confumpta,
Qind hoc rei eft* inquit, ita ne cundati fumus ? deinde facffo facrifido, ide
inquit, Peto a dijs immortalibus, quod Adriano Scuerianus optauit. itacp
tnterijt.Poft edita funt ccrtaminagladiatoifiMn quibus praeter alia, decem
frgres fimulconfoflfe funt. Poft hxc exitum habuerunt ea quae ad Apro-
inanum pertinet, fane auditu perquam admirabilia.Accufatus eft enim,dfi
erum olim fuiiTe, nutrice eius uidifle per quietem eum regnatum, ipfumcp
ob eam caufam Magicis artibus ufum efte. Qpamobrcm abfens ( prseerac
cnirn Afiae ) condemnatus eft.Cumcp legerentur in Senatu, qux quaeftio-
nes m ipfum effent babitx,fcriptum muenimus, interrogatos fuiiTe eos, de
quibus quaeftio habebatur, quis narrauiiTet fomnium C quisue audiuiiTet f
atc£ unum ex i)s refpodiflfe cum alia multa , tum uero fe prjeterea Senatore
quendam caluum quafi per tranfennam afpicientem uidifle . Id ubi nos aii-
diuimus,ualde coturbati fuimus.necp enim ille nomen cuiufquam dixerat,
'nc$ Seuerus fcripfcrat . Hoc metu correpti fuere etiam ij qui nunquam A-
pronianum couenerant, neqj foliim calui, fed etiam recaiuaftrr.noftrumcp
latis confidebat nemo, nifi ij qui ualdc comati erat . Cumep illos eundi cir-
cnmfp iceremus, primo rumor erat hunc efle, mox aliu . Ego quide ( quam
quam eft perridiculum ) tamen non reticebo id quod mihi tum accidit.tan
tam mihi haec res attulit perturbationem , ut (fatim capillos mei capitis re-
quiiiuerim, eosq? manu attredauerim ; idemo* ab alijs permultis fadu eft.
n pnmis obferuabamus cos qui calui e(Te uidebantur, quafi in illos periem
Um n°(ttumrerj ceremus. idcp fecimus, an te quam legeretur illum Senato-
rem ^luum indutum fui(Te ueft e purpurea. Nam poli quam id recitatu eft,
Attines in Bcebium Marcellinumoculosconiecimus. is enim tum Aedilis
*uerat, ac maxime caluus erat Marcellinus (urrexit illico, &C in medium ue-
nit,Me uero,inquit,ille agnofcet,fiquidem uidit. Quo facfto a nobis collau
^ato, index introducitur, tacctcp diu praefenteMarcellinOjCircumfpiciens,
agnofeeret: tandem obferuato nutu cuiufdam obfcuro, Marcelli-
num refpicit, ipfiimcp efle ait . Hic igitur Marcellinus , quod homo caluus
^ifus eftet quafi per tranfennam afpicere, educitur e Senatu, lamentatur^
niaxime.Cumq3 tranfiret per forum, noluit procedere longius, fed ibi filrjs
quatuor quos habebat falutatis , orationem habuit miferabilem : Hoc
inquit, magno me dolore afficit fili) charifsimi, quoduos fiiper^
tues relinquo : dein capite truncatus eft ante quam efletrenun datum Se-
lrero> eum codemnatum efle» Huic autor mortis fuit Pollenius Sebennius,
<-'uius miuriatam atrox non potuit impunita difcedere . Cum enim deditus
aci, uPpficiumfui(Tct Noricis a Sabino, quorum praffieduram no bene ad-
^iniftraifet;, magno dedecore affecftus eft. Nos quidem ipfum abiccffuad
pe es S^fupplicem iacereuidimusrpertjfletcB mifere, nifi ueniam per Afpa
a^d PatriILIm ffium impetrauiflet. Hic mordacifsimus omnium hominum
cis 1<ia?s(musPlIltffi0(ef5atep omnes homines contemnere, gratificari ami-
,u (uimicos. Feruntur eius multa falfa & urbana dicfteriafei multas,

que acieo inipfum Seuerum. ex quibus eft illud, quod cum Seuerus aferi-
^ us eilet Marci familie, ita ei dixifle fert, Gratulor, inquit, tibi CaTar, quod
^ lnueneris ; quafi ante patrem non habuiflet propter ignobilitatem

ODlcuriUtem generis . Sub id tempus Bulas homo Italus comparata ma
excen torum latronum in Italia, biennio maximas prxdas fecit, Im p era-

toribus

GUiUtoriA
certamina.
Aproniani ac-

natio .

Calui kperictf
io.

& orbi ut jMUr-
celhnut Aedi¬
lis caluus.

VoUenius Se *
benmus.

Scomma in Se-
uerum .

B ulas fimofm
latro.

<$oo XIPHIL. E' DIONE

toribus,totcp militibus prxfentibus;cumcp illum pcrfequerentur multi, Se/
uero ipfum itudiofe diligenter^ *nueftigante,uifus non uidebatur,nonin'
ueniebatur inuentus, deprehenfus no capiebaturndcp maximis donis per/
fidebat homo magna prudentia proditus . Intelligebat enim no folum qui
Roma exirent, & qui Brundufium nauigarent,fed etiam qui, quales ue, $
quothomines edent, &C quantas facultates haberent . Ex quibus nonullof
dimitteba t ff atim, aCcepta aliqua parte eorum quae habebantrartifices rem
nebat aliquanto tempore, ut eorum opera uteretur, eosqj deinde datis nni
neribus dimittebat. Cumcp duo ex praedonibus ipfius capti filent, eoscp
non multo tempore pbftad beftias damnari oporteret, ipie ad cuftodecaf
ceris uenit, fimulauitcp ie regionis praefedlu eiie, ac paucis eiufcemodi ho'
minibus egereutaque fuosrecepiracliberauit.Deinaccefsitad Centurio^
Bulasprtdo- nem,cui mandatum erataSeuero uthos prxdones tollcrcnapud eum,tan/
nes captos cx quam alius fit ipfe,fe acculat, promittite*} ei, fi iequi ucJ/r,fe latronem in m*
urccrclibc- nus daturum ; p 6 ft eundem in uallem cocauam dC faxofam ducit, tanquam
% rat. ad Philiccm capiendum ( nam id Bulse cognomen erat) ibi hominem fad

le comprehendit, eocpfa dio confcenditin tribunal, accepta ueftcmagiftra
Seneri ccntu- tus:tum adfe Centurionem uocat,eicp radi caput iubet:Nuncia, inquit,
rio a vhihceca minis tuis, ut lpfi feruos iiros alanr,neiatrocinentur:habebateniin compbi
ptus aftute,ra- res Carfamn6s‘,partim exigua mercede cortdudlos, partim nullo certo
fus ad imperax pendio.Hxc dumfigillatim cognofceretSeuerus, ftomachabatur, quod
torem remitti cum aliorum opera hoftes in Britannia uinceret, ipie in Italia latrone infe'
fur. rioreffet. Ob hanc caufam mittit tribunum ffipatorum cum maerno eqU<'
tum niimero:eicp,nifi latronem adfeuiuum adducat, grauiter minatur. Tr*
P bilicis in p api bunus ubi intellexitlatronem cum aliena uxore habere c6fuetudincm,tniJ
niattum dide / lier i per uirum perfuadet,ut fe fecuro animo iuuare uelit. Itaque latro hui115
rim> & mors, mulieris ope in fpelunca comprehenditur.Qui cum poftea interrogari
a Papiniano prxfcdlo pretorio, cur latrocinium fcciftct,itarefp6dit: Et ttf»
inquit, cur praefecffus es ^Tandem uerouoce prxconisipfe beftrjs ob i&
dius, turbaq? reliquorum prxdonum difpcrfa eft, quod tota uis fexcertf0'
Vrofeflio Sene tum in ipfo repofita effet.Poft haec Seuerus in Britannia cum exercitu pr0/
riinBritdmd. ficifcitur, dum filios intemperantes eiie, &C legiones nimio ocio affluent
Siderum wflu - corrumpi uidet,idq5fecit,cum fciretfe inde non cfle reuerlurunuquod
xus* ximecognouerat exftellis3fub quibus natus erat. Id enim in laquearibus
xdium que erant in Palatio, in quibus ius reddebatjfcriptum reliquit^3 llC
ab omnibus, praeter eam partem quae ad hora, ut aiunt, qua natus ell ct,fpc
dlabat, horofeopus Graecis didla, uideretur. Eum enim urrobique non ep'
Vrodigiu Scuc ■- dem modo infculpfit.Iamcp idem audiuerat ex uatibus . Nam fulmen ifl
n morte pr<e- tuamipfius,quaead eam portam collocata erat, qua exercitum eratedudfi*
cedentia. * rus,quxcp fpedlabat in uiarn, qua illuc itur, cecidit, trescp literas de nomin^
eius deleuit. Itaque Seuerus, utprxdidlum fuerat a uatibus, reuerfusnp11
eft : fed tertio anno poft difcefsit e uita, cum grandem pecunia colleg1^'
Tniogcnera Cxterum Britannorum duo funt prae fer tim genera, Calcdonij,&' Vixi*
Britannorum, nam exterorum nomina ad bos fere referuntur. Incolut iVlaeataeiuxta
Britannorum murum, qui infulam in duas partes dimdinCaledcnrj poffc illos funt. P° *sl'
uUtiu, ritus ac ^ent utr,qUe montes afpernmos, & fine aqua:itemcp campos defertos,p]c
mor€S' noscp paludibus : quodep moenia non habent, nec urbes : agrosnullos cO'
lunt:de praeda &C uenatione,frudIibuscp arborum uiuunt.nam pifces,qv°^
rum ibi maxima eft & innumerabilis copia, non guftant. Degunt in

)

S E V E R V $. 6oi

njsnudi& fine calceis : utuntur communibus uxoribus, lib ero sep omnes
S 1 1* ^Puc^1(?s populus magna ex parte principatum tenet : latrocinans
turiibentifsime : militant de curribus ; equos habent paruos di celeres:pe-
dites currunt celerrime : dum ftant, firmiisimi funt . Horum arma funtfcu- 'Britannorum
tum,onraftabreuis, in cuius inferiore parte pomu efl: ex aere, ut, dum cocu- armatura,
tuur, hoftes fonitti perterrefaciant» Pugiones quoqj habent : fed in primis
*amenio frigus' que, ac labores omnes perferunt» nam merfi in paludibus
capite tenus, permultos dies inediam faftinent: iniyluis aurem, corticibus
?tc£ radjcibus arborum aluntur.Certum cibi g,enus parant ad omnia, quem simili cibo utu
^ceperint, quata unilIS fabe magnitudo, minime cfurire aut fitire folent. tur Turcatno-

j 1 um l§lf«r Britannia infula talis fit, incolas huiufmodi hab et.Eft enim infu ftro tempore.

quod conftitit illis temporibus,ut fupra dicfhim eft.Ea patet in longitudi E nhnnulon-
nem ad millia pafiuum d c C c x c l : in latitudinem , qua parte latifsima eft, &Utido cr lati-
c clxxxix : qua uero parte eftangufhfsima, x x x vi i . Huius infulas tudo '•

Pars Paulo minus quam dimidia nolira eft : quam Scuerus cum udletom- SePtcm miUu
nem in fuatn poteftatem redigere, ingreflus efl: in Caledoniam, eamcp dum IFduFftadia'
pertranfiret, habuit maxima negocia, quod fyluas caederet, & loca altaper- DuotninIit ^
joderet, quodq$ paludes obrueret aggere, di pontes in fluminibus faceret. cenU decefia^
JNulium enim praelium gefsit, neque copias hoftium inftrudtas uidit,a qui- ^ia.
us proponebant confulto oues bouescp,ut cum ea noftri raperent, ac lon ccCMaiU.
gc de uia declinaren t, facile opprimerentur» Ad haec noftris aquae ualde ob- Caledonia.
Clant,difperflscp infidis parabantuncumcp non pollent iter facere, occide- Seneri imperd
anturafms,utneab hoftibus caperentur. Itaque mortui funt e noftris ad torum Brttatt
quinquaginta millia.Necp tamen delfitit Scuerus, quouiquead extremam niarcsgcjl*.
lnlula uenit,ubi diuerfum, quam apud nos fit, curfum Solis, itemep noefliu
ac dierum, ceftiuorum atq3 hybernorum magnitudinem diligentiisime co-
Snouit,Tandem per omnem terram hoftilemuecflus (nam plurimum pro-
P^r imbecillitatem operta letficauehebatur ) reuertit ad focios3 Britannis Britannorum
ad foedus faciendum coacflis,ea conditione, ut non parua regionis parte ce cum s.ucrofce
^ent.Perturbabat eu Antoninus &folicitabat maxime, non folum quod dm.
ubidinofe di petulater uiueret,fed etiam quod perfpicuum elfet,ab eo, cum Antonini Ubi-
prinium daretur potellas , fratrem interfecftum iri , quodep iam ipfi Seuero do w PctuUn-
tefidias fecilfct. Exiluerat enim aliquando e tabernaculo , exclamans fibi a tia'

Altore iniuriam aflrerri.Hic erat uir omnium Caefarianorum qui cum Seue Cajlor.
ro e^?nb°ptimus,cui confiliaSeueri credita,^ cura cubiculi mandata erat:

P^lrocp fuere fubito pauci milites,qui ante ob ea caufam inftmcfli fuerant,

? quibus una conclamatum eft:at ij, quod repente uifus eflctSeuerus, capti Antonini inpa
rUnt,atqj in feditiofiores efl: animaduerfuiri,Praeterea cum ambo proficifce- trem impietas.
^entur ad Caledonios,iit armaab ljs caperent, di defoederibus colloquere-
t^e ^ . toninus xP^um Palam fua manu occidere efl; conatus. Nam cum for-
fecff^ir CntUna ( Seuerus enim, licet ei plant£ pedum, quae fanae non erat, seucrus e pedi
g^hon- cntjtameequo uehebatur) equitaretep pariter reliquus exercitus, bwlaborax.
p ium ^ptae inderentur, Antoninus equo refraenato magno filent?o
C gladium diflrrinxit, ut tergum patris percuteret: quod a>

nio UCr terunt !j qui firnul equitabant, exclamauerunt protinus,eoqp cla-
connPrtC?tUS Antoninus,fe abftinuit.Seucriis etfi ad clamorem eorum Seucri in Ant0
jbun f.r Sedium uidit,tamennullum uerbum fecit, fed perfetftis pro tri- ninum clcmcn-
ftorem^^r S neCeflarxkreuertit In praetoriu:ibi filium, dC Papmianu, di Ca tia.
m aci xe nocat : dein gladium in medio collocari iubet.Hic illum incre-

Ec pat.

4oi XlPHIL! £ DIGNE

pat,qti6d tantumfacinus cfletaufus committere,quodcpfocijs 8£hoftibus
uidetibus nefariu fcelus facere coftituiffentandem, Si me cupis, inquif,in-
terficere, hieme mterfice:nain'ta iam fundus fum,& fenex^&iaceo . Quod
fiidrecufas,auttimestuamanufacere,adeft tibi Papinianus praefedus, cui
iubci e potes ut me interficiat; nam is tibi, quicquid praeceperis, propterea
quod fis Impcrator,efficier.Hsec cum dixiftet Seuerus, tamen nihil filio no*
euir, quanquarr. fa?p e accufabat Marcum, quod Commodum non fufhilif
fet, ac crebro ipfl filio.feidfadurum minabatur* Sed ea Seuerus per iram di
cebat; erant enim ei fili] multo chariores,quam ciues : quanqua inhaeret
temni exfilijs prodidit,dum certo fciret quid ei eflet euenturum * Pofthaec
. defedio Britannorum iterum fada eft : quamobrem Seuerus conuocafis
Crudelitas Se* militibus,iufsitut regionem eorum inuaderenqatcp omnes, quibus occur'
ww. rifTent,interficcrcnt:idq^ pra?cepithis uerfibus*.

lliados.f. . - ixtiTis v7r<tnq>vy()icu7ruL oAiff§t>y}

cvt ivee yctstft ytirnf

Ktfoy\w7cc &s epvyv cunua ofaQgoy*

N emo manus fugiat uejjraspcedemfy cruentam ,

Non foetus, grauida mater c[uem geftat in alno,

Horrendam effugiat c ce dem.

Quo fado,quod Caledonij cum Mtcatis defecerant, coparabatfe, ut beb
Ium illic gereret. S ed dum inrjsrebus eflet,morbo extindus eft pridie No'
mn Smti. nas Febmarrj : traduntep hunc morbum nonihil ab Antonino effe audum*
Ante quam ,uerd moreretur, fertur ha?cliberis dixiiTe (referam enim ea qu$
didafunt,0neullo ornatu uerborum) Facite, inquit, ut coueniatinteru°s*
locupletate milites, ceteros omnes contemnite* Pofth^c corpus eitism^
re militari effertur a militibus,imponiturcR in rogum honeftatum m ilitum
& filiorum ipftus decurfione » Confecere in eum dona militaria ij qui nim
liabebannfiltj ignem accedcrunnofta in urnam fadam ex porphyro Iapidc
eonicda Romam perlata, $dn Antonianorepofita iunt. Fertur Seuetu5
lianc urnam paulo ante qusm decederet e uita, iufsiffe ad fc perferri; d^rt
contredafte,atcpita dixifle, ru,inquit,uirum capies,quem totus orbis teiv
rarum non cepit. Seuerus erat tardo corpore, fed tamen forti, quanquap0'
dagra ualde imbecillum feceratiprtetcrea acutifsimo & excellentifsimo^
gcnio,ftudiofus bonarum artium ; quarum fcientiam cum eflet cofecut^
confilio plus, quam uerbis poterat ; erga amicos gratus , inimicis grauifa'
mus; diligens m rebus gerendis,negh'gens in requirendo, quis feirno dej'
pfo haberetur ; auidus pecuniar,quam omnib, modis colligebar,niO q^°a
eius caufa nemini morte attulit* In iumptuparcifsimus erat;nouaa?dif^
extruxitjtietera reftituit;quippe Baccho & Herculi templum maximu *di
ftcauit. Etquanquam magnos fumptus fecit, tame multa millia aur eon^
Seuencontra reliquit . Criminarifolcbatincontinentcs,ob eamcp caufamlcgcs dem02'
mvcboslex. ctlls tulit, ex quibus quam plurimiinius uocatifunt* Ego quide,cumC°J]
machotum in ^ cffen^fnueni forfptum m tabulis, tria millia moechoru efle accufata*SeJ
muouta curn J2m pstici mortales eaiudicia exequerentur, cepit de rjsqvxrerene'
gIigcntius*Ex quo urbane in primis Argetocoxi Caledonij uxor,Iulie Au
B ritdtmttm. guffte.qua?ipfam mordebat, initis foederibus, quod ipfarimpudenter cum
liem facete di- maribus uerfarentur,dixiflefertur, Nos, inquit, multo melius explemus ea
dium in Roma qua? narurp poftulat necefsitas,quam uos Romante. nam aperte cum opm
m* mis uiris habemus confuetudinem;ijos autem occulte pefsimi homines co

ftuprafl*

^antonin. caracallvs.

uptat.idenim a muliere Britanna didum eft.Canerum Seuerus,cum pax &tm ittpacd
^ et3ita uita <nftituerat,ut haec omnia faceret.Primahiceius reddebat, poft umnditatuk
cambulabat, dicens audiens ue ea quaead Imperq utilitatem pertinerent:
em lu dicabat feparatim, mTi celeberrimus dies feftus effet, agebatcp m eo

n , _ — . HMiuvuMimiipoft meridiem equitabat, quantum poterat:

l b ' r exercitatl°nem corporis lauabaturuum prandebat folus, uel cum
1 .cnsJatis optare & apparate : poft prandrj tempus magna ex parte don
mire Cofuciierat.Excitatus ex fomno,perfequebatur rehquaun primis uer-
3 at«r in fttidio Graci &C Latini Termonis, cum interim deambularet. Sub
re Perumiterulauabatur, ccenabatqs cum Tuis domefticis ^familiaribus:
nam ex alijs conuiuam admittebat neminem, certiscp diebus tantum, ijscp
maxime neceilarijs fumptuofas ccenas faciebat. Vixit annos jlxv, menfes
1 x,<aIes XV: erat enim natus 1 1 1 Idus Aprilis. Regnautt annos decem &C fe
P^menfes odo, dies tres . In fumma ad eo fuit in rebus gerendis acer SC
tnduftriusjUt dixerit moriens, Agedum,fiquid nos oportet facere.

ANTONIN VS

c ullus.

CARA-

o s T mortem Seueri Antoninus totum Imperium obri
nuit .* nam etfi dicebat , id fibi eiTe cum fratre commune,
tamen reuera folus ftatim imperare cepit, diremitcp bel-
lum cum hoftibus,atq* regione cefsi't,&: munita loca de-
feruit.Domefticos fuos partim dimifltan quorum nume
ro fuit Papinianus prefedus prgtoriorpartim occidi iuf Papinianus
“fit, in quibus fuit Euodus educator ipOus , dC Caftor, u- pr^ftus pra>
Xor9Plautilla cum Plauto fratre eius . In Vrbc fuftulithominemminime torio-
quidem nobilem, fed tamen percelebrem eo ftudio,cui fe dediderat . nam Euodu s C<t-
Regium aurigam, quod eflet fadionis cotraria:, interfecit.Hic fenex mor ^.or> ^autl^9
fuus cft3poll:eaqua coronatus effet in plurimis equoru certaminibus, obtri autl1* occiji.
nuerat enim coronas dcclxxxii. quod ante cotigerat nemini.Fratrem Antonini in go
qiJ0<f uel patre uiuo uoluitinterficere: fed necp propter patrem tunc, neq$ tam fratre ma
poft in itinere propter exercitum potuit, apud quem ille charifsimus erat, g^ampietas*
ptaeiertirn quod facie patris fimilimus effet. Sed poftquam Romam uenit,

P ^ m quoq3 fuflulit. Simulabant hi mutuam inter fe beneuolentia, collau-
auantq? fe inuicem,cum tamen agerent contraria.Nec erat obfcurum,fo-
eut aliquod magnum malum exipfis exifteret.Nam cum effet decretum a
timatr’Ut ^r° cocordiautriufq5facrificarctur dijs immortalibus,acpraefer^
rata1P!lConcordi^:uidimaafacerdotibus eiusDexadfacrifiriumcompa Cocordia deas
nire C Pro^e^us e^ut f^cra faceret. Sed nec is facerdotes,nec illi inue facrificiainJU -

m «P&udem potuerunt : fed omnem fere nodem cofumpferunt, dum fe tuuntur .

diei d° C?ncImrcr*J> adeo ut facrificium fieri non potuerit : poffridieqj edis
*entur 1 ^ dedere In Capitolium , quos dum aliquot homines iftfeque- Prodigia quot

0cc - j J cornpraehenderut in foro, alterum poftea extra pomoerium Get* mortem

nus r ei uc* res ad Antoninum & Getam pertinuit. Statuerat Antoni- pratccjf erunt,

nus^atrefm 0ccfdere Saturnalibus, tamen nequiuit,propterea quod id faci
aniteltiusfuiffet, quam ut potuiffetoccultarfEx eo tempore complu

Ee

res

6 04*

XIPHII* B' DIONE

504* A i r n 1 m v ~

res eorum pugnas fada2funt,quafi mutuo fibiinfidiarentur, contrarr)sPr^
fidrjs collocatis . Sed cum magnus numerus militum atc£ gladiatorum
Antonini cm miforisefejdies atque no cies Getam cuftodireqperfuafit matri, ut
Gt x fratre dif jn thalamum uocarctmtin eo reconciliarentur.Eo Geta, qui matri con i
jttU. bac,ingreditur cum Antoninotpoftquam intus fuere,aliquot centuri -
Gc td in finii qui fuerant in infidtjs ab Antonino collocati, fimul in oetam impetum
mairis occidi- ciunt, eumcp, auiuifis percuflbribus ad matrem perfugerat, ac iamtjn
collo eius pendebat, adhaerebatep ipfius pedori atque uberibus, occi
lamentantem,clamantemcp in ha’Cuerba:Mater, mater, genitrix, g £nl /

fer opem, occidor. Itaque mater decepta, filium occifumnefarifemim

confpexiq eiusen eadem intra fua uifcera quodammodo, ex quibus ^
pepereratj recepit, nam ita fanguineperfufa eft,ut uulnus, quod lpia ac
pit in manu, nihili faceret. Neque nero lamentata eft, atit luxit interitu ^
Irfiquamuis immaturum, oblatumcp niiferabiUter (natuseratduosa.-^
annos, menfese# 1 x)fed quali foret in maxima foelicitate, ixtari **
coadaeft,ade6 uerbaeius,nutuscp,6^ color oblcruabantur.lcaqphun >
cum e flet Augufta, Imperatoris uxor, & Imperatorum mater, ne PrItia 51
Antonini fu- quidem licuit flere cafum acerbifsimum. Antoninus ftatim, quanquam
triciii# fucata fpCr erat, tam e ad milites proiicifcitur,exclamatqj perpetuo in itinere, co_
td milite* ora- tra fc fa(qam c{fe coniura tionem , fecp in maximum periculum uenine- ^
ti0‘ ubi murum eft ingrcfTus, Saluere, inquit, commilitonestiam mihi quidc ^

55 cctinuosmaximabcneficiaconferre.antequamenimaudircnt omniS)

55 eis tot promifsis conclufit,ut quod pium erat, intelligere non poflent,311
55 loqui. Ego, inquit, Ium unus ex u ob is, cup io ep propter uos folos uiucre,^
J> miilta uobis largiar. Veftri enim fiintthefauri omnes, optoep in primis una
55 uobifcu uiuere : fin minus, faltem uobifcu mori, nec enim aliter uolo,qu
in bello ex hac uita difcedcrc, quod ucl in eo mortem oppetere uirum
temvuel nufquam deceat. Poftero die in Senatu pauca dixitin eandem
53 tentiamteumep farrexiffet e fed e, affare tep ad fores, Audite,inquit,rem
” ximanvJt totus orbis terram gaudeat. Omnes exulcs rei fadi cuiufuisfcC'
Hxulcs rcfli- jens^ quomodocuncp damnati fint, reftituantur. Is cum exules hoc ®
tuuntur, ex infulis deduxifTet, prarilitiffetcp fecuritarcm nefarijs et damnatis hom,n
bus, eafdemnon ita multo poftrcplcuit, interfecit^ fubito exCacfari^15»
militibuscp qui cum Geta fuerat, ad hominum mulierum ueuiginti tej‘ia>
Vdpittianm fc- ut quifquein Palatio fuit.Caefi funt ex illuftribus multi, & maxime Papl^
curi per cujpta- nus, cuius interfedorem increpauit,qiiod eum fecuninterfeciflet,non gla'
dio. Cilone quoque qui ipfum educauerat,&T a quo multa beneficia acccp
rat,quic^ praefedus urbi fuerat patris temporibus, quem etiam patre
numero’ appellauerat, uita priuare uoluit : fed milites, quos milerat ut
interficerent, direptis uafis argeteis, uefte, pecunia, caeterisqj rebus eius 0
nibus illum cum fandalijs ( nam captus erat in balneis) & arnidum
fio ducunt uia facra,ut perducant in Palatium,eumcp ibi interficiat : tu^1
ftem eius difeindunt, & faciem percutiunt. Quod ubi plebs uidit.cc^0'
teScp urbis, tumultuantur . Horum pudore addudus ‘Antoninus, metu9>
eis protfeditlobuiam, ipfum que Ciloncm chlamyde contegit(nam &
c i ueftis militaris erat ) Nolite, inquit, patrem meum iniuria afficere, n°*
educatorem percutere.Dein tribunus, cui mandatum erat ut illum °cC1^
ret, ceteri c]3 milites qui una mifsi fuerat, mo rte affedi funt,propterea qu°r/:
ut dicebat, Ciloni fecifTent infidias;fed reuera propterea quod illum no

te

ANTONI N. CARACALLVS. 6pf

fuftuliffent. Neque uero mihi nunc eft neceflfe pereenfere numerando om- Antonini cru*
nes clarifsimos uiros, quibus ille nullam iuftam ob caufam mortem attulit, dditaf.
Qiianquam enim Dion, quod effent celeberrimi uiriatquenotifsimiillis
temporibus,omnesperfequiturnominatim:tamemihifatis erit dicere, eos
omnes3quosipficollibitu fuit, quoquoiure, quacpiniuriamorte affedos,
urbemcp Romam priuatam bonis uiris, cominutam SC quodam modo mu
tilatam fuiffe . Poft haec ex his caedibus animum ad ludos applicat, in qui¬
bus etiam multas caedes fecit. Nam ut omittam elephantum, Rhinocero-
teJ?* ^grim, Hippotigrim cxfas in Amphitheatro, quod parui momen- Batonis gladid
ti mt, gladiatorum fanguine potifsimum delectabatur: ex quorum nume- toritcertami -
10 ununi Batonem nomine coegit eodem die cum tribus certare continen na erfepultu*
eumcp occifum a poftremo affecit magnifica fepultura . Caeterum erga ra.
Alexandrum ita erat affectus, ut armis poculiscp fimilibus ifs quibus ille u-
*us fnerat, uteretur: ei'que complures ftatuas in caftris, atque adeo in urbe
collocauit, comparauitcp phalangem exfolis Macedonibus, in qua erant Antoninus Ale
nominum fedccim millia, eamcp phalangem Alexandri cognominauit . xandri mgni
Hf utebantur eodem armoru genere, quo uiuo Alexandro armati fuerant, in rebus beUi-
Hxc erant galea facta ex crudo bouis corio, thorax ex lino triplex, fcutum cis tmulw*
ex aere, lancea longa, haftabreuis, crepidae, gladius . Quibus rebus minime
contentus, fefe Alexandru Orientalem Auguftum appellauit, fcripfitcp ali Alexander' o~
quando ad Senatum, animu Alexandri in corpus Augufti introiffe,ut quo rientaUs Augu
niam illi fuerat uitabreuis,inhocuiueret diutius,Philofophos,qui funt Ari flas,
totelici nominati, tam magno eft odio profecutus, ut uoluerit libros Ari- Arijlotelici o-
Jtotelis comburere, atcp Ariftotelicis fodalitates, &C extera commoda quae &o habiti ab
^bebant in AI exandria,fuftulerit, criminatus eos, quod Ariftoteles caufa Antonino .
m°rtis Alexandri uifus effet . Curn^ haec faceret, ducebat fecum complu¬
as elephantos, ut in hac re Alexandrum, uel potius Dionyfium imitari ut¬
eretur. Igitur tanto amore profeqUebatur Alexandrum & Macedones, CaracaUiin
uccum aliquando tribunum militum Macedonem collaudaflet, quod infi Macedones
fuiffet in equum celeriter, interrogafletcp primo, cuias effetrcumcpintelle-
Stilet Macedonem efle,rogauit nomen : poft ubi audiuit Antigonum effe,

Su^fiuit ex eo, quod nomen fuiffet patri : utcp ipfum inuenit efle Philippo
Patre natum: Cuncfta, inquit, quae cupiebam, habeo : eumep ftatim clarum
addidit apud reliquas legiones , nec ita multo poft in Senatorium 5C prae¬
torium ordinem cooptauit. Alterum quocp,cui nihil rei erat cum Macedo N omine Ale -
tfiajquiq; magna fcelera commiferat,ob eacp reus facftus erat,poftquam in- xandri Antoni
tellexit Alexadrum uo cari, crebro cp accufatorem ita dicere i Homicida A- nus plurimum
cxander,dijs infeftus Alexander : perinde iratus eft, attp fi ipfe male audi- delc&atus.
tcttNifi, inquit, tibi fatis erit de Alexandro ditftum,perijfti.HicAntoninus
Alexandri amantifsimus,militibus comis a tqj humanus erat: reliquos om-
**es spoliare, depeculari, QC opprimere conabatur, atep in primis Senatores.

am praeter exteras exacftiones pecuniae, que erant innumerabiles, cogeba
tptir,cum ipfe Roma proficifceretur,coplures domos, QC fumptuofa diuer- e xattioncsw
• ia medijs itineribus , atep rjs brcuifsimis aedificare noftris fumptibijs, u[um<edificio-
51lI1bus non modo habitauit nunquam, fed magnam eorum partem necp rum iniqttijti-
jUrus erat,pr2eterea Amphitheatra 8C Circos in omnibus locis, in quibus me ab Antoni*
ilpei \ aUltlaut fiperauit hyematurum, gratis extruximus,eacp diruebantur no impopt
id agebat, ut nos perderet.Ipie pecuniam erogabat in milites, ut
uPta diximus, ecbeftias, & equos, dum complures feras, manfueta^be-

E e 3 ftias?

606 XIPHIL. E' DIONE

ftias,equoscp interficeret,quorum partem capiebat a nobis coacffis ea dare
neceftarib,partem emebat ipfe:centum enim apros aliquando fua manu co
A ntoninusma- fecit.Agitabat currus ornatu Veneto>& ad omnia ardentifsimus atqjino
licU ac fraude tauTsimus erat . Inerat ei fraus BC malitia matris , Syriorum cp, ex quibus illa
mtrijimilit. orra fuerat. Praeficiebat autem certaminibus unum ex libenis,ca!teris uelo
cupletibuSjUt in ea magnos fumptus facerent, eoscp colebat fub flagello, at
que aureos ab ijs quafi homo abiecfiifsimus petebat. Dicebat fe in agitadis
curribus Solem imitari,eacp in re maxime gloriabatur.Igitur quandiu pniv
cipatum tenuit Antoninus, adeo omnis orbis terraru, qui erat fub eius lnv
perio, uaftatus ac direptus eft, ut ludis Circenfibus populus Romanus ita
conclamaueritjNos uiuos perdimus, ut mortuos fepeliamus.Crebro enim
dicebat pecuniam fibi foli elbe oportere, praeterea ncminqut eam largiretur
rnilitibus.Cumcp lulia ipfum argueret, quo d nimios fumptus faceret in rnilt
tes y^jiceretcp iam fibi nullos redditus iure aut iniuriapartosreliquoselie?
gladium oftentans reipondit, Bono animo es, mater : nam nobis, quandiu
Antonini cru- hunc habebimus, pecunia non deerit. Praeterea poftefsioncs & pecuniam
delitas ac m mi largiebatur aftentatoribus. Dedit enim Iunio Paulino decem millia aurccv
ites a\j aitator riImjqUOC} ipfum quanquam minus ex animo ( erat enim mordax) cauill^

1 m l~ tus dixifletqs cum5 quoties iracundiam fimularet,plW iratum uidcri»

Antoninus nihil cogitabat boni,necp enim didicerat, id quod ipfe fateba^
tur,8d ob eam caufam nos, quos noueratftudiofos effe bonarum artium,ne
Antoninus In- ghgebat.Seuerus quidem inftituerat eum omnibus rebus qu£ ad uirtutem
genue a parcn - pertinent, &C corpus animum cp eius ita exercuerat, ut cum iam eftet Imp^'
te fuit educa- rator , uerfaretur cum dodoribus, acmagnam diei partem philofopharct,
tus. ungeretur^, BC equitaret ad millia pafTuum x ci i n,feq* turbida temp^

f tz ui natando exerceret. Qinbus ex rebus quanquam ualuit uiribus corpo

ris, tamen ipfum dodrinte cepit obliuio no aliter, quam fi nomen eius nim;
ingenium An- quam audiuiflet.Nec tamen erat hebete ingenio,ied acri dC acuto ad intelH

toninu gcndum,promptafp ad dicendum BC parata celeritate : qua coniunda pad
licentia dum loqueretur quod in buccam ueniflet,nec puderet ipfum ap#*
re omnia,fsepenumero uoti compos eratCumep taliingenio praeditus h€'

rit, nunc quemadmodum fe in bello gefl erit, dicendum eft . Cum ad fe tam
Augarus, er quam ad amicum Augarus rex Ofrocnorum ueniffet, ei fidem fregit, cofl*'

Armeniorum praehcnfuimp coniecit inuincula, &Oftoenem rege deftitutam cepit-1';
rex contra ami temcp regem Armeniorum, qui cum filrjs diffentiebat, ad fe uocauit ami<*
citu achofti- per literas,ut eos in concordiam reduceret, ijscp eodem modo, quo Augm
tahtam leges r0jUfus eft: quanquam Armenq arma capere, quam ad ipfum deficere m*'

* kn[°^j° luerunt. Quod cum cfletfadum,ei nemo fidebat amplius, utreipfa cogfl°
P * fceret,qiiam graue damnum eflet Imperatori fraudem amicis facere.

uero piguit eum feribere ad Senatum de regibus Parthorum, quod cum m*
tresefient, BC diisiderent inter fe , Refpublica Parthorum ex eorum diflbm
fione magnum detrimentum caperet: quafi uero ob eam caufam poifet res
Barbarorum interire, & RefpublicaRomana falua efiet, ac non penitus t'
iwfa, non folum quod cum magno malo ciuium, maxima praemia pro
\ Get£ nomen de fratris dederat militibus, fed etiam quod pleriqucrei fiebant percalui'
inuiftm A nto- niam,non modo ij qui ad Getam aliquid fcripferant, aut ei Cxfari defigna'
nino etiam in to,fado 'ue Imperatori fuerant in praetorianis cohortibus,fed etiam xeli^
Comoedijs er omnes, quibus nihil unquam rei cum illo fuerat . Nam fiquis uel folum n°'
t eft mentis, men Getae fcripfifiet,aut pronunciafteqftatim morte mul<ftabatur3adeo uC

ANTONI N. CARACALLVS, tfd/

quide in Comoedijs eo nomine deinceps uterentur: fuerecp pro-
toiptabona eorum omnium , in quorum teftamentis id nomen inuentum
^nicriptum.ln necefsitatibus uero & urgentibus bellis minime magnus dC
excellens erat,quanquam ita diligenter obibat munera feruilia pariter cum
exteris tnilitibuSjUt cum rjs pedibus iter faceret, una curreret, non uteretur
balneo, n°n ueftem mutaret, fed eundem cibum cum illis caperet, atque ex VithrU inrei
nombus eos qui praeftarent uiribus corporis, ad fingulare certamen inuita militaris difei*
ret : cum interim boni Imperatoris officium, in quo ipfurn effie potifsimum plinapotifii-
oportebat, minime fungeretur, quafi uicfloriainillislaboribuspofitaeflet, uimpofu^
ftoninhscdifciplinarei militaris.BellumgefsitcumCennisgente Celtica,

9U0S fcffit tanta ira incitatos in Romanos irruiffie, ut tela, quibus illi ab O-

noeais uulnerati erant, dentibus euellerent ex eorum corporibus, ut ne ma

nus in illis caedendis defatigarent: permiferuntep ei redempto libertatis no Mulierum utri

nnne magna pecunia, utfaluus fe in Germaniam reciperet. Horum uxores lis animus,

captae a Romanis, interrogata: ab Antonino, utrum uendi, an occidi maU

lene, mori femalle refponderunticumq? effient poftea uenditae, omnes mor

tem fibi confciueruntuionnullae una filios interfecerunt. Antonino cum c£ Moneta A nto*

tera omnia,tum nummus adulterinus eratmam pro argento, auroue quod miidtdfari -

nobis daret, plumbum argentatum, & aes inauratum parabat. Fuit aegra ua-

Rtudine, quod morbis par tim euidentibus,partim occultis correptus effiet:

icd mente in primis infana . nam acerbis quibufdam udis agitari a patre fae-

penumerofratrecp gladios geftatibus uidebatur. Quibus rebus ut medici- Anim* multo*

nam iceret, multorum animas ex inferis euocauit, praefertim patris 8C Co- rum abinftris

m°di.ex quibus nemo ei refpondit,praeter Commodum, qui ita ait,s%t PcrAntonm*

Hf‘S cenoy, Perge ad fupplicium.Deindc alterum, ac ad extremum: reuocau,

'Tt>7rcuriy (Pv&^dix vvGy,

Hunc occulta granis uexat circum loca morbus. Veftales occidit quatuor, e

^ib.una, quantu in lpfo fuituiitiauit. nam eum ad extremuuis in rebus Ve
Ocreis defecerat, qua ex re dicebat flagitia obfccena alterius generis facere.
bRicuirgini ClodiaLaeta nome fuit, eacp uiua fepulta efficum tame cxcla- Clodia uirgo
ttaret fcire ipfurn Antoninu, fe uirgine effie. Antoninus raro ius reddebat, Veftalis,ab An
^tnunquam:fedprpterftudia ceterarum rerum curiofus erat. nam ad eum tonm nonui*
minima quaecp ex omnibus locis perferebantur, uetabatcp ob eam caufam, r°uidata,
nc milites aufcultatores bC mfpedores , ab alio , quam ab ipfo punirentur*

Qiu ex re omnia peruerfa erant, quod tj etiam in nos tyrannidem exerce¬
rent. Id uerQ turpifsimumfuitatcpindignifsimumSenarupopulocpRoma
£0jquodEunuchus,nationeHifpanus,nomineSempronius Rufus, mori- Sempronius
busueneficus & praeftigiator, quicp huius rei caufa fuerat a Seucro iri infii- Rufus,
ani deportatus , imperium in nos habuit: quamuis effiet huius rei poenas da
tus, ut exteri, qui indicum officia fungerentur. Antoninus mandabat no-
bis , uelle fe ftatim poft ortum folis ius reddere, tradare ue ea quae pertine-
1 ent ad publica utilitate:cum tame nos ad meridie ufq* protraheret, faepe e-

ad uefpcrft : uifum cb eft ei tande ali quado,ut plerunqj nc nos falutaret Rom

? tTlP. llIS-lpfe interea curiofe aliquid agere, ut fupra dicftu eft, currus agitare, m ifautren»
eltias caedere, obire munus gladiatorium, potare, ebrius effie; ad haec prae- ter™
entibus nobis ac uidetibus,cum alia ciboru genera, tum uinu in pateras & no J

cajices mfufum ad milites qui intus erant, ad cuftodia ipfius trafmittere . Ita
uonunqua his cofecftis rebus ius reddebat.Haec fecit cum hybernaret in Ni
praedia, exercuitcp phalange Macedonica?coparauitcp duas ingentes ma

Ee ^ chinas

9

608 XIPHIL. E' DIONE

MuchmbeUi- chinas ad Armenicu &C Parthicu bellu, ut ea diflbluta,innaues imponeret,
c<c. atcp in Syriam ueheret ♦ Multas caedes, aliacp multa faciebat cotra ius fasqp

deniqj grandem pecuniam infumebat. Qua in re, caeteriscp omnibus m ini'
iuli* Auguft* me obtemperabat matri iufla dC utilia monenti, licet ei curam libellorum
nomen Antoni atq* epiflolarum utriufqj generis,praeteradmoduneceflarias, commifiitet»
m literis ple- eiuscp nomen pariter cum fuo dC exercitus nomine poneret cum maximis
runtyjubfcri- iaudibus in epiflolis,quas mittebat ad Senatum, dum omnes ualerefcribe'
ptum. ret;nec opus efl referre ab hac omnes primarios uiros falutari non fecus
quam ab illo cofueuiile^Sedjeanihilominus philofophabatunhicnegabat
Antoninus M <t fe egere ullis rebus neceflari)s:gloriabaturcp maxime, quodtenuifsimoui'
gicts urtib. plu ^ e{fe cotentus poflet : quamuis nihil eflet in terra maricp ac ccelo, quod
ninum deletu non ej prluatim publicecp proflaremus. Magis dC praefligiatoribusita de'

. le<Tabatur,ut Apollonium Cappadocem, qui floruerat Domitiani tempO'

Tyaneiis ri^us > ^auc^e & honore affecerit . Hic profligiator fueratfolers & Magus,
Parthici belli monumentum faciendum curaui t.Po fi: hacc bellum intulit Parthis, cii'

occafio cr ini- lus belli cau^a fuit, quod VologofasTeridatem 5C Antiochum quendam,
tim . quos ille pofcebat ad fupplicium, non dederet. Erat Antiochus Cilix na'

tione,qui primo philofophiam Cynicorum fimulauerat, eacp ex re magna
opem in bello tulerat militibus: quos, cum maximo frigore obriguiflbnt,
propterea cofirmauit,qubd fe ipfeinniuem abiecerit, in eacp uolutatus fit»
Sed cum ei Seuerus,atqj ipfe Antoninus pecuniam dediflent,affeciflcntq5
honoreihis rebus elatus,cumTeridatefe coniunxit,cum cocn ad Parthtim
defecit. Antoninus antecp excederet ex Nicomedia,ludos gladiatorios fc'
N ataticius An cit fuo natali die. nam ne illo quide die abflinuit a caedibus Terturbj in
toninidies. cum unus ex gladiatoribus uidus fup plicaret ei, ut fe coferuaret,itarefpOn

difle: Abi, inquit, ad aduerfarium, dC ab eo falutem pete : mihi enim no licet
. tibi lgnofcere. Sic homo mifer, cui fortafle aduerfarius uitam dediflet, nifi
Antonini ingU eo modo refponfum eflet ab Antonino, interijt. Non enim eft aufus a duet
diatorem mhu farius eum dimittere, ne humanior efle Imperatore uideretur. Cumcn talia
manitas, faceret, fruereturcp dclictjs Antiochiae,adeo utmentu nudaflet pilis^m^

* querebatur fe maximos labores perferre, 8>C in grauifsimis periculis uerfari*
increpabat^ Senatum, quem dicebat ociofum efle,.nihilc$ intelligere fubi'
to, nec uiritim fententias dicere. Quinetiam ad extremu fcripfit in hanefen
tentiam:Ego,inquit,certo fcio, uos rebus a me geflis minime contentos f°
re:.ppterea in armis fum, habeo® apud me milites, ut pofsim rumores
p urthicibeUi de me perferuntur, contemnere.Poftquam a Partho metu perterrito Ter i'
finis . datem & Antiochum recepit, flatim a bello deflitit. Porro Theocritum^

cum exercitu in Armenios, a quibus uieflus magnam cladem accepit» Erat
Theocritus. Theocritus natus ex feruo?& in Orchefira uerfatus, fed tantte apud An tO'
ninum autoritatis,ut plane ambobus prafe&is fuperior eflet* Aequalein
E pagathus. potentiaadeptus eratEpagathus homo itidem CaTarianus, &parifcelere
praeditus.Theocritus autem furfum deorfum ferebatur commeatus & foP'
pellecflilis coparand^,&: mercaturp faciendae caufa> quamobre etia cqpllI/
pUuius Titia - ree interfecit. Fuit in eorum numero Flamus Titianus , qui cum eflet proctf
nus. rator Alexandri^, deliquifletep mTheocritum,acTheocritus ob eam c^'
fam profiluiflet e fede, diflrinxifletc^ gladium, Id, inquit, utfaltator fecim*
Antoninus pe - Hanc ob caufam iratus Theocritus,eum interfici iufsit. Antoninus licet fc
ne perdidit Ale maximo amore profequi Alexandrum offenderet, tamen ciues eius penfi
xandrinos . omnefi funditus fuflulincum enim ab ijs fe argui et illudi intelligerct muln$

Scntpidis apud
Alexandrinos
templum.

TeraAufonia,

ANTONIN. CARACALLVS.

e caulis, fed praefertim propter caedem fratris, difsimulata ira profecftus eft
k ^aadrum , fingens ie magno eorum defiderio teneri. Poft ubi tn fo-
urbium uenit, primos eius ciuitatis , qui ipfi cum iacris atc$ abditisrebus
pioceileruntobuiamjexcepitperhumaniter, cosqjadmiffosin conuiuium
Jntei fecit. Poft armauitomnem exercitii, inuaficq} urbemimoximperauit
mnij?us Alexandrinis, ut domi manerent : ipfeuias occupauit & tecfta: 8£
ut ne iigillatim calamitates perfequar, in quas tum mifera urbs incidit, tan-
-am m ea exdem fecit, ut non fit aufus numera interfectorum proferre, fed
^cupierit ad Senatum, no referre qui dC quot eftentoccifi, proptereaquod
mnes idem meriti fuiflent . Pecunia partim direpta eft,partim intertj c.Pe-
trucum Alexandrinis pereginimulti, cum i)s cp magna multitudo eorum
qui cum Antonino uenerant,eo quod ignorarentur. Nam cum permagna
e ft ciuitas, in eacp exdes fierent dies nocftescp, nemo poterat, licet maxi-
tue cuperet, alterum difcerncrc,fed moriebatur qtrifq}, ut fors ferebat, atqj
coriirn corpora iratim conijciebant in profundas fodas, ut exteris incogni
a enet magnitudo calamitatis.Idubi factu eftinciues, peregrini omnes
€xurbeexpulfi, prxter mercatores, eorumcp facultates direptx finit, fanis
etlani quibufdam expilatis . Horum magnam partem Antoninus prxfens
laenscj} gerebat, imperabatep multa de templo Scrapidis,in quo erat dies
• oaescpjjonjo tot caedibus pollutus. Sed quidhxc a me dicftafont,quan-
j 0 §ladlu5quo fratre interfecerat,Deo cofccrare eft aufus ("His cofedis re-
dd’S ?cc^acu*a ^Sodalitates Alexadrinoru foftulit. Ipfam Alexandriadiut
* Part^s>^- pr*fidrjs muniri iufsit, ne fecure in reliquum tempus ci
1 ad ie mutuo accederent.Hxc igitur in mifera Alexandria fecit fera Au-
j nia‘nam ita extremo oraculo, quod de ea re petitum fuerat, erat appel-
?tus:pi*0 ditum cp eft memoriae, tum hoc nomine ferae delectatum eftc,fecp
Qceo iactaui fle: quam uis huius oraculi caufa multos, a quibus id fuerat rela
tum, occiderit.Poft haec exercitum duxit in Parthos, quod ei Artabanusfi- Antonini bM
lam quam defponderat, nollet uxorem dare, quod (ciret Antoninum uer- in Parthos.

quidem poftuiarc nuptias , re autem Parthorum regnum auferre cupe-
le*Tum regionem qux Mediam attingit, in quam de improuifo irruerat*
magna exparte uaftauit:multa moenia diruit : Arbela fubegit, ac fcpulchra
regum Parthorum abiectis ofsibus flibuertit. Verum quia Parthi cum eo
n°n venerunt ad manus, nihil de rebus geftis feribi a me praecipue poteft,
j1 1 quod duo milites, gui utrem plenum uini rapuerant, ac utercp tota prg-
an^iibiuendicabat:cum ad Imperatorem ueniftcnqiufsicp eftent abeo ui-
yUm P^thrijftrictis gladrjs utrem fecuerunt,ita ut fi eo pacfto quifep partem
hu11 ^et ^ccepturus.fcilicet adeo reucrcbanttir Imperatorem iuum,ut ei in
ut *U r^bus moleftia exhiberent, tantacp prudentia praediti erat, ut

utf umuperderent.Barbari perfugerunt in montes, 8C trans Tigrini,

perior Sum comPararent: idcp celabat Antoninus, & quafi omnino fu>

Quodl U^ct,eos quos neuiderat quidem,feuiciftegloriabatur: tum uero,
literis f improuifo de mote defcenderat,pro eo pugnaflet. nam id in
tu ^‘P^-Necuero folum,quod ipecftabat ad extera, uiuebat in exeki

tj,'n ra m°res inftitutacp maiorum, fed etiam proprium genus indumen

rat ex ° ^enu^ excogitauit. Id barbarum difciftumcp 5C confotum e-
minat*1111^ Partibus, eocp indutus erat femper,ex quo Caracallus cogno-
^arbalIS e tn U^slt9 militibus, ut fe eodem genere ueftis induerent. Itaque
ri P°ft qua uidere hunc, eiuscp milites diftblutos uoluptatibus,lqu6d

praeter

Vter uini ple *
nusdiffcftMi

VeflitiuAnto - )
nini .

Caracalli no¬
men tmdeextii
terit.

6\o XIPHIL, E' DIONE y

praeter c^tcra hyemarent fn a?dibus,inijscp omnes facultates hofpitiim no
aliter quam fuas confumerent,uehementer excitati funt tanquam effentil'
los focios pro hoftibus habituri . Contra fe parabat Antoninus, cui tamen
non licuit praelium committere, propterea quod inmedrjs militibus, qnos
habebat in maximo honore, 6C quibus potifsimum confidebat, occifus elf.
Cum enim quidam uates dixilletin Aphrica, idcp iam diuulgatum effet,Q'
Vaticinium de portere Macrinum praefectum prastorio, eiuscphliumDiadumenuregna'
Dudumcnocr re, miflusq* Romam ob eam caufam, id ipfum RauioMaterniano, qui pr#'
Macrino impe erat urbanis militibus, aperuilTet, iscp flatim ad Antoninum fcripfilfet, fct'
raturis. te accidit, ut hae literae Antiochiam perferrenturadluiiam,cuimand2tuifl
F .nutemia- erat, eunda qute mitterentur, difeernere, ne ad Antoninum occupatum in
Vfoiiu luliln s terrah°ftdifruftra multitudo literarum mitteretur. Itemcp alterae literae 20

^ Cernor. “ Vipio luliano , qui tum Cenfor erat, reda per alios tabellarios ad Macrim*
J * perferuntur, in quibus feripta erant omnia que gererentur Jtaqj Macrinus,
dum morafada effet in mittendis ad Imperatorem literisjcognouifletq»^
quanto tempore ante, quae elTent ad illum perferipta, pertimuit, ne ob eam
Serapionis de rem morte afficeretur. Ad hanc caufam accedebat , quod Serapio quidam
morte Antoni - Aegyptius paucis ante diebus palam dixerat Antonino , ipfum breui tem*
niuaticimm. pore uidurum, cicp Macrinum fucceflurum : ob eam cp caufam leonipti'
mo obiedus:poft,cum ei manu porrigenti leo peperciliet,ut aiunt,occifi*s
fu erat, cum poflet, ficuti dicebat, fi unum praeterea diem uixiflet,inuocatis
nonnullis daemonibus hoc malum effugere . His de caufis pertcrritusMa'
crinus,ratuscp de fe adum eiIe,no cunctatur amplius, praefertim quod An
toninus pier 0% amicos & familiares eius uarijs de cauhs tanquam hon 0'
re affedurus remouerat. Itaq* adhibet duos milires,qui tribuni erat in Va'
torianis cohortibus , & Antonino priuatim irati erant, eicR peripfosird*'
Antoninus a dias parat. Harcres hoc modo gefhefL v ] Idus Aprilis, cum Edefciiter^
l ce*etlB Cariam,delcendiffetcp excquO uentris purgandi caufa,unuscx*l*

neconpIjM m- tnbums;qui mifsi fuerant, ad eum accedit/imulata colloquendi caufa:d«B
1 «mi paruo pu^onepercutit, fugnep fubird, ita ut potuerit cuadcre, fi Pu'
gionem abieciilctried agnitus ab uno ex Scythis, quos fecum habebat M'
toninus, iaculo transfixus eft. Hunc tribuni, tanquam ei auxilio ueniffr°f’
Somnum A »- interfecerunt.Itaq? Antoninus huneexitum habuit, uixitcp annos xX**’
tomm. regnauitannosfex,menfesduos,dies*Incidunthoclocornulta,qu^m2"
Prodigia uana gnam admirationem habent . nam cum poftremam profedionem para^

’ tZrTITI ex Antl'ochl'a5patcr ei cum gladio aftititin fomnis,&, Vt tu, inquit, fratri
dem tuum interfcd(H,ita ego te interficiam Jtemcr, uates palam ei prodixere,111
illum die caueret,his ucrbis,Fores iecoris uidimse claufe funt. Adh^cti01
per aliquam portam exiret, nulla habuit rationem leonis, quem Acinace*11
nominabat, quemcp in fuam menfam recipiebat & ledum, cum is ipfu*11 rC
tinuiflet exeuntem, eiuscp uefl em fregiffet : alebat enim Antoninus cbp 1°'

SAtt' res leoneSj/ecumcgnonullos habebat fempcr:huncuero publicefatpede0'

onim' fculabatur. Qua» cum ira fint, factum eff paulo anre quam necaretur, ut Mc

xandrue magnum incendium, ficut ego accepi,omnem interiorem ptftctrl
templi Serapidis muaferit,eocp folus gladius, quo fratrem interfecerat^011
Graculi augu- flagrauerit, exteris omnibus ab iniuna ignis conferuatis. Prxterea Ronlf
•' ^is Iud,s Circenfibus,fimulachrirm Martis, quod erat habitu triumphi
n°ni* decidit.Quod etfi' fortatfeminus admirationis habet, tameid multo eft*113
ximurj, quodPrafini milites iridi, utuiderut infummo obelifeo graculi*0!

niaxiu*

, cellens.

Verpus Euripi¬
dis.

In fincMcdex .

^ ANTONI CARACALLV1 <fcj

«laximegamcntemjeum omnes fpecftare, ac repente uno ore,quafipraTme
attati eilent, ita conclamare ceperunt, Martialis, ave martulis, M irtiolis mi
opportune te uidimus. Id enim facftum eft, non graculi' caufa, cui Martialis
nomen aliquando fuitrfed quod in eo, tanqua diuino quodam afflatu Mar*
tialem percuflorem Antonini falutarent.lpfe quoqj Antoninus mortem fi'
ni denunciare nonnullis uifus eft in literis, quas poftremas fcripfit ad Sena*
tum,Definite,inquit, optare, ut centum annos imperem» Hac enim acch'
niatio ei iam inde a principio fieri fern per confueuerat,eam9 ille tum pri- Antoninus fiU
*numrepudiauit,incufauitq5eos,qu6dcptarentea qua fieri nullo parto ipfimortede-
polient, fed reuera fe paruo temporeregnaturum oftendit . Quod cum eft nunciauit nut -
^tfemelanonullis diuulaatu,mihiuCnicin mentem, eum nobis, cum efle- gica arce ex-
ttus in Nicomedia, epulu‘ m dedifle Saturnalibus, dixiffeqj multa, ut par e.
ravt’ln cbuiuio:poft ubi furrexiiTemus,uocafte me,ac dixifle;Re<ftifsime ue-
ro>inquit,Dion,atqj uerifsimeEuripides dixit,

PolhCUnoocpcu Tw c/loUV.0H®\J,

Po?i\« u<cA7ff<siS Kgouvovcn Sto#,

Ka4 t cc (fhjiuQy/T isK WtAfcoiK,

Toop cA dJ^oKtiroop 7ro(>oy t j*

Multas elfe rerum fatalium formas, deosqj multa prater fpem coficere>

/ rniIjjrmeS^^(ftaeireab his ea qua fperata fuerant, bC tamen Deum defpera*
tls ~ln°pinatis rebus exitum inuenire.Qua res cum ita acciderit, mihi eo
quidem tempore nugari uifus eft his uerfibus. Sed cum non multo poft oc
1 us elfet^atque hunc|fcrmonem mecum habuiffet poftremum, illum uatft
onatu elfe quodammodo, ac futura. pradixifte exiftimaui, non aliter quam
°Uem qui Belus cognominatur, coliturcp Apamea ciuitate Syria ♦ nam is lupiter Belus.
ero,cum adhuc uitam priuatam ageret, hos uerius dixerat,

Owctfcc kiQctkljJJ Uih & Aii rdpTriKifycwuQ, Libro fecundo

Aguj £d)i/luJ,s<fy't/oy <J£ Poa&cPcicMi. Iliadis ,

Os oculos^ deo fimilis, qui fulmina torquet.

Et Marti latus,& Neptuno pe flora. Eidem cp Imperatori facfto refpondit,

Sot r oin& vsccs jQ <Ai cuy.x t(§K Er tibi tota domus madefiet fangume.

. Mortuo Antonino, cognitum eft eum magnu numerum ueneni cuiuft VcnenaabAn -
Uls generis exijs qui fuperiore Afiam incolunt, afportari iufsiffe, eniifte ue tonino empta.
Precio duceties uicies feftertium, ut quam plurimos, quos collibitum fuift
et,Uarqs modis uenenis tolleret, eacp omnia reperta igni exuftafunt. Qua
jXrc °dium hominum in illum multo maius efte, ipfe male apud omnes au
n e cepit .Nec enim eum Antoninum uocabant amplius, fed Caracallum,
tIlJfpra dixi, & Tarantem :id erat nomen gladiatoris deformifsimi,perexi> T arans.
ac nefarij hominis. Itacp is,quocuncp nomine eum appellare placue*
eft^ ls^LI,t.Mihi uero, antequam ille Imperium adipifceretur,prgfcriptum
uifu ^ Uf dammodo a patre eius, ut haec confcriberem . Nam eo iam mortuo Dionis de An-
plan' • lI*dere omnem exercitum populi Romani armatum in magna tonino hiftom
n an^H^ atC?Ue Seuerum fedentem in excelfo tribunali concio^a^ ria,Seueriiuf >

Q ue 1^ltes:> mecp ftare ante confpccftum eius, ut audirem qute diceret. fu deferipta .

K 11 nCUrr! dic uidiflet, Huc ades, inquit, Dion,ut omniaqux dicuntur,
lInt de, diligenter intelligere &C perferibere pofsis. Igitur haec
Tarantis uita,& interitus fuitf

MACF;|NYS

ttacrfoi nata¬
les.

11111111111

wmm

Macrinus ex

tono fkfliH lm
peraicr.

6t% &IPH1L, E’ DIONE

MACRINVS)-

Acrinvs natione Maurus ex duitate SiccliaCaefr'
rea,obfcuris natus eft parentibusihabuit enim prxtcrcc
tera alteram aurem perforatam, ut eft Maurorum colu^
tudo:fed probitate dC equitate fua obfcurabat ignobi i'
tatem generis i nec enim tequum bonumqj tam diligi
ter didicerat, quam tranabat fideli ter. Nam creatus prS'
fecfius praetorio ab Antonino,ea quseadhuncm2gn»a'
tum pertinet, optime atq? iuftifsime admimftrauit. Quo occifo, multa prO'
mifit militibus, fed in primis fperare fe liberaturum eos bello, quo n^Sr
defatigabantur. Itaq* quarto die poft Imperium accepit* Fadus Impe •
tor nonnulla conftituit contraria ftudijs Antonini, eacp prarclare ac m
tcr:uetuitcp,ne fibi fieret ftatua argentea ultra libras quinque, aut aurea
Macrinus in tra tres. In deligendis autem bC creandis magiftratib. notatus fuit. quo 1
mg&ntibiK dignis hominibus magiftratus daret, quod eft maximum in tenedo prm '
deligendis p<t- patuffumm^o* in omnibus rebus prudentiae.Tum cepituiuere delicanu ,
rm prudens. lfcentiusc^utfdata potcftate, ratus fe hcc modo cotegere ignobilitat g
neris,atq; ob hanc cauiam eos quos molefte ferre fuipicabat autigno 1 ^
Licentia Mt- tateeius,autinopinataadeptionelmperij,tra<ftabat iniquius, eoscpdem
crini, dio tollebattlicet oportuiflet cum conti a facere, confcium fibi, quo locon

tus eftet, bC qualis fuiffet antea, neqj efferre fe infolenter,fed potius
cio 6C ipecimine uirtutis Omnes fibi pariter deuincire.Tame homines pf£'
occupati laeticia ex caede tyranni, hihil potuere dehumilitate Macrini^S1,
tareper ocium, fed ei promptis animis principatum detuleiuqnon tam ad
maduertentes cuifeinferuitutcmtraderent,quam quo tyranno liberati e ■'
fent,ratt uidelicetuel quemcunq? homineillo potiorem fore. Perid
t.Vrifcillu- pus L.Prsfcillianus, cuius erat percelebre nome ob iniurias quas multas *
nus. cerat, 5^ caedes belluaru, quiqj apud Caracallum in magno fuerat honot»

a Macrino in iniiilam deportatus eft. Hic aliquando cum urfo, pardali,^'
na, Cleone fimtil pugnauerat folus, aliasq* quam plurimas beftias oedp'
rat fed multo plures equitum bC Senatorum per calumnia interemerat* ^
Iulia audita fi~ terum Iulia Tarantis mater, qua: tum erat Antiochia*, cognita fi lq caede,

Uj morte, de- affe<ftaeft, utfegrauiterpercuteret, acmortem fibi confcifcere conareid*
fjjcrabundafi- Jhu1t, enl'm quemuiuum oderat, lugebat mortuum, no quodcuperetilh1
bijp fi manus yfuere, fed quod ipfam priuata Uitam degere oporteret, ob eamqj catf*a ,
inferre cona- |JeXat>at Macrinum omnibus cotumelrjs. Sedpoftquamillenonmodod'
tur * hil de regio famulatu eius, aut deftipatorib. quos fecum habebat, cuftod ^

caufaimmutauit : uerum etiam multa ad eam percomode fcripfiqcepft v°'
}u!U in Macri na(pe inietftadefideriumrnortis deponere. Pdft ubi Macrinus intelle*1 >
num odium at - c5uicia fibi ab ea facfta effent ( quanquam illa nihil ad ipfum fcriplera

qucfimultas. contum,eliofe) fenfitcp eam nonnihil cum fuismilitibus moliri, acrcgnu ^
.. . w affecftare, ut Semiramis & Nitocris fecerant, quarum in patria 1'pfaferefl3'
ta erat,mandauit,ut quam celerrime Antiochia, quo ueUct,proficifcerctl •
' P tur ~ Tum Iulia abieAouitae defiderio, inedia confumpta moritur. Accelci
^tabani ccn- eimorte cancer, quem cum iam multo tempore habuiffet in mamma
tra Macrinum fccn tc m,p er cuffo pedore irritauit,acis ei ad mortem fecit. Cum aute^
kUumat# ui - diffetf Macrinus Artabanu cum magnis copijs, infeftcq? animo fibi beJ
te. inferre, conatus eft,mifsis ad eum captiuis quos habebat, molliqj oratJ ^

MACR.INVS, dj

p acare cius animu, & a propofito abducere . Sed cum ille nihilo minus in-
eum eret in b ellum, uelletcp ut Macrinus urbes euerias ab Antonino refti
ueretjdecederetcp ex Mefopotamia,& damnum quod illatum eratmonu
mentis regum, relarciret, nullum tempus ad deliberandum fiumpfit, fed ei,
quoaiam adNifibimuenerat, occurrit,ibiq3 uidus eft, praelio a militibus,
um coiraria caftra facerent, propter aquam fad o.Cumcp iterum congrei-
us e let,non iuccefsit ei exfententia,fed legatos ad illum de pace mittere,
earnc^ magna pecunia redimere coadus eft, quam in Artabanu atcp poten
i simos uiros,qui cum illo erant, erogauit, Fuit is fumptus ad bis millies fie-
eitium.Hocconfecfo bello, alterum coortum eft Romanis, non cumbar
aris nationibus, fed ciuile. Nam milites tumultuari ceperunt, quod Macri'
us minus ergaipfos comis atcp humanus eftet,quodcp non daret eis innu-
T eramna,quse Antoninus praeter aliorum cofuetudinem dederat» Eo tem
poreftella permultas nocftes uifaeftab occidente ad oriente fblern,noscp
lta §rau^er conturbauit,ut illud Homeri in ore femper haberemus,

& cv:\7riyf<c[j laiyctg vqcwosicch A &vs>

Cornibus intonuit ccclum& clamore Tonantis. Res ita ada eft» Cum Mada
1 ^^gnftae foror duas filias haberet, Soaemide&Mamaea, ex tjscpnepo
^ duos mafculos ( harum altera Varo Marcello nup ferat, altera Genefio
nusC^ a r° ^lIS ^10min^us 9 ftuos iam mortuos efte contigerat ) Euty chia-
t US A/T anus fertus, ^omo Hdicrus, nec ignarus eius odij, quod mili-
lun n i Cn^ concep^erant, perftiaiusqj a Sole, quem uocant Heliogaba-
oc V0 unt% maxime, atcp alrjs uaticinrjs addudus cftet, ftatuit Macrinu
lclcrc,&Lupum Maefac nepotem, puerum adhuc pro eo Imperatorem
tuCe'e : id3 Perfecit Finxit enim hunc e(Te Tarantis ipurium filium, orna-
mcp uefte, qua ille ufus fugrat puer, no du matre auiacp inficientibus ad
percitum duxit: &C xvi Calendas Iunij prima luce militibus quaerenti-
Us ftudiofie occafionem rebellandi , perfiuafit ut res nouas molirentur.
Guo facfto milites ftatim hunc nominant Antoninum, 6C Imperatorem
dignant* Macrinus ficribitad Senatum de Pfieudantonino , quem pue-
rulumuocat, & ftolidum efte air.T um queritur de militibus, quod addudi
Jphnita cupiditate pecuniae ab fie defecerint. Ad extremu feribit hoc unum
c habere fiolatium calamitatis,quodfratricida2,qui conatus erat orbem ter-
rai Um perdere, ipfie fuiftet fiuperftes . Adficripfit etiam fibi exploratum efte,
pipere multo plures Imperatorem occidi, quam uiucre, necp tamen de fci*
Puj 0clui> euius interitum cupijftetuel optaftetnemo . Qtiod cum audiret
UIU! r iQgenianuSjexclamauitJmd uero cudi optauimus. Hic erat ho¬
ris o011 * ris>non magna prudentia prarditus,ob eamc£ caufiam nec ca;te-
br ^ ac^abnec fibi.Igitur Macrinus has literas mifiit,in ljscp fie patrem cre-
rem aC i ^Umcnum ^lum ^LIlim uocabat, defignabatcpeumlmperato-
exreb t0 *umorem Pfeudantonino, cuius aetatem criminabatur . Quibus
tra hu^l^^^atem hominis atqj dementiam eundi percepimus.Con-
inuico A eu^antoninus tanta celeritate proficifcit , ut difficile Macrinus
cum en ntn°c^enorum ( 1S diftabat a duitate ad millia pafluum X x i i)
ftorum C0, . Xen't.Erat Macrinus & promptitudine,& alacritate praetoria
canali ^uPcn°r.nam eis thoraces fquammatos,& ficuta,quginftar

pter t S a , ta erat>abftulerat,quo faceret ad pugnam expeditiores:fied pro*
cum ^ldltatem fnam uidus eft, ut fuerat ei diuinitus denunciatum : twod
UISPn'm^literse delmperio anobis ledae eflent, columba ad ftaliam

Ff ipfius

Macrinus paci
ab Artabano
ingenti pecu -
nia coemit .

Romanorum
contra Macri -
num bellum ci-
uile .

Cometa .

M<e[a lulia fo¬
ror.

Lupus M *p§
«gjoj ex $0(C*
nude .

Auitus ejui
Pfeudantoni -
miseratuUm -
peratorem dc*
jignatur .

Futui j Diogc*
niani utri con¬
futaris ditium.
T>iadmenus k
Macrino con-
traVfeudanto *
mnunt Impera
tor declaratur.
Pfeudantonini
cum Macrino
conflifius.

Columbic ma -
lum augurium.

c

6\j, XIPHIL E* DIONE

itefe atque ipfius3qua3 pofita erat in Curia, conuolaucrat,Neq5 potuit Macrinus Maf'
So£mdis mu- fam & Soxmidem fozminas , quae cum Antonino erant, imitari : quae dum
herum uirilcji fLmt un^ cum puero, uidentcp Tuos pugnare molliter, de curribus exiliunt,
cmt. irruuntep in fugientes, ac eos, dum de tuga lpforum queruntur, retinent. b
temq$ puer diftncfto gladio, quo erat accindus, equo diuino quodam ifl*'
petii concitato m eos tanquamin hoftes irruere uifus eft, Quare animal
Macrini fugi, uerfa conftiterunt: fugiftentcp iterum, nifi Macrinus, poftquam indit illo*
refifterc, fugae fe mandaflet . ltaq? uidus milTo ad Artabanum filio, A ntio'
chiam uenit, uidorem fe e fle fi mulans, ut in urbem reciperetur. Sed clade
eius pernundos cognita,fadiscp multis cardibus inignere, atqueinipfaut
bc, ut properifa erat cuiufcp erga alterum eorum beneuolentia, inde notfu
equo admiflo, abrafocp penitus capite ac mento, pullacp uefte indutus in'
ter purpureas, ut priuatus eife uideretur, Aegas urbe Cinciae peruenit cum
paucis,ibiqj uehicula cofcendit, ita ut fi miles eflet ex ljs qui nuncios fervK
Eribolum. uedusqj per Cappadociam, Galatiam, &C Bithyniam ufqjadEribolu, qu*
fiatio eirin conipeduNicomcdie,Nicomediarn ingredi noneftauitfs:ftd
Chalcedonem nauigauit,mandauitc]3 uni ex procuratoribus, ut ad fc pcca' <
niam mitteret, Qua ex re cognitus eit,& Chalcedone remanfit. Eo uenerc
milites mi(siaPfeudantonino,a quibus copr^henfuspcrdudus eftinCap
** urini capti padociamtubi poftquam mtellexitfilium fuum captum efle,deiecit fle
niors. hiculo ( nec enim uindus erat ) fregitq* humerum, nec ita multo poft occi'

fus eft. Itaoj Macrinus grandis natu ( degebat annum quartum &C quinqlia
oraculum m gefimum ) ufucn 8£ experientia rerum praeftans cum aliqua fianificaa°ne
cnnoAeuiu uimitis,tantiq;lmperatorexerdtus,apuer.ulo,cuiusnenomenquidemcu

CX2dTih antea,oppreflus eft; Id ei oraculo prsedidum fuerat his uerfibus,

y^opji [jc.<x A« en vtoi r&govcn (tceyyTxju,
fttx At^VTCU^cxhtTreiJ U<Xt/{*

O' fienior bello imernrn quem dextra fatigat,

55 Idm tibi deficiunt uires,repitq;feneftus , Ex quo intelligi poteft, cos qm

79 tifsimi e fle uidentur,& firmas uires habere, ornati amplifsimis fortuna
•* neribus,pariter cum cteteris fufpenfos & incertos efle. Ita Macrinus cekfi*
me cum fumma calamitate principatum amifit. regnauit enim annum unlI)
ni enfes duos, tribus diebus (fi ufq* adpugnse tempus numeres) excepi

AVITVS, QVI ET PSEVDAH"

tomnm & Sardanapale dicitur .

vi t v s, flue Pfeudantoninus, flue Aflyrius,uclSard3na

palus, uel Tiberinus (nam id quocp cognomen habuj*j
poftquam corpus eius occifum in 1 iberim proiedtf & )
ubi confirmato principatuRomam ucnit,praeclartimla'
cinus, 8C bono principe dignum fecit, quod cum ab ojfi'
nibus priuatim publicecp ex literis Macrini uerbis ,

. dis iniuriam accepiflet , de nullo ftrpplicium fump^ fi 1

J exteris autem rebus homo turpifsimus,&:nequifsimus, ac contaminat‘ls '
mus eft uifus, quamuis tres annos tantummodo, menfesen nouem, & dlC
Zutychianus quatuor principatum tenuerit. Quod tempus ego numero, ex quo, P^fi
prrffiuspra- fadq, omnem potentiam adeptus eft. Eutychianus, qu i ,

tono. ( fd<f; nomen ei ex hiftrionum QC fcurriliioco fuit) pneefle cepit praetori'

A V I T V S. 6\j

ttis cohortibus, cum ante in nulla pro curatio e aut praefe&ura, praeterquam
furorum cognitus fuiflet. deinde no femel tantum, fed iterum ac tertium E utyehiani
J^onful fa&us eft, quod ante acciderat nemini* Ex quo fit, ut id quoq3 in re* tres cbfulatus *
Diisiniquifsimis lure adnumeretur.Caeteri clari uiri, quibus ea res non pla¬
cebat, reperta aliqua caufa occidebantur,aut etiam nulla caufa allata. Pgtus
quidem V alerianus morte affecftus eft, quod imagines aureas ad concubi* Valeriani P *ti
f aiU1? ornamenta finxerat.Silius autem Meffala, & Pomponius Baifus rei mors.
tacti lunt, quod rebus quas ille faceret, minime oblectarentur : nec piguit S^us Meffala.
eum deijs ad Senatum fcribere,cumab fis mores fuos examinari diceret, poJ”pomus
cos^reprahefores effeommum,quxinPalatio gererentunquanquam e *
tat alterum crimen in Bailo, quod pulcherrimam uxorem atq$ nobilifsima Ba^1 uxor'
habebat. Ea erat Claudfi Seueri, & Marci Antonini neptis, quam i ipfepo*
ttea uxorem duxit, nec ei, ut mariti mortem lugeret,permifit. V erum de nu
pti]s eius, id eft, quas ipfe habuit uxores, 35 quibus utris nupfit, paulo poft
dicemus:nam uiri &C uxoris fungebatur officio, eaq? patiebatur, qux facie*
bat:utrunque (ane libidinofe & nefarie.Sed quid ego nunc commemorem P 'fcudantonini
eos quos nulla ratione interfecit, cum morte mulcftauerit homines fibi ami crudelitas. '
rifsimos , propterea quod ipfum hortabantur , ut modefte 85 temperanter
uiueret.Inter eius fcelera eft illud de Heliogabalo: non folum, quod deuro Heliogabalus.
peregrinum introduxitin Vrbem, aut quod eum nouis 85 magnis honori*
bus affecit, fed quod Ioui eundem antepofuit, fecp faccrdotcm eius fieri de'
creto Senatus iufsit , quod circuncidit fefe , 8.' a porcinis carnibus abftfne*
indutus uefte barbara, quali Syri faccrdotes utuntur, fxpe publice
unus eft, ex quo potifsimum Aflyrfi cognomen cepit , Cornel(am Paulam Cornelia P au«
duxit in matrimonium, quo fieret pater, ficuri dicebat, celerius, qui ne tiir la.Pfcudantoni
quidem effe p oferattin quibus nuptfis nonnulla largitus eft non folum Se* no nupta.
natorio & equeftri ordini,fed etiam Senatorii uxoribus. Plebs fex aureis e*
pulata eft uiritim:milites hoc amplius quatuor.Praetcrea fadi funtludi gla*
diatorfi,in quibus ipfe indutus erat uefte purpurea, ut in fpecftaculis fuppli
itionum fecerat . Ibi multae beftix exfx funt, fed i praefertur. elephas 65 ti* Aquilia Seuer i
Eres ad quinquaginta unam yquod nunquam ante fimul facftum erat. Poft Vestalis Auita
hxcrepudiata Paula, quod maculam haberet in corpore, ficuti dicebat, A* nupta.
quiliam Seueram duxit aperte contra ius fascp: eam enim habuit cum pro*
kro atep dedecore, cum effet uirgo V eftalis : idcp fe feciffe audis eft dicere,
l^exipfo Pontifice 85 eafacerdote Veftali liberi diurni nafceretur.Ita qui*
bus exrebus oportebat illum cefum uerberibus inforo coficim carcere,ac
J^orte mulclari , de fis maxime gloriabatur : neq3 tamen hanc diu retinuit,
e,7 a^m poft } deinde aliam atep aliam duxit : dein iterum ad Seueram re-
W-Tum Romse prodigi a extiterunt multa, atqj in primis illud fimulachri prodigia.
rdtSjCuius altare cane fuftinetunnam faciem intro conulrtit. Interea Sar*
ariapalus certamina praebebat, 85 crebra fpe(ftacula, in quibus Aurelius Aurelius A elix
q? lXathletagloriofusfuit, qui tantum exteris antecelluit,ut aufusfitm athleta.

Vm P ia 1 uc^ a fimui certare, 85 pancratio, uicftorcp utriufcp in Capitolinis

crit.cui cum inuiderentElxi,nc foret (quod dici folet ) ocftauus abf-Jer*

“;e? n^inem ad lucftam aduocauerunt, quamuis in albo id genus certa*
minis adfcnpfi{rcnt^:Rom? ucro utrunqj uicit,quod ante fecerat nemo. Ve )

autem praetermittam barbaras cantilenas, qiras Sardanapalus canebat He* Sardanapali
logabalo una cum matre 85 auia,& nefaria facrificia,qux ei faciebat maffta impietas.
s pueris, adhibitiscp magicis artibus ;&leonom?fimiam acferpeiV|,quos

Ff x ' uuios

triuos in templum eius conclufit, &C teftes hominis , quos eodem confecit*
aliaqj quae faciebat contra iusfascg, cum interim fexcentis monilibus utere
tur: Vxorem ( quod perridiculum eft) ei in matrimonium dedit, tanquam
deo nuptrjs atque liberis opus effet ♦ Cumcp uxorem nec inopem ene,
VcnusVrania nec ignobilem oporteret, Vraniam Carthaginenfium delegit, eam9in'
Carthaglncn - de exportatam collocairit in Palatio, donacp nuptiala, ut fuis uxoribus
/jjwrc. exegit ex omnibus gentibus, quae erant fub Imperio Romano : qua: cum
fuifienteo uiuo data,pofteaexacfta funt. Dotem uero fenegauit acceptu'
Heliogabalus rum, praeter duos leones aureos, qui conflati fuerut. Hic Sardanapalus,^1
deosiurematri deos iure matrimontj coiunxit,libidinofe umebat 5£ inteperanter * Coibas
monijfibi con > em cu plurimis mulieribus, no q> ijs egeret ipfe, fed iit tali co cubitu amato'
iungit. res iuos, eorumqp fadta imitaret . Multa nefaria, quae nemo referat libenter,
aut audiat, fuo corpore pafliis eft, feeitcp . Qua: uero funt in proptu, qua:qp
celarino pofluntditecfunt.NocftuiUtroibatm popinas, ufuscp comis app^
Sardanapali nc fitis, cauponam fungebat ofhciotfrequetabat lupanaria celeberrima,ini)s "
fatmltbido. qlie ele(qls meretricib.fcoriabat : ad extremu habuit cubiculum Palatio,111
quo libidinem cxpleret,ftabatq* nudus Temperante fores eius, ut fcortafo'
lent,concutiebatq5 findonium connexum annulis aureis, ut molli & fracta
tioce praetereuntes alliceret : erantep de induftria nonnulli,quibus impera^
tum erat ut id facerent, ita ut in hac re, quem adm o d um in cae teris, haberet
multos exploratores , per quos inueftigabat curiofe eos qui fibi fatisfac&e
maxime in his fpurciisimis rebus pdflcntrex quibus exigebat pecuniam, ac
de eo quaeftu gloriabatur, iacftabatcp fe apudiocios eiuidem turpitudinis»
quod fe habere plurcs amatores diceret, & ttberiore quaeftufacere . Curncp
fe eodem modo gereret erga omnes qui ipfo abutebaturmirum habuit ita'
menfg magnitudinis, quem uoluit ob eam rem C&farem defignare.CurrtfS
agitabat Praflno ueftitu, idqjdomi intra priuatos parietes facere indebat»
Ibi erant praefecfK certaminis omnes qui primi apud ipfum erant, fed prf fc*
tim praefedh' Praetoricr, auia, mater, uxores. Huncuiri ordinis Senatorij?
beo pnjvaus atque adeo Leo prefedus urbis fpecftabant currus agitantem, petentem^
Vrbhs. aureos, ut plebeium hominem, ac praefedos ccrtaminfr, milites^ ipfos

lentem.Neq? uero his contentus erat, fed faltabat non modo in Orchefte
oerum etiam quodamodo,dum incederet, faceretqj facrificia, atqj interta?
dum falutaretur,& cocionem haberet. PoftrembjUtiam ad id unde digt^
Imperator nu- fus fam^euertar, nupflt:appellabaturq$ domina &regina:uerfabatur in 1*'
Sardanabalus ni*do : nonnimcluam ferebat Oculum, obliniebatq3 oquIos . femel enint
rx uiro mulier mdlim rafit> ob eamq? caufam dies feftos egit : poft curabat, ut prorfus
fraus mulie - Plbs e^eblta mulieri fimil imus erat, iacenscp faepenumero falutabat Sena'
bribus exerce- tores.Eratuir eius Hierocles Caricum mancipiu &auriga:qua ex re ei pr£'
tur artibus. ter opinionem placuit . Nam cum ludis Circcnfibus deddifiet ex curru a*}"

Hierocles mari te feliam Sardanapali,atque in eo cafu galeam abieciftet,uifuscp ab illo eb,
tus imperato - (huic nulla barba, flaua coma erat) ftatim raptus eftinPalatiu,nocHirniscI5
rw. facinoribus, praefertim cum eum duxiflfet, ita aiuftus eft, ut breui temp°re

ptepofte, quam illum exiftimaref:quod mater eius ancilla adhuc Romafl1
cum militibus adducfta,&in numerum uxorum hominum confulariurn
lata fit . Nam multi affecfli funt ab illo magnis honoribus, fuereq? maxim#
autoritatis : partim quod feditionem feciftent, partim quod ipfum confli'
prarent. Volebat enim uideri conftupratus,utin haere imitaretur mulieres
petulai(;ifsimas;uolens^ f*penumero in manifefto facinore deprehende

t A V I T V Si 6\f

«aturt qilamobfem a uiro lactabatur conufdjs petulanter, ab eocp plagas
accipicbaqitautliuor oculis fubeflet . Neque tamen diligebat illum impe-
tu quodam animi/ed amore flabili S>C firmo, ita ut non modo grauiter non
erret ob has caufas, fed contra amaret ardentius, ftatueretcp uere eum Cae-
-arem defignare, atque auise, quee huic rei fuerat impedimento, minaretur,
icet militibus ob eundem hominemaximeinfeftus eflet,ea^res caiifane-
cis eius eiTet futura . Erat Aurelius Zoticus homo Smyrnaeus, que Cocum AurdiuiZoti*
exa^te Patn's cognominabant. Is cum a Pfeudantonino uehementer ama- cw.
tus ruiU et, eidem aliquanto tempore pofi: in odium uenit,ob eamcp rem fal
trus conferuatus efi: ; nam cum eflet pulchro toto corpore, ut uiribus ad lu-
itandum ualeret, longecp prteffaret omnibus mentula magnitudine, idcp
euee Imperatori figniricatumabqs quiifta perquirebant,ftatimraptus ex
certaminibus, Romam maxima pompa perdudus efi:, quanta no uenit Au
garusSeueri, aut Teridates Neronis temporibus,defignatuscp cubicula-
rius antequam inderetur, lucernis quam plurimis relucentib. ingreffus efi
tu Palatium. Hunc ille utconfpexit, accurrit rubore perfufus, cum cp ab eo
ttafalutatus elfet, ut par erat, Domine Imperator falue, collo mirabiliter ef-
Ominato, innuenscp oculis refp odit, nulla interiecfi:amora:Neme,inquitj
•LJominum uoces : nam ego domina fum . mox una cum eo lotus, paffuscp
°ulco2na,qudd illenudus opinioni maxime refpodififet, in eius pecfforere-
cubuit, atep in finuuelut amica coenam cepit. At Hierocles ueritus, neZo- Hierocles &
t!cus illum plus quam ipfe fecerat, redigeret in fuam poteftatem,acnefibi Zoticm ritu*
propter eum, Ut fit inter riuales, grauius aliquid accideret, ueneno per pin-
^5rnas dato, quos habebat amicos,uires eius eneruauit.Ita ille cum tota no-
tc uon pofiet arrigere, priuatus eftrjs rebus omnibus, quas ante coiecutus
luerat, eiedtuscp e Palatio &C Roma, pofi: ex caetera Italia cxpulfiis eff, id
quod eum coferuauit. At Sardanapalu pcenas fui fceleris quas meritus fue- S^rdun.ipdi
lat3perfo luere no multo pofi: oportebat. Nam quod ifta faceret atqa patere
lUr> uenit in odium populi acmilitu quos maxime colebat,ab fjscp tandem
ln cafirfs occifus efi:, re in hunc modum gefta.Bafsianum confobrinu fuum con-

^troduxitin Senatum:cum'que utrinqueMtefam &SoafmidemftitifIet, f^rim Pp«;
Pucrum adoptauit, fe que, cum efleteo multo minor natu, ftatim efferre d<mtonmh
tanti pueri patrem cepit , dixit que fe nihil alijs liberis egere, ut domus
jUamoleftia uacaret: idque nonfolum praeceptum fibi efie ab Heliogaba-
etiam ut eum Alexandrum nominaret Jd ego adducor, ut credam
actum ^e(fe diuina quadam prouidentia,non propter ea quae dixit ipfe,
ei prsediefium fuiffet , Alexandrum qui effet Emcfa profectus,

? 1 e^e fticcefiijrum Jtemcp ex eo quod acciditin Myfia fuperiore,^ Thra
cla‘nam paulo an te deus aliquis , cum fe Alexandrum Macedonem eflfe di-
feeq ^ llakfretep formam eius, atque omnem ipfius ferret apparatum, pro-
iis locis quae adlftrum funt(ubi quemadmodum extiterit, mihi
re C)e,rnn°n confiat) Afiam atque Thraciam pertranfiit bacchantiummo
faci-]Im quadringentis’ hominibus,qui thyrfis ornati erant, neniis' que^,

Thr ^ant/?5 lnilll‘iam nemini . Huic , ut afferunt omnes , qui tum fuerunt in
c- acia’ ulIerforia, caetertecpres neceffariae publice fiippeditatac funt, nec
pvooCradlCere qu{fquam eff aufus, aut refiftere,non praetor, non miles, n$
ut ed™5 S°n Prxfides prouinciarum, fed interdiu tanquam in pompa,
ChallX?t,By2antl'um uenit: pofi inde profecffus, appulit ad regiojiem
• ea°ne^fum?ubi de node creato quo dam-facerdote, obruto cp equo

F£ 3 ligneo,

rffS 'XIPHII* E’ DIONE ^ , , . .. J

ligneo, euanuit.Haec ego, cum eflem in Afia, accepi, ante quam mte **
Sardanapal us ea qua* Roma: deBafsiano fadafunt. Igitur Sardanapalus, qu?ad™.

quoad dilexit . confobrinum,fohiusfuit:fedpoftquamfufpicatuseft,cognouitc|5 0

confobrinum , beneuolentiamin illum propenfam efle, aufus eft mutata lententia,
fuit filicijU' ad perniciem eius moliri. Sed ut conatus eft aliquado eum mterhcer ,
mM' modo nihil egit,fed ipfe quo 9 in periculum mortis uemqproptereaq

Alexander diligenter cuftodiebatur a matre, auia, ac militi us. P
rianijCum intelligerent conatum Sardanapali, uehemeter tumultua
neque prius deftiterut,quam Sardanapalus eos uix tandem placauit.
enim caftra occupauiflet cum Alexadro,fupplicaretcpmultum, ac c
dedere ad fupplicium eos qui fecum turpiter uiuebant,quoscp ^

uerant, pro Hierocle mifericordia cum precibus & lachrymis captar 3 {/
gulum dedit; Vos, inquit, huncmihi gratificamini,quamcunque de r

nione habeatis,uel me occidite.ita tum uix incolumis cofematus el \ '

dC auia eum propter ea qux faciebat, oderat, quod neque dlet Antoni
lius, quodcp eflet in Alexandrum, ut uere profedum ex Antomno,p Y
fior.Sed poftquam iterum infidias fecit Alexandro, milites ob eam
tumultuati funt: cum cp una cum eo introifletin caftra , cognoujiietqj 0 ,
tes necem fibi machinari, quod eos matres horum, qug apertius qua ^

difsidebantinter fe,concitarent, fugae fc mandare quodamodo cona
Auitimors. effugiffetcp coniedus in capfam,nifi depraehenfus occifus fuiftet,cum ^
decem &C odo annos natus.Cum eo mater eius, qua; lpfum mordicus te ^
b at, interficitur. Vtriufcp capita ab fciffa, denudata^ corpora primo p er
tam Vrbem trahuntur: dein mulieris corpus alio, iitius uero cadauer in11
men abiedum eft.Cum his ali),atq} inprimis prefe di Pretorio occiiHu '
A urelius Eubu itemcp Aurelius Eubulus Emcfenus qui cum praeeflet rationu libris, h
lusEmefenus. multorum publicauerat, a plebe, atq? a milibus laceratus &C diftrad^s

Itemcp Fuluius praefedus Vrbis,cui Comazon, ut etiam ei qui anteip111^
fuerat, fuccefsit.nam ut perfona aua^da inferebat in theatra, qiioinloc0^
dores Comoediam no erat, ita hicin loco deftituto a pr^fedis Vrbis*^

dores Comcediarunoeiaquahicinlocodeihtutoaprgredis vrm>v
Heliogabalus cabatur Jpfe quocp Heliogabalus Roma expulfus eft.Hec igitur
dm cx urbe adTiberinupertinent:nec quifqua eorum qui cum eo feditionem 5
expulfus. quicp potuerant apud eum pluriniu,uno duntaxat excepto, faluus eu*1

ALEXANDER»

o s t illum ftatim imperauit Alexander, qui
Vlpiano praefeduram Praetorianorum dedit, ei<f?
mifit caetera quae pertinent ad adminiftrationem
rrj . Caeterum ea quae fupradidaftmt,ego quidem

rate, diligentercpconfcripfi,utpotui:qu3euerb rei ✓

mihi non licuit perfequi pari dih'gentia,qu6d Ro01^

Domitius Vl'
punus prtfv*
(lus Prcetorio.

Dioninmor-
bm incidens
Imperatorum
hiftoriam ab -
foluere nequi -
uiti

_T=r* — - ~4‘fumdiu commoratus, quodcp in morbum incidi,

ex Aha in Bithyniam ueniflem: ex qua profe dus fum ad praefeduram
gyptupoftubireuerti in Italiam, ftatim pene in Dalmatia, atq* inde in
noniam fuperiorem miffus fum, ut eis praeeflem . Quod cum *eCli*eI\’a tC'
in urbem Romam, & deinde in Campaniam reuertiflem, ftatim dom .

di) /Qtiibus ex rebus fadum eft, ut ea quae fequuntur, non potuer P £
ter cum ijs quae praeceilerunt,intelligere;dicam tamen in fumma ea 4 qu$

>

Alexander. faf

que ad feoindum cofulatum meum gefta funt.Igitur Vlpfanus multa, qute
non r ede a Sardahapalo fada erant, emendaui t.Flauianum uerb dC Chre-
lnterfecit, ut eis fuccederet, ipfeq; non multo pofl: a Praetorianis, qui
enode eum inuaferut, interfectus elnquanqua accurreratin Palatiu atq$
adipium Imperatorem, matremcp eius confugerat.Sed cum adhuc uiueret
Vlpianus, tanta contentio exparua caufa populo cum praetorianis fuit, ut
ties dies pugnauerint inter fe, magnuscp numerus hominum utrinqj inte-
rierit. Pofl ubi milites,qu6duidi erant, ceperut aedificia incendere, popu¬
lus metuens netotaVrbs conflagraret, 'inultus cum eis reconciliatus efl\
jfhs confedis rebus , Epagathus , qui Vipiano magna ex parte caufa necis
nerat,!nifl'Us eft in Aegyptum ut prefedus eius prouincie,ne forte fi de eo
y^aefupphtiu fumptu effer, tumultus aliquis concitaretur : atep inde re-
^udus in Cretam, codemnatus eft.Per id tempus multae rebelliones fadae
nut a multis: quarum aliquot cum fuiflent formidolofae,rcprcffae ac reftin-
<tae umt * Qineuerd acciderunt in Mefopotamia, multo certe horribiliora
1°Inm Romanis/ed etiam caeteris omnibus timore longe maximu fece¬
runt. Artaxerxes enim Pcrfa cum Parthos tribus praejijs fupcraflet,atcp Ar
M amlrcg^ eorG interfeciffet, irruit in Armenia: ex quapulfusabincolis,
ledisop nonnullis,&fih]s Artabani,in fugam fe coniecit, ut quida putant:
am reuert.ffe aiunt, ut maiores copias compararet. Hic igitur nobis for

jniQolofus fuit , quod maximis copijs non modo Mefopotamia inuaderet,
c5rrarn Syriam, vninareturcp fe recuparatui um omnia que PerEe olim tc-
u,‘ ,nt> uicp ad mare Graecum, quaeq* ad fe propter maiores fuos pertine-
renr.Necg lIcr£ Hobjg timor iniedus efl propterea quod ipfe uideretur efle
jFexPUgnabilis,fed quodnoftriitaaffedi eflentmilites,utparsad cum tr5-
btet,pars nobis nollet opem ferretquorum tanta efl: mollicies, licetia,impu
nitas,uthi qui funt in Mefopotamia,inteificerefintaufi Flauium Heracleo
qui ipfis praeerat: St praetoriani pofl: Vlpiaiiu me quoqj criminati finr,
3lT°d cum in Pannonia militibus praefuerim continenter,metucrcnt,ne po
flarem , ut ipfos cogeret aliquis inftitutis Pannoniorum uiuere . At Ale,
xati4cr horum rationem habuit nullam, fed contra me magis honcftauir, fe
jjmcp una defignauit fecundu Confuicm;& fumptus quos ea dignitas po-
Euht/efadurum recepit.Quamobrem cum molefte ferrent praetoriani, ti
?uhneme}ut uidiffenteum infignibus Impenj, interficerent. Ita q$ mthiiuF
P ^Rxandcr, ut alicubi extra Vrbem commorarer (n Italia, tempore huius
. ^folatus mei. Quod cum feciffem, Romam ueni : dein profedus fum ad
P uiri in Campaniam , uerfatusep cum eo per aliquot dies , uiiusep a militi-
« US}Cuni magna fecuritatedomuredrj, dimiffiis, quod laborarem ex pedi-
JIS,utreliqUum uitte tempus in patria degerem, ut mihi apertifsime Deus,

' I W» _ O / i. f . . . 4« 4 P — ■ 4 E — f 4_ . - J - _ _ 4 t-4 1 m —4 /** T /-* /> "i* — V> /* t* /> 1 4,

Vlpiamts 4
Praetorianis
interfcftuii

P opuli erga
pretorianos
f 'editio .
EpagdthusAc*
gyptiprafe- ‘
dui.

Artdxerxte
P crjarum re¬
gis contra Par
thos & Anxi»
nios res gefiati.

Dion militum
in Pannonii
pra fetius,

Dionis fecun¬
dus Confuta¬
tus, -

fom larne^eni in Bithynia jfignificauittquo.dmihi uifused praecipere in
nis>ut hos uerfus ad flnem huius hiftoriae adderem,

^°?oc A‘ \k Jbtteay v7Ttty\ 'Zivs Ik n Havi^Sy
JtT ‘w&ojCfcccnwftti CUtXOcf&^KTi XV(/btl*9*

“PP‘t(,re multis crudelibus H eciora telis ,

U caede exemit;belhfy tumultu.

Dion dmonio
in fomms ad¬
monitus, uerfi-
culos in finem
historice fu<e
adieati

FINIS.

<r

SERIES IMPERATORVM, QV 0*

RVM VITAS XIPHILINVS e' DIO;
ne excerpfit*

Pompeio Magno deiedo,Monarchiam obtinuitin
ImperioRomano

CJulius Cxfar* Traianus.

Hunc fecutijfunt ordine Coefarcs: Adrianus*

Auguftus*

Tiberius*

Antoninus Pius*

M. Antoninus Philofophus»

C* Caligula*

Commodus*

Claudius*

Pertinax*

Nero*

Didiuslulianus*

Galba*

Seuerus*

Otho*

Antoninus Caracallus*

Vitellius*

Macrinus* (

Vefpafianus*

Auitus,qui & Pfeudantoni'

Titus*

nus,&: Heliogabalus, & ^

Domitianus*

danapalus*

Nerua*

Alexander*

index x-Alph abeticus j flende w quo fu lio pngulorum in Xiphih'
no Imperatorum uitoereperiantur.

Adrianus

557

lulius Cadar

4 34

Alexander

6iS

Macrinus

Antoninus Caracallus

603

M* Antoninus

Antoninus Philofophus

565:

Nero

^06

Antoninus Pius

564

Nerua

54 9

Auguftus

440

Otho

5l9

Auitus

614

Pertinax

5 79

C» Caligula

4 9*

Pfeudantoninus

&4

Caracallus

603

Seuerus

&

Claudius

499

Sardanapalus

6i4

Commodus

571

Tiberius

4 73

Domitianus

543

Titus

54°

Didius Iulianus

5Sz

Traianus

55°

Galba

517

Vefpafianus

Heliogabalus

614

Vitellius

Iulianus

582

FINIS ♦

T XT

1N dionis historiam r o m a<

A** a' se conversam, annotationes
GvILIELMI xylandri avgvstani, qvibvs
plurimi loci deprauati emendantur, ucl ob^
fcuri explanantur*

• LECTORI CANDIDOS.

V E R I T V R haufiniuria ROBERTVS STEPHA'

N vS , uir doflifimus, optime'^ de literis meritus, exemplar i feitt
edendo Dione ufum non fatis cafligato. Plurimi enim loci huius
(neqs aha ego uidiyditionis, mutili, depraiutticfc funt : eorumq- par '
tem aliquam Robertus emendandam fibi fumpfit. Cuius etji ma'
gni facio (ludium , tamen intelhgent omnes oqm , infinitas ac gr a*
uifimas mendas ab eoproteritas: quas nos, quantum eius ingenio ,
diligentia, laboreq. no flro potuit fieri, fufluhmus, eiusq - noftr ce e '
mendationis rationem ingratiam imperitioru bona fide attulimus ,

Non fum neficius,ad tam arduum negocium & iudicium acutifii'
maturam aetatem ,fummam praeterea peritiam , multorum dutorum notitiam , exemplaria
umdwerfa, & confihj tui cum ahjs comunicationem , ahaq; multa requiri t ueriim ego , etfi ab his
n^DUS eramf hoc tempore impar atifiimus, tamen cm femel aggre/fus effem Dionis interpretatio '
]mcarfm%partiu effe intelligerem,ut in eo ijluflrando omni conatu elaborarem: feci Jane quod
J y d^d potuerim, cequorum leftoru iudicium ejlo . Proinde ita d nobis accipi nojhro hae anno'
n es debent, ut intelligatur, hberu per nos fore unicutq- plura uel meliora afferre : ita tamen nos
lJ t ma re, haud mediocrem gratiam ab omnibus humanioris liter aturee amatoribus nobis deberi.

H«drem> 6

Polio i. FRAGMENTVM libri XXXV.) Priores i» Diowis bifloria paginas ,
l^Um trigefimumfextum procedentes, e fie fragmentum libri XXX v, dubium mihi nequaquam
yltneq. uero efie dubium apud quenquam debet. Cum enim quo libro XXX V I (quanquam hu
Principium ad nos non peruemt)Diofcribit,a£la fint Confulibus C. Calpurnio PiJone,M\Aci'

“° Glabrione, qui annus Romojyit D C LXX^VI I . in hoc aut fragmento & eorundem1 pars
txP°Mur,& prius quo QJVI arcio Confulegefla funt, qui fane anno proxime priori, id efl V.C.
k c L X X X V i C onfulatum gefiit : fatis iam ex ipfit ferie temporis liquet , quo de libro fragmen '

^hoc fujperfles man ferit . Quod autem de Confulibus dixi,idexDionis ipjius uerbis dixi. Cote
?.m d Lucullo ge flas res in bello Mithridatico hic defcripferitDio,qui hiftoriam integram de '

Jl ^nt^x Pktarchi Lucullo,Appianiq; Mithridatico petant. Et quia fortuna in utram qj
««*».) 'm Q7i \yyfcc 7ii 7v^h * Loquitur de Mithridate , cui Arfaces fummam belli gerendi
° lLquod eum aduerfo euentu iam eruditum efie arbitraretur . ita habet Appianus. Subro*
gatus fuerat.) a uox Groca, puto, non eft. tjo Mg uulneratum fignifeat. For >

2 1S!f ter ^ & tjoMs aliqua uerba & prioris reliquo fyllabo interceferant,quo nuneperie'
certi nihil de hoc haberem, fententiammtegramcf e uolui . Aflerifcus efl merito

* p' ^Urr* barbari uicille fe.) ccQuiiortyo^ccTi uxhxgxituvTixs. Puto fcripfifieDionem,
NtrT07?°^ri Z&tceccTvuZrfo.Ita fi legas, locus conflabit , a fleri fcumq; tolles. Porro hanc

Jubeam Mygdonio alio nomine uocant.Teftis Plutarch. Lucullo, Plinius hb.6.cd.\^ Nifibb.
mit ^ vr^AntiocheaMefopotamio nominat . Et huius t h iwyM* Antiocheo mt

\ T°^; ,°bbius libro y. Paulo pofl, pro fopotamix.

quf in caftnS Romanorum.) Appianus contra hos a Fabio lu Mygdonia,
' Pons- abruptus.)

¥*nicipiuminGroco . Cxterum Comana,) H auidubie ante hoc uerkahquid

. ' Gg deeft .

Antiochea My .
gdonia;, &Mc '

c

Manij pweno-
r»ea.

an I N D I O . N E M .

deefl.neq; enim cum reliquis ulla ratione coheerent , ideo notam appofuL M5. Acilio.) hoc
efl}Mamo Acilio. M enim Utera cum uirgula adiefla,Manij praenomen antiqui fignabant : ut docti
Sigonius annotcuit.

4. Nam Valeriani milites.) Dehis omnino legendus in uita Luculli Plutarchus , EpiW'
maeq-Lman* LXX?X 1 1, Lxxxiii,^ nomgeflmaoflaua. Cum a Marcio.) ht
Grceco erat Mctffcz pro Mccpxix perperam feriptum . Facile id deprehendi ex eo quod additurtf'
fum ante Acilium fui jfe Confidem : ici ewim Jwpra Dio oflenderat .&fub fine fragmenti huius ffltf
Ki&exprefie dicitur. Sepelit hocautore,& alijs Grcecis, incuria librariorum Marcus proHtf'
cib}aut contrascribuntur, non fine confufione rerum . idemq; in alijs etiam fimilibus uocabulis**'
adit, ut fuis locis monebimus. Enimuero Plutarchus quoq. in Cicerone, Marcio ferorem Clodvjtni
trimonio iunflafufc his uerbis te flatur : tjtMw <A bZ i{gu tc us ce focus <Av<rl\)

KAai(At(>[/,U)[j Tdpyv7Jcu/ (Z& MctfKl&o P«/, KAtoc/W</£MfcTfc&©‘' 0 ^ '

IN LIBRVM DIONIS XXXVI. GVILIHI.MI
Xylandri Auguftani annotationes.

?. Huius libri initium deefl, belli nimirum Cretici,' cuius aliqua tantum pars inDionefuperettj
hifloria.Quce defiderantur,ex Flori hb.3 . cap.y.Plutarchi Pompeio , Epitomisq^Liuianis notiagf
maoflaua,& duabus fequentibus petipo fiunt. Porro, hic liber bellum contra Piratas, Mithridate?
Tigranemq4 & Albanos geftu continet. Neq* Panarem, necpLafthenemOA^^’

Fiori locus. Ergo apud Florum non re fle lafthenem legitur .

<5. Non magnam eius rei curam. ) epotet ^■f^XTroiHcrcce^. epgov77</hcefifcrl'
bendum: quod RoFertus Stepkanus uidit .

s. Aut corpus meum ponderetis.) ylyovct

Locus eji, eodem quoq. tefte,deprauatus. Ego fententiam extuli 5 acfifcripfifiet Dio : ori

\w ™Qx in yiyvct, Verum, quod initio teflatus fum, qui*

codicis adminiculo muamur, diurnare pofiumus, affirmare quicquam non pofiumus. In rebus

agendis damnum adfert.) Verborum ordo in Grceco ejl perturbatus, funtq. itacolloc d*
viMyotf T&TTins 9V -nue

cri 'voMvs crcpcc^a. Paulo pofl : M £ ^y(Jta ^^lahm .

, l0- ^d bellum co tra S ert. dux nobis defuit.) s?ccmyi
'nsrvygovoy rvis «urvis tferibendum nno^ann, omitteudum. Et inde , ivx ?

^TTo^otc^cdegendum^iyce $ rvi^c.neq; tamcheee interrogat JedfubijcitfMle

r effio dens. Paulo inferius, tjA tfi mccy.fcnbo^^c. ita enim Gr^0

ris ejl lam quod ad Di flatorem in Siciliam mifium attinet , Attilium Calatinu intelligo, de f°C
Limj locus. in decimanona Liuij Epitoma fcnbitur : Attilius Calatinus primus D i flator extra Italiam e&cfr
duxit. Id autem m Siciliam faflumfuifie ypoft ^ifiam Appij Claudij Pulcri (qui ffiitConfrUf
Vrbis conditee qumgentefimoquarto ) temeritate clafiem, fatis ipfe hiftori ce ordo docet . PolfliS
certe, autor grauifiimus, cum libro primo id bellum Punicum primum diligent fime perfcripftff'
unico quidem uerbo huius Di flatur* meminit : maximo fime argumento, nihil ea Di&aturagtf0
fuifie: quod hic Catulus refert.

u. Qui ob illegitimam imperandi cupiditatem.]) </)* rtes ^cc vdyvs
Xlccs. feribedoper ^cc vo^siutnos) flue T^cato^s ( vqy, ut “u{[
bertus, legas, nhiil inter e ft . Subterfugere pofsint.) «ZrKsrKscwctcpvydsM1^'

pono, cu) tks c u/<xcpvycce> v

■ 12. Ad hoc negocium conducere. ) 7 ^oo-epo^ cw™ ^ bZ Ikccsv^ . «oX ^

abundat. ^ Statim , Lctrk Xcyvs?una diflioefie debuit UctrtthoyTss. Pofl t Erga deden^9
fe ei ; 7 r&s cw byoAsyouZrxs om ^ flribendumy b/xoteyocwrxs 01, ust.Rofiertus etiam b*c ,
notauit. Poftea enim quamTribb.) Ius eisd Sylla ademptum, d Pompeio in primo)110
ConfuPtu reflitutum,anno V.C, D CLXXxiui^xhiftoricis patet , In Grceco funt ah j ^

ANNOTATIONES. €n

wen t t,\&w $rtUH rfr rfgyty.Ordo ita habere debet: fB/xsoi? ffi/rtphffycfeyiyi Inde,

« * ’(9^ fWHKxsay: fi[ cwHKiSfay . quo uocabulo extrema & immedicabilia Grceci nominant . Et
r °^Tpi7r^ uerbum, colon efz.thec quidem leuiufcuU. Sed i yfy ca/rGif<xoxoy, contrarium
f jr' °q°JenJu™ habent uerba. emeridanda,ut fit, ucp. yc^ccuTii^cccsoiJ: fictu & 'rcTt pn 7t§ iy
jaj° r yro ron.^2- 7^iy,quodpoflerius etiam Robertus animaduertit .

r y * 11 & Rofcius legem.) Plutarchus in uita Ciceronis hanc de gradibus equitum d Plutarchi, Ho.

P c Mrumfeparandis legem M .Othoni preetori adfcribitfeundem(putOjfecutus autorem , a<m Ho ralii & luuena-
r<tfzo, qui in Menam libertum Pompeii ita feribit: lislocus.

Sedilibus' ■ ■

!S% magius in primis eques

4.Epod»

Othone contempto Cedet;

Cum quibuS & luuehalis Satyra;.ait:

Sx libitum uano,qui nos discinxit, Othonu

— effice fummam,

Bisjeptem ordinibus qua n lex dignatur Othonis.
iwr ^lUlUm(eaitus udetur, qui Rofcio idem tribuit : ut eftin Epitoma eius undecentefima. C< t
» , \tt edtls^jnon cujToy lego cum R oberto. Extrema enim anni die.) 7w

tmP ^ ^7*s'non Id fudem in promptu. Sed locus eft perobfcurus : de quo quid fatuam,

, ^gcfclirr^ T um quod Marcius SC Acilius.) ugk J)o7i m MACpc©-* ^ o a*c/'
kiw T fcnbendum fatis ex procedentis libri fragmento ,ijsq; quceibi dixi'

f x f*tet'V°cffiulum ws ipfa finientia excludit. Vt aliquando pro fe quocpfimilc.)
toco ($ 7Tj T/ ■ffvowltoy. HicjUt ait Robertus , afarijeo notatus fuit locus, cum fit tamen pia*
' p ^.rd^HtyoblwcciZ..

j n ^tniifcp fauore fibi concilians.)^ xzs ccpqxyptftoy aznsc/lcc&T*. 7 r^KiJ&y-

(jj- ■ l°ie Ubertus reftituit hunc locuuv vir carvdccfaTcu^TrpxTjyv. Quod

rJ ,um locum eflent elati.) cu/ n funerea/. N on dubito , fcnptum

rjje a Dione cwdti^Hcrew. H.c locus non parum lucis adfert Sallufho,& T ranquillo , quorum
^ er$ huius coniurationis meminit: hic in AedilitateC* faris , /i/em Catilinario . Meminit & Ab'
piator l iuij, hbro centefimoprimo , otmfiis tamen conff iratorum nominibus ♦ Vbi qua:

pCtaefTent.) c/lcfaccyySb/x , firibe -xsiTt^xyt&J/ci. prior enim uox nihil ad rem. Arface

Stilorum rege. ) Ar faces commune regibus Parthorum omnibus nomen eft j «t P tolemceus
^ypfys : itaq . hunc S intricem Appianus appellat .

*?• Hoftemcp hinc inde circum ducere. )l7r\cp/(cri\ourToy, feribo . Lo'
inter tumulos apte pofi um. ) %oozi'oo pnxxfv ynAotytay. Robertus H9 i Aoo
fr° legit, cui XiphiLnus, eadem ad uerbum habens , accedit. CuxAw non minus commode le*

S*1?’ pro apto commodo . «4/71 /oc«m inter tumulos pofitum, canum , upiAq/ ej]e, per fe cofat .

• eratjxzuayceydiy «j 0 nohmuius quam i&ACp.quod malle fe,tanqua

mlppfcr>rmr<eM'rM ^commoda uox.

Prii ' “l*otin & BoCponim.) [nuenio promifciie frribi Jl Sa&ogti' drlUo-tpogop.
«ant™! l^e^et'ani ufitatius. alterum f cribendum eil , jS o<r,cp'o%c\j , mare quod bo'

hir fU nitr Milites fui haberent.)^sf ffccurrlu/ A uicciMy. Poftrema uox nihil

& Satyra 14,

terum ,

etiam Stcof lcne^rcgio.) Zweplwlw Plutarchus mLucullo &Pompeio uocat,& no fi.br
co,ltra qJ Mnils ^cpowivlw ab Amano diRam teftatur , ut Robertus etiam monuit. Lucanus
Eim diuerCt°rilnt' m°TlUtem primam bfeuem extulit libro 2. mollesq; Sophence . ,

on o 'l atc.rn notent rudiores. C ceterum W ytti* M Zuepcwtvlw novliu di rove

Pseief} - mem r^iores. Ceterum W ptifi r!w 'ZuQcurtvlw tiovlu *7r^vV%

^ 5 w «ero/^TooP Ts nomhilrtinm urTl

? Tiyg. fchbe

knili\l7 Wr i7T$w,ipfa'm fententia& Plutarchu jecutus. Is n onihil etiam ptTl

V ^ Titf .fchbe, 70 f&v 7j,eirc. cuius redditmm fequitur, v Ji TriMsvy.

IN

<

I N DIONEM

IN LIBRVIS DIONIS XXXVII. G V I L I E L M I
Xylandri Auguffom annotationes.

18. Quod Robertws monet, Confilum nomina hic <& alibi deprauata efie,euidcs efl.Nos e mtit
dabimus , quantum eius exipfo Dione, ahjs moribus , aut certis rationibus licebit.

L. C*far.) In Grecomale,m Kou<r<y,pro A.Ko?,<rtff . Patet hoc ex
quentibus fuo loco . S alluflius in Catilm.lgitur circiter Calendas lumasfL.Cejarc^ lr/g^ ^
fuhbus&c. M.Pupius.) M.u^&fcnbe Ceterum quod Afram"» >*-

liumuocat,nefcioanhbrarij fit culpa. Cicero quidem libro ad Atticum primo, frequentet f

Auli uocat. Pompeius autem pnefidio urbis ♦ ) u&t ol y TeXs*
mutilus. _ ,

20. Subinde acclamante Romano.) ctf

Mendum u&A^rds. Corducncm.) K oeAzlwlw. Corduenos Plinius ubi ♦
pite 18. tfd T/grin Adiabenis proximos ponit . P lutarchus de eadem re loquens , r^</ J
bit.Strabo libro \6 rc^flwiw ce# To^Av&‘. ,

21. De limitibus quibufdam.) ^»cmr?cA vTT^o^iJT^yflcnbendm em

Cibus,™? oecV. Etfi filio eius.) wwcrfos Antebecuerbam J* ^

ta efl, locum mutilum efjemonens : ego er <&p6tlafienfcum ponendum cenjeo. .QH*

tomea, eius&filioXiphare (de eo enim hec uerba,Etfi filio eius, intelhgo)fcripleraWlj j^c
interciderunt, ex Appiam itiSecAccr&Wj&Plutarchi Pompeio petendajunt. Pioin ' ?» ^

deeffe facile conflat , prefertim ex Xiphilino , qui multa hoc loco refert, de quibus upKaDic * ^
punttum quidem fupereft. I am que in Dione fequuntur uerba ; Ob hoc folum CUP1 **
lis c(Tet, de Aedilitate Ce faris feripta funt. Itaque Stietonij locum apponam 5 ut que l :ic Wu 1 ‘
funt, aliquo modo tamen inde conflent. Aedilis ( inquit ) Cejar,preter comitium , forum,

f etidm Capitolium ornauitfortiabus ad tempus extru£hs,in quibus, abundante rerum cDf ^
tars aro aratus exponeretur. Venationes autem, ludosfc er cum Collepa, er fecaratim edidit

Liuij locus

DUtcffaron
harmonij prx
{lautia.

eius m.nivmus, rxeniffefibi quod Polluci ; Vt enim geminis fratribus edes inforo conflitut a
tum Cafroris uocaretur,itafuam Cefarisq. munificentiam unius Cefaris dici. PrOO1*3 ^
funt. ) 'jtc fjSUe sv ccKkcc 'faJlywrn , malepro Qvovtc. Lucretium.) Ob/ffL
tinm nempe Ofellam , de quo meminerunt P lutarchus in Sylla, Appianus libro i.beliciuil »
uiator Liuij libro 8 j. ubi perperam legitur AJiHn. ■_ „

2^. Romanis eo libero ipacio.) yv 7-5 A ictus t/oo tvtq ™ t j£

Aindum Aiccnsvw^ut fit J\ccK<pvop:fic enim er Xiphilinus legit, & Dio jwpru loquutus
etiam Robertus. r rWfJi

24. Quod autem dies ad leptem lidera. ) Hmihs locifenfum explanare r"a
caufafi qui forte per fenon affequantur, paucis uolo. Circulari, hoc efl, in orbem redemte^
ratione inftituta planetarum, fuo ordine collocatorum, ita tamen, ut femper duo in medio oml
tur : ( nam in Diateffaron etiam interuallo, qu# Muficis uulgo Cyuarta dicitur , in cithara a f r
muo ad quartum , duobus preteritis in medio , itemq; in uocibus d prima quaque ad quarta. ^
tranfitus. ) fi prima dies Saturno adferibatur , fecunda Soli ,tert^ _
ne cedet, & fic de reliquis, quod ex adiefta figura intelligi perfrcl
\ tefl. CeterumDiateffaronconfonantiam in Muficis principatu^ ^
\ nere ( quodhic Dio afferit)cum alijs ex caufrs,tum ex hacpotfrw" ^

| CL^. M,,r\ J Sl‘\init)Unyit^>r ^i, ofi- /tu/tCi dvtiwmt (TVr* llltd)Q^ n ..

T -PC

\ nere^quuuui*. j^iuajjerirjcumaiv]iexcanjii,inmcA.i^f'"-j

l flat, quod Symphoniefque efl Mufice quafi animus er uita)g^

^ j ius mterualli ratione difringuuntur . nam alio atque alio modo c° }

/ c 'nosafuy diftantia , modo Chromaticum , modo En^m10^ ^
^ modoDiatomcum concentum conftituit.qua de re dtfyutandi

locus, tlxedemfiguuetiamaltmratio intelligi potefr. Efto prime diei naturalis (hoc

ANNOTATIONES. €%f

orarumui gintiquatuor conflantis) hora prima Saturno adjcripta : ut iamabhocaufficio totius
fl mm>nfbi uenaicet . Ergo fmgulis heris ad fingulos planetas relatis , quorum numerum fe'
( enarittm efre liquet : feptima porro deinceps hora quaque, hoc edi o tiaua, decimaquinta tan'
m mE>ellma fecunda Saturni erunt. Proinde uicefimatertia Ionis : uicefimaquarta , qv.ee riiml

«w u tima, Marti cedet. Quo jit, ut infequentis diei hora primarius qs item diei dominium , iterum
* o em redeat . H uicq. itidem cum o tiaua etiam, decimaquinta & uice fima fecunda hora adfignen'
Uf prima infequentis diei hora Luna imputabitur *& fic deinceps . Inde efficitur , ut, cum quipU -
Hetaprimam diei horam obtinet, uigefimcefe eunda etiam prafit , duaq- hora adhuc inter hanc, &
Jequcntts diei primam ( cuius domino totius dici dominium deferri monuimus) intercedant :fem'
per duobus in ordine planetarum omifeis, proximus infequentis diei gubernator reperiatur . quod ed'
efhf.dm m priori ratione docuimus, numeratione conpcitur. Ita quas duas Dio rationes affert,
CUm diuerfa inter fe fent ,pemcunda tamen contemplatione in idem recidere inveniuntur : qued in
guttam 'imperitiorum a me explicatum , doctos me agre id ferant , oratos uolo . In Graco por >

romendofi edi «juvig IvrvuvofJ i7rict>y,fcribendumq; uuvtxs vi i7rwy. E t mox.Siuz/ctQ vi'
m?, legendum Staewc? Si vivQ'. Xiphihnus utnufque caftigationis teftis. Per Graeciam
,r? Italiam.) ^ rlw. i}jid</lcc vLjj IvkMcou. Robertus ut loco huic fuccurreret,vhJj vi Ivtc'
y.lcw agendum annotauit, non male quidem , aut incommode. Ego quidem (quod citra reprahen*
Jionem aut iniuriam eius d me ditium fias) fl ivxhtccs, fecundo caju malim, ut magna Gracia in >
nugatur : in ea enim fuit Brundufium , quo appuliffe Pompeium Dio narrat .
hu 2 r^U£Unum foluus repeterent.) Salutis augurij rationem qui tibi explicet prater
hb/ ■W,'S l°cminon temere imenies ahum.In Graco edi oidvnryx fl vymct$. jicut e-r infra
cos °AHltiqu4gefimoprimo, folio zSt: quu vyi&ct alias famtatem, alias falutem m genere apud Gn f
Nonii*' ^monms faPlus memimt huius augurij 1 ut in Augufh uita, capite tricefimoprimo:

!, <&C. Et

« w etiam ex antiqui fimis ceremomjs paulatim abolita reftituit , ut falutis augurium,

Uelius Tacitus libro duodecimo in uita Claudij : Salutis augurium quinque & uiginti annis O'

' Wm repcti,ac deinde continuari placitum . Sed de his alias . P. Paeto.) Vcuvu ls$ Pov'

^ Agendum, non pbtttWV tfl autem is P. Antronius P<rtu$, cuius fupra quoque pagina decl
Quarta mentio fatia fuit . T.autem Labienus.) L. Saturnini feditio,utq; occifus fue'

r‘hdefcribitur copiofe ab Appiano Alexandrino libro primo . quanquam neque is , neque Plutar'
in Mario, neque Florus libro tertio, capite decimofexto, Rabirio eadem eam adfcribant.Perijt
Vrbis condita 6^.ut retie Dio dixerit , annis ante trigintafex id eueniffe. JLxtat de hac ipfa
re °ratio Ciceronis pro C.Rabirioperduelhonis reo , quam Conful habuit : multum lucis huic loco
co feratur, multum acceptura » B ellum cp aduerfus eum .) Bellu tiocat arma mff *
f contra feditiofos ufurpata . SicMpitomahuiana fexagefwmona , bello quodam inter*

fetius hic ipff diatur. Bella autem huiufmodi res dicuntur , quia ( ut de cadeTiberij Gracchi Tui
Z*) non folum ex domefiicafunt ratione ,fcd attingunt etiam bellicam : quoniam ui manu' que

. z7' Qiiod de uexillo dixi.) Mentio huius rei fit apud Liuium libro tricefmonono,\n ora'
|o»eSp.p0 flhumij ConfrliS : Maiores uefrri, ne uos quidem, mfi aut uexillo in arce pofito comi
iorum caufa , &c. quem locum fine hocnon facile intelliges. Bnimuero uerbis meis hoc loco non
rio yus\iUUm extent de Ccmitijs Romanorum libri tres, Nicolai Gruchij Rotomagenfis : quibus
4c cfnord6 wiuerfam Comitiorum rationem, fed antiquae illius Romance reipublicce totam formam
ratius etU^nm lt(t dlllgenteC ex*a^ copiofe'^ defcripft ■ ut eo quidem in genere dotiius accu*
incidi ^ °mm^us numeris abfoktius uidcrim nihil Eum confrient fludiofi , fi quid huiufmodi
:vz X* ^osnouarum tabularum.) wwvviKcdfcftHbTnxs. kou delendum.&y^co
n. Trgtovivs kcu JbjJctvfoTccvzvs: lege. P* Lentulum , qui poft

niJUl7' ; 0nrulatum.) Mos hikeatpband* Senatoria dignitatis obferuandus eft, cuius
^qs locis meminit Dio. Conful afofeithic Lentulurannofexcentefimo otiuagefimoteriio,

Gg 5 Meturq.

Bellum.

Nicolai Gru
chijlaus.

M IN DIONEM

uideturq. Sendtuejje eletius d Cenforibus Cn. Lentulo , L. Gellio : quorum Cenfur ce menumi
Epitoma Liuij nonagefimaotlaua. Incidit autem in annum D c l X X X V i. [quidem, utVi*
fupra paulo oftendit ,ConfdibusL.Ccefare , & C. Figulo proximi Cenfores fuerunt , anno Vr*
bis condit ce 690.

ag.CompraehenGVquehisquiadeum. ) u£avfaMycsvi7T Nite
hcec uerba aflerifcis interieris lacunam reliqui , quo indicarem , deeffe nonpauca hic : nimirum to'
tam cum Allobrogum legatis atiionem Lentuli , & Ciceronis in ea re inuefhganda , coercenda que
induftriam. H ifhoriaeft apud Salluftium,Plutarchum in Cic.^r Appianum, &c.

29. Contra Syllae legem,Domitij legem.) Cn, Domitius, atauus N eronisCt'
faris, mTribunatu pontificibus offen[or,quod alium quam je in patris fui locum cooptaffent^r
cerdotum fubrogandorum d collegas ad populum transiuht. H cec Suetonius in Nerone , capite \e'
eundo . Syllam uero collegijs facer dotum fuum honorem reddidiffe , auxiffeqs , ex hiftorijs notum
e/L His fefe ultro infinuabat . ) 'rovmvq wsy&a hg&ijocy v7rn%}[c<p. Videtur ufl'
Sjrwflwfj. (j$j/(§y h^uij^y , aut aliquid tale fuifje , v3j*aSg£/ autem pofuitpro demereri , gratiam c aptai e *
utfubfnem quoque libri, xzsHpyCp ccyupoTtfovs oyom. lunius Silanus.) Itafcriben '

dum , non Syllanus . 1« Grceco uitiofe eft iovA&,pro 1 ouui&. Quanquam cado*

rum numerus. ) Kpa 7 h ixoidycov rr&y ixncp.fcribo heu toi » Cicero Philippica ultimi

Imperator jj ^UIS unum aut quo mi[pla h0ftim deleuiffet, Imperatorem d Senatu nominatum fuifje feribit . tf'
^uis°di<aus0. Plams libro 2. de Curione loquens , ait fuo tempore millibus decem cceforum hoftium conflit'1} je •
31. M. Cato , 8>C Qi Minutius.) In Graeco efl [impliciter Kccrny , ego pronor att
addidi perjficuitatis caufa : quod euidens eft ex hiftoria ipfa , & P lutarcho. Hoc a utc*11

agebat, ut nomen Catuli.) De hac re, ut intelligatur hic locus, legendus Suetonius
fare, capite deamociumto, ipfeDio infrdlibro quadragefmotertio, fcho 136. Neque
liero tantopere.)3V f^ovrft) ytfrcce/fc&vu. ov nlwfcnbe: tydHOtobliZcu nJioniff
54. Vitra Dorium tranftulerunt.) Fluuij nomen puto, nam Dio nihilpr*ter^
articulum addidit, ut woTKvoypofitintelligi. Sic fuprd dixit, t&s vyKtxtfhrluj .er^ro4‘*
^ A 4byyquosfluuios effepaten Brigantiam Calaeciae urbem.) K*A«/x'#f\for'
teKKXKxiKHQ. Callaicos enim populum aCafarefibaSium Plutarchus nominat. CalceCiam dU*
tem in H ijfania nullam muenio , Satis fibi iam aditus.) iWW

***"• I neptifoma letto 1 emendo i-xiZctny. In petitione Confulatus. )

rlw uf^lw.Omifit prcepoflti onem «?, quam requirit ufus loquendi . Et tamen [c libro f*
«rtW. dragefimo etiam loquutus eft,vowy rny h^QVrK ^

3S» Maiori ftudio inimicis. ) rtts avovAccs, imo carovMs*

36. Ludos de Syris.) vtur»yv&v- U av^y . quee uerba quidftbi uelint , ftffy
funt integra , non fatis certus fum . Forte loquitur de theatro ex Syriacis manubijs Meato if*
certi nihil habeo. J 11

IN DIONIS LIBRVM XXXVIII. GVIL1ELMI
Xylandri Auguftani annotationes.

Et Ariouiftum.) A&ovtar^fctibo A^hv,ex ipfo Dione . C onfulum nod^

Grceco fic legenda funt :

r.IavAi^ V.t(.Kcu(rcej>t M. Kct\7nvyn<& bI€ovA®j vb, a

, a *p«W a .itis- A.r ct€tn& Kh.ii.va. Calpurnij nomen Bibulo cumPifombuscomune^y
quee caufa erroris forte fuit librario. Pifoni aut L. praenomen fuiffe,exCic etiam mulus
oratione contra eum habita liquet. Quaetfi iamdudum mihi minime fuerunt obfcurd,nefc10 td'
men quo patio acciderit, ut neq; in uertedo,neq; in emendando , neq. tum adeo) cum ad preelu ea r&
Interpres de ger e, animaduerterim.Btenim homines fumus omnes, etiq; nobis prochuis ad errore lapfts: ing^f
erroribus luis. te dormitauiffe ahquadiu,prcefertim Quando opere in logo fas e/l obrepere jom0'

Facitq- ad excufatmem etiam jeftmaM, Lmendet itaque candidus leftor ita :

ANNOTATIONES, 6t7

AwtoV.C, *9S* C.luliusC.F.Ccefar. M. Calpurnius Bibulus,

Sunt? /’ 6p<*' R L.F. A.Gabinius A.F,

j-r ] ™ora,qu<e imprefiis demum paginis notavimus, ut cum idem uocabulum diuerfis mo *

p ’7lPtm Demetur. Exempli caufit cepit, coepit: ceptum, coeptum: deprehendo ,& id genus, de*
(er i™/' ^tem ^amus, Licinnius, & fimilia. Ego ubique cepit, ceptum, deprehendo, Licinius,
ris r 'n~ cenfeo* fid aliquando uaneper incogitantiam , m quibufdam uitio Greci exempla '

‘Ppmus , citra tamen fententiae aut rei detrimentum . Quorum lapfuum , & quod non ubique
)flceifuimus, gratiam nobis fieri d candidis le Roribus confidimus.

37- M.i
tronius.

quidam Petreius.) Apud Xiphilinum hic Mtxftec 'Picrpuvi®-' dicitur, M. Pe'

■ J8‘ Fauonius'.)<t>Mja>'i(&.MonctPy.obertus Steph.triplicem huius nominis leclionem

l°xeextare,qiice varietas hbrarij utique cjt.ego Qou/co vioy malim ubiq- legi,
n l9' *vemifsionem a S enatu flagi tauerant. ) \k<Aikiccs rivos. Quceuox an genui*
aJlficompertum non habeo.uidetur tamen privilegium, quod uocant,figmficare, cum quis legibus
J° uitur. Rei huius mmmit Suetonius, ac Cicero ad Atticum libro primo. Ex vfdem locis, ac C ice*
lSfiJ.° D°no fia oratione, itemq; Appiani Alexandrini libro ficudo tyqvMooy fatis patet , equi '
es pwhcanos fitijfi. . Omnia Pompei] arta*) Quodin Grceco legitur m&o-rtxjfty!'

?*fZ0 '^^X^7rclego, Ridicule omnino fupprefsit.) ytteiGnxnyenimaduer'
l*dterttceipio.quafi diceret : Cato ridicule egit, quod legibus Iulijs utens in iudicljs, nomen earum
m<itUS Qi autem Fufius.) C onftanter hic Fufius a Dione noftro etiam fi'

nitt/ 'i 1°/ ^lcltur 7 c*m aP^ Ciceronem multis locis Fufius dicatur. Sed & Carolus S igo' Carolus Sigo-
tolinMr °n^ doRifiimusJUigenticefi exaftifiimajn fuis Liuianis annotationibus , etiam in Capi' mus* .
r ■ ™oniiMentis Fufiumlegi , atque ita ubique feribendum effe tefiatur, Cceterum totus locus
j lcuwseft. QmdRobenusproKTrairiSpcelegitccroTruTiSpfyprobo. Perquen>

/ll T * Cc~^*) Crceco deprauate ZKtfjtov pro vtijiov legitur . Cicero epiftola penulti '

■n ^ficundi ad Atticum, Veciium hunc nominat.Plutarchus in fine Luculli E^Tjioy , mendofe ,

T fallor. nara & Appianus xtney appellat, libro fecundo bell. ciuil . Quod uerti , Nihil ceiv
V f °gnoiccbatur: in Gneco,ov yctp vrtv ugu. <AiH\typHTi, credo feriptu fuiffe JliHhLyyfHt
^ TO ohiAtyxioiktiyhoc eft,d convincendo, & certo deprehendendo,

4o .In defenfione Antonij. ) C.Antonij , qui Conful fuerat cum Cicerone. Frequens
fit huius rei apud ipfum Ciceronem : prefirtim epiftola ad Atticum fexta , m oratione pro
'W«cco,& M.Celio, qui Antonium in ius uocauit. Damnatum autem exilio fuiffe Antonium, ex
famda Philippica patet, & fine libri Dionis 4?. Quam ut in pofterum tutus cflet. )

n Cr<?co ii 'iv% AvSgh quod integum mihi non uidetur: fenfum uolui exprimere .ficut &tn

f0 quo d fequitur, Ab eo quod infedhim fieri: quee uerba mutila funt m Cneco,

gratias defenforibus fuis . ) Senfus enim , & (cviivCpy ipfum uidetur oflen*
ref° ^{vQvtoy^uvcvTvy feribendum . Ita inuidise uitandae caufa dicfta.) ufr'

A^tes forte u&AgQ/Ttos-De his collegijs d Clodio in ftauratis, Cicero m oratione inL.Pifonem.

^lwem de Cenforiapoteflate abrogata, & pro Domo fua. Apud utrumque ordP

fi.Cni‘) cc{jup0T<tyois (r&m, nempe apud Senatum & equites . nam ad hos iam tum iudicia

leiusp‘tnS^t(* * k. Aurelio Cotta pree tore, ut Liuiana Epitoma nonagefimafepiima habet, & V efa
ereptu*/CU^HS aPcrtMS : Pfr ^em tempus, inquit , L. Cotta iudicandi munus, quod C .Gracchus
nemp2t/4tp‘ *d eciuites^lla ^ lllis ad $™atum transtulerant , aequaliter inter utrumque 0 rd>

2ffin~i'r^lIItiS ^a^itLr-)<r,7r7r‘^^r^ l'7rnd<ft>aut ittxikh- Clodium Pompeio

mC rf Sl^ndam iunefium.) Nimirum propter Q^MeteUm , qui altero ante annofue
ceCint T • aillis!'ororem in matrimonio Pompeius habuerat , quem Metellum Dio fuprd libro trL
I 'ojeptm , foli0 tncefimotertio tefiatus e ftfilodij propinquum fuiffe . Fuga: indi <3*

Gg 4 J) caufa

C c- ./<1

6iS I N D I O N E M

caufa facieda.) accer^ ccvtgirccsw. <p<f\jyay aut fimilis uox hoc loco in Graco defideratUT'
Longe fuperiorem fe mimicis futurum. ) vji 7 rr av “

' * formatum fit, mihi cum ddftiftimo Roherto dubitare fubit: neque fcio ruende [e ne,

( ' dvf a/imA ii A^>t4 Jith^ ^ _ .I.r* > M /Qui fi.l ju - ■ ** - • - ,/V > - — SlltlflPlU

.Miliare unum '
Italicum
ftadij

Zxiftpifu uerbi ^ none diBumjit* Certe vvrfycpty&y cum accufatiuo congruitur-, utnev7ptf>oi<rti'y qui
conftruftio. gcnjm j}t : cunis unm exemplum addam, quod nunc in promptu fuit, ex Appiam libro fecundo vel
h ciuilis : t&t <Ai<c<m<cp ydxistt urnis xzsccms « yvdyn xz&o </iItss « cpQdvv , «f v&y
^rracc7^acwcdb^dpotavv7ray^v urti7n?,ir&<z. Idcp multi etiam fcnatcresiecc

runt.) hqu 7rp?itet dfcp ucpl ■?& jB cvTufbfftideeft textui imatHtrca/.

45. Criminatus eft:*) xzsvcctKa.Haud fcio anmale, prolTrtxxAG , ut fe pe Icqtittur»
Interrogatus que a Clodio*) 'wvlJoySljhs omnino feribendum eft, non 7rvtioi&'@'‘&¥r0
euroa y-ovoy, fatis patet ex ipfaftntentia,cvru d/fxayftripfffe Dionem , aut potius ovr dycy. P4'
tet hoc fatis ex oratione etiam Ciceronis in huncipfum P ijbnem , ubiidipfum ei exprobrat Ius uff'
bis : Idem illo fere biduo producius in cocionem ab eo , cui fic aquatum praebebas C onfulatutuuffli
cum effes interrogatus quid fentires de Confulatu meo, granis autor, Calatinus aedo aliquis ,
Africanus, aut Maximus, & non Cafonius Semiplacentinus Caluentius , reffondes altero ad fretu
tem fublato , altero ad mentum depreffo fuperciho } Crudelitatem tibi non placere* Et qv.aftfm'
tur, plurimum lucis huc allatura. Sequitur paulo poft in Graco parenthef s , ante uocern 'jw !p
choanda&poftXvmnov.xd claudenda. Et quod fequitur,'rlw (j£v ycft, yoy eft inducenda- f*
rette funt d Rofcfrto Stepkano annotata. Iufluscp eft ab eft e Roma ultra quadri*1'
lare unum Senta & fexagintaodo millia pafluum.) In Graco funt ftadia ter millia ,feptingentd7
icun^odo ac qumqi{agmta : qua tot, quot ego pofui milhapaffuum ( nam Latini fere ijs , non ftadtjs utuntur £#
ijs coftat. diftanfijs indicandis) ac pratereapaffus feptingentos & quinquaginta faciunt. Cicero libro tertio
ftadiii izs. paf- ad Atticum : Allata eft emmmihi rogatio de pernicie mea , in qua quod tonfettum efje audiet’
^at huiufmodi,ut mihi ultra quadringenta millia liceret ej fe. P lutarchus iterum aliter paulo, f
ediftum ait, ne quishojfitium daret Ciceroni intra quingentefmum ab Italia miliare, ^

'nyjrcawdtoyi-TxMas. Itaque aut oris no ftn fummapraafepofitamihiuidetur* Quod autem
x dixi, Impune a quouis occidi pofTent: lego m Grceco non ccdcJ n, quodlocumno ba H

«™T‘- fed una di8ione<ivxn, quod eft (MjbTitTitosi&iTtpoieSx?. 1

4?* Oberrare'que nomen exteris ferentem.) i^^nonafbirateu
Cum enim duo fint.) c Avo yt? ffccv? tolle Hominum arbitrj0

atque opinione.) vom rt iw dlmmlvu Philofophiceenim D iouoce eftxts hcclocouft
*«>? 96*0 op- eft,cpv<ra eam opponens, cumfanitatem corporis & mentis reuera aefuapte natura , ue Ifiinpl^
ponitur. terbona uocat,eorumq> contraria, mala. R eliqua tantum ludicio hominum bona aut' mala uoca ru

Hoc modo voixoy th q>v<r& opponit multis locis cum Plato, tum Ariftoteles.Arifloteles primo l fl
eorum Nicom. libro ait tantam uerfan circa eorum bonorum , quorum cognitio moralis eft
fophice, opinionum diuerfitatem,ac error em, ut multis ea non per fe, aefuapte natura, fed tantum W
minumiudicio<&inftitutobonaeffeuideantur^s^0K^v^M^ rf.

fecundo Phy fica aufcultationis libro eadem noce ufus eft, in recitanda Antiphontis de N at^F
tentia. Plato m Gorgia ait voiioyinplenfque tu contrarium ejfe : id eft, fere aliter uulg0 de

*Gis. rebus iudicari,qudm natura earum fert.ldem von<& alio uocabulo Sims ab pjfdem dicitur. Sed h*c
aho pertinent, monere tamen rudiorem leftorem uolui. lam nec honores nccigft^
miniae , 8Cc.) In Graco ante i&TitGcw uidetur deeffe ovr : ut fit, voni&my > & ^

tx(cw,&C*

^6. Neque in noftra poteftate.) ctOffc pr0 ^ legendum cumReberto Stepb ^
V t uiium f uerit fortunae.) Platonico, adeoq. Ariftotelico more fortunam uocat fatum
eft, res ita contingentes, ut earum caufa nos lateant . In hanc deueneris calami?'
tem.) i7rygiK£<c<8™ legendum, prol7rupl&vu.Robert. Qiiam cum officio tuo
tisfecifies.) « ante dcefti C? mwoixdiQes feribendum fuperius * .1

... (,• CLi**4*

' •»

*

0 a;n NOTATIONE S. fc*

viiWu Annium.) Quis is Annius fuerit, fateor me Hefcire* Certe de Graco loqui uidetur
£mtne ftomendojhn uocem exi fumem. In omnes partes abripiuntur.) D eefiin

r^o fiMc^ovnetjOut cp^’oyrm,aut aliquid tale. Acne tibi uelDruO.) E xemplaad'

«c/frorww, qui injeditiombus ad magnam dignitatem elati , pofi fubitam perniciem inuenerunt .
i C rilJ° ”oc Appianus, Florus, & alij uidendifunt. Scipionem autem quem dicere noluerit , anu
iguum efi_ego N aficam intelhgo eum, qui cum Tiberium Gracchum occidi flet, pofl ipfein exilio
^Jl ‘ ^ ur^° praterca mendo fe bis fliy.vnodi pro yiy/uarcu legitur . Et heee uerba , ccujvoy
■ jxnrmhnt > Mcndojifiime habent . A ut igitur xyuuvj rm KcrrnraAtM legendum, quod ego
in uertendoflequutus fum : aut u^c-lmy AmsAuiv, cum Aptdeio ( erat enim d L. hpuleio T nb.

^eT^tlp°flulatus)potior iterum habitus e flet. Prardium maritimum.) Robertus ex

• Morio legit 7r§c&aK dasioy , pro n§xdxtKuosi<Aioy : cum tamen haec uox etiam infra libro
Hfrgaturfii.6 <j°. Q^i oblatum tibi repudiaris.) Quod nimirum inter uiginti uiros
tuendo agro Campano ejje noluerat. V elleius.

t odorem cognoueris.) In Grxcopofi deefl uerbum,puta &t®7rzy>
*U' yll e' Per Ninnium .) Cicero libro ad Atticum tertio Nwmtj cuiufdam meminit , qui
wjmjuam adiuuerit. ac nefeio is' ne fit, quem hic & fuprd Dio Ninnium uocat. Hoc quidem loco
A ws malim, ut de T. Annio Milone intelligatur, cuius ftudio ac contentione Ciceroni reditum con
Ie „ Somnia monumenta tefiantur. Pro fr c/fxmetjfu c/fucna. feribendum efi. Et pofl, pro Ijjjm
IwcwhisTv. Inuicem diuulO.) </tixcarcif>frT<foJcribe .

4?» Rhodanum tranfire.) iftDirng Tcy t% p ac/lcusby. ad addendum

inf 'frertocenft°> Heduos,)Pro Ai<Azm,A\<Av&y. & mox , ouASoi legendum : ut
/70ll° S^Robertus etiam docuit. , De regione aliqua.) Pro tw^^o/a rmjcgo cum
foi. Partem 'que regionis.) Lacuna efi hoc loco, afierifco notata .
Wmentarijs Cajaris fenfus facile fuppleri potefi. V erba autem haec funt de Germanis .

/$■3. Cermanis illis Ariouiftus.) A dnotandumhoc duxi, Celtas conflantor kU me
tonem dicere,cum de Germanis loquitur, cum hoc,tum fequentibus in libris , & infla libro qua >
^Sfrirnoquaito, in funebri oratione Antonij de Cafare, Germaniam KiaZkus, Celtica, nomine
^fellat. Proximo libro, Belgas itidem Celticos nominat, ut ex Cafare patet. E nimuero infla fl*
10 7°-R henum Celtas d Gallis diuidere cum dicit, haud dubium e fi quos Celtas dicat.

Tu Samnitas. ) In Graco malim SowWc, quam Xoaiyi7 res , noto errore, & in alijs etiam
ruenti.

. Afiam minorem.) In Graco e fi , rlw a <tuoj rlu/ fla/ I m\cw , A fiam qua e fi

f,yca Ioniam, quibus uerbis circumloquitur Afiam minorem, ut patet . Ib eriam in iftis lo

Cls pofitam.) iiw a kGcu/Iccv t Iw\k&. Idaddifcrimen Hifbama , qua i§w/ctipfa etiam dicu
^Ltdditum. Nam uerba in Graco tranjfofita affirmo : atque has uoces certe , rlw txs 7 ad 1 6W
Cui multi funt intentu) ufrtfvyxoiy ca)^\, non av7u,Rob.StepL
°ltibus ut fubinde aliquid.) vroAtyiuy repono, pro 7tca lyuy. Etiam abfque

b^ n°^ra °Pcra efient.) y.n legendum, pro ymwylv. Aliena quoque

. p ^ ua(^ant.) Luculento uitio xAteCe/yaypro ecAteipwy textus habet .

A parbarus autem Romanum QxXicCotf, haud dubie flilfl.neq; enim Allobroxfmt

rJ^p^fr^iamfiibRomanis erant Allobroges) fldGer manus . cc7&ovjo& , aut aliquid aliud
rJ °MeW cenfr°* chalybe fadlos.) ya.Kv£cfUv<x$ feribendum , non yghvGfi'

* ^ec^inuadi.) cc7% oriti/cfoi emendo, pro 7%
dum omnes neci erant expofiti.) kt* y&s o &o-hp7ths ovnxs.fcvben»

id e fi, quod fimul & eodem loco omnes cadipoflent. Sic locutus eft infra hb.^p,
j°10 z$i.ubifcripfi ; Aciam fimul omnes po fle concidi. I ngemtiuo efi^ugj, yifis
quod genus dicendi obferuentftudiofl.

IN

I N D I O NE M

IN DIONIS LIBRVM XXXIX. G V I b 1 E L M I

Xylandri Auguftani annotationes. „

^Quomodo Csefar bellu centra Belgas geff) Quos Ge far (que nos pdtipMM®
tore fecuti fumus)Belgas uocat hb . z. Coment . eos KiaZhvs hic & alibi Dio uocat, quaf: Germi
tucos, g, (ut ait Ccefar)pleriq; e flent orti a Germanis i quos KtAo&, Celtas, nofterfubmde uocau
Decimus Brutus,) Awyiogfalf o. Atxiy& hic & alias ubique fcnbendum e#JP rtnctr.M
boc Latini Utera D indicant . L. Marcius.)A. Mccfx.oe,fcribe m afitaot. iTenoban

blTS,)Avuo£ey€©' uiticfe,pro Atw<ifcij>6(&-.ficenim & alyjfcnbunt,& ipfe autor infrahb- 48»
Adra fumniae rerum praefecto, ) AJfrcw Tr&sHcrvcySbioi ♦ Hwnc Adram , fquiatffl
tton (quod fuff icor) menda eft m D tone, Galbam C ce far uocat hb. z. Nunc ef e regem Galbam
hunc propter lufticiam prudentiam^ fummam totius belli omnium uoluntate deferri . Quca fni
Robertus apodi legit , tjudj; dixerit Dio ,execrationem comurationiab ijs adhibitam , non pro
•7v&isK&xu enim pr ceficere ac praeponere figmficat (quomodo etiam cum -ahjs autor nofterfiefff
ter ufus eft, ut infra fub initium libri 45-. de B«fo«e, dlili ) non addere aut adijeere. mfi
yHeotpro uoce TrtcSHcmi&jeoi fupponere uehmus.quod cur faciendufit,non uideoipr^jertimcutn
nullius deuoimis d Ccefare (cuius Commentaria quafi in compendium autor nofter redegit ) metio
faflea fit : ne<£ uerifimile uideatur, nome ducis huius belli dDioneomifJum. Q^e meafrntentiano
in hoc proponitur d me, quod detrattum honoriRoberti Stephani,d quo diffentio,‘uehmi(quid eriM
impudetius.qudm me iuuenem,ac uixdum eruditulum, uiris doSinna & ufu liter arum pr<efiantit>uS)
reprehendendi fludio uelle obgannire i )fed,ut falua eius extimatione , meam tamen fiderit P&'
frem,quam in hoc labore ftudiofis obflrinxi.quod cur non liceat mihi in tanta indiciorum liberti
non uideo.ldq; mpoflerum etiam , fi res ferat , ingenue fum facturus : neqi me tam eorum dUtofltd*
qui lumiuibus meis officerepofunt,Jeterrebitymdm,eorum ip forum candor, propofitiq; mei terfdl
necefitas confriabuntur. (^osautemegoRhemos,uerti,hi uitiofehoc locoflJoiJumfr *
fzoi, facili imperito librario errore , meantur ♦ I Wf ffr etiam infra dixit. Neque uero abM*
Dio ebjdemvUvzts & P uocaffe credendus et,

?8- Ab hoc faefiro infubigendis.) In Grceco vefiyXnyt-kyct tfyoy, non ori ponenda
Aduatici.) At»*7* hsL Nos cum nihil in id genus nominibus Grcecis mutare temere uell
Cafarem m uertendo fecuti fumus. SubhaftammiTsifuntO/deilHendm.t^a^
non t7%ccxfli*<rca/,Roberto etiam tefte. His ita geftis Csefar,) ind </t ovr tsf&r*!
Nfi mendum infit m his uerbis, deeffe ahquiduideri potet. Egofenfum aliquem exprimere tnaluh
cum ex Cafaris lib.ufine pateat, nihil deeffe, Sergius Galba, )r*A&« b

dum, Robertus docuit. Ego 'Ztyyt®' malim,' Galbarum enim hoc nomen frit*

59. Praeter hos bpinther.)o,Tt ’Z7nv^n^,noncycjp» Et pro NiHMsyJfdfttey^ . . „
Lex Curiata. 6o‘ Begls Curiatae.) rlw A ■rQgx^iccZKiivbyv.Erequcnsethuiuskg1* *

Adoptio. riat<e,cuius m adoptionibus frit fummus in repub. Rom . ufus, mentio apud optimos quofep *utcreSf
ac prcefertim quod ad hanc ipfam caufam attinet ,apud Ciceronem in orationibus pro D ornoft1^ . e
Arufr.refronfis,&de proumcijs Cof]Memin,t & Dio ahjs m locis, ut Ubiubi ofteditadcf w
nem Ociauij m fhrpem Cc efans Antoniu prohibere cupientem , lationem legis Curiatce impedrjfr
Rem explicat etiam Gellius lib.s.cap.tS. Omnium tamen aperti fime Appianus Alex.hbro bell-cl'
tuis, de C. Oftauiano Ccefare, Confrle cum Qjl Pedio fa£lo, in hcecuerba fcribens:Sacrispe ^
£iis,lege Curiata patris^ adoptionem (jcilicet Iuhj Coe faris) fabihuit. Hoc enim modo populus a 0
ptionem confirmat Jegjq. d curijs, in quas tribus duiifie funt, nomen eft . Eftf hic modus adoptfnl,
omnium maxime legitimus, quo ei qui adoptatur, in cognatos & libertos adoptantis idem quod uf
ris filijs ius datur, Quce uis legis CuriaUin ludicijsfueritfiio fequeti pagina cftendit. Pettyty
ut a SpimhereOWt^^v usi x&ctrs.lego aut , vyyv dist Ai xzscctjs. H cec hifioria f",r

mum facit ad Ciceronis epi ftolas quas P. Lentulo Spintheri fcripfit,mtelligendas:itemq; ad ordV°'
nem pro Rabirio P ofthumo, aha loca. Magnopere ei (ludebat.) i%ygw ^ ? ^

gendum omnino tnwtfcp : quee uox etiam inXiphilino hoc loco habetur.

tft.Qiianto enim minus ideis.) D minandum fuit de fenjit, loco admodum

inbisunlis,^,.

ANNOTATIONES. <S„

- . - 78 W. A. PJ autius.) 7rActTvi®' cm e[fet)7r\xoTi(& legi. k

mi ate nominis adduSlus: nihil enim hoc de Tribuno pl.mihi conflat.

cum uates expiare.) cctdQeSnc emendo }pro ccKxort&nxt. M. Cato re-*

r ws ad urbe eum refiitirit.) aju^oy, non xvasxs legendu, fent entia ipflt docet

hi petendo autem Confulatu.) rlw A M yzsccraca; $$ 71 ^ctyyotffr Zjpjnett
ic mnirum.lt acy emenda : rlw A <Ah xzsccriccu cuiV’\ 71 ^ecyineuxl^t. Magnopere

Hiatum.) Senfum Jecutus fum,non uocem 'rvuvivy&vy, haud dubie uitiofam ; nec tamen fibit,
Ma ratione emendari poflit. Atej? exfoerjs qufdam.) H and petr.ua lacuna hoc loco aBd

^Mj^rf-^ntibu3 etiam non parum tenebrarum offundat. Hiftoria ipfla ex Plutarcho <& Appia'
0 < ^xandrmo fuppleri potedl. nam locus omnino mirum inmodum eft depravatus, aut perditus ue
Uerba utcunqffecutus fum, ex quibus tamen fententiatfi me certam nullam elicere potui ffe

64> SumiTu'jfo in hoc.) Kecravec nr Tceioy yviyvrtSipro yviovns legendu, Steph. monet.
s entm occurrentes. ) Deefl haud dubie nonihil ante heee uerba, igitur afierifcupr<epo fui.
6$*oo\i duo Tribb.pl. C. Atius Capito.) E xfequentibus liquet , hic (Anycep^tprd
emendandum. Nam ibi quocp nuper. )fo Gneco pofttxiwxnjparen*

cfts claudenda eft, quod etiam Prober tus uidit.fcd cffyfo vocabulum abundat ♦ Quod in ma
1 us erat.) tcovxyiMay deprauate legitur , & mutilata periodoi
fl6, ^Tarn in omnib. concionibus.) Videtur hic locus ita emendandus , fublatis uja &
. !Prffmsi ycff •jxtis cnw :Jlts td tis nft <Auyy,yv etis fcftfA S\jovm} 7rcc<rocts,

tJiu 7T&S 7r^ Wy<zrc. Haud palam efTent.)&W$ d sw-rvlUceQoy legendum eft>

F Jt>i ti? ^hetijoy. Et in uoce a.yo^rovrSly ineft obfcura ambiguitas. .Vtapropofito dif-
} ,ercnf0 WTCcGxKeiypro K^rxAcc^&yfcribo.fieut fuprd libro 37/0/. 33. d petitione deftitity

in ^ it paulo ante, ante rluu J)'ouTcu>,prcepcfltio 77S&. addedaeft. Alijs

Uju.) ep(\ovo?,non epovoy. Deelephantoru pugna quee fequitur , legePlin. lib.S.Nat.hifl.cap.j.
Ad aquam perennemfvAoogxavoy.Xiphil.cpxJvoysdeftperfficuamJimpidam.
v c & Hifpanicas res.) Menda infigms-het ik t &&cc : egoratione hiftorice ipflus ductus*
fautorum tedhmoniapreeteream m re non dubia, 'ivee. tkt^v i §hqicc corrigo. Qiiafj uero
n°^in Remp.)waxr<^> zk 7/ Anyocnotn L ego autem ipfe: wazrty z <Ah^oAm. ita

rnfm Plutarch.in CraffotTetVTXS <pct<ri pwjtouct rrocs ccpdg ccfiStTas iscnxs ttkA oucts rrnxv

\<h> dhujctyuy , cos 7nfeicp4\jyny yonc/lyicc, -fwy’ ypQylffy canetis , L cocus A 71 faoz&y kj
** V&nciSft.oQyv vk vtis Tvyflcny od>r<x$,xAVzm 7 rvT^ooy byagi&va.i&t toti oiw \yXyt.

t at Hioy,& At luAyctAiTrcoin Tu Kgcdxsco 7rvAty,(*s coitIuj ajccs deputa, (Asm
fiet# Tocrccurlw. Q uj enim Atius Dioni eft,eum Flutar chus uocat A teium. Per Lige

fluui ij4) cuyfvhabet textus hic & alibi fleprakata uoce, ut exiflimo. C cejar lib.j.hac de re
°T(ens:N<tu(S menm longas cedifleari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, &c.La uerba
iratus fum. Auy?zjlripfjjfl D io mdetur , ut infla libro 44.fol.16Zi Decimus Brutus.)

Kl^fbiq.jcr,bendum fuprd etiam monui ♦

VhT f emiS Tn^em0 ^W7r^^pro <rHS>7rooy feribendum, refteidRoberto monente.

J e mperiorem, )oV» (dti (i^sttijcy^c. Mancus edi hic locus in Gneco.
in hoc? "^os miTcrat, quibus praeerat Viridouix.) C cefarem fequorfrequeter
c^ftra d* F ^r<Xcis tutoribus deprauata nomina huiufmodi effe compertu habens. Ita ut fua
nc fic e^-.) Verba funt hoc loco uitiata. tfnyct enim in Sflvy.ct. uertendufuit : quanqua

fat mcT p • P.Craffus M.filius.) McfKt,noMeej>ta'x. EtquosATrtxwts Dic uo
Gemuit °£ Sontiates Ccefari dicuntur. Inquodacolloquio.)C^r«o»

■ ^^fcribo ccnctitis- Sert6riahos.)2^7S)e»f.Forfe2<^7ww«»f»
ho mm 5 *nAm monct- Tenchteri.) P robo Roberti Steph. uidiciu, mecum h<ec ex Cc efare

htc:? ri\Tetltis' '™*s & Tyrrhi Aets Plutarchus quoq; uitiofe uocat in Ccejare.Legyutem
^ ^ 7r$>S 'Zvtigooy A uflu 7F&S, &c*

70» Qmif

0

tfj* I N D I O N E M

70. Omiffiacp profectione.) i&c rzr* xxro%oi/r4lr fc$ 2/ccs. Cottie ftorfcrlptum

4tb autore ita efifie : ucck tvvv uLn^ovr^L tIw aregdcoj. Eleganter dum plerique ducere liter as
contrahere in unam multas labor auerurit7multos in bonos libros errores inuexifie confiat : cuiufmo
di in prapofitionum & articulorum ac fiyllab arum finalium peruerfione fiunt plurimi ♦ Rh enus
ex alpibus Germania?.) Egregie, /ci/icef, D io Rhenum deficripfiffiet , fi ex Celtibericis ( est
enim Xifl&Hpuy in Graeco) alpibus ortum eius duceretmo quid imperitius ? Scripfit aut KtXff'

Celtae, xvy.hoc e fi Germanicis. Atque hic locus oflendit id quodfuprd diximus , Germanis Celtarum no'
men d Dione tribui . Britannia millibus paffuum ad minimum quinquagifl'

ta fex.) CCCCL fladia enim tot millia pafiuum, infiuperq. ; quartam miliarij partem efficiunt.
Cceterum in Graeco mendofie lyapro cti ( quod efi difiare) legi , Xiphilinus etiam teflimotuo
efiepotefi.qui ad uerbum bcec defcribensy<x7rlyei habet Porro, idem ex Dione jn Tito ofiendit}
Cn.lulium Agricolam bellum Britannicum gefiifie: itemq . Tacitus in Agricola. De his autem
fiub Seuero in Britannia aSia [unt7Herodianus confidendus in 3. Iterum fis rt £ •ariXeey®'* 74

expungendum: idfy Xiphilinus etiam orni fit.

7 1. Romanis loge praeftabant.) 7rvAu ■?& ficcv7iuy yr^fiia-cuu.non Troh^siRobert*
Qiiater millies feftertium.) uvetccs {jlvvlcc^xs-, hoc e fi7centena millia drachmarum (fity
enim de fieftertijsyfied de drachmis loquuntur Graeci autores) fieu denariorum, Qwi modus loquen'
di cum fit in lingua Latina infiolens,eo utendum mihi hic & alibi iudicaufquem Latini fcriptores U'
fiurpafifient.

72. Animum adiecit,)yvo« xffiTsroep^crx^dfi-njnon Ita Appianus etiam ittSy

riaco7& Parthici initio 4 Berenice.) B fyyviKH fcribcndum7ut ante. Porro quodfiequituti
vr$S TrofoKK 1 7ti : deeft uox antice , aut teycuoy, ante acu nt. Eo modo Gabi'

nius.) Afierificum prapojui : nam deefi haud dubie Gabinvj contra Aegyptios praelium , acuifa'
ria. ^ Ne ipfe fuorum delictorum delator.) corrigo, cum legatur d'

Tteylhus.

73* Affinis Pompei) effiet.) frater nimirum P.Clodij : de qua re fiuprd diftum. Pauh
fiuperius>cwTvs on A ovinos 7 ficribo cujo & , cire. Gabinium hoc in fummatn in^

diam uocauit.>c9a cturoy kj ixSvo tTrGcryv, nullo fienfiu .forte nat aut tale ali /

quid. Totus locus fiatis confiufius efi,nec(ut opinor ) integer. Qyamuis reclamante
peio.) Deefi aliquid huic orationi : &pro cw&Tnvr®', ctvra7rvvT& legendum uidetur.
Inde a?des.)tfrrc ouu7oIkiou addendum docuit Robertus. Ex non modo abfensO

Loews in Graeco mendofus.fi tamen pro 7niH<rcufi7ntvacw ponatur , er ante vJi im/iM*7***
Kfa ce addatur ^conflabit aliquo modo .

74. Cic. pro Gabinio diceret. ) i<rvJjctyc^d\jovr©' , pro (cyogXVwr©' ficribo*
C.Pomptinus.) ita enim lib.priore uocatus efi, <*r pro legeuA

lertus erudite uidit. / o

IN x>ionis librv^ x l. gvilielmi

Xylandri Auguftani annotationes. ..

In Confiulum nominibus fiunt multi errores, ex ipfius autoris uerbis tamen haud difficulter efi
gandi. , KecMs'm&.) ficribo KccAwes :fic omnes alij, fiic infra ipfie Dic .

Adde mKctXKs. Porro ficribo , r i/.Poictth^ re. q. Mccyv@"ny. k. Kcuxtit&V^'
tes Zwrtccy, Netam* ( fuit enim d Metello adoptatus.) lam pro zAfr©', xQvt&fc1'
bo : fiic enim alias fiemper Dio , ad eumq; etiam hac K. q. pertinent. QuafequMtur’!t*
ficribe: m-ka cuhAi®' M.q.MctfKitip'. q. ( puto enim M.<utdhunc per^ere >

non fatis certo fido , neq. adm odu refert. ) PkSa©-, Huius collega omifius eil, fed addatur ex Dl°'
Wfjr.KAfcy*/!©' McyxtHiGy. J

75' Anno ab V. C.feptingentefimo.) Notandus hic locus eft.mfide dignum enf*.
rationi mnoru ab Rowrf condita teJtimoniufcrt , qua nos cum multis alijs utimur . QtPtlfefS^

«*;>* *

» ANNOTATIONES. 6n

t> Cni ^ * Domitio, &c* in Grceco , rrft Aonnin c tuntf Avxlx. quod ccutA adie&um eft d
tMWiji fallor ,ad dif :rimen eius Domitij Cnei, qui ftatim fequenti anno Confulfaftus eft.Itaque
^ 1 ^^oiquanquam ab t£\ diuifim legi Roberto placeat,
far tui 7n^iX^cri mosv ttaTa^fiyflon cwmPg.

Vnd^quaqj terrae accede'
Ad Suellam.) Cafimelaunu C<e

7f Ab Eburonibus.) R obertus ex L eomceno ouyjixKtovn addendum cenfet : quod ego
| ) ane non probo, fieriq. omnino potuit, ut hicquoc^ ufusnon emendato exemplari, illud ( captiui ) de
JK° diurnans addiderit . Certe Gcefar nihil habet huiufmodi , nefy congruit huc : Populus enim , non
I*Ptl'U>prcefidium impofitum fibi molefte nimirum tulerunt. Ego aut\6obfuvot,aut ct \Eovfw6 Ir
tgMdmqumDio «yvfJlv^non uy <s (j&voi) fer ip ferit, dubium non edi. Eos no <flc pro>

adoriri.) ^ \K&mg(non \wm)tvc7b{ylege. Ob abundantiam fuoru.)
^.^a^pro lego cum Roberto. Neruius quidam. ) Verticomno *

e lJuljf)C<ef4r prodit. J)ccypttey autem una uocefcribendum,adhpulor Roberto. '

77* Ab Indutiomaro.) ivcAtsio^aftsreRe emendat Stephanus ,pro i vJ)oL{*ctfovg.
aiymenus Ilaces.) F ortafiis ZifaccKHgMt d Plutarcho & Appiano dicitur.

, 78‘ urbs euerteretur. cm> *) ccv[sfurca/,edl in Grceco. deefi igitur , can bb

Cl Pw^°^i-ita enim habet Plutarch.in M.Crafii Uita,& Appianus Alex.in Parthico. Nonihil
. ceuerunt.) y&i lou/fftis cc Tr&fcp&w , lego cum Roberto : & i^v<77y quodfubje >

* U Ur^pfVo^ccprcecedens refero, ut poft ovoyux. comma, non punftus ponatur .

ter ?* Uk° enim‘) y*£ iW. jQ bag lego : ita enim nominandi cafu dicitur , aut plurali >

^ Q ijodaut dicit , xulxily axi(ot/7d,Vlulauerunt uertendum duxi, quod omini habebatur :

Cr ^fccenicli canes, importunceq; mlucres Signa dabant. ■ — inquit M aro.

Pro &fov&tcixc,nifi quid deeftjQitev&jctcug dandi cafu legendum.

^Ugarus Ofroenus.) Offobocgefl in Grceco perperam, pro Ocrgolwog, quo modo
*bl tyud Dionem legitur. Ejje autem Ofroenem A fice regionem, Armenia finitimam, ex Geogra'

P i s liquet, Yerum hic Augarus d Plutarcho a quciiuhs nominatur , Ariamnes : ab Appiano Ax'
pf&i Acbarus. Cum tamen tota narratio de Crafii bello Parthico , interitu q;i ad uerbumferme
ypiani Parthico libro fit infirta} non minor ea feptem paginis. Quod cum demirarer ammaduer, E>e Parthico
a me utriufqi le£tione,in eam ueni cogitatione , primam ac maiorem partem eius libri , qui fuit de Appiani libro.
rews Parthicis ab Appiano conditus, intercidiffe: ac d quodam alio ex Plutarcho , quantii eiv.spo'
tHlt fieri, fuppletumfuiffe. NamprofeSlo etiam haec qti<e poft finem uerborum Plutarchi ‘Appiano
lbtext,orum fequuntur, minime cum prioribus coheeret.deeft enim omnis Parthica hiftoria,d morte
ffr1 ufik<id Ventidij contra Labienum bellu : quam haud dubie diligenter Appianus perfequutus
rMer<rt je<j CUm antecej[entibuS perijt. Quinimo reliqua etiam pars iftius Parthici fere tota ex Anto
Ktf Id etfi nonnihil alienum ab hoc loco, tamen obiter commemorare uoluit

t°nt n?ft™ legentes fortafiis eandem rem ammaduertiffent , quid nos fentiremus , intelhge '

ftalo ■ . 0J1M3» dubitatione aliquantum foluerentur. Ego tamen cum Dione Augarum hic legere Augarus.

edhcecfa

ierto legeri^ln^ l%°

_ ^ <py©v

Et paulo fuprdji i&t, cwcc7ra^bfih/oi cum Ro^

1 Uerfus hoftes aperte congreflos. )pro fo 7 -focriimg , feribatur, uglrt

Sfe&sT ^ 'fes 7ix, adijciendum 7c§c<7ZD. P aw/o pofl, pro 7 j&sifa&y, legit ttQu.

• yKobems'^^fmeafententia. Vndicp circumequitando. ) raj^nipro
n . » 7_.r- - - z. grpbfl cunvfj, pro vu jfiiyfcri

:it5:&reftejr._.^. v;r,., . _ ^ t

maum. tenebris.) 91/ *^T <rn97a,non <rwn®. & pofl awny, pi
^rras fefe receperunt.) Infigms menda, ccx^ctg pro K cyfafubrepente : neq; opus
Aff ln ^f^&Mda uerbis. Quis enim nefcit,quod Crajjus
vjynas Latio maculant fanguine Carras? Atque ipfe Dio folio fequenti Carras nominat.

H h Vc

fw-nc malim.
o°, -

efi multi

<5J4 I N D I O N E M

Vtinterdiu diTcedens lateret.) Lceretepu^oo reponendu eft, pro Lc xrxQc%v* Cafsio
Longino Qiiaeil.) ^7nrKy.hs,momctrofe: ego rrft nteyihs lego. Fuit enim is C.Cafius Loti'
ginus QucesEorM.Crafi eo bello, ut & Epitome huma 108.& VelMus Paterculus produt.ejt^
is,qui C. Cee far is cum Bruto necem peregit , F acitq; in ferentibus libris Dio huius Quafhtr* !P'
fe mentionem.

S2. AdinfaniamjGicul.iy<I[HfcftvoU$iego. Inequuimpofitus.) v&huxty
ca/ifatey lege, non cu/iAxgoy.Hinc ewxZohivs diftus Grcecis. Vt quafi paupere eum
miferaret.) wj ugu wg -ar^Hrtesclff&fay legit Xiphii Itac^ Cafsius eos.) Docte am
notauit ex Cic ♦ & alijs Robertus, hic <& deinde Capum, Kccozioy, non K getosoy legendi quo *c'
cedit etiam Xiphilini teftimonium : quoquam fatim ipfe etiam Dio Capum nominat . Cb-ian'
quam Senatufconfulto.) De hoc mfrdfoUy.lege. ^

s$.M.Marcello.)M£ptt;\MVs uitiofe,pro Mcy>tii7b* legitur. Molefte etiamnu*)
tTuy7vri lego, ut uultRob. Qua hoftib. terroris dcfe.)cc<pyuy rw 7t
hic locus in Grceco ef deprauatus,quantumuis integer in ffecie uideatur. Porro, qua R obertus f
nominis Tremorum & alioru uarietate annotat, accipio : ijs tamenqui Gracu codicem recudflh
autor fuerim unius omnino fcriptionis obtineda, qualis hic fit vpuvHfVy. I dem de reliquis nom tni *
exiflimo. 'Sicambris non fatis fuit.)** <zrpoft,pro •7fo<r6oTto'cwffr),ifo<r*oK

Oiio-Mffr.itemqi i^myy^To^jiyeg fcnbendum, re£te Stephaniis tradidit ,

s4* Iis pepercerunt.) 7i^ii7tty, malim certe 7nfei£</by.C<eteriim C cefarem htc qf°fyl}t
nominibus Jecuti fumus proprijs. In longum cp maxime explicato.) yce^a >y
pSb!'? Robertus legit, & reae, fluuio aut nomen Elauer fuit. Ca far hb.7. belli Gallici . OpPlJ/
gnandi ne cogitatione quidem ulla hab.>tm 7rt>nyiym<rxy/. Credo hunclccf.
itaferiptupiffei tyituvsfovn lyiywcna 7ntS<rcu.Ve^&g

tQv-TTpAp&y fcribendu eft. uox owmrfuy genuina no eftfed legendu puto, wt wsrffi'

8?* Sine iru(f?:u.)c7t tchfos.ccihagpro ccftteslego. Ad Gergobiau112
Inffus exercitus.) LuK&goi Ccoc-rrxA&ep&fpr^lr legendum efje, ex Cajare Robertus opn
nonbccTKhHcpfy'T<fa. Nepo^nasadm^^^orupendekt.)^A^m?7Iri^^c«^,
Afterifcusm Gracoeft.namfenfus quidem planus, uerba autem faldbrojifunt. j

56. Hoftes Alexiam profugientes.) fa' ig z«aw,W, fcnbendum A temfi»-

xiam nominat. Atq* reliquos bello inutiles.) 7$ Auy cw, &c. legendum- ,

Maxime Germanis auxiliaribus.) It* kg0 hunc locu, alias mutilum : ^

JfcPooycuuy,77]Ac.H(}&et itccMM fSf KfcA 'ffl^mhQyvvJlr. & pro t^ygug emineret» , i%v^!
infecar acu. Veram effe hanc emendationem , Cafdris uerba in Coment . teftantur. 1 ntegt°
tiamnu corpore.)P Orethefis inGracopoft Iw demu claudenda e& CoWff
Atrebate. ) A^cwreponendu,pro ^lyco;, Robertus oftendit.Hoc bellum deferiptu? ^
fare non eft fid ab Oppio ( flue H ircio)adieaum tamen Caf.Comment . , .

57. Per infidias aggredi.) ykdf<fto-(ufcribo,pro Moleftusfu^^.

lego, cum Roberto , non Etenim cu id exqflet. ) inss ^ fP f
l/fo doo. Non uideo cur ejm hoc loco m img fit uertendu,quod Ro&erro placuit, quinimo h<* liC {
la,vm Tt yctf W <ffc<fiw, quafi ratione eius reddunt, quod dixerat Cafari redeundum
fuiffe : Nam, inquit, fic conuemebat,cum tempus imperij eius exijffet : neq- uero annus, fed totu iftP
rij tempus lam exijjfe fignifeatur hoc quidem loco . Itaq- nihil ego mutari uelim. Mortua
praefertim filia. ) Locus hic <& deprauatus eft,&,ut mihi uidetur, obfcurus. Emendatior er r
meafententiafi ita legatur :.kj «d™ vxit' wKa& (ut repetatur uerbum \ffCp)

rrfi TwfivjOTrdpTrviyywoyyvTHcpihiKccuGEut&rr&^^TihdbTJtusittg Jam illud ^

incertufifum,ad luliam ne, an ad filiolam ex ea nata referatur, quod po ferius uox or wd^oy innuer
uidetur.prius tamen magis placet, potifimum quia filiola ifla(Velleiusfiliufuifie tradit)paueo s*1 ■
tri dies fuperuixit,Plutarcho etiam te fie.

83, Acriter contendebant.) kV ItP fahtos mjeribe

tk. M w r\' t* 4 f t n m c e

^ ^ro VH<rccvf<flrfcribentis,

indicor °mQtii TC 32 mutaretur.) Locushic quo% obfcurus efl,nec integer, fi quid

rUC ‘l 1 tmCH 1‘ ,4W^° nwihil proderunt , qua infra lib.44.haud procul ab initio de eade Cu

itww ff™ iPro ^ cu/nP tego. V t Caefari permitteretur*)

rnpft' L >W0? fc*®w* W qiTOGR quod plerunq3.) P arenthefis ante uoceZycce in Gra
0d[m^° ^&po&jfa^frnfihienJa.

tem* Xtfras Promncias.) \$ tccs « nymovacts* Isprapofitio abundat, Qtii po
obtinerent*), ol Ti<fkv<xySU>oi legendum, non cti.
tifa t V ^ In eq ueftrf.)>kw *7jSi ephccugvs legendu. CofCcrea

, n •)?? marow leger.dumfublata fyllaba J},& uidetur fcriptum deinde fuiffe d Dione , ov jA
annoC M ^ mti n°n ^arcc^am Pobrinu.) Suetonius in Cafare : Infequenti

p- ’ fi fio (qui fratri patruetifio Marco in Confulatu fuccefferat) eadem 'tcntante . £r Ap

Lr 1 J W . Woc eft fibrinum Marcelli, eius qui priori anno Conful fuerat, dicit. Quod refer -
• dme^ipitis obfcuritatis exbocloco tollcda caufa. Quod aut dicitur affinitate eicum Cafare
'nejsi fi hinc e A, quod C. Claudio M arcelloOftauia for oris Cajaris neptis nupta fuit, eodem
Wquillo tefte, qua eo defundto Antonius uxore accepit . qua de re fubfne Annot. indicabimus,
ter 2 °mnin0 pecuniae*)^» abundat ante cfiyve/a, perturbat ffententiam. Im
PraTlas- ) Locus mancus in Graco, 6 0v/caia7t§£WT&£. Pompeio maxime
eas 1 ant^ Sewi“5 emm ipftdemonftrat legendu, o?7r$ vns ty™ 'rtf Poesis, c^c. Ad

^,C~e perferedas.)^ M, particula fac expuha lego. Caterum de
@ 1 ~C rf ^ Cicerone epiRola fiunt mdenda,qua infmt libro s Jtamil ?oR,pro ov^toi
lpr,.uT^,atur Et i» ' fatos </t d(f£\j </l&y rt, deeft aliquid posl ov<fty 1 forte

& UfiX<Pyve£ nifay </lHy

/ n^‘ aa fibi confciu.) auvoio^cc ySb/ lyctVTwjion <jv ccuUgaT, /egit Robertus, reSte pro* '
fec‘0« Legionem cx fuis.) cu/tw Caterum hac uerba : 0/ «/£ <Ah sfet'

qua fequuntur, inepte & perperam parenthefi inclufa funt, qua nulla effe debet.

IN DIONIS LIBRVM XDI. GVIL1ELMI
Xylandri Auguftani annotationes.

94. Ad ipfas Calend. )mmirum lanuarias: ut patet ex eorum temporum confuetudinc,&
Vanus lib.z,7M vvyhulu. t Iras habet, de eodeloquens . De Tribtrnis enim plebis.)

/ cfi[ hac minus redde conuertiffe uidebor , is fciat diurnare me potius, quam uertere opus hoc loco
“huijfiqui ( riifi admodum fallor)integer non eft.

it Pl ^r° incQlurnItal:c cius.) vtoTugict cturfr (Pnyoaia . ctdt Aeace lego , non (7fi)7 ng/ct*
etia in uita Pompeij. Meminit rei huius Cic. i.Tufc.quafl.et luuenalis Sat. 10 .ac ali j.
^9<5..Jbt admaleficium om.) Ante {/ccjaszytur&y, copula ty abundat, nijiqua didlio defit.
fe ajC<aoniamj Thraciam ue.) &s yvTii MXKiJbvixyon &s ty . Cum ad fefe de.

r \7ncyuv0u, aureis legendum ajfirate, <& ugi ante t /fywy uidetur , ut alias

tenti imprecabantur.) txuutx W Vox infimn uitiofafen'

4c/m hanc mira obfcuritateinuoluit. Mihi, quin Wftgfiiro Jit a Dione fcriptum, dubium no ef,

%r ficT11^' ‘l111 R-omam petebant.)»^*'^*} T^wTrt.Mutila eft oratio ,

timrm C°m^Ures daftne melioris exemplaris fide non fananda: egofententia ut cohareret , po
~ curm • NemiWquehancrcmfecuroanimoacdpieteOjv^tr^ii
Agendum eft , ut participium ad ytic/lyvos referatur.

Hon m lo °tapn nQc^eni obambulantes.) t lw Tt yfy vvk[cc 'midaco/ cwctyKccfryQfi.

rC0 Pfifi hac uox . Corfinio relidoOr5 Kog&vtoypro rhy feribendum. Rob.
tffe J^^^^cata urbe.) d\oiu^dbyn(gc£ c/Cyv vim ifCTrhiovlt. Videtur aliqua didlio de'

1 ' ■ 110 aiportauit.) W<$'w<n,pro irtfus , refieStepb, emendat. Illud quidem

Hh

denuo

#1$ I N D I O N E M

denuo quo yJl} ugu iyii/<ef>,&c.Tota hcecperiodus mihimeitdoftfii^

wdetur.ty quanquaRobertuspro A legit , tamen id exiguu ad intelligendamfenteH

tiam momentu affert. De Cenfura quidem P erpennce,quicunq; is fuerit, nihil memim legijft*

100. Ipfe in Hifpaniam.) E uidenti errore iwA tW uox ohrepfithuic loco. i ^neetcvaute

fcribendufuifje,manifefiius ecquam ut uerhis opus fit. M ox,pro Lcc&isocjirixs^xSisoccrt^^^
da. Sin bello ueniant.) Ante u$> 'sroAlpiM A, non periodi, fed comatis fignu ponatur- ft
moxlegendueft.,Kj tuxnx&eQyvrdris 'aroAto^Kica/. Hifpaniae eatepeftate.)S)^r -®
chice dixit,?# nr i6h%u, pro tota H iffama. D eiedo Pyrenaei faltus praefidio.)

*tIuj rt u&i t& Pvphuouis QqpQcw 73 offay&j/oo.Vel cc7rQcnxiiSlvv,uel Jimile legenda, noftJf W
attySU/u . Porro, quod fapius monui, hic quoq; affrmo, non uane eunde uoce fcribenda effefed c0^
ftanter uno modo.Nec probo eos, qui Pvgphvcuoy fcrihimt, hiera p geminata,cum fit prima Jylw
breuis , aut certe anceps : quodratione &tefimomo Latinoru Guecorumq-poetaru demonstrare
poffem, nif aliud agerem. Eos ftatim intercipiebant.) A flerifcus appoftus oftewkt de'
efje aliquid. Si legas, mfo<nov?vt$iep(l<l§oy(aut fmile quid)?# rt i&rrnBicc, conflabit omnino lo'
cus,& licebit ajterifcum tollere.

101. Acceptos' que perdidit.) ‘Notanylefeftce orationis prcepofur. defunt enimnowj

Saepius conati perrumpere.) 'ca^dccrcu^^y, Aorifo: no Tsrfeccovvm, futuro temporele
gendum,refte Robert. iudicauit. Necp contra Pompeiu.) pun u$ r Po^7riiioyflon_,
iiH7To t*. QjCaisium Longinum.) P rcenomendefderatunn Graeco : id (ne Caforu
nomine obfcurior res feret ) ex Cee fare & Appiano adiecu , .

io2.IVIodo eauoluptate duci,)5^<c^«/xa: ?i «e&yv-Ttw. Rob.Zvi emendat: non rna e
quidem id,non tamen neceffario, cum idpronommis aduerbialiter poni conjlteuerit .

105. Ex aequo maleficqs uos prohibent. ) In Grceco, ^ Wo>f/ vydy beatfpV'
fupplendum <xtt for?,. aut fi mile. Cum id alioquin licitum non fit. ) iyu l?

mendofe. d yoty tfiSJy emendo .

lo^.AlteriquePompeianom.) Supra monui cumRoberto, pro zQno&f,

&&&£ legendum. ita hicquoq- PoinrHicn legerim, non Po[/7rni2s$,Xipbihnus certe
habet. L.Scribonius Libo.) Sicetfww non K&Swvt^ utreBe R cbertusmon“lt-

Infula relida ad Pompeiu contenderat.) InGracoiegenduT^^x^/o^'

f lyccvn.Particula flk etia expungenda, qu ce emmfequuntur,ad Curionem pectinent. E ft ^
quet fequitur de Attio Varo claufAa, manca in Grceco : egofententiam extuli .

107. Bocchus St Bogud , quod hoftes Pomperj edent, reges didi fonO
loeu deprauatufe cafligo: Bcxxps,^ Boyv«s £>«<nAw,cri cw?
co>-r aut ad Pompeianbs refertur. Regem aut a S.P.QH.R.Kocrfri, magni fuit honoris, &
nis(ut ait Cc ef hb ■ t .belli Gall.) pro maximis hominu ofpcijs tribui cofueuit . Occafione
Ii geredi arrepta.) W ** V Z ob.Steph.pro ?vn Kcariy reBe refit 4
v to8‘biue ea aliunde, iiue ex oraculo.) Si legas m Gr<eco,

«Mus," © w luurrtuts, &c Jocus erit plani fi mus & ( utfentio ) integer , aferifcusq- dele n&'
Qiiod accefsione ad fuum exercitu.)^^^^^^^

109. A' Dyrrhacho quodaHeroe. ) a vgfyoy legitur. Sed ego fequutus alios f”eS
autores, Avppxycy tribus Jyllabis lego. Qui plura uolet de hac re, Appianum A lex.legatA02"
bell.ciuil.ubi copiofe heee trattantur. Porro autfctyl uocabulum efl deprauatu, quod R obertus^
fenftjegendumtyfw*?: ita & Xiphihnus habet. Et ante, pro xptny, meo periculo lege nM*
Sadalo Thraex.) Zct<A<x)wxpunBo Mon ^<Acc Av legendum : fc enim hunc
ne™. ^uius libri, ^infrallb.^.7.nominat:etfin1endaibi ft.Apud luliu CafareSaptkm le%liur\l
taf is uitio,pro Sadalem, initio lib.3.de bello ciuili . Lucanus certe in quinto Pkarfiilice Sadalem e 1 *
Tunc Sadalen, fortem'^ Cotyn,&c. Pofl paulo, ylc/fAm uox mendofa ef. Omnia o*

tipuit.) 'arcJ/rtc J)ng7rct<n,non raroWTtx$.

»0, Neuter tamen neutri quic$ remitt.)^ itiVicpiiTi ZvosJpf lfentetttl*ffd

ANNOTATIONES. <jJ7

if4 egendu,ut ego comterti : xf cfy. r&r ic/fvG&yvTo iLvos. Deinde,ct7^cc iy?cc?btoy
*?. gvTray.Sdtis fcio.pro ffrn fcribi debere ,-r Tintina fyllaba incuria hbrarij elifa . Se irin
Jcemhbertatis.) avari tA<{V(J<tf>607K$,non ccucsv. R obert.

w i Pro faa libertate.) Wtg <fi.<rtpiTT$xs*A<{l(}<$icc2, nonxxro. Acinfrd,pro
(tfaomsjego ccfaoiQnsyCum R oberto utrumq-.

*n m poteftate Ccefaris poft pugna uen.)<« 5' ^ kJ «W,

Crc.DeejJr uerbu aliquod ad fine huius colitin promptu eft. Ego audaSler ita fmboioi A %y nirie
mm ^ fec[uent:a coprobant,& locupleti fimus teftis eft Cee far in Coment, qui
at ^omodo hife eius poteftatipoftridie comiferint . AcTarcoridimoto.) Aftipu*

T JC ^°$R°berto. cum & infra hb.47.Dio fic eu nominet , & Cicero in ea epiftola qua libri
S* , prima eft. Cafar Tarcondariu Caftore hunc appellat. Ac deinde, ubi ego tranftuh,
a 11 ^ QUOft ei uitio dedit : v) 7r&>aiTi n&t co/t» Tyvik<x\dr<p legendum , non \kx'

^do&amotauitidem Ro berfiis.

IN DIONIS tlBRVM XLII. GVILIELMI
Xylandri Auguftani annotationes.

)!4. Nomina Magiftratuum huius libri jie lege: T.ldAius.r.q.Kicucrctp, aikJcctso^ ro G. m.Av
JftW@-jjfl.tf JiTprcijtf)? .V7TCC701 Ji KaAftv©-’,»^ V.ovccnvLos P.ty. H ac emen*

Atl°, ex lpfo eft petita Dione . Cum' que rem extrah ere. ) -nl^cu. r\ dliundas m ree

^yuce rot.Eft ap(t hoc fignifiedtu mujitata uox,ac pro ea reponenda 7pi4cu: ita enim

‘polimus habet, hunc locum ad uerbm adducens.

Crafsi ncceflarium.) Intelhoo id eo, quod Cornelia uxor Pompeii, coniunx

vn)l f P er Africam , &Cc. ) R obertus hunc loeu eruditi fime fic reftituit : ty vhtsts,
fW[MtfrnAcp&KH,7rofa<xsA,&quafequutur. Eaipfa die qu2L.)}yyv7UH^df^,

U WTt.Xiphilmus habet,yv ctunn rn bye/b'u Ipfd oftaua die. qua leSiio fi uera fit, nome

„nfu intercidit. Quae'na locais peti) ifet, inquirendo.) TsCsety ctu# T&oicey,

n° In que claflem ibi Pompeiana, cui C.Cafsius prxerat.)InGr^co eft,

Kxozhs r’ AT£Kin,Cum L .Capio : non negligenda menda. T res omnino Cafiij Longini
tepore fuetunt, quor a &D10 <& reliqui hiftorici mentione faciunt: QjtCafiius, qui cu Antonio
*r‘b.plebis, deinde H iffania dCafareprafef tus fiat: eoqmdcipfo tempore eam gerens prafettu*
r<l%quo Cafar ad Dyrrhachiu,Falaopharfalu,S' Alexandria rem geftit: prater Dione, tefte eo,
yuikbru de bello Alexandrino fcripfit.de quo & fuprd,prpoft fuo loco plura. L.Caftius, qui hoc
lPfi bello ciutli C afarisfuit legatus, ac Macedonia ei ocCupauiV.de quo fuperiore libro ipjeDio,Ca
V <&t in^bell. ciuil.Gbment.fcribunt. Is aut L.Caftius quinam fuerit claftis P ompeiana prafe ✓

*us ' Reftat C.Caftius,que quidem prafedu nauiu Pompeijfuifje ipfe eode libro Cafar teftatur.
i Tx?Um ^PPlcLnus Afcx* aperte prodit, Cafari ab eo Caftio naues Popeij effe traditas , d quo de'

<r j^fa^terftttus. Itaq- quin C.Caftius re cie egofcripferim , dubitare nemo debet. Volui
Ttl P'ur‘bus demonftrare,ne quis mihi ex Suetonij loco iuxtd mendo fo,negociufacefferet: ubi ita Suetonij 10-
hac lPft re ♦ nciem Pharfalicd,cum pramiftis in Afidm copijsper an ^us em«nda-

pUrh ^e$0ntL uictor nauicula traijceret,L.Caftium ( fic enim eft in qs qua egouiderim.exem tur’
ttium US]?4rris “dnerfa cu decem roftratis nauibus,&c.C.Cafiiumlegendu eft etiam apud Sueto '
j demdftraui.InGraco aut hic raix,aut certe Aoy^bra eft fcribendu,nejuaqua atskits.
reftn °^e hoc ciuile bellu diuturnu.)^oi/% n yty cojc^ y/rn ovscccrsj. Ro bertus

q aut etiam illud <rvstt<m no admitto, fed sttoa lego:eft enim <rvs&cr 1 s loge aliud *

*b homi* neutei ^Pern ialutis.) nAydco; yv r£ Koucrcipt tA 7ri<A ec. uoxtycvj^ abudat ^

1 18 ‘ndotto intercalata eft.l nferius,pro cw-nh iwKVfy&,(Wci fi legendum. 9

\ocn * , Acnius,)Sic eum Cafar liocat.ln Graco AKVihixforte AKttiv.Catewtn bis hoc
pro' v&Hsyfcriptu eft iqua menda eft etidapudPlutarchu in uita Cafaril Deinde

Ipleri & protyv<()oots,lego vcpvcfoois i urinatores enim deferibit.

ati 0 ^^uigauit.) Infigne mendu,obfcurulocudeplamfimo reddidit, i7r{<n tjA/IVow.

H h i Certe

63$ indi.onem „

Certe \7rdtn7rKAiert eft fcribendum,nifi ego omnino nihil uideo . Faufttim Cn.PoWpQJ

generum. ) F uijfe Fauftum Syllam Pompcij generu, omnes hiftoria loquuntur J taq; in loco cor ,
rupto votiTrkioy *r ^<xju$vy}hoc diuinaui : emendare certo uerba no pojfum. P ermulti CO

dub enfes.) Kogc/lxSitcriQi legendum, no Kogc/lxKtunoi.Patet ex ipjd hiftoria, \quam copioje at'
jcripfit totam is, qui bellum Alexandrinum compofuit .

ii^.Cum queCaefar eifuccenQ &sb^ylwoUf'r& «aS«, nonaor. Prout nojii
nundj acciderant*) kxhoySbscc quid fit, nifi mendo fa di£lio,non uideo.Opinor legendu, Vf
txtx TVCTi ccyptfaoy&poc. Deinde, pro c/Uhor^s^AcP-io-nos reponit Robertus, Satis»
eo n\odoPj%£nKcu<rctfiyix£vo,nonw<livw,fcribi debet, . , »

i2o.Nenegociumihiab altjs exhibeatur, ^rc.flmpofuitmihifalfa huiuslecho,af*
fl "xaov ym- ‘nr-cJ/Ttc cujtvc imfioiiu: nam^n uox eft omnino expungenda, </li fyAx ytnEfocDiofapeM e >
pr0 e0 qUOC[ efl^ moleftu alicui ejje.ltaq;ftc uertendum fuit : Nemoleftus fim ledion fn^l°sFe{
cenfendo . Qjjae uel inultis ipfis.) Ante j(pa khsv cujtFv, deeft uirgula, & articulus#*
Deinde falfo tK.ix[wcy,pro \jiyAwoy. At M. Caecilius.) Sic etiam in Epitome, libri mfpu
jLiuiu nominatur. Certe Cafar libro 3. bell,ciuil . M.Caliu Rufum, cum hanc ipfam rem tractare r
nominauit: atq ; itaVelleius quoq; Paterculus uoluminepofteriori.ideoq . Sigomus etiam i j

Calius emendat. Ego nihilmutare aufusfuiiprafertim quiainfrd hb.tf.Coful legitur quiday .

xihus Rufus, apud Dionem & in indice, & in ipfo libro, quem itidem ahj Caliumfcribunt . ^,cfr
J?mura ur- uarietatem fatis habui. Praeturam urbanam fibi non obtigiffe.) Eam enim rehqulS

bana. gnitate pr ceflare.prater alios , etiam in Bruto teftis eft Plutarchus . , 1

f Ai. Tabulae quenouae pr o p on eb ant . ) rccygi/ena nsrfuyfcilicet corrufte,7tC

Tifata. XtfKbrfvy emenda. In T ifata.) as rk 'TiQct.fciwK cga. Legendum haud dubie, Tt^

riisvk. Sic Liuius hb.y. Tifata imminentes Capua colles. & alibi : In ualle occulta poft Tifata
tem imminente Capua cohfedit.Lib.26 * In Brutios fe contulit.)*? tiM
P racipiti librari j lapfu,aut potius uolatu ex Italia in Britanniam. Ego b pyJtM utiq- fcribenfo fi'
tis compertu habeo. Gafar li^Coment.bellciuilCalius profedius, utipfe tunc di6htabat,ad C*
Thurij. farem,penienitThurios. P orro aut in Brutijs effe Thurios, locupleti fimus teflis eft LiuiusJM iiJ0
uerbis initiohbri 25 .ab V.C. Eodem tepore in Brutijs ex duodecim populis, qui anno priore ad?&
nosdeJciuerant,Confentini Thurini in fidem P.R .redierunt. Brutios aut BgvSJtew eti2Gr*ce

dici, ut alios gr auiores autores taceam, uelex Stepham wfa Trvteuy libro liquet. Addam hoc et0{
Plitiij locus apudPliniu lih.i. cap.57.legi, apud caftellumCariffanum perijfle Milonem, anno pcft Confrl^f
jDunaduerfus. i.Pauh^C.Marcelli. Videat diligens ledto^Dton/ nepotms, & Cafari ac Liuio fides habe»™
fit, qui anno fecundo poft eoru,quos Plinius nominat, Confulatu hoc tradunt fidium, locusf
hinc emendandus , an Plinius diffenfijfe ab his putandus, quod ego certe non credo . Bellofl*

SxdesOtfM. Roberti comecluram fequor, y v&cytfcribentis: qua uox eft etia fflW'
25 p. Sed & A«Qwy in Kadoy neutro genere uertendum eft. c

122« Primigeniam uocant.) Equidem fateor ingenue, me diuinaffe hoc loco, nec
qua aha,nift Primigenia, Dio Eortuna circumlocutus fit.quaws eam Plutarchus te$ wtjVxpF yr*
ce extulit . ^ Antonius quidem uefte*)5^£A« Arruvi@'i&/h9g Ablego Jf***
enim perperam repetitum, locum conturbauit . Tamen quod diuerfos efle.)^^ ^

uE\,&c. legendum: non xrti. Hilarem^ue fefeO^^^G^^o yvQvn«&cu feribettd
»23. Per totam urbem plurimus fermo haberetur.) A oys n
huic colo uerbum lw,aut\cpoi7tc,aut firnile.

124. Quod ne afacris.) ony-uJi -ffiltyccy Z?,ttf>wyZvos lege.

( 125. Cit hic reda Alexandriam.) Vox npmvoy admodu fufpetta : uideturq- deejje WlC

loco aliquid. Onerarfjs nauibus lapidum plenis.)In Graco haud dubiu eft mihhfltJ
r7i&<m7i^cpQctfco),<& Tr&crKKrrecTrcvTto&ccMTks^ab indofto librario, qui fenfum no affequere[l^f
fintfumCvjfa. Reftituo aut pro ijs tMw TtyfKpyiw 7&o-K&'rx7rtvTU)&sfing“ldn numer°d
loquitur enim de Caftre,ut fequentia oftendtmt. Ptolemgum quoqp furtim auferret-/
p^a^puc^ IxAe^* PminA&^itiideturlegendum UkAv4«> , ^

litf.Interimendicg AchiiUe. ) Locu hunc ambiguum accufatiui utrinq; mfinitiuo iun£li
faciunt tfed id peius, quod 'TrtoAavcu/ falfo,pro T&xftrrct legitur: ut ex libro de bello Alexandri >
jw liquet. Nauibus fuis ia ftatione locatis.) vixutex^y- <3Hi£/ enim eft votu^ax^y*
Hscipjtarent.) t<rft*if>uRv»y . G ignendi, non accufandi cafu, Mulieriscp imperiu
molefte ferebant.) Pro rdr, R obertus etiam uiditjcribendum effe

^♦Amifurnqjurbem.) Aytt<rbyfcribendu:& infra Aianrte^expunLio vpofiiyrx
Hfrobifyidfitis eftmanifeftum.

u8- A cuius difceflu bellum renouare. ) <x7nh(Jcvite ter&fctJfus&c.noXTr^
jT&’^od habet fenfum contrarium. QuxPomp.prius promifla fuerat, exige-

bat0 ^ocfcwrp malefcriptum eflpro fingulari t7t Ac deinde : v&c m§cc ■?$ <Auvct'
'r Axnx ';<»£/. emendo, i($u ^cc "¥& cf\w<xswy,Kj Accaihiooy-Sed hcec obuiafunt ♦

up.Etfi Cadar nihili faciebat.)«^cc ttstv? $v zdly/t Aoyoa,non Decem
Patores ad infequentem anne defignauit.) Hic tfjjennor R oberto,pro h^A&lcu?

&pro gy vyvoni<rySLiay, rofcribenti.

^o-Miisionemfibi militiae.) aepidavacTi Jlsp ctrfuts, non
l$ulnde parabant, &cf) i7rty'7ns lyyidvoy u^h^.Hic uerbum ihcc^oy , aut fimileah *
^od excidit.

IN DIONIS LIBRVM XLIII. G V ILI HLMI
Xylandri Auguftani annotationes.

. His rebus Lepido cum gratiam retuliffet*) ty&M in Graeco efi: fed nimiru
Uttl0}pro HyHAtfortafiis,k% ocydfou.

^.Ordinibus legionu.) ccc&iJhs. eos enim inte!ligo,quos alias c7rft;7%£ dicit. Pofl
tot, & deinde rcdnstet ubiqs fcribendoftoberto etiam monente.
lH- Vt relicfHs locis munitis, ) xzsv -rxcutetoy. Ego aut<&# ^x^^y /ego. Sum^
mam infamiam.) cuxfste eepAricrcu.Prceponenda his copula t&u.

156. Ipfum qaoqp Catonem.) kou mi k gu rh y KcucrctfccLonHryv ou/. Error eft librarij
Pnfficiws. Lai 7 oi i&t 7?y XCCT63VCC repono : id enim fenfus exigit . Vox autem co}cct^«jjhkkh
uitiQja ej} :fortfdoy vjjfyei Wt&w ntKKot. Cum C.Didio.) R obertus reSiepro r
Hcd-*,r<tiis a iJiv emendatific enim & ali j autores hunc uocant,&pio infra, non femei Vt'cp
^Heto Catuli nomine.) avTrrtf KccrTsto y^ctcptecu. Hic uocabulu y^cccptecuinfaen^
ter «b ofcitante librario eft ex frequentibus infertum, quod deleri tubeo. Longe a prioribus
^«erfum & fcrmone.)»^ A cyv ty iTCPxfocvRobertus caftigatteUiyoy^ iyq ctfcw.

l37»Nihii enim grauius dicendum cenfeo.)CoattusJum hic qucfy diurnare dejen
rjtorum-^ita mihi uitiofa admodum indentur, Uerborum: dkp $5 wvoy ipHQtecuwhbyalvo
p^* Paulo infertus , pro \g fact», fatis patet ex fenfu Iodi huius , & hifloria , Dio«em\j <K7m%
jCnpfiffe. Ptpofl1{jiH?%ygK4'%y&#°2:fortafi$,taH7tct$y£cc4'K!J$*!&J»

l5S; ^tfinoe quondam regina.) AoKnAigTZTiJaiboTrbn. Deinde, pro Oui^to
>°vc $KifyvrD&.f fcribi debetjRoberto etiam tcfte*

•j p9- ^ina in fingulos feftertia. ) In Grcecoefl njy/nxKixi^11*? chets : quod eft, quin<fe
•p.!* ,cbmarum,hoc eft,uicena Jeftertia.Verum ego legendum contenderim , po

inTm ^ranquilli fretus tefiimomo,quiipfe etiam bina feftertia habet . P oft c cenam foleis
n UtUsp Adi7rv<sdn Xiphilino uitiofe M/av-qui locus, & ahj complures, ex Dione no *

^emendari poterunt. Hoc uero longe maiorem-)7n>Av efi d ? « voyipn.emendandu

mp m T ^ln-Pro 7rzAtT&cZ£,7roAv7t?x-tdcs jcribendum. H <zc ( fcutpleraqp cum ita emendare
' gMlWi infiffet,Xiphilinus ita confrmauit,ut dubitationi nulli locus relinquatur.
Mo.Leges prseterea.)Hic labes fubeft Graco codici, WxfctfGr pro qphabetu

qmmpitos liberos.) «a , lu ^A vimcfias Articulus hu f'™%bum te

4* HS>ltautad nominatiuu o\iycw()gW7iicc referatur: ideoq ; duab.uirgulis include da ea difiio.
m%W! mtl!us m locus Mihi enim R obertus mimme fatis fecit, aut tollendum illud te, aut in
mum t^dens. Intercalatis feptc ac fexaginta.)l^ xj tf «ns vtxc. Xipbilegit,

H h 4 <4<4

0

64-0 I N D I O N E M

t7rjx rsug \$iw$rrtc,Sed noflra leflio uera efl, cum etia Suetonius duos menfes ab eo interemti
effe oftendat. R eftius etiam infra tfg, Tioxctfuy ry cwvs inquam apud Xiphilim
legitur . Quinq? dies adduntur.) tks Tuy/Ti n^cts </fceyz<riy. Xiphilittus emedatms
legit,t7rvcyzcriy. V t iam utriufcp rei nomine, ) k& W* iK&voy ccitQoify**

Legendum efl, c5& ry iresivoy \rr K^qtordfoi^. ,

141. Superatu haud facile.) nam pro dv<rxiwnir3crtvrmH7iy feribo. V el

magis creditu eft,)i£H lf,&s vccfooy Txrm.emendo,h 4|. Sed multi etiam contra*

rix partis.) nam Scapulce milites Cee far iani fuerant, igitur Pompeian os etiam ad eos turnje™'
iunxiffe Dio inquit. Porro is Scapula in Grceco paulo fupra T rng Koims uocatur . f ed egopojte
rius prcenomcn(neq; enim duo unus ferre preenomina folebat)omifi, temere, ut opinor, ab Appnio rf
petitum* Excepta Vllaurbe.)ovAi«tf. Vllam cum Hircio(feu Oppio) &alijs,dixi-

142. Relicta ad Vllam parte exercitus.) /tdpogi&sf «uS*, non [xtyosru Vf

defendendam fibi primum.) ry zK\7rHtuu/yr,non 7 r&«c/£. Munatiu ria

cum . ) Isjiift fallor, LMinutius legitur apud autorem libri de hoc bello, , -

145. Multi anirriaiiu monft.part.)ra? n {£k,cc vn?toc,&*c.legendum efl, Toti e
iam bello congrefsi,)^' vJi cuAif Zvcc ccfanAuy &^yWi3tncrecuvxKiSi&cTcr
bendus efl hic locus. ,

i44.Partim in urbem Mundam.) Vrfcis nome ipfe adieclperfficuitatis caufa,exV w
de bello H ijp. quamvis Cordubam Appianus habeat, lib.z.eripfam cadaveribus circumvallata trt'
dens.Sed Elorus quod;hb.4.cap.2*de Munda hocfcribit. & Lucanus : Vltimafuneflacocurr $
prcelia Munda. Ante eius aduentum exceiL) c}n yoty Stpyof ol

quid abfurdius dici potuit t Emendo igitur confidenter, EfFugiedi fpcH1»/
c/J&Qvyay (PtwnGySbsots legendum, dandi cafu,non accufatiuo. Quse Cartcite.) I n Gr*c9
efiftc<j> -na. mendofe, ut opinor. Certe Appianus KctpGcuxv habet ,autor belli H ifb.Carteiam.

i4f,Ferculis quenonullis.) TrvtxTrHUsXegendueffe mtiTr&ots, fatis efleuidensX0
berto etia id annotante . Laurea corotix)</lacpvti/u Iegendu,er ratio er XiphiLmonfbf^*
Cum a Iulo.) izAtoy. Malim fztey. V cnere colebat.) Lego,A<pf<nti7H urces
pro Laxam eius cincturam.) Perfficuum efl , male hic , er apud Xiff"u

etiam, yptwoy F eapeeps kgbpro $ottms.locu$ autehic Sylla fatis efl notus. Inferius
dtybyrfiv (&. inducatur illud ry .* nam abundat.

i4tf. Initio anni magiftratu gefferunt.) o& vfarvs T^d^ratsXubefl omnino U
les.Ego opinor Dione fcripfijfe,afo vq£7z-y ctffcwrtes. Quod loca pub.)H ic locus ffl‘lere.

freJiituc t>&inClr*>rn Ap ruiuc pnnfpnfuC “ C n. ....... A 21. ,

tMiytti, uel %iGuKi: ut legatur^ «i/m t* ^my tyiSxxufic utefy t

148. Ne hi quiuem fecundu inftituta maioru, ) Hic quoqi locus mifere efl ultIdtr5'
r£irv Mihi fatis fuit in hoc er alijs confmlbus,fir

utcunq ; aptum uertendo fequi , ubi fanare uulnus impefitu autori nequirem, Ceterum huius
fidij fortuna, ut ex abietiipmj fortis homine adfummam dignitatem euaferit, ab omnibus WwV
cis , er poetis etiam, prodicatur,

IN LIBRVM DIONIS XLIIII. GVILIELH1

Xylandri Auguftani annotationes. . ^

? H9‘Longe'que minus rerum aduerf)^ ™ J'i/%Qls<$cc.Nifi hic addas diB^^
»tfoy,no conflabit oratio, Quancf non omnes eod.ternp.)Lom mutilus . Sic W’'
lor)reflituetur fuo integritati, & y im vrwTat «ucc /*An \uvgtfan, TUJ x
enim (cisio.) Tis, rt y£j> tuHrnP, erc,Vna diclione rn>Ti, non diuifmfuit fcnbendum< W"
uirgvla nen pofl Acc7ivxsfed pofl i7rtxhHmy ponenda efl. , ^

tSoSQui Lupercalia ceiebrarem^DofteoftenditRobertus^ Vw/osiM^^l
yvitvoTrvuJlccs legendu.er mc(ictacuj,pro cvoy.ctcrcaJJis, Iouis lpfi cognom.)A(^
<ilK7t)(WT lego7cu Xiphii , Identide alios.) «« Z^oy, pro «7^&7J3Rob*rc^r^^

/\U:>

r

ANNOTATIONES.
l v mn? die.) QB attente hunclocu expenderit , aut cum alijs ftriptorib.contu >

mt, facile uidebit,ncn temere d me afterifco propofito effe figniftcatu,haud pauca hic uerha deftde
mi, Loquitur aut iam de praopua caufa,ob qua in offenja d [enatu habitus efi Ca far. Porro deinde
uerba,K7nvr>s >%' cwrafq^cA i^Hycxnfoyftparethefi includatur , planior erit periodus.
, l)h QiJodpaulopoft^c^a^^tTyTroAv./cn^c^T?. Sedpoft, cuab Ai
ano*) Ite lege, \<n7T7[ittov^ cujt t* aa£cu/v* Cuproroftris.)is mdw ficuri*
teMihicmendcfe e& forteftsft rlubccyo^cAu*

. J?2*13rtitumcp & priuatim.)Curftgnu manciloci &defe£ti huc pofuerimftatis exipfis
V7j!y' TL q110^ & Albm3.)AAftflflt* H ocpofterius cognome etiaVluu

d:Ke$[epe[cut hic etia,mendop defcriptu d librarijs)D.Bruto tribuut. AAftvot/rtfcribatur.

( ^ Werea arma Martis.) 7r&? yzy onAcc. Illud ycty mendofum eft. i t&s ) legenda,
^■eflenim ( ut fape)d tt&s aduerbialiter pofita . Etenim erat omnino C aef )
“E iWrba*c/l& yxp (Binr 'rori ^rvc?^<x[su,parenthefi includi debent ♦ Quod pra: fc fe*

1 e *nt. ) Ttfoig&AoyTo legendum edlftuppleto articulo [u/.Robert,

^creor aut ne.) A fterifcuprapofui : eft enim locus mutilus. Aliquid aliud efle
cxntimem.) S.a> uvonccfay : emendo, vw(dy. Glauciam. ) In Graeco etid r Akukim

T^Kicy legi malim . De his diferte Appianus lib.t.beliciuiL
, ly6, Sed ne reminifei quide*)I» Grato lege: ynn lynct^tc&y Trvrl^lm lavnmna
khvciu hi, Hi foriam hanc qui cupit fare , legat Xenophontis libru de reb.Gracorii z. Neqj

C5lm ci^1 rebus aduerfis premunt.) Ipfa oppofttio partiti oftendit, yvhvi tstcu/t^s «tu
k*>non ^Tvyft^fje legendu . Catilinam ) Scribe in Graco KotiAm,non Kctrxhivx.

lft7t Iplam interim Remp.) Emaculari locus elegatiftimuspotes%fipro tsj Ad Iccotoy
/ z^fpvrfftirxjegas^ j Au H$ivoy,&c. Samnites.)s<fcW7tStf,no» ^cuvi7tec,ut fu
A A a’ ^lne mortis occubuerut.^Tnwc^ cu/xc&uTus.haud dubie IrAfcuoy.
y u enim (olu recordatio.)A^7^/xmy ^ icccKciy^c.male. Lego autem,dsip yccft
J Priufqua alteri Iperances.) olrt kvtivHySLi’oi us tu Ia ynAt^ &c. Sen*

rs huius Igci non eft ufquequaq; obfcurus : uerba mifere corrupta, & notanda adlerifco.

JT8. Neqj enim de cauia nunc.) vAi yxy AK<x^r{2c.cny,^rc.Pro Atu.d\^rc.AtKK^ t'
Pro ojj '7o?t)£yst i' : pro fcribi debet , ut coftet heee oratio . Vni*

Uedas'que Caelaris adHones.) <rvn7rx<n rstg T^ctyftAunyjion anw Tseiai.

^^.C^iod fi apud ignaros.) « 7^) 9V ayoi)£ndegenil«m ^»<71.

J^.Cuius rei certum eft fignum.) A Aer 1 fas lacunam hic effe aciam odiendi, poft heee
^b^TUty/ityoy Ai.

p '^*Cum triumpho omiflb. ) ? mti7HQxwy, male, pro J quod &

d? .Cr»W mnct*& ex bbro 37. ubi heee tractatur hiftoria, abunde liquet. Mox ita diftinguendum
}j xjPiri, \KavH Abfcwftt^dTAj<n. Ambrones.)Pro«*^(ji/«^fo
?tovccs /eg0 . lit plutmhus habet in Mano , & alij feriptores .

a loci mutili ad'

j , Ipfam quidePompeiSyCiquide^wcu/TOicA^s^^^Signuloti
p0J'nftyoMfallpr, uerba Dionis amiffa Latine pofuiquafi dixiffetnacu/rus Atcw tft {wtk t
d&AHCTL. Qiios no ante quoqp, captos, mifericordia pro-»
VniuSKUe?C-)W,^’? Tuto licet hac uerba Jic corrigere , xzs’ curti ntelwTti.

16 A ?? caPr‘)^ ^tesao -r ctAovfw. lncongrue,mf legas, iivee ckxsm -r aAovffv y/cc.
fhtKo*'' cllIi cos faluos fecit.) Mendofehiceft,ty X A' euro? cnft 7rtinQe$. Ego re*
tofi yff$ 0 TpfeiTrTtdffixc. Deinde ante uerbu\7r(juuw^cc^i(mahm certe \7rMUfij(avt7

foria f/CIf ] clm ^cdt uer^ hoc, quod no probo) kj ccnmclio de eft. Patet hoc etia ex hi'

" 1 tlPru ^ ei«s fr tnttlc J rimti/*. r/cA. rmnoribus exnrnaftisETJufli/oT^

ti({5 . . r prwe no congruit, tgo Koberti opinione Lauao,HyHAccTt legeruu.m^ wmv uot

}(l ^ [(pra quoq. infrio ^ ^rQ QQdem fignftcatu pofito^yuM emendauerim.

In

/

<?4» I N D I O N E M

1 Ia foro rogum») Vbi in Grceco &7tvy habetur, <2av<$ a^oy emenda. EtpM

lopofl,pro ^ certe fio y^Moi,emenda reXfccifafity. In monumento eius.)fe$ ^

(xyHpt.eioy.qHod fit, fateor mihi in mentem non uenire. C. quidem Cafca.)Loc«s in Gr<tf°

mancus efl,ob iaq- notatus, eum ex Xiphilino fic refiiiuemus : tectos yctfhs Kxcrftcct^HyetfX^fa
tyWwyoriKtvvcts \k plm &$roy,&:ci Etfuriftfo ftatuerarO&K**^" epo&Qwrr

RvAndcisfcribo,

I tf LIBRVM DIONIS XLV, G VILIELM I
Xylandri Auguftani annotationes.

Quod in libri inferiptione legitur, tix tetorcc In t rp Ice lvAlx,infidfe admodii legitur ,pro rte
7toc In f \ i>f Ais.De in ditiiones traffiofitee funt,Mctf>KX (.arx, pro /xirce Mctftcx. Sed quxfiq^
tur uerbd,7rvcTftp A vyvsv OK!ccvi<&,&c.neq; Dionis funt,<&(ut ftatun demoflrabo)minimeue
ra,ab indotio aliquo annotata , ut exiflimo , & deinpro D loniams fuppofita. Ego omittenda dx&*

166. Qiise fororis Caefaris filia erat.) Attiam (Acciam alijfcribunt,ut Suetonius, Pl^
chus aut A tiam)quam D io hic nominat, Iulice filiam, luham aut C.Iulij Ccefaris fotore fu if]e? yer!f
Suetonius in Auguflo tefiatur i At Ac eia M, Accio Balbo , & I ulia forore C.Crf faris gtnita et .
V elleius quoq; Paterculus pofleriori uotumine,Iulia genita Accia tradit, ea quee C. OtiauVj^P^
huius aut O ciauifde quo hic agimus, quiq. deinde efl A uguflus nominatus, mater fuit. E rgofiror
Ccefans nepos hicfuit,ut ipfe etiaDio fuprd hb.^. fcrip ftfoL 144. ltaq; hic locus mend<emfnff

Plutarchi lo - flus efl, eius qiice etia Plutarchi Antonio infidit , ubi fic legitur : b vlos ucpiKvaT? K axcrctffis W'
& explicatur! V® ^ 'nflvHHSTos yoSj&c.Nam fic etia nos legi hoc loco uidemus:

b AtJixs ^ rc& Koucrctfos ccAa cp»s i/o.c wvoixcc^qp. Turpi profitio labehhrdrif & ',qu0(ffl

ror,apud Xipkilinu etiam recepta.Nam cum Dio fupra(ut modo demofirauimus)nepote forori* fit
faris Oclamu dixerit , qujfiliu fororis Ccefaris eunde dicat ? Itaq^tia fi Suetonii et Mellei nutor UdS
nos no moueret,ipfe certe D io fatis faceret. Emendanda igitur uox <xAAep»s in xAAeptMs c^(t
hic, ^ apud Plutarchu etia, qui in M. Bruti uita de eodeOtiauio loquens, emendate fic habetis
KcftAcpiAs Kcdcrctfos. Porro Appianus quoq; hb.z.&iteru lib .^bellor u inteft . 0&?
tuum hunc ipfumuocat SvyccfiAy f \ <xM cpk v& K cu&expos : id efl,fihu fili* fororis
Cceterum kJIa quALjj Grcecis effe fororis fi lia, demon fir are exemplis , ni fi effet per fi manifij Ut
E rimuero de tota genealogia Ctfdru, quantum ad Dionem er alios mtelligendos autores fitis
dicam fubfinc harum Annotationu fifius er fideliter. Praeterea apud noflru Dionem hoc ipf°librl
initio inepte o iWa/tjoooj/ legitur, pro o va/730 oop, lam quod L.Phihppus frater Atti £ dirf“r’
haud fcio mendo fe ne id,an ftudio Dionis faSiu Jit. Certe Suetonius er V elleius, uitricu eum Ow
uvj,m aritum Attice faciunt, quos audacter fecutusfum.

167. Vt in buccam uenerat.) <A lege , cum XiphilnoniTraMy.

ticix cuipenturO^we/wVi y» Ut{ tv^ cw-f$,wqtey.fic lege, non oZepateyE^r,
tentia eftapud Cic. mitio orationis pro Bab.Pofth. Hoc pier unqjacimututcon filia euentisp^
rmus,&cm knefidprdcelfintymltuilkm prouidiffe: mfecHsyMfM&c*ms>

p^ltidibusPontinis.)Voix7^ivoi$, malim Vov7ivots,utfiuprd. ^ \

v »70. Afinius Pollio.) PoVuayfcribi debet, non PoAtuy. Incopofita ac CO&H

y> 71 «H^xmcc vnSAu Iw.Xiphilmus legit KKQcai'u,utrumq; re8e. Sed ubi ^

c Avr uvt&Jegendu effe ^ /\ ■79 WQ**Gi3idem,er ratio ipfa huius orationis reflantur. **
gio Euocatoru.) hvqkx^v ii iotixfy/.Pofieriores duce uoces ( memudicatu ) abundant.
yvoyi&H deinde, malim tnspu&H. Per fe id populo exp onerent.) c/li X.xut' 'ojxat
vix AAiiy. nimirum (/Int.isvTvcs legendum efl, , .

C >7«* Decretx funt laudes Muti'nenfibus,&c.) Nomen urbis a me perfici

adiuuanda caufa additum efl. Praeterea Seruilius Ifauricus^c.)^^
Ki&cio-cuityiss. N emouel uixi(fe,uel mortuum effe his temporibus Sulpicium aliqueffl J
ricum y frendet, opinor. Tu zQziAios repone, non modo quia is Ifauricus ditius fi*, c° .
ga Ccefaris in primo Conflatu, etiam Dione tefie,fid locupleti fimo Ciceronis etiam tefiM0 ^

)■

\

. . annotationes.

S m 1 ff‘^2'^us P^wuiltj Ifaurici Cofularis,tanquam nuperrime mortui, meminit : Non pk'
tmbo^cln1^10 (^onfu^tusi mcus ‘ at P^cwt P- Servilio , ut eum primum nominem ex illius
m ^c^us ?nr”rl^ffi proxime efl mortuus. Sequens autem periodus edi corrupta,puefertint

Cof X\Z' „j^Irt,0:>C*Panfa.)In Gfaco,ti%7ve Teris fa,deprauata fcriptura.Nomen huius
pe r.Ovitt©'^/ ut alibifctiptum in Dione ejfovixi©') Pcd/orcslgitur hic r.oviGixfcri
Voces 'lnet/am a^tero Confuluiacra Calend.) ttj brdfi» £ i*a»» fa: loinhytcc.
cona ^A‘S & fi.nt deprauatee. Neutri Confulum nomen lulio fuit. I taqs cum mihi non

Pro' 5 e,lltr° 0(lmur->&Avte ne an oviGis fcripjerit Dio, ambiguum relinquere coadius fum.

mem^atr^ fnbendum ( facra quee Confules initio magiftratus faciebant)ud

fieRobn

bi quid in rem ueftram efficere poiTem.) vt ctv </lloy t L I

t 1 P^usflc corrigit: vrccv r^cy^ JlovPrv -A.
redi V a^Ue5° °PUS P rfunt aliquot uerfus ante hunc locum. Legitime ac

« » WWT* k#a oy. Malim tztcw7jc, uel tscriv. An no meminiftis quemad.)

'rctpaiJoySrivs.Legendum cum R oberto,» ov nfavH&i oirus TctfxijoyMvs-
1 p potius ab lpfo pcena.) «AAa: [xbv xj V7r\% rxrx. Emenda, ccfacc y.rl (£?,

enend' ‘ CUm min\mc decebat.) Loews mendofus,@ cn t7t§t7rt Gi. Ego nonihilpoffe
tut^0^ KjdrtiAHTL avi. ac deinde pro Tnctyo^y rii dcyefe. Nifi

liam ^ ^ 11 , em*)<,t^x fcTt/^tjcrv 7UKcrcce.Scribo,SK irvyyv,d fa <rt) 'zaracrav. Cloe-
prcepnt K^icw' Corrige, eir feribe KtetAicw.fic enim&atij Graeci , Latiniq; , & Dionyfius
tranflnT, *}“:a™af]'M0C at Mro f. Antiqu, Rom. Paulo poft , ctiioy yi s -uq» Videntur mihi

v//L..erlf§em P°rcij.)^ 'rf) Mihi non fatis cof at, quam dicat, nifieam

Welfa

na.

I tymuSyde qua Liuius lib.io. Porcia inde lex fola pro tergo ciuium lata uidetur , qucdgrauipce
Jl fls Herber affetpaec affet ‘ne ciue Rom.fanxit. Meminit huius legis Cic . pro Rabirio perduell .

, legis Cic. pro Rabirio perduell.

tilat "’)“ne 1C^ ^'aejar*s Locus hic male interpunctus, ffeciem quanda mu

Quidem

^lPrceJefirt.Qupd fi hcecuerba,SKXu tstv; n#K<i>s Tvuj^rce cujtu y.H(fi\Kcivoy

per parenthe/in legantur, ac deinde uerbum cph<my intelhgatur ad fenfum repeti debere,
tyertfcus tolli poteft : conftabitq; oratio, quemadmodum nos eam conuertimus .

I l7*t Qiia: omnia alio confilio nullo.) £x <fay ovrtp ix \tt cchte.Ante heee uerba co

£effignandum,&ipfa uerba fc legenda ; xx i&y antorim «fAA9 xx\<f faces, <&c.

uius tamen multa in nos.) Lcdytf 7tcMcc f(gu V7r c&nrft. fau.fuperfluumej}.
cfcl9' horretis inftar.) ^\,7 'is lege. Cur no quos.) ii Ais

iSo^L ^ exP:ingiltur' QiiiBrimdufrp) ySUe Tsri b gy/noiccjege, B^r.

^ 1 enrulu Antoni) huius neceffi) N empeuitricu, ut ex Cic. Philippi cis, & Flutar'
fandi ^r r 9.PP1C^ irpeci°larn uerbis.)Ao^w (rfti (Ah^wlsttTty : non dandi, fed accu
Ip^debet. Animaduertendumcp in eoruinfolentiam.) 1x7$
^P0flti°nem\xyut puta fuperuacaneam, tollo. .

auteinA llUrbem reduxerit.) ceyccyfa.Corrigendum&fcidbendumtri/ccyaii.Auunculum
de his. t0iS intcMgit C. Antonium, fuum in Coufulatu collegam . CiceroPhihppica z. uidendus
lealimod es fficceisit.) a&Jit&i vuuItiSu>vtxs* Deeft uerbum Jlt</li)fip,4ut fimi

>4 ™folutionemfententice.

IN LiBRVM DIONIS XLVI. G V 1LIELM I
Xylandri Auguftam annotationes.

r-. " . ’ .

lH*ExtI cou^tutis.)^ IritaceAts#. Emenda, 07 1 ycd fasti.

I)iowem ref ? arbitror fic fcripfife
>J ' T fcepius utitur Uocabulo. Ita

ec

<

^44 I N D I O N E M

iSy.Ita temere omnibusnobis.) *7i\« ^ u$ mrcufrceg v^as.Scrih #'

(*xg3in prima, non tertia perfona. Salute ab eo donata.) \mUs vn ctur&jion dn cM*

187. Externarum rerum uituperatione.) rois Ifufly/ 4o$ots, lege ^cyois* Cate'
riim ubi fupra eadem pagina legitur, tt&s'™ wu/iy ca/Tofi £97 fabvffri egogenuinamletiiotie^
eam ejfe ccnfeo : neq; neceffum,ut rn> in ls$ uertaturftcuti Rob.uoluit . V t libere Cere'

liam.) IV ct Ktyuchicurtir ccJlc-icts. KtytTktcw legendum effe R obertus oftendit. Meminit i'
cero huius C erellice in cpitiola ad P. Ser uihum, libro Pamih^quae ftc incipit :Cerellic£ nece fjtfia
meee rem, &c. Item libro 1 3. ad Atticum.

iSS« Confcientiafua! iniufhtia?, ) dAiKaaiy Icarcvv <rwu[ce<ny* Roberti correcinU
laudo iccflifcxcny \cujrrms cnujlaxmy.

189. Tullius,^ Tullianu.) Hceuoces duobus A feribendee funt, TxMi(& & TVM&P'

Qii i ea icribis ac praecipis.) Tttcd/rxy^ceepuiy^x^. roiccOrccT^dcijaiy* SenfusargWb

vr&a-TKTjuy ejfe legendum . Qui necp per aetatem adhuc.) lihiKiM

bendum efi^nd? nkinlcw 7 r&s £0 ctfty&yjit comector. .

190. Qiiippe cum Caeiar legiones.) tzrW1» yy ‘7tfov7rw7ry. Addendum hoc 0'
co,o Kcuo-ctf. Sola dicendi arte.) N on fatis intelhgo, quid jlbi hac (modo Dionis utjirtj
uerba uelint,ix £§7 ij&TiLTiicAJbySUsGoy <ns rrovify ctvmxdyi/Ttoy . mfifortaftis Oratoriam ^
ufumq. contentionis partium inter fe diuer far um Rhetorica nimium aliquem ei uideatur obij^*
Viderint fane doctiores.

191. Supplicium eflefubeundum.) ItvKixho-cu/ \5Grc%ft yfocp&k&y. Imperitior ucjffl'

fa monere uolui,uerbum ad fequens,non adprcecedens pertinere ,& ante id ejfe Mg u‘0

ponendam. Q111' iniquis nos termonibus, ere.) <x</lUus is »ws A dytuy

lege ccAiKtoy.

192.. Rem aliquam magnam tentaturos.) wq ^ Lctkoy <u/ rt W
fio bausylt. malim.

•9v Paucis quibufda exceptis.) %oy Jt^wy ?tvuy,uerte tyoy in ?/». V^0,
Paniae.) *^el' b i&tc# 'isistw. Harum dictionum alterutra fupereft , ego priorem malim , titiet
iiGioo^etft potieriore frequenter ufus eft librarius*

194* Siquidem iniurias fibi illatas.) cwrixtxceK&&vec. lego «77

ku3S,diuifim,non vepqv. Donec Decimo metuens. ) lepo^m. malim >fanet£'*"*
quanquam illud quoq; aliquo modo fare pote ti. Leges Antoni]. ) Tstf HvtwviV*

dum eft (nifi quid defit) 7$ A vrcovhs.

\9C. IiTdemqj Bruti militibus.) . legendum, oJs v#i IttouvoW' 4lif

KX&ws malis pronomen ol cu diBione coniungere,pofita poti id uirgula , ut fit
ciy oi fedprius uems eti. Ipfi ademdE)^^^^^ mendofe eft, pro rn^>cujap^'rD>

197. Id uero ad Lepidi Antohtjqj exercitus pertinebat. ) 7 rti* ™y l

tcpfyoy,omninol<p<fyi feribi debet. Vtnegandi honeftam excufationem.)

co parenthefis poti uerbum cAm^Sho-m demum claudenda eft. Quod [equitur de mil^Jr /
Conflatus m gladio ponente, id Plutarchus de lulio Ccefare feribit. Suetonius autem A ug^° 5 a'
pite z6jutce eius,hoc tribuit: quem fecutus eft Dio,

198. Vitra xern. millia paflutim..)^^^!;^ DCCtfkfaHdtMrfr*-

tot, quot dixi,paj]uum,cum miliaris dodrante efficiunt. Duo proconfules.) «jurw**™'
fcnbendumw-h xzac&f$; Notum eti autem apud Latinos iuxtd,acGrxc os, Proconfuhs noM
modo una dictione feribi, modo duabus: dicimu< />*,;«. ^ ten^lr’

'erregis &pro Confle. Porro autem lnterre\

modo una dictione feribi, modo duabus, dictmusmm <& Procofulem aliquam prouinciam te0!(]e
& pro Confule. Porro autem Interregem non nift expatricijs crearipofte, notum eti ex Rom^

'* hiftorice monumentis , ac loco etiam ifto Ciceronis pro Domo fua : Si mapitiratus , inquit, p^f J
creati nWi funt, intereant neceffe eti, cum Interrex nullus fit: quod & ip[um patricium e) fti&fft'-
tricio prodi nece fe eti. Cum Plautiand honores.)In Grceco rActltcu/oyetiuiW’

reponendumefe PAcantcwoyfc enim eum Dio infrd libro p.folio tfs griXijjhHwM in

v

ANNOTATIONES. <s4*

l°nenoftro)&HerodidMs lib,j.& Aelius Spartianus unanimiter dicunt. Inde hac, qua hoc
ocoomterDiotangit , petenda funt. Dena iTta feftertia.) hoceft, his mille ac quinoentos

pnm is denarios, ut fuprd uerti . PeraCto Confulatu. ) PiTcc cfiyfijj* Scribe ,

'fi^f^dens perfiedl, Aliquot posl lineis, \k tP vc^wy 7rzu&p perperam feriptum ePt,
pro ^ voimy 7rriaky.

Sibi conciliata.) u&rtA&rpIhicraM.fcriho 'K&KXHqQycnx.v.
ub'J°° ' pC1^us Coronas.) HuncinBmoPlutarchusP.Sikcium uoc at, Appianus IkIaidjj,

1 P! °J criptis agit. L.Plancum.) PAc cyupy h&a ATSKioy. Comunttio ^ omitledd.

E Ml!mtUlS autem0 0 vt€fpn®J' Menda & facili , cir multum obfcuritatis adferenti.

ci dC Ltierenfem Intel ligo, meam ffinten tiam tueor, primum teftimcnio epiflolaPlan
iceroneni , qua extat in libro io,Vamiliamm,ubi hac urrba habentur t Laterenfis noftri &
l mimum fmgularem in Rempub.fimper fatebor : fed certe nimia eius indulgentiam Lepu

pericula perfficieda fecit eum minus fagacem. Qui quidem cum in fraudem fi dedutiu
.--nuas iuftius in Lepidiperniciem armaffetfibi afferre conatus e fi : in quo cafu tamen
r ^hcdatus:adhuc uiuit,& dicitur uifturus. Deinde Velleius Pater culus, uolumine pofteriori , di'

J f tendit, huic Laterenfi, nomen I mentio fuiffe. luuentius, inquit, Laterenfis, uir uita ac morte
acerrim{ fiafefjet Lepido, ne fi cum Antonio hofteiudicato iunger et, irritus con'

J tygmofiipfi transfixit . Deniq- Appianus quoq;, etfi nonnihil ficius, meminit, rem

mi-m Certe qui librum Epipolarum (quod rudioribus dico)decimum,ac duosproxi

^Jequentes attente legerit, hunc feqiientem Dionis hbru facilius intelhgeumulta quoq; hic ha * *

j} 1 ™ eos libros percipiendos conducant. Proinde autem Mofm i vGyTi©' feribendum .

doc icun$,cc(p fccut7tf,wt

e obertits . Pro Hovdxm&vct, Hsivwaxt&vu,

201» -Dum cajteras res3&c.) tcc tfixtfxrl LctQUcurTc* Ccedlstivo firibe.

IN LIBRV M DIONIS XLVII. GVILIELM I
Xylandri Auguftani annotationes.

*°2. Confulum nomina jic legenda funt: m. aI^/aj©- Ai7n<Jbs to B.azkiQ' muuxTi&,y
A,t/^Acc/^)(9f,t/7rK7^i. Menfam euertera 'jpx7rt(fuv LctrfKAK^day.Bgo Lee*

^McbyfcribojXiphilmo etiam adihpulante. Poft,(muy<Ai<* cum Ito^afib a> firipto . Con
UeHere.) 7 ifaay r i, pro 71M.J n, repone. Xiphii

. Zol Genij P.R.) Ty/miz 'rSiPnyis. Certus fum,r<piveffe legendum :ficut etiam uocauit
'bro S°fol.z6o. Falfum enim fuerit, fi quis.)c yctf mi yovoy <w oyos t Acoete.

qmfquam alius, mire efi <& perplexus , & obfcurus, atque haudfcio an uehementer de*
f r<*K<ttHs.Pro 76 yt quidem, credo%ffyi legendum effe. Ego ingenue fateor, me conieRuris potius
meis>quam fertis inslitiffetputo tamen fententiam me loci exphcaffe.

2o4- L.Cxfar. ) a. At rTMi<& KcucrapMedia dittio inepte inferta e& Luit aute hic L .Cee
pt, matris Antonij frater. Q ui,& L.Paulus,quomodoprofcripti, & erepti neci fint, imo tota pro*

Jcrptionis hfius tragoediam, Appianus hb.^mitio copiofe & facunde exponit.

eaf0^ ^ fuo domino uecfius efi:.) ufii \k&vq\j Jhcpo^&i/ Wn nn<Fc. Jtcpo^&y uitiofa uox

^oc/oco .Refiuuo iguur exXiphilmocA^ocpo^ Horum quidem nomina no

tl.^ Apud Appianum certe Alexandrinum ea inuenient,qui defiderant , ^ P opilius con

libro <r A A cuvks. Scribendum FoTflAi&ffc enim & a Valerio Maximo

(ditob' C^*5‘ ^ in Epitoma Liuij no. uocatur- & apudPlutarchum Ptfat&ypro P 07rtMu(Gh Plutarchi *

^^Ufabunt nonnullfimpreffum efi uitiofi in Cicerone. , locus‘\“ ‘

cffct.yicctTnxepoi^aylegitur hic ifidhaud dubie perperam. , j

fCp 1 e^^ucl:ari]s.)ca t&q>opculegendum,nonvfrepQozcu.* Publica que J

Ura*^ </k Mum* v% Ttecpl Sic firibe : farimims-nn , Ah*

Ii Inde ^

IN DIONEM

209 .Inde eqceretur.) cwfyuMr&ftwi, non McfjoiKctT&Sva. Erat qui dcnifuffl
Praetor urbanus Cafsius.) xsvvbpcoy effepratorem urbanum, cum alias fatis eft perfttm,
tum ex uerbis ipfius Dionisfuprd de M .Ccecilio habitis, lib/o 42 .At Plutarchus, at q> Appianus (p
tiam contra fcrmmt, Brutum mprceturce urbana petitione Cafiio ejfe d Cafarepr (elatum, luaos^
abfentem Btutum dedifie,idem Plutarchus fer ibit , Vehementer igitur fufficcr , hic pro CafiioBrii'
tum, pro Bruto Gafiium effe fcnptum,non Dionis fuix enim adducar ut id credam) fed libranj tW
nuMutare quidem aufusjum nihil . .

2io*Quanquam praetorqs quidem,£rc.) kouiu xxro %sf Intercide'
runt hic aliqua diRiones.Ego fic lego : Lou B pira £</£?& sfawyifcv* Id(?vft
Dionis mox fequentia,& Plutarchus in Bruto uerum effe demonftrant. Qiiaeftorem* ) **
(ai&ccv etiam libro fequenti ccnftanter feriptum inuenio , Alij tcch&ou/ uocant , ei/ rxtitcW'
Itaqj C. Antonium Clodius*) ^ cm^yydG1 b ka ac/lios, non aftp.

rrao-tUSU

Jo: qv

habent quotquot ego uidi exemplaria) one. Appianus libro quarto ciuil.bell,PczcrKZ7rtfiiy cojtan
ter habeuPorr6,BfI<rzs ubi eft, malim fitiozzs.ficutfcribitur infra lib. 54.. Cgcilius BaiW3*)
KcukiAios fcribe,ut fuprd dixi. Quod fequitur : Nam tum Syriae Sextus lulius pr^e'
t at. Nomen egoyquo melius res intelhgeretur,ex Appiani libro tertio <& quarto, Liuiana
torna , & libro de bello Alexandrino addidi ; cum in Grceco fit tantum nifrrrs : ac non facile doce'
rim, nomen is A iosan is addiderit. ,

212. Anno fere circumacfro.) tQt/o? ustyiob&g. Legendum rotTOs, ut ad nofflMffi'
viqs referatur . Praefidia Cafstj quae Aegis erant,) $v a lylcug. Credo, f

SicStephanus de Vrbibusfic Plinius hb.5xap.2j.f1c alij ,

2i}*Tuliium Cimbrum, ) t vfaioy,nori Tfaioy feribendum eft. Tullium autem uocti*
& Cicero Philippica fecunda Cafiius in epiftola ad Ciceronem , <& Suetonius in Cdftre. Af'
pianus etiam fibro quarto rette Ti/fatty dicit . Apud Flutar chum autem fere femper 'dep0ite
legitur ,

214. Ad mutandam fidem concitarent.)<nio*7w?«(^<r/,wo«(rtu;«7r^«^r^
Re corrigit Robertus* InMacedoniam feftinauere. ) ^ayovTo.authstiy)^^ iU
H7r&yov7T> reponendum eft . Decidius Saxa,) auuAzaj Xtpxs,uiticfe. Emendate a^
habebit, fi AwicPios Sccfas hic & ubiq • reftituatur , Saxam autem ex Antonianis adminiftrb r ,
iffe,uel ex Ciceronis Philippica decimat ertia liquet : Saxam uero, inquit , Decidium prxterir? f
poffum, hominem deduRum ex ultimis gentibus. Fit etiam apud Liuium in Epitoma libri tz7>0
tio Saxee, Antonij contra Parthos legati, quamuis Didius mendofe legatur ♦

^.EisSynibolodekdisO^Zwfo^^jVwT^^K^Aaf^.Sw^'
pungi debent hac mbt. Id agebant, ut fine periculo.) «sr«» r’

217. Fore eam pugnam omnino ipfi profperam.) b'n ri is ly « <ri f ?Q

Gw.Non uideo quid poftint haec uerba. Priores quidem rj , qui loco in rotifly

quodam,) (jfo oirortsxmiioi, sccmyou legendum , & in duas difting1^.
diRiones. Ante Qk tonyp<*v uero,pr<£pofitio c^fcribenda,tefte id Xiphihno. Cxterum fd s
oitioy fit, non eft adeoobuium . In argumento P erfarum Aefchyli , chori in tria genera diftd"
ro *t7t£p tur,in % TccfoJ)tvy,s<xJitMy,& : definitur sccaiycy efje,ort

J. o-v^epo^s rr$ 4°cc^xros. Et Phauorinus : sx<nixoy rro A ss ^ov.orcu/ ycty «

•7« 'duj Tcctfo<Ib\J tf&TtQnwl Ix yStivy kkivh7o$ Trr&rrtiu xmfltciy, srecnyoy
'\t C(eterum,nrctj>Q(/l(& « 7^ mH pfr ^pby&s rlw xndwluJ ltu%

ab interprete Hephaftionis Tnfe l ymnyuxf^ deferibitur. Quibus e uerbis liquet, stecnpoy
carmen, quod Chorus, poftquam in femm progreffus, certo quodamloco conftitifie ¥ant4r^f

ANNOTATIONES. <47

quidem, ut eo fabula, qiue ageretur, cafus aliquis & calamitas qua accidiffet, exponeretur. Hinc 'vu
telligi potefl,qua ratione Dio nofler prius c laricum, quo milites ad obfiruanda figna arma expe
dienda admonebantur, scctnyoy dixerit, y.iTCc$oziK<ies uidelicet. Pojieriusfuit claficum,quod ubi
cecinit, congrediendum^ irruendum in hoftes fuit, Atcp haud fcio hunc morem clafici canendi ,
&pugna conferenda, an apud alios autores ita diferte expreffum liceat inuenire , Lucanus certe lis
bro 7. ubi pugnam Pkarfalicam deferibit, innuere idem uolutfje uidetur his uerbis ;

—tuncfiridulus aer
Llifus lituis, conceptaq; da fica cornu :

T unc aufa dare figna tuba . -

218.E0S tancjj inermes confodere.)-^ crQntfce l&Qoiw.De*

aliquid forte legendum, -ree a>s ><<£ &s ccoTrtes&c. Mort£ utrum cj preue

metens luhcem 7&<nXKn6cwY/. Robertus retie ca fligat hunc locu,et legit

2i9«Rharcipolis.)®g«a-xv7r5Ai5. Scribendum, ut fuprd,Pceo-KV7rteAg. Eos fugten
tesindiuerfas par tesJqvydt/rtswc&KThofKfap.ScribejCcfavsatof1' _ Herculis
jftodido.) H quidem ex quo autore aut poeta id ditium defumptumfit , nen facile dixerint , nec
tyjfe memini, Videntur fuiffe duo fenarij Iambici, quorum certe pofterior integer efl, ille :

& 4w^uvt(xv JC cc f W^A T v\n. prior corruptus, ut apparet. Quanquam Io. Zona

M paulo ahter eos citet. Apud Plutarchum initio libelli de fuperftitione ftc legitur : a r*woy cepi'
?* Afl'705 <tg* H^x^ycb Ji us-tftyoy <n ncrusccu : ubi quidem uocabulnm KfaM omittitur . Sujfi'
«r itaq; priore uerfumfic legendum : w tA faoy ctf^rN^hoyeg <x£ «<S’ ; \yw <At <nlta uterq^cott
«abit.Se^ b< t funt conieclura. Alciatus hoc ditium exprcfit in imblematis ,ijs uerftbus,quos non
P^intempefliue me adferipturum i

Crfare 0 poflquamfuperatus milite , uidit
Ctuili undantem fanguine P harfaham,
iamiamflriciurus moribunda in petior a ferrum.

Audaci hos Brutus protulit ore f mos :

Infelix uirtus,&folis prouida uerbis,

fortunam in rebus curfequeris dominam ?

IN LIBRVM DIONIS XLVIII. GVILIEtMI
Xylandri Auguftani annotationes.

Confuta nomini mirefunt deprauata,ut oflendam. Primo a. a mirus M.lt.Pily«sWm:

%"eq;Pi!4,f«f Pat is : quia tamen mfraDio ipfe d pietate m fratrem em cognomen jibijum.
m «mmat,mc(rtus fum quid jlatuim.nam neq; nl-m cognomento ei recondere uidetur, &
D‘onem haflKci„atS crrei„ |,oc haud facile dixerim : res ipft non efl maximi momenti,certefi Dio-
nem('dfioddebemus ) [equmur,Pilixes pro P.iyxsjcnbemus. Illudiamus ofauntislibrmj
petatum, quod Seruilio Ifaurico huius collega,o7tK-ns ■n Ji.ad[cripfit,a Calumo (opinor) uc e*
tum translatum, n m enim Seruilius Ifauricus hic 1 1 .Confulfiierit,quem ante utra decejsijje Dio jit
pa 'ibro jjJijjijjf m fx Cicerone oftendimus. lam quod etia GlareUtus & aiij MjutsCbro

7°S‘is Wb \cm j L Confulem fcribunt,facile conijcio, eosfecutos effe mendofum Cajiio.

tZLZ0n,m^ mr,CoMesdefcr,pfere)exepU,autde^

fu""oC n.-Qor,L.,^...J c,„ \LJ1 ^;MinhocwfolibrodiferteDiomdicat,

t, Z?mmWinor,Con ules decripjere )exeplar,aut aemv^u /1

hl oC?;a°mLsCo,J frit

K 1 fiiitXiomtmfecundi Confidatur. quod librariorum mcurutkcQ motum, Serudio

flatui ^emfg° cum Dione fuperiorisP.Ifaurici.quHulid Ccefari in Con friatu collega futjfdiu

as dec,

Acuimus.

legendum j

Ii z

Demde»

QeindeJ*Kcthvirt(&JSetGiv©J fcriptum fuit, ni fallor .huic enim Sabino Caluifij nomen cnmrt
aut ores tradunt fuifte.ac ita hoc in libro Dio ipfe nominat . Nerim collega eius omiftus e ft,
*i©-./ic enim infra Dio eum nominat, A r7rm©J a.K.legendu KA.coniundlim,quod
fignificat. Et pro yM^Cau/osfcnbo t.n uggtwos y.ii.QMxKuss*

220.E1US uictorise focius.) cct* uti avjaoiKticrccurx . legendum eft (ruminnc-cu/rt*
Si quid is moueret.) ffwn7rcepcexiva.Ececdi6tio in tres eft difcerpenda,ut fit :chl,
xw&,aut potius rffycotivH*

22i.Omnia in praefentiarum, >j£7 •np 'csrqcvrK^aut tk 'srccpcvrx legendum eft, aut
uoxugufojjaddenda,

224. Gabios ucnirent.) \s Tcttzs f /«fi* U , &c, legendum eft is TccGlzs^am Gaij
quidem quid fint i Gabios autem mjjos effe uenire litis difceptanda caufa , Appianus Alexandrinus
diferte ojiendit libro eadem re loquens : yamy 7% u&ist 77? <P(kh rdCioi 7rcMS iAw pa>
f/»s 'Tt K&* PfcuvmpJdeJb Locus autem ludiciodeftinatus eji Gabij, oppidum inter Romatn&
P ranefte medio loco fttum> Caligam.) Simplici A fcribendum K«Aq m . eft enim prima
fyllaba breuis.

22?. T. etiam Csnnutius.) Supra libro 45-. ( 3zS)Tiberium legimus , utrum rcftius^1'
hi non conftat. Non totum miliare explens.) nempe una / edecima parte minus -boc

eft enim feptem ftadiorum cum femiffe. iluurvjicn nyam fcribendum eftc,per fe liquet. . _

226. Ita paruo tempore.) Lclk rzify zk oMyy.fcribe cMyw. Mylasque 6C
Tyndaridem .) Tv/f Uvidae fcriptum eft abfurde : eam enim qui tibi in Sicilia ccmmonfireU
haud facile rcpenes ; ne% id mirum eft, cum nulla fit. Ego T uu</luftc/lcc repono , fretus Gecfff'
phorum,&Polybij etiam tcftimonio,qui omnesTyndaridcm Peloro,quain(ul<eparte M effifflffi
& Mylafiisq- ipfts urbibus uicinam tradunt . P olybius libro primo , TiW(A<x&c/i@~ in Siciliat?
jftis quos dixi locis nonfemel meminit: quamuis mendo f e ibi quo q. fit rldb <Acq'ufta,pro T 1

iungit. Strabo libro 6 . Ex </£ Pa&Wctf©-' &s MvAccs x*. stcrf» , vckotk Ji iJ&k
G£ rriidj T uxjfAcewdcc. Ptolemaeus etiam libro tertio, capite quarto, m explicatione tabuUfp^
Europa, Tyndaridem Mylis uicinam ponit. & Plinius libro tertio, capite oBauo, <& bb.z.capf
Jpfe etiam Dio libro fequenti Mylarum fimul & Tyndaridis memmit. Tum Statius e
Murcus , &C ) Afterifc :us hoc loco indicat , utrha Dionis aliquot interuerfa effe : quorum M
ego meafuppofui , nota tamen adiefta. Quia enim Graea uerba rcftituere mihi non datur , at c(Tte
fententiam hanc de plane cbfcura propter defettum nominis huius , qui ad Pomp.uenerit , & ** f°
occifus fuerit, luculenti f imam feci. Quod Velleio poti fimum Paterculo debemus, in hac ueM'
Iro fecundo fcribenti : Statius Murcus (ftc enim ftribi debet, nonStaius)qui clafi <& cufto ^

ris ( fcilicet aparte Caftvj & Bruti) pra fuerat, cum omni commiftdfibi parte exercitus nauiuVty
Sextum Pompeium Cn. Magni filium, qui exHiffiamreuenens%is Siciliam occuper
fqt. Poftea de pace apud Mifenum faftafcribens ; Statium (inquit)Murcum,qui aduentu fio c4'
fisq> “Mvrimct uirej ems duplicau^,infimulatumfalfi s criminationibus, quia talem m ^

peto f e coniunxifie teftatur. Ludosqj inter cetera equeftres.)

niw. Circenfes ludi alias uccantun T.Seftius}alteri Cornificius.)

eft m Gracc.dc conftanter ita fcriptum hoc nomen inuenies , non quidem d Dione fid ab md^
librario, qui Sexti Pcmpeijfrancmen nimis etiam fibi ipfi mculcauerat. Appianus hbroqu^f
quinto, ubi eandem hiftoriam explicat, retie fcripfit. I n Epitomaautem Liuiana

mts li- ma&uicef matertia, idemT.Seftius nominatur.Quem locum deprauat fimum obiter mihft?™
roHan dV llhet^u6d eft haaems ah omibusfquos ego uiderim ) negkftus. Sic igitur habet:
w;ur> nificius/nAfricaT.SeftiumCafianarumpartiumpralio EnimueroT.Seftiusnef^ffl
partes unquamfecutus fu f e legitur, neque dCornificio ipfe Hiftusfed (Dione &AppiM°fp^

ANNOTATIONES.

rtcirl:mm 'lis)eum & mat CT occidit. Legendu igitur in illa timna Epitoma, Q>Cof
J 1 * Cafarianarum partium ducem, T.Seftius pralio uicit. Et quoniam digrefl fu*

(non ^ re tamen,mfi fallimur ) obiter duas alias mendas eiufdem o*
M B \a' 7 n$e^as > ternus * quarum altera efl libri praecedentis , hoc efl 122 .in his uerbis :
tium^ a(:Uerrs Thracas parum proft ere rem ge fit, DiEiio ( parum ) tollenda efl, qua contra *
r- ,eJltatl!enfum gignit : cum ex libro quadr age fimo feptimo Dionis noftn conflet , B rutu R ha'
pJjQlflSf‘Xln a^immT>e fis feliciter debellatis, nomen Imperatorium retuhffe. Altera haud

Cord i T • ^h!toma tn.ubi fic legitur: Propter QjOatulipratoris auantiam crudelitatemq;
O C r) m cum dwhus Varianis legionibus d partibus Cajaris defciuerunt.Pro

ubft t 111 ’ cft ommno QiCaflij : ut no tantum ex quadragefimofecundo Dionis lihroy

t . n j [es copiofe defer ibiturfed ex libro etiam de bello Alexandrino liquet, prolixe idem traEtan
oacin tT/iyifruyCu r.Hc s. js ’ 0,„A^c M

pro ' a' C m (atis* Torro apud Dionem, b Ararti Kcdcrctp^, euidens ejt mtiu ,

t 01 dk.nam de Cornificio fimul, & Lalio dicitur . Iterum, us ksv Ik Icvvy , perperam legitur :

^K^VOdV' Deinde aliquanto inferius , t lw bqcchlw cujtSi <x(A%K&§fac,
'° Roberto quidem cc<3fcAfc<£hw corrivetUt. Paulo pofi , iteyi&n n \&b

^Midebetl^. * ■ /

£28, ppinione Lxlij iam capti deceptumOct^wT/fetos tmlet^nsTtss \k&
t 'n/hj° j°ci huius fenfl manifeflum efl, kttkthoks effe fcnbendum , omiffa Utera v* Cir*

n >l Us ^ueipfumfpcmcntihus,)UxcpfOVH<rM7tcsifcribe}uxTn:epfoviicMTCts. Et
^^*^>£'7B>r£,P0We u^7tcA\A^7o. Amore correptus.)o$Sstff^ 01 tfcc

tdienh ^aXa ln %rla#) Ztpxv3malim Tdfcof.de hoc Saxa dixi libro pracedenti. Hoc obiter
Xa jWf °iFe cx his qua dixi, locum emendari apudL.Florum libro 4.cap.p.ubi Cafcapro Sa* Flori locus

lki^ltgitUr% Qgorum hic Orodis.) Pro jcribe o^<h. Sic mox feri* cmendatur’

tPJk Dio,&jupra libro 40. Paulo p6ft,wSkiof wfj&t&fcribe^non genitiuo cajit mfeiopU'

7*\, Ex ca militibus.) Ik yctp ^ tot*, Kaasioo.Hacucrba ufy ad ea, ygU vy Zccfout
J “fXpVTCc, parenthefimfl includas, inuoluta erit tota periodus.

.zSo. Vbi morbo correpta, &c,)In Graco defunt hac uerbama eoo ex Plutarcho &

Moribus fubieci.

. Penfiones'que ijs qui mancipia haberent impofitat. ) .

I? ^TKcKrcyHvcu.Robert. Linea autem pricri,pro teiitcSiMnos fcnbendum . Cum' que
aPer aliquot dies.) tTri r*. ftptfcus Wy, ferihe \tt& Tt*

t n E. Marcio, C. Sabino.) Prioris Confulis nomen(quod fuprd etiam monui ) omiffum

Wj ’n hbri indice : quo loco folet hic autor perferibere nomen Confulis cuiufq> cum prano *
brn^ co&nommc' Certe alij Chronographi non L.Marcium,fed L. Porcium Qenforinum ha'
$7anmare uolui,quia mutare nihil aufim, Praeflitutum fump tib .m 0 dum .)

T ^HakshtwC-ProfeEio fenfus loci \ffl,non 'nrctpd, requirit,
fitis) V'?n^atu «abdituri fuerant.) &(>fca/ male efl, pro Igfw. His compo

v ouuBifduot. feribendu oiw, Roberto etiam monente. Paulo inferius, 7rcX'

«g.jo t ??.?&torrctL ycf Dictiones tranffofita funt,7rtAteip&yty sfccZuTcu.Et pro ccQgooy,

234 JC en^m‘ Et inferius, pro Moy,v>yAv§by. f \

zsf^nuiuijsfemutud.)KVTcw(ias7uy,emendaM(l&s?iuy.Robert.. ^ \

feliebam ? rnNaPatc.)c>g(ia/«7rar» perperam, pro $apvcc7rc(rv. Syriam a Parthis

derunt ^ n Tvolcw.repone,^ 0vtq 'n^vzlcuf, Senondedi^ w

dum effe conflat ex ipfa fententia,ubi legitur,orcM^KN^rts p^d§u<rcw3reftitue}t \

Eiuram fecut^'^''ns * ‘7T&0iX®fH<rcw* Apud Epidaurios.) yhcaizlois. Come* y- ■

capite ilicer^ mem ^oc ^oco: l“am ^or ) f*tlS kftndit Plinius libro tertioy c/ •

fm°fccund°‘ Scripfjfe autem Dionem puto , tTiu/lcwe/ois. Pro PoAtc'^ autemy ’ ^

€Z0, M.Crafsi nomen inuenerit.) 7 ut feribit in uita huius Plutarchusy

Ii 3 C raffus /

? V

Sfo IN DIONEM

Craffus ex quingentis fuis militibus, qui Spartacum frigerant, decimum quemq- forte defeflumfu^
plicio affecit. De modo nero huius decimationis , & atijs fupplicijs militaribus , doftifrimeP olybitt
bbro 6. Motandum efl obiter , hoc loco ejle in Xiphihno dtfedium , & frellula merito notandum
quee enim Dio de triumpho D omitij et Palatlj refeftione fer ibit, Vetidio apttdXiphilinu tribuuntur:
quod ego quidem non Xiphilino,fed defectui exemplaris , in quo ex ea Epitoma linea una uel alter i
intercidit, cum D omitij mentione, imputo. Plebs '(editionem contra publ*)^^
gne mendu in G • cecoxajhgatius isttaicen legimus. Paulo pofl item pro

236. Qui Nero paulo poft monens.) Tikfirffi vstyiydego i T&faViUtX1
philinus etiam habet. Deficientibus ab eoTingitanis.) Tiwiijtyfirw*'

scwflv Ego t(w ixjty cur arbitrer uitiofefcriptum,duas caufas habeo . Vnam, quod Ittimit

Africa nullam inuenio : alteram, quod mox (equitur, duitatem T ingitanis datam: nimiru prof teret,
quod Bogudi rebellajfent,Romanorimprouinciam madenti. Igitur M T iypiy lego , facile ante
librarius imperitus ex duobus tJ duo yy fecit. 1

240. Ac ignominia quadam tanqj damnati.)*»? iy Lterca/lUlw </llxlw M ttrtc*

D iduo AiJjuj abfurde efl intercalata. Qfterum fr, qua* fequitur Oppij hifloria , integra efl, (qu°*
uix credo)miror equidem, Dione caufrtm huius populi erga eumfauoris acftudij orni flffe, quam fy'
pianus libro ^.euidenter expofuit : nempe ob feruatum ah eo patrem proferiptu, tantum populi \w
dium eius extitiffe. Ad belli focietatem contra Sex.Pomp.) Stfsi» $cru,

bendum 2% fv&v, per « diphthongum : fre & Xiphilinus ,

IN LIBRVM DIONIS XLIX. G VILIELM I
Xylandri Auguftani annotationes.

Vt Antonius Artauafdem.) In Graeco uitioje A^rmcaxcnAlw efl ; fcribenduttiH'
wHvuo-<Auus,utinfrd,&dlij autores.

241. In Confulum porro nominibus legendum, Stfsc? VoiJ7rm(&, Ztfsvq.

242. Naues appellere.) tyuxciAcu. feribe fyouiiAcu , ut edi etiam apudXiphilinunr* #

Periculum a principibus fuis.) . Egoaut^

philim leftionem no minus quofy commodam cenfeo , qui habet: ySb <At v%$€tces cucw}KP ^
7t$ctyucc?$/.id efl • Vt rei difficultate principes liberet .

2 45. Cornificius.) KogntQiii&. Xiphtlmus feribit K eSvt&xi&9melius quidem .
ffimmis difficultatibus.) <x7rv^ci A&vdis tyiyvovrv.Enimuero hoc membru m Gratar
ne non cohetret , mfi hic ccm^oi aftiue frgnificat eos , qui moleftiam & anxietatem ahjs affert*
quod non probo,

244-Infolenter admodum.) 'xzzxrftK u>rterie. Legendum docet ipfafententia,
wf/KwvftTTtf. Gallus Tifienus.) Is efl,nifr fallor, qui libro procedenti, fol. 224. T 40VS

Gallus nominabatur. utrum re6iius,nefcio ♦

245’^Alacriores enim.) ovnyafy} rt u? vctua-ly. mendu e fl.fcribe igitur, oWt
Et hoites fuorum uoccm.) ^ repone, pro L^tum

morem.) imuuvHffM* lego 69w«fr«ro*, d uerbo yrwwifa, quodidem mbcuri{» ^lC0!d
Deinde, poft Adfouv n claudenda efl parenthefis. Ipfe Cxfar fuis properato.)*#*1^
yj rdyci. Aptior efl Xiphilini le£tio,U&v(&' ^ y, mxya, &c.

247. Aream enim in Palatino empta.) ™y yy rirrty,^ y W stevoo . f<*
trema uox cumfrt uitiofa, magnam obfcuritatem ad fert. Scribendum autem e fi F«A
Suetonius in Augufto, capite 29. Templum Augufti ea parte Palatina domus excitauit,q^r
mine ictam defderari d Dr 0 arufjpices pronunciarunt. Quem ante inter profcripto5 ',

cy rpoviry 7 toj. legendum, cy vtfo^oy b hvrdvi©' yv -rmsj&c. Porro autem uocemM*0*
n&hic requiri facile conflat. Non enim Ccefar ,fed Antonius M effiam profcripferat : ut ipfl pia
fuprd libro 4 y.oflendit .

habent.

248. <Jn Syria Cyrrh eftica iricit ) Kt/fss7K«. ferile icv/fnsnli. fic enim Gr*c\ cmMt
mt, Porro hac rnth^rC yy tsMJU t3n/ Zvghfferftrtnthcfp "J

<> . 0

-p

\ ANNOTAT IONES. *

7^1/ CTlt ^0CUS 5 ^ ‘twbiguus. Vbi (equitur, ovt cto (flnx&xciy, legendum, tst coj

z49‘ Metu inuidtx irsecp eius.)^ cpmy.fcribe cpdmy.

h ; 2*°/ ^ eMum Artauafdi.) Potejt etiam Artabano dici; ficut Greecoru ali] AgTtrcctV
, AiTxZctfay habent . In Grceco, Iot </£ 7^ MH</loay , u& fcribendum efl. &p6fl}

V Mhc loyzroxub a^,7n)Av /fge. dc <fcwde ce7rK{>H97ix,fubfcripto iuitc. Sed hcec obuia. Sicut &
m emPai^ vs$i<rt,ubi orthographia requirit Kgfdtw©- , vs6b'uo\ : quanqua

kkro frnmmm^!maoldlxmt_

2^‘Uburruq3 2^Iapodes.)laVt/</'^' (no« icc7rvy<fc)legendu.ef[e,cum ex Geogra'
P oru monimentisjum ex Illyrico Appiani libro (quem manujcriptu nobis amplifiima inclytifinue
Wr* patri* bibliotheca Graeca fuppeditauit) abunde conflat, & Jane ipfe paulo pofl Dio ictyrv'
*s Mocc P einde flatim WT^xovoy, & mox w&htoviK , diftiones funt mendofie ; pro V
7I?(tosQjjj<r hr&ccAfoyrrfynifi hic IQuh fubintelligere quis uelit.quod non probo. Idem (pe

fantes.)** r£TJt ^ tATrij&y.hego cum Roberto Wt ATtfVsf/.

254‘rn'mum arapims.)^^ Ttg&^y xxiTtNg^fti. forte xcPIti. Ad Sifciam.)
unuw.Sed Plinius Sifciam, &fluuium qui Dioni eft KcKvi, Caiapim uocatlib.ycap. 25% P r<&
Wfmquit, amnes memorandi, Calapis in S aum influens iuxta Sifciam, et c.Legitur etid infra li, s$,
lJcla) quamuisper u^l&oy in prima fyllaba, ubi Velleius quoq; Sifciam habet . ergo fle legatur.

2Sf. Cleopatram reginam regum.)Acc<nAt(/la AxmMtoy.Robertus Steph.J5cc<nAfr
kge»<J5 putaticui nequaqua (pace uiri dofiifi.dixerim) hoc in loco adftipulor. Videtur enim
^owijje oPtcdere Antonius, Cleopatra, ut Ca faris fuperioris,ac fua exinde coniuge, in omnes reges
C*t te^rar“ w,s habere, omnesq; eos maie flate fuperare , no ut ea reginis modo pr ce ferret omnibus.
*t(f. m h*c quidem conieftura efl. Verum enimuero cum hunc ipfum loeu tr a flarem, cornodm

FILIORVM. I* nummus cum meam fententiam certiflime & indubi*
tant er confirmet, adducere eum in teftimonium utiq; uolui,ncquid dubij relinquerem.

}S6.Ec tonfores.) jc lu fgices* Po/l Lvfrccs ego Uti A9{/ flgnandum cenfeo , utnouum
"fiide membru ineat; quanqua mihi uidetur loco hoc aliquid deeffe. Xiphilinus legit, ^ Cusgtcts
^ Tufs tvm nyv^aiy iynRdofoio. deprauate nimiru ipfe quoq; . Collega L.T ullo.)

£ ecfcTsfcite nimiru. Repone, ai mv % Tzfcvfic initio libri ipje autorfic alij omnes.
^7*Armema,ut fupra oftendi, minore»)^ iiecK^ordfou/ Agyfotcw, inepte, yiK^a
emenda ex [uperioribusflrfenfu ipfo. In fine pro cu/7JiiJ^Hfaibe cm^htJh^h,

IN DIONIS LIBRVM L. GVIL1ELMI

Xylandri Auguftani annotationes.

n- j' e^ala Coruino.)Confulu nomina deprauata. nam illud quidem yivyv.y. <& y^.yy.om'
m° abundat, pro a ccoxv§ifWi©'>Ko§btv@‘ legendum, ut infra initio libri fequentis.
,^0’jnpdte{hateuiftorisforent.)H&^7Kor&6gx™<rMT&'* Corrigendu ita:
frio a?' 77P>^rc* Qp32 ac^ (peculandum pracmidie.) tw tks 7r<bcr7&u7Ks.Ne'

enimtcr'a * ^^rccsimalim fane^TrAuTtes. Etfi prius Perufi» quoq?.)E/*
Cum n,firc€cofrribendum,haud dubie quidem idAcuv^P ^V77? F<$vm,nprqvoi($.r & P
26i l^\tcr^hce errorem librario obtulerunt.
efl urbs |tty5-0lla expugnata.) rbu rt m qQoovLu. M iQuvlui fcribendum liquido apparet .
z6 q ^ffrniaca Peloponnefi regione.

*p a^l°nicp funt com.) flj yvcvjfoyhatcSl. Addenda uoce cu Rob.fintio.
aliauodr & audacia: modum. ) Ajot* T&xk^' Intercidit hieferbum

■ ^lyle 1 ^fyf&yfrue cfefctt/JlujdVjyJiue aliud fuit,

E 4 Qui

?v

b?-

Vfuijendi caufi clarifiimu,ac hifloriaru & antiquitatis per itifi.uiru,D.Adolphum Occonem, Adolphus O*
fniore, medicum Auguftanu,idq; tecu hervvarte mr prnatifiime.Hic inter alia antiquita co me^cus‘
ls m°nimeta,nummii quoq; argentea uidi, cuius hcec erat inferiptioa m. ANTONIVS X) e*

VjCTa armenia, ab altera ueroparte: CLEOPATRAE REGINAE RE/
regvm

;■> .

y

4» * . 1 N D I O N E M

2$f. Qiii Lepidum nulla eis iniuria.) roy hiriJlw i J

in KW.h legendum eft. Qui etiam ante uidoriamO

Tct/a: legendum .fid in Herbis fequentibus,eoq^ wwmHpTdfr mendum inejje fujpica ,

nonmirutmehercle . Puto autem tollipoffe,fi legas, oi i(Su'7$&&§cem<rp,7t'm NjequC
ut 77 fit interrogatiuum. alioquin uocabulum aliquod deerit, ut tviouj rcc , ueljimile. M

enim ignorat, ) * ycty uyvcdin* legendum profedlo dyvodi : nam rationem eius f

z6y, Necp quodibrorem meam.) <3<$’ cn f*«Vt rlwaAAtpluJ ^Bedtioh^
tiofa e ft,&fenfui contraria, quam fic emendabis : «st **»&* cr ivlur9&c.

268.1apydzs.)lcc7rvycc?falfd:fcribeicc7rv</lx$,utfupra ,

z5p.Omiffbr«o propofitoO r^^l^legofnp.
mergebant.) #ga« kx^vercw. Xiphilmus habet, ngu « utrumque reCt‘,

inde, pro kcu n bxK iintj melius legitur apud eundem, Uca l tdvtvs- Mox, pro *u

xluj,idcm redlius cuj «AkIuj legit. „ libentius

ayo.Coortus uentus fecundus.) cwtuovUvos tplrvyiw epoftyov. mu ^

legerim pro a>a€tyw,cpofov,idq; cum Xiphihno » Antoniani haec nngula.jw
nlt&sec. Monet Robertus,Bayfium de re nauali hunc locum citantemJoabere,oi Srvww

wsln&stc.quod malim. . ,n rn^asefti

2.71. Harpagonibus boftiu.) v®« ^wtxpTrccyoy. Harpagoms,qui a*| Or . .
inftrumenti nautici,quo hoftiles f :aph<? arripiebantur & attrahebantur, defcriptioen fati . f /
£r perjpicua apud Alexandrinum Appianum, libro quinto bellorum ciuilium : quo loco tutua
tamen id exponit, quo uidlus Sextus Pompeius Sicilia ccfiit. Sed pro c£f 7nx.yay hic Bajp^ ‘ 6
«^<s-$v,Rokerto etiam monente ; quo nimirum armamenta nauis fignipcantur uocabulo- Bgon
ftram iedlionem retinendam duco, fen fui & procedentibus magis confent aneam.

* IN DIONIS LIBRVM LL GV1L1ELMI

Xylandri Auguftani annotationes. -in

272. Sic enim hi qui annonae funt praefecfti. ) Quod ajlerifcum appofii huiel°c *
fadium eft non alia de cauft,qudm quod ea uerba(ovn u ycfy ari Trlb cnmaiy \ygV7Xt$ CVOlt.^\
cum prcecedentib.non cohaerentia, palam arguunt aliquid deejfe. Praecipuus fuit Sols^ 7
Atqui fuprd libro praecedenti eum nauali pugna und cum Tarcondimoto oppetijffeDio feriffc % '
turaut hoc nomen uitiofum eft, aut alius uti% Softius hienotatur ab illo. , u[

275. At qui uidioriae fo crj. ) ol <fi </*« mwoixHcnMTc$. legendum ^

ante quoq; notauimus. Duorum diuorum facris initiatus eft.) ffrviy

giwtz i«mA ccfy.neq- tamen exprefit quorum. Apparet ex Suetonio, cap. 93- m uita Auguiti ,
ner nam Cererem notari. Promifsionistamenearatione.) <?1</£</Ih kt&Tt
ag degendum ' fuprd enim dixer at, 70 r

274. Cum neq? reciperetur ab eo.^isriTrQxr^x^tMrffy, VerbuhUU»*1]1
das,afterifcum demas licebit : quod redi e monuit Stephanus.

275-. A' MeiTala decepti.) osSpoyH7mm^rT©' degendum *cr • ,

ante^ haec a (fla.) ts§<V 'WTflr.Pro h</Ih, h M legendum » Paulo mferi^T' T

voy) boHotcs,)*ytovQs legendum. _ ^ -• c0f/

276. Antonius cum ad nuncium eorum.) Tt&sTlwv&VHtevmw Tfl&Vp cc

rigo,7r&s M Trfel P utevmi 'srv&yddem error fuprd quoq; notatus eft d nobis. ^°^Q/

ftiminmonumentuminfiluit.)W'^«eio{;^a«4,^yv^’r"^sc7t‘ D oSte& ^ne ^
bertus demon ftr at, « o/oy,non ut alias habetur, ngcuoy legendum « Paulo injra eft, otj xv &vh
GHTtuJege tuvShttxi. , ^ rGr^

277. Pudore fuffufa.)tfv(l&<ry&vHdLegendum effeHfvS&cco-tiSLvn, no ratio mo 0 „

matica , e*j Ro bertus docent ,jed ita Xiphilinus quoque habet , Iciem linea fequentipro tfl0V
reditus habet d&y* juRO

■’ '■ ■"'» . J ^

. , ANNOTATIONES. (*s

^ & Fuluiac filio. ) K9U T$$ isTAw to t& AvT&viv.legendum efi in'

T * fT e^sfine Paterculus Iulium Antonium uocat. Plutarcbus in fine Antoni] fimpliciter Air
iV fi Vh a^H0^ Is^0f ^em falfo dicitur, cum libro 5-5. recte hskw finptum habeas ,
frl 10r VJIlis Antonino.)*?!-* Aurum r& ifl(§PcwT& degendum- Avtzovivx. nam Seneri

dum ne ‘fi ■ * r^ij' ^ntomm,5 bacalia, quod noti fimum eft, Moxi<rjfcc$oyrtfc3emendan'

fJS°'^mdh res Antornj adhuc. )Defunt deinceps queedam. Videtur autem hicfuifit
[ j!iS ’ ejle “Parthis legatos ad Ccefarem fubinde mifjos , petentibus>ut eam ipforum [editionem &
malim' eC5\t^0neret' Cleopatra triumphus.) &$ fij ?l Kteorm^xs* Sane

Ert, - j W? v adegere : fed ufrs eft eodem modo loquendi paulo po ft , &$ usu 7$ Alyurfitop.
~r \ emHtr°biq-}j^Jpro leverim, facili errore librarii ex compendiorum (quibus & utuntur

'p 2o,*bocrj eius uicfloria?*) cnuioiKHcrpwrcep, iterum perperdm,pro ovJJviwcrcarrKs.

um templum Romar.)In Graeco pd/t» efi (incertum an urbis nomen, an uero appellatiuit,
tem 1 n°men elfe ex Tacito patet, kb.4, Herba funt TiberijiCum D.Auguftus [ibi atqi urbi Roma
P um apud Pergamum fifti non prohibui flet. & alibi etiam fit mentio eius. Tum facraria

Poj. JUntur0 Kfi« (An ?(5a Hgm Tmvvrou. Eflefcribendum ugwct, palam eft, & monuit etiam
ertils' Is igitur potitus publice.) h ts w b Au^aict, Idem fcite notauit articulum 0

ontam'ffe‘ InPnor&HS uerbis nonpunfius poft 7i$brn$ct, fed uirgula poft v7mTd\xn fi'
Ihutconftetfintenticeperfficuitas. Iapydis.) ictnvylcts. fcribe \(t7rv<J)cts. Deinde
zdiusLk*''*^4^ m&vw*nam prima fyllaba eft breuis 1 Extrcmiq- hominu Morini, &c, Ver*
1 htfirius bcujK%x7i<t}vwK£K7i<x.legei

T&fjfc intimos eis T riballos ‘ Dardanoscp. ) Non improbo , quae hic Robert,7rfei

IN JDIONIS LIBRVM L 1 1. GVIL1EI/H1
Xylandri Auguftani annotationes.

28T‘Scd ut ipfos in feruitutem.)^’ htt lcwc& </W<rcW*./ege ca)a& cum Rob*

, ^8^.In qua tot annos uixit.) roirvrois b\my Ia MtyU Mwj&rK.Lego cumRo'
m°W ^k<fo'd Splcc,

287 Q*Tibus fi alios iudices.) Irtfxsfcribe r i-tw. Qtii for^

t«> ^€ntentias fttant.U -py/c^cioijj ovtrcw, b Kkti(>o$ Hiclocusplus obfcuru

4Pr* fefirt,qum infit. eft enim fic cafiigandus: \k 7^b^owy,zs <w 0, <&c,

2?8'Qliomodo ijs utaris.) du c<m fccftm cu>tk J)d(ho. Ratio Grammatica rfgdeo le*
ej]e arguit, ut fit dbg d medio uerbo cfariQwcu. Cum &C milites ftrenuu)

7rS) iZ^a7Djegendumcenfeo7r^>^vtaSro.

°' I>0rnpeius mm6(FoM7rHi& a>' 71 fdirzpfic enim efi diflinguendum,ut ro 71
CarlT^T^ 4^wwg4tHr’ cm deinde rejpondet illud : 0, n Uo^7rnioe cuj-nt^ra rourac.

4wo 1' ^TP^toyjnepte.Legendum efle KccpCo*p,ex hifiorijs bellorum ciuilium efi jole meri'
tori^ mUS' ^term : <> I nfipide b ln$<& eft repetitum d Mario,?? Seu ■,

<nVt ]^m “dditum . Igitur expunge t Seruire alicui dignabitur. ) AtshftJarcu Zvoe, ^

tionem *Js qui ultro fe obtrudunt.) ymie vfyccKtk&JsviSi liquet prapoji'
nem hbro * ■^‘tre.Sed qui fint TfycvctkJbsvi, nihil habeo quod dicam. Sane apud nofirum Dio'
ftratus caur^ **0 eft '^^^•ck^cr^os coitio , & conflnratio ambitus , & potiundi magi * ;;
stjvc intelb'^l<iem llbr0 IH^nti 'arXfcclttkJlm nominatur. Inde forfitan ^apxfak^'
gnificatio uTUS^Ul Ciendo ad magiftratum , non mrtute,peruenerint:mfi quodjafiiua fi'
i/«. a fi ^Ur contrd fttiYp ISJaiTi onn-aW^

Ut,

amoiemo aa magi) u amm , non ‘T

r contrd ftare, Naui oneraria: magna: , &c, ) bms ^ydktt.

Non

IN DIONEM

2p2. No eft ab hominis natura alienus.)»T cbjp r£i ewUfUTr&v/rpdTrir. Hicfenfufi
uertf autoris fententice cotrarium gignit prcepofitio perperam cum accentu grani mpofteniit

fyllaba ab indodlo librario fcripta.Lcgendum eh,i r cc7D vft cui/Q. quod eft dicere : Non eft incon
w - ueniens autinco fient aneum humano ingenio. Quo modo (ut aliorum autorum teftimoniapratere^
*Ae' ab alijs notata qucedam)ipjeDio infra locutus eft libro 54.. Av'risi®J §v 7 in

A ntiftius igitur tum haud intempeftiue uidetur dix>(Je . Paulo poft : &W4'^ cu,TiA'
yix.Lego,wst 'cih cur.Roberto etia notante . Et iterum, KTrtKfiv&reu/.fcribendu «jrfcxp^f

Z93> Qtiotquot tibi digni uifi fuerint. ) c7tv<roi 7rvr cd> ivpnczccri 01. Vox wp'
vtotri deprauata efl,& legerim] ane ctjiotoai tn. Et mitiores eo.) i^^cvoy^vKiai^ u
ccwTk c.Refte uidetur monuijje Robertus,aflerificu ante hac uerba tollendu . Per abfennafli
magiftratuu.) tTrTrctpycay.quod uidetur uitiofium effie,etfiortaffie vTrvLffy legend%uelv7tp
yay.ego generali uocabulo uti malui. L XXXI. millia paff) yLiygiyv.sx<$®y>6j0ft,
miliaria Si,& unum quadrantem conftciunt . Italiam in tot partes.) i7ffA jp

tzikvtk tt£$H.Legendum,&$?>icLii7ix ul£[h. Inferius,^ mts ofiyiacn rte Jtiu ccrrcc fienfius ctfff.
ySJ/ois poftulat. Rurfum^lyZ. calf hftdlyfilwou.lego cc^c^aydkfjcu.

, 2p4» Ac de feriatoribus quidem.)o& pS& M cvixiaAdlwfia-ibe jSsArfl^* 10
enim expcfitis [enatorum offi'cljsyad equitum munera tranfit.

2.96. Ab armis Qt rebellica.) vmJ\j ^ cTrkwyjtj ctvdl Tf/ySy {bJj.Vox v-affi
te mendofa eft : quid tamen fibfhtuam, incertus fium. Rapto uiuere potiif ccgifliry

h^iKK^nenccs nccAtsx [Iw.Robcrtus hunc locum caftigamtpro ixxAxoias, tx A&cestep0^5,
Ego \x Ak saccs malim :eft enim affinior uitiofie, iuxtafk commodior Icilio. ....

25?7*Najn rationi confentaneum non eft.) vzs ?t ydp %b7cvP%s eeftsyoy ^'b' •
mutandum hic cenfeo: quanquam Ro bertus LecntcenumreRius wZyoy leoife putet.

295>.Confaetudine habita tuoru morum.) vr&asvypiyvcffioiJtisfrfifo^f0
lendum, T&vvftivcyhot. Cum ea in reipfa confpiciant.) cfiy&yxyiyv^f'

Robertus Steph.malle fe tfyta legere inquit. Ego, qui decreuerim nM mutare, n fi quod ornwHer
ri non poftit,nofttram lettionem,tf?yccyretineo.Dicitur enim etiam apud alios autores aliqui
ytn&vetycum res in aBum & effieBum (ut aiunt) perducitur. Exemplu adfcribam medWr,clllC'
currit, ^ eft apud Plutarchum de Cajans interitu , cafi apud ftatuam Pompeij : <Awovh
VQHjcvySb/JSyi&t t&teuonetxa rlw 71 %u$ty tf'yoyy*y>vyv<u.

3oo.In quodam orbis terram theatro

302.Nihilq^ praeter ea quarpofsidesOitpa^^^^W©- S,etc. i&srffF'
fcribendum.Rob. Si nihil horum ulli pratter alios petmiferis.)cvyx*>£*<rft“'*°
bertum laudo, qui 711/ i emendat.

IN DIONIS LIERVH Lllf. GVILIEjLMI

Xylandri Auguftani annotationes.

In ipfo indice libri, hacuerba, is &c.fm^cedemks

legendum: as K <u<rctj> iJiiaypury» jv tm«fk&c. Porro » 04®*

. «tumba et emmeutione,frmm ubi tfitnH w.&, legtndu eft iw. o
frateru uutem mendofum e fi, quod Agrippa hicy.& demde ^.ivru-nsfcribnur,ciirftltr' l0'
co n e.pcftencn-n y. fit fcribendummcum enim tantum iam ante Ccnji.latm
pa,uel ipfo D/cJif tefle. Item ante hac uerba,r.mseMts.y.<f.QMixm,funt interferenhf*'
dam: nempe collega Augufti in nono ipfm Ccnfulttu.isftit M Junius Silanus, quodnon medo t*

CkrmgraphihabentftedaperteipfeViomframhoclilroieftatur.Deindeaddendus^^

nes

Augt:fh Ccnjulatus, in que habuit collegam C.No rbanum flaccum , ipfo etiam Dione hcc ^cC(ii
t e. Quoniam uero non eft apud Dionem,ac ne apud reliquis {quidcm, Statilium Tauru anteate^P ^
n™AMn} c CH* Avgf!&ifuit,Ccnfukm egifje, Norbanus autem Confiul etiam anno PfcXVJ
ijfdempuencmnc cognomine repentur, libro Dionis ncftri 48. exiflimo illud ™

%

- . w

+ j

y

ANNOTATIONES. «#

pertinere. Deniq; ubi eft Avyzsvg r> t. legendum eft tx.fic enim
^f^eraj0S lPft fto^Dio hoc libro habet.Exquolocopatet,KccA7ns(>viog,non KccATnsgvicwog,

■ lc mmdice legendum effe. E nimuero haud incommodeCcpinorYubmxenm, quomodo totum ho
rm Catalogum fcribi uelim,

' M.Ovi^MlOS A.lf.rt J5.VCT*

Ktuarctf r> £ M.ovrf^o? A.q.ro y.dzs.

KxitrcXf Avyvsv? y> x, ZTCCldAies T otifig.xza.

•Av^syuj 73 $. IVI. ItfViOS 'Z.lAcU/Og.XZSi,

T.Ncof^co/og T.ll.^AtCKHSS^ €.XZff.

Avyv&STotet. rv.KctA7nsfvtosF€iOZ:y.ri/.if.yzs.

. Cui etiam fororis fu a? filiam») Marcellum nimirum, Oftauice & Marcelli filiam,

fUl ^rceUi foror em, qui I uliam , Ccefaris ex Ser boniafi ham , in matrimonio habuit : owam ipfarft
postmodo A grippa, marito defimcio^uxore duxit, Marcella dimiffa.Vide Sueton.Augufto,cap.6j.

Htarcbum mjine Kntorif&c. Hoc annotandum duxi propterea etid , quod hic Xiphilim exeni
P um deprauatum eft : legitur enim ibi a A A q>Lvfalf6,pro <x<A^a^j.</IIuj.
penP'^ r^t0ri^lIs.ut^t‘) (ccc(}cc7rfp &8isv. Satis liquet, sfceTHycig effe k

„ 3o5*Tantu continentix effe.) hvcc ixAtey cracp^ovUcrou <Aei ccAnSactg. Pro crs^ga
■«rculegere uultRobertus <p^viircu.Ego,quianeceftitas nulla incumbit mutandi, retineo ozoqgo
^f^opdft^aiyvcwcuyliufcTt legendum (ruryvuucdyljjj h cVi t/c^, cum Stepkano,
c 3,°3;-^einde quae legib. praecipiuntur. ) In irce <fi o<m 7rPb<n ccijaoiy vy*y v-m.
e vWy : non enim cum accufatiuo,fed datiuo conftruitur hoc uerbum .

{l0* V t plus cg annum.) tjA :<oo j(9a yi<WT&.Lege,7sAcito « yvicountf . Et mox pro <pgott
^^rfhone ^o-ouvTtis* Sex utuntur lictoribus.) fcc^MyctgjiAH xtftvn* A «>
f^-rbxlf,non rsyJr*. lego. Pr cetorum enimfuiffe fex h flores, ut Confulum duodecim,uel pueri
)cl!{nt: habentfy inde(ut Dio hic ait)dpud Graecos autores nomen.Vocantur quippe tj* 7rtAtK</?.
QUPUocabulo ufuseft Polybius, do fli fimus & facundi fi. hiftoricus, hb.^ ubi de Boijs, Romanos
co!ys Placentiam & Cremonam condentes , muadentibus differit. Mox,W’ cuinft ^ ctfiQ'
V* Kn CUI lego. Iffoequoq* proumdac.) ^ cwrxKgccTo&KcklKeivoi
Ccw' Emendo, [Kuvcc/cilicet ttfvH.

3u‘ Acdiuidendis prouindjs.) fy 'TK7rd&i<?\-ffiSwy <rfgvoy.Hg.Swy uoxeftcor *
Effuma, cum debeat effe idvovy. Ab co'que perfecta») Lacuna hic eft. Videtur aut hic
nfteo textus : Ab eo'q;perfe£la monarchia mitium jumpftt.Vnius enim, tfjc. Plerunqj nuc
^m*) 7t AhQa ^oySjvou^ngu 1 rxu jfv hynffi. Robertus fententiaftatur amputat, fi pro
fdddf!^ ]e^dfMr‘ PoMS P°ft vu“ Edendum ludico , tamen haud dubito , quin alu

pia Hifpanoru fe confecrans.) Non memini, me de hoc H iffanoru more quip>

4pud Ccefare hb. 4. bell. Gallici haud diftimile quippiam de Soldurijs refertur, ufttatum
t* / .Sontiates. Ex fenatoribus forte quindecim delegit.) <&*.«>

t-Aii Atzycvrixg. Corruptalefho. eam fic emendandam certus fum l ts^ts.kcu<Akx ofa

^ pC' fic etiam Xiphilmus*

id enim '(i? C0ltl0ncs aut ambitu.)t% •srctfttktAfflrtog»" V ^iHficrya.fcribe Atuxtryv.
id genu yU!° Propter mdgiftratum adipifcencum.& fic feriptum eft apud Xiphii Et alia
Sed jn y ^ Atyot-Verbafunt tranjfofita. Scribe , ugi rvcTtixvrtcAtyci.

jyr l?SlIfti. ) kaa1 Ig Tt r> cujto ik&vu. Emendatius au (3$ leges . ^
ft^Paterc8/natiUS Rufus*^ 0 .Legendum, M.b Eyvctt&.ftc enim Sueto

tereti P°y* Neptuni.}r&i t£i Ptr*AS&dw«r(Mh'‘ Addruocerciu^uain.
r 0s trecentos. fc&nfss Tt 'Jjpiccuscrictg^ 7 jnutns^S Xiphilmus »

Cuius

«ri ^

V -

6}6

I N

DIONEM u

317. Cuius tum rex erat Sabos, Aelius Largus.) »? 2a£a>s
rcchtes.Apnd Xiphilinum non ZecSwsfed z<xi*oo$ legitur. Porro autem non rccAAss, fed A* fj°s
efifcribendum.fic enim & Xiphilinus habet , © Gallo Largum fuccefiiffe in Aegypti pr^fecM
Dio fuprd innuit , ubi quidem Valerius Largus dicitur ♦ Si quando praelium comniuu'

fent.) 'n&criitigdou/ <yj}asv.Quod carni? re£te docet legendum Robertus, etiam Xiphilhabet.
Athlulorum enim tenus.) a9a*'a ooy. Apud Xiphilinum fane habetur non ita , fed i,7iiw
A oop* Sepulcrum ab ipfo facfium.)w ofcribe,

IN DIONIS LIBRVM LIIII. GVILIELMI
Xylandri Auguftani annotationes.

319. In nominibus Confulum,ubi legitur, a. A^vZog A.q.At7ric/hs, notandum efi, Confu
unius anni intercidiffe : & efi ita legendum , A.AffvvZos A.tp M. Aonios , K. At7 TtJbs^r
enim hi <& a Dione hoc in libro nominantur d Cafiodoro, ac reliquis Chronographis.

tius libro uepifiola ultima :

Collegam Lepidum quo duxit Lollius anno. Deinde , ubi efi p.SgA. legeF.Zt MotS*

Dione ♦ R urfum,pro Pcu/A© im(&}&c,rcci©J livi©' fcribe * nam Caium Imum Dip
rius feribit: ficut reliqui etiam. Po$, m. a. livi1© a.i j.fcribendum M, \zvi&,&c. Vbi f

QzfL© M.Auuvvi&.Illud ®i(>77© cum R oberto in Qgvyi effe mutandum cenfeo, ut jrtlyf*
cognomentum.prxtereaq^fcribojft.Aimvi©' M.if.Kgccos©'. D einde,pro
&c.fcribo T.KviviiM©. Xig.q.ovctp©'* E t deinceps, M.tivctAtyt©' M.i /.

€<?t©-. B4rt4f«m autem eo liberius lego , <|«6J /ciam Mefjalce Barbati etiam Suetoniu tncfflWjp
in Claudio, cap.26. Itaq. qui hic Meffalam iterum Confulem feribunt , confundunt Coruinum e0
Barbato : non, re Aie quidem fynifi alios aut ores fecuti uideantur. Porro ,pro Pco/A©^ ♦A*

A ©- fcribendu,ex Dione. D ehiq- AepooKcu/b s uox loco mota efi, <&fubdenda P$ ^

demum uerbayK.c>agi©K.q.Aepe/.>t<wos : ut etiam habet Suetonius in Claudio, cap.z.ubiW^’
ficut <£? apud aliosylulius Antomusynon Antoninus legitur.efiq- is M.Antonijfihusyqui anno Y-&
y^upratorfuity ut tr adit Dio: prtfer tim cum hicquoq;M.i}Jcnbatur. ut dubium effeWf^1'
lud Aqqakcojqs ad tabium pertinere : © pro Avtvviv ©fcribendum Avtuvi©.

320, Fratrem hunc eius.) «JkTupoy PAayyv.Lege PKccyius. Abfentes

lio damnati iunt.) aplwlw idfo &s j rgu eptbfoySU^i, dfuyilw a? y&l,<&c .fcribe ■> ^ ^

die docuit Robertus,

3zi* Quod nifi in iudicio quodam.) « itu ttgu. duih viitu* c/lixu lego* Seding ennef
teoryme hunc locum nonjntelligere : ita tamen, ut negem effe integrum. His enim tMnn*
bulis.) Laudo Robertu,qui fenfit deeffe hoc loco ea uerba,Cua<Aoi)<n y^tbvTtu^nJercda anteb^ ^ ^

Sitmchim Iv&y crcpLn^&c. Rebellionem fecerunt.) vmh WH<rcw eri™?'

fe* Inferuitutem redigeret.) \Mhww. CorriguhttfBwtur. Egreg‘e
gefta.) cucmaixifo&.fcribe KyovicnxySb&. L. Silanus.)S{ Accvcs legi,no

323. Vti maiorum fixorum inftitutis permifit. ) V vmvpi* o-epim

tffp&xi. Addendum uerbrn mxw^n^aut fmule, ut confiet fent enti a. Vnus e* ^

Zarm arus.) Apud Xiphilinum Zamarco nomen efl,Zcciictpft©. Q. Lucretiu^Vp^
prd in Catalogo erat,L.Lucretius,falf6,ut arbitror : Caficdorus quoq-,© ahpQjioca)^
quincp annos.) is -zs-^vVt 7r§ctuhfiQdis.Adde Ith, y.

324. V elle fe 1 uram en to obftnngerc.)^^t//f^/f/<r<2i<7i^ luccrtnb tet*

, , bizoQn nhtey. Infenfus eiTet.) ^ ^ tiiovs qtij&c. Scite Robertus deprahendib J*

liicnss effe legendum. ^

3 zf. Etiam fi id iuftifsime fiat.)^ w cn yccchistc (Au&ictk evp&No*
w coniefturamRoberti.AiuvcrxTixlegentis. Cif

‘r- 328 f Camuni 8C V ennonetes.) Cur fic uerterim refiene id fecejim(**m ltl *

co e fi , k ccwmoi m QvyiQi ) ex P/iwj libro tertio , capite uicefimo , lettor mt A ^

ANNOTATIONES. 6$7

, • Lollius Rhymetalci , ) Mctffafa®-* Ae?to& vqilhtkKkh. Legendum utique,

‘ O* Pt/^aTKAxji. Paulo pofl, pro Tiynpftm, repone T tytftigou Porro ubi e ft,
* Ttyt*wicu> vjx. 'ibi) Tech et7iow,omnino h* uoces inducenda Junt,& remouend*,rbjj

*Kffyttcmow> nam trans Rhenum Germaniam nullam tum fuiffe ,fed Galliam , euidentifiimum

e ♦ Decembrem*) feribe, non AiKl&eioy*

edius Pollio. ) o vttAiGP PwA»«i». Lego FoTA/wy, gr deinde PoTkwvct ,
we de hoc Plinium libro nono, capite uicefimotertio . Meminit & Tacitus libro primo.

. iiypum.) TTDj/ p(c u<nhv7roy. r> legerim, ut fit generis neutrius. fic Plinius libro nono,cd'
pije fwquagefimotertio. Qiiafi non alrjs quoque, £ro.) oy^oV; ^ «7A*us. Lego,

33 «Julius Antonfj F.) ioi/fo©". ioi/A*©', utfuprdoftendi. Quoniam ea>
flI,m xdibus contigua erat. ) t</W$v Wa </£ Ita lege,t</looKyv , Wa

Wor>i^ ^^c.lu/. Ko^e/kA.

?32,‘ Tamen ipfe gladiatorios ludos.) >(9« ou/^f to:? wvcqyicts £ivn hi<n* tio*
v°'UccXl*s lego cum Roberto . Vtfenatores quoties in curiam conuenirent*)

cwj hic miru in modum e$ ^ corruptus & mutilatus : ccrwxij £<#>« «^7^,« j(ga tIuj&c.
L|waew non me fugit , idffiour apud Dionem uocan confefsum Senatus . «t libro fequenti ; c
f v^Vs©“ vnr^ Tt 7 hgyfyovcriccs l&ccsyv farous H^eusyiyviSvaWih^jo-^f y&c.ut
wd dubie hic quoq^focc aff irate fit feribendum. Sed tamen reliqua uerba ejfe& deprauata,&
™anca,fenfus ipfe docet . Facwm autem quod pojfum, id e/1, apponam Suetoni) hac de re uer >
fyiquid ealeftorem pofiint adiuuare, in promptu ut habeat. Quo autem (inquit ili? capite tru
*eJlmpquinto,uita Augufli)le£ii probatiq;& religio fius,& minore molefha, Senatoria mu'
^“fingerentur : fanxit , ut pnufqudm confiderent, quifque thure ac mero fupplicaret apud aram
s Dei, in cuius templo coiretur : & ne plus quam bis in menfe legitimus fenatus ageretur >fcfi
ce. Dalendis , & Idibus , &c. Quibus ex uerbis , & illis Dionis , </£ , «Va cb# t/urn <nwito'

J1*') apparet alterum membrum hoc loco inter cidiffe. In Ch erufeorum. ) X<£pc.v<nri<Pct.

,gendum Xtf>ov<rKi(Ace,ut ante XcwKtJlcc. Lupiae dC Alifonis fluuiorum. )

® £A/cts){/4 Ali fortem dicit Tacitus libroficundo,his uerbis : Cun£ta.inter caftellum, Alifcnem, ac
j^numnouis limitibus agger ibusq- permunita, Q uo in loco Tacitus loquitur de difcuffa obfi <
dme cafielU ad Luppiam pofiti : ubi tamen (quod obiter monere uifum ) imperite quidam cafleL
Utn Alifonem legerunt , ut Alifo fit nomen caftelli : quodfalfum efje Dio nos docet .

334* BeiTus natione.) fyaj b Suprdofiendi feribi oportet

n 1 <fiam leftionem hic annotatam Robertus Stephanus reflatur . Pecuniam ad imagL

nes faciendas S.P.Q.R*conferrent.)G?GHpm<j IcwTti igu, \mvn t@u 0
l(Itloi'e‘ Sic emenda, hhsvccq KP« iK$m, &c. Deinde poft paulo kscryv , non tsx-
'rtTitev?, Ttf i-nvs lego. Id fi quis reddendum non putet."^ dfo»
^ TS!) * ^rc^ic/liMTxu. Puto fieferiptum ab autorei & yi tm ov ^itso^ccpos

0rou' Mox, louvtov H^ciov, legendum utiq^Qvhicv*.

IN DIONIS LIBRVM L V. GVILIELMI
Xylandri Auguftani annotationes.

cirn^cm ^onf^um nomina in annos feptendecim cmannotaueritDio, tamen hc tantum fede*
Ac tam°Trm *xhonuntur : ita quidem , ut collega etiam Augufti X 1 1 . C onf datus defideretur *
inclufiur noilerim ? effe “ DrufiConfulatu ufque ad M. F«rij, & Sexti NonijConfulatum
ac lepten/ntl< ^ ^eam “nnos numerent : tamen certum e# , Dionem hoc loco ab ijs difjenfiffe ,
cafo A»lm nurt1erajfe, quemadmodum & Cafiodorus habet. Cqufam differenti* mox indi*
beindr AV^VS<^ * £.xn.) Hisadde(ut exreliquis Chronolqgis habetur)

«m L c c L.Confules hos pofjumus ponere : TKecMi<n&Zotgw& ™ £» a.p

Kk eitwcs

Taciti locus
animaduerfus

'p •

t'

r*i

<$9 I N D I O N E M

alwos vovq&.Cogimur aut eos aliunde mutuari, quoniam inter Latium Balba acC.hntitliuml
Confides, &L, Valerium ac Cn. Cornelium Cannam , nullius mentio fit Confulis in Diones*
mea quidem fert fententia : quia multa ex boc libro interciderunt ,

Gecch&s h MtosceAri/©*.) Probo pofterius. T.Koucrctp Avyvs& r7& tf) Legendum utique,

(Roberto etiam annuente) 'rotc/l.ideftxiiii. Nec me fugit, Suetonium Auguftitredecp
tantum Confulatus numeror e, totidem que etiam Tacitum, qui hugufium numero fuorumConJU'
latuum Valerium Coruinum , tyCMarium fimul cequaffe, libro pnmo [cripfit, Veruntamenquid
tredecim Augufti Confulatus diferte fiunt ab autore nohro lam ante recitati : quatuordecim Up>
legendum eft, idq* etiam apud Cafiiodorum. Cur eum Tacitus & Suetonius omiferint,facu
puto intelligeremus,fi Dionis ea de re uerba haberemus : nunc id conijcere tamen poffumus , non
geftumfortafiis eum ab Auguflo,fed omnino aut repudiatum, autflatim ahj traditum, ficut
nas fecerat. Illud rftagis mirum, cur alq hunc totum annum omiferint , cum eum Cafiicdorus M*
beat, eundemque quem Dio collegam Augu flo xi Ii hConfuli afiignetL.Pauhim. Nobis is^
nus praetereundus nullo modo uifus eft.idfque tanto minus, quod infra libro fexagefimo,quem M'
num Dio oSlingentefimum Vrbis condita habet, is apud alios DCCXC i~k .dicitur. Vndep &
tet,uno anno noflram alias praecedere rationem, ut ibi quoque dicemus . P.ovtmi®' « m'J0*

Ki&fi) ovmxi&Vinicius legendum Velleius docet. typroNfios, reponendum M.qos.Sp'
bens enim ad M.Vinicium, patrem eius P.Vmicium aperte nominat i quo Confide Tiberius
do redierit. Deinde auum M.Vinicij,ipfum etiam M. Vinicium appellat. cvceh cu<r@'*}rrte

dvoAcua-^ : quod cognomen Valeriorum fuit. K. KcuAiGP.jfcribe k.KcukiM&'
m. Qovgyi<&. ) Vtique QovQi& efl fcnbendum,v omiffo, Purius mm Camillorum nomen db
non Furnius.

336. Inde in Cherufcos conuerfo itinere > Vifurgin tranfgreflus.)
tIw XHgovo-Kiccv (aris», xcufl>y OvQ-i<7W£joiJ,&c. Legendum Xtyovcrmca/ , OvpH'

ypyidjefl Vifumm:quem. fuprdfitljd fcriptum habuimus Ovlovvipoy. Nox, pro A^uiovfi'
go aa 6tov, ut eTl apud Xiphilinum.

337* Et non modo homines.) Ante hac uerba deeffe aliquid, fatis patet: mihit^cnr(
fiituendi facultas ( fateor) abefi. Certe uidetur Augu fli lex aliqua de ijsqua mortis caufity*^
tur, inter eidi fle : utcunque eodem modo apud Xiphilinum legatur ♦ Quae deinde

Romano. ) xcu cujih twutk W « Lv^m^Legendum, ngu cu>7iL Curn ho/

nore tamen Tribb.pleb. anteirent.) rluu jpy <ANyoefi^ody7r^<rr\Zy»y^61,
tia tolles, fi legeris , Lcu •m ffr t/lHycep^y tynyiO/oi . quod etiam Robertus Stepb^

deprahendit.

Pignoris loco») wcdj i ^X^§°yfcr^be yvlxygay. Infra, pro

Exceptis Cantabris.) KcwrccGgwy. Certe adduci non pofium ut credam?^

Cantabrorum nomen non effifalfum. Quid enim Cantabris cum Germanis commere tj,

■cur Cantabros debellaturus Rhendm tranfret, aut cur tandem illi eam expeditionemmetuerf’,
tam longe ab ipfts auerfobello > Id monere uolui, ut qui pojjimt, corrigant hunc locum 'M0'
hic ingeniumpr cutoritas fcrtptorum, aut certe memoria deflituit, ?ronsim&«uutettth1'1'
dum fcio azrdatSvu.

540* D. Laelium Balbum.) waovxi& bka£&. I pfius Dionis in indice kbrh& re'

liquorum autorumteflimonio, acu non Aovtu<& e ftfcribendum. ' cf

-541. Corpora porro Carj 6>C Lucrj.) 7$ a cvxtovTft 7% TcticVy &c. Noh f°lr^

tmhi perfiadere , non intercidiffe hoc ex loco permulta , quibus inter alia Grjj e? Ludj i*ter0 ■

’ Eio defcripferit, cum quod in ipfo indice libri ea hiftoria promittitur, tum quod leuiora mult ac°p
feftatum autorem nofirum, eorum mortem filentio imohtiffe non fit confentaneum . lam Zon^
etiatH (quem nuper editum magnificentia mittere magnifici ac genero fj. Domini ANT<>*L
:JVGrGERl, laboribus autem koneftiflimi ac doftifiimi uiri Domini Hieronf11 Vu0 W

J

... . | ANNOTATIONES. 6$9

^i&rLr me?Ptlme micidelemus)aim permulta in hiftoria horum temporum ad uerhum e Dio-
rum t 'W mS ^kgentifiimefnec id dipimulanterjconfeSiatus fit , de Ccefaru ho

filari / ^ U ° m^° ft mentl° -E* lgltur <lU0(l; amJ]a fm> Quoniamquidem «ero fine exem*
Wend lClttUS jUX^° reft*tm nequeunt, mihi fatis fuit adprtefens indicaffe , lacunam hic effe relm
0 ^erJmaniam ablcgauit.)«s KtAo&.Dee/l uerhum c^fczrt^t, "■*
3 2 IK* : wavx, legendum tjc&uoyjciltcet Tiberium.

aut

'Xiphii V11A^AumiTlacluoTnoaiere2nans‘>J Ante mvoy d'*rt 57K0oW©\
us heee quee inferui uerha habet : i&c otofyy&vov (rov,y$L aurrl ro THiityoy ctfycv*

^ , Anibus corporis exercittjs.) 046^«//«^. De his alij multa. Xiphilinus habet
'ztf V^ctn,^mc fujficor cuovny.ct<n legendum , id efl perffionibus, rigationibus liquorum ,
itl al fuP™ ; ot/ cpo€ovyStiroi.Xiphilinus re£hus,oi rt Qo&ySsou Vt que

„• ^ re°us modo grauiores . ) lcct§K7r& t«??i hcc. Excidit aliquod partici'

sjft* ’ Qwo intclligitur poenas non faciliores.) ^-caS tsu^ inarat f «»(/,
Prox 5 ut^egamus «tsMif ^ ov</tV /a«i/ : ut e/1 etiam apud Xiphilinum. Verfu
>w JfotP&wJcribe Itthjo^cci/, Vt in officio maneant» ) oVwf aQQfovSim,

fa c ,^T< dhajndxcny. Dee/1 :p«to <xytxj>rc<Jv<ly. Facinoris alicuius cau-
ite/f ■ p ynJly 171 </l&voy efrcco-cuGrtiQfovifay. Liquet mendoje

^ 6 °^Wf 4Mfem ex Xiphilino reititui,qui Jic legit : Swktw imc/lycc fw?oiov

Poft . 1 *&«,*•*$«$ ttw? c&/o&,wsfc /u«c/feV tT/ t/Wcy c/fct<reu,ctocpfovi£eiy. Paulo

7<Hyn 07ihct. fcribe-sigu 7&%h xgu, a7n\cc.ldem.

Hy.Qiua tantam urbem. )7n>A/^‘77iAixxtyTia/ tIu>. Abundat tLjj.
v H$. Decima Gemella. ) cftKccTdpot . feribe Infra : i&u th Ttyncwla. th

mftribe, ngiyvTH rdp^audcc. Ipfe acceptos adferuauit. )Obfcurus eft locus, nec,

! cJedo, integer. Quo enim id uerhum referendum e/1 ? Tot funt legiones. ) t/a£ ^
* 'nurctoTCe 'cdiyy, inepte, pro tCak. Suprd,Avrwi& cMctfK&.repone Av7zauiu&.
ji, H7< Munus gladiatorium praebuerunt.) y-ovoyct^m KyS>vce$. Xiphilinus aliter
lch4bet : nempe, ludos Circenfes editos, m jjs rhinocerotem ab elephanto uiftum,& diuittquen >
^ olini equitem depugnafje.

«Mtl48, Progre^usT primo ad Erygrum. ) tt5» tyvyfov. No inuenio ullum fluuiu
cui °/’mflmk nomine apud antiquos aut recentes Germanice dejeriptores . E xVelleio Pater '
nun ^ ^ remfrfi traclauit 'Jt&pIwov legendum uideretur , ubi ita fcripfit : D eniq; quod

fpe conceptum , nedum opere tentatum erat, ad quadringentefimum miliarium d
fo/0 U Ve<t<^flu^m hlbim,qui Senonum Permundorum que f nes praterfluit, Romanus aim
fef. ,5 'P&duEhts exer citus, &c.ntfi tguygov uocabulum alicui nimis differre aplwov putare pof
f^C(&t*5\flmha fint apudDionem mire alio detorta. Bato eorum aducntu.)(u^a

irtxnrfv <xx/ffibKK7ay,inepte:proBat7toy* Montem Almam.) aa*
\yj0v Tf Jdleius Claudium montem uocat . Sifcix commorarentur. ) f Zvaxta:

pido fupr£ Vfflf*® : Ipfi afferximee hyemis initio regrejfus Sifciam. Dixi de hoc op

^me9fiUd°S^ magnos uomt.)u#7K rt «n rcu>Hyv§iU$ fiiy«AHs nvfccn. Re-

tiKAv l **$** Kprefrffe confido, utcunq; locus fit corruptus ; Planafiam.) Perperam

/e^^emr,?ro M. deinde Furio Camillo») m. cfi M ^vhs,

Kk a

„

><#

<{

rl

V

St)3

IN

IN DIONEM

DIONIS LIERVM LVI. GVIL1EEMI
Xylandri Auguftani annotationes

o. In Confulum nominibus hcec funt emendanda. ProroyTnZ&fcribendu Vorh:cu&7
bertus Steph.etiam monet. X*<t>ovrn<&.') Scribo QovTtii&. xcd K iyahctj>i&')

35-0. _

utRobertus Steph.c
fcio quidhoc fit.

35-2. Legibus non obtcmperantes^c.)^ 'nr&ai&i toiS voyois. lego
cumRoberto.

353* Viris immaturas.) xcu yu</ll7rto ydyony 3>(>ct$. Legit dcgcuas idem-, quodtiotiffl'

probandum plane ebl, malim tamen yccyccy ufccv iypv&s,quo modo FiutarchusinTheJeoae
Helena edi locutus.

35-4. Lex Pappfa Poppaea.) oTtPchrTrii&xou o'Pc7rAi<& vcy^.^phgtretexCof'
nelio Tacito , P appiam Poppaeam legendam efte, &pro P0WA1&, & Pv7if i& iterum , Vtft'
Tnxti&fcribendum.Sic enim ille libro tertio : Relatu deinde de moderanda Pappia P oppeti fant
fenior Auguftuspoft I ulias rogationes incitandis ccelibu poenis, & augendo cerario finxerat, ;
Atq; eo magis lectionem Taciti probo, quod Publius nomen non e/1, jedprcencmen , Popp^tsaut
nomen e /1. Suetonius quoqfn Claudio meminit huius legis , capitibus 19.&23.

pS ‘In diuerfaloca difcurrente.) ccfart ^ nfaqoivriT&.fcribenfoQ01'

rT&vrr©j. Multis conuallibus abruptus erat^wcM^s LcniTyhTo.jcr^ *

Poft adminiftratam Syriam.) yircc tIw Xv^y cftylw. Llecc uerU tX ^

philino inferui.

357 ♦ Ad flumen Vifurgin.) OvmGvgyiy. fcribo cvlozv^ycy. Non rnodo^

dem omnibus ljs qui, &c.) xsy tsccci ircis TsjsT tot*. yiyvoyu^ois 'v^arcy yrzci.L^tp^
nata e/1 lebiio,quamfic corriges : ugu n&cecn rrots rrv , rn yiyvcySU oy \zm7i7ris<n.
lamin promptu certo quodam loco.) 91/ vrotovcrvcs. Lege, yv Ito iyV

eres* Paulo inferius malim vonpcpogcc, quam vcmvQoe/.x.

3f8. Robuftifsimus quifep euaderet. ) tffo oyhlstem 'ajohtel ccTriapcttrcf' ?0'.
firema heee diftio uitiofa aperte efttfcnbendum cenfeo ccntcmdl/cctv. A c quonia A11*

militari.) ivni rlw sf%T<Lbcny®y. Scribendum utiq^yh \7rc1 yxA&s
cum Xiphihno,

360. Cum antea in fenosmenfcsjT^oTTtyoyycdpha&tKcrzvyyliote. Sedb^^
tiofaeft leSlio,cumfupra Dio obtenderit libro 5 3. (34 6 ) Jmguhs fex menf ibus femeUi^^y^-
liarios mutajfe.Ergo prolxces^y ylwoe, ‘cfceyluioy repone, aut\xylw$y,uthabeturhici^K ^
lino. Ideo uates eum centefima poft die.)cfyv oiyedr&s rny^ tifo

Legendum e/l,vw afcp cturrvy Uicctzsh ny^ce.. id enim <& ratio huius mtetpf^!0,
nisfaSice a uatibus defider at, £7 Suetonius aperte ita habet capite 5» 7, Sergij SulplC*) a
bx,)folfum eft hic 2<fyxix}pro Xtyytv.

362. Suis rubditispotiora,utRempublicam0^^v^c/)^o^^^^v
y%voi$. Inter duo poftremauocabulahcec inter fereda funi.iv&s xzsntuoy «)Tkt

ci 7ci$- Lacum hic defint, a ftenfco notatus eft locus tfedex Xiphihno ita, ut dixh^ltult
integritati. De diuo Augufto.)^ Sa» tK&vw.itgu. dele, nam abun^\ p

363. Metuens ne multis fimul.) cpoGtiS&s yn 7nKtei$.Legendum-,K&1
S&s,&c. Lt poft, (AHytocpthisKTTX, non (/Inyocp.

■ m 364. Quis autem fuit, qui fuam unicam domum.) £\ i ePice $ ycvns. S* flC ‘e$t.
erit, Grxcis familiari ftma.neq; oportet yov»$ in yov»$ conuertere,quod R obert# « '
non inepte quidem, non tamen neceffeno.

3^-Semperuel in curia.) (ruma/fttu.ScripjeratDio

Adepti £ui(kmns.)cwayKcd®s &&fewy. Lego

(

\

annotationes.

66 i

fit . r /U ffnatlTS0^ ttv 7n ZvKh i<A<AcoK&,Haec uerba non 'mtclligerc me-, libere con.

P 1 ; • niji forte » &A» legas, aut th jS<>t/A« fc<#x«.

- IN DIONIS LIBRVM LVII. GVIL1ELMI
p /y _ Xylandri Auguftam annotationes.

tionib jiL "mC ^ntm & fidentes maximam cladem ac detrimentum , cum multis alijs ra*
m r ‘ nMote^tm ue™ m ptimis. Primo, cum infcriptio huius libri tantum ufq; ad

dtretir' T iberij)oflenaat hi floriam porreciam fiuffe,quae hoc libro coprcehen

tQrem)'cTrm0rtm Cornelio facito lib.^.quem quidem Dio dihgeterfecutus eflau*
Perfb ^ ~£lni0 & C.Antiflio Cof. Tiberius uero obierit decimoquartopofl anno, fatis equidem
ofre£fMM ™,Tlheni mortem nequaquam hoc m libro narratam fuifiefed in fequenti. Idem deinde
hoc hb teniPQ™ Per Confutes enumerata . Quia enim in titulo e fl,hi floriam undecim annor u

„ 0cx.poni,cm amplius uigintiduobus annis Tiberius fummce r er u praefuerit , liquet libro de *
Ius' ^’rei lW*m eius uitce partem d Dione expofitam,uidelicet rebus fub Tiberio geflis ampliori *
tittstl? ^ miC° P°lfent ^r0 mc^* Accedit huc flrmi fimum argumentum , quod in titulo

' 1 1 > qui huic , quem prae manibus habemus , proxime fubiungitur in Parifenf exemplari, gr
hb C*tlir,frt' mentio fit libri fexage fimi, qui ipfum proxime fequatur. Quippe in eo quem dixi
rj° n° m°do C.C aliguU uita,qua index pollicetur, nec quadrienmj modo bifloria, cuius ibi Con
I es recenfentur,fd Claudi j infuper uita comprehenditur . Ex quibus omnibus relinquitur, hunc
vef ri° no^ri codicis quinquagefmumfeptimu dicit, efie in unum ex duobus libris, quinqua

non 10 -m° & °ttauo nimirum, conflatum, qui Tiberij imperium enarrarent : mutilis fane illis, et
ex iXl§faP*rtefii mul flatis, ltemq; eum qui quinquageflmus oStauus infcribitur, efie copofltum
Ql V loms duobus libris , qumquagefmononofcihcet, in quo Caligulae, gr fexageflmo, in quo
nosui l' ^0ftarc^a defaiberetur.lt a fit, ut cum ccdex ncfler uigintitres folm libros profiteatur,
in lo habeamus : ita tanu ,i, ut hi quatuor poflremi non integri, fed lacunofi , gr multis

tea C‘Sj [um mtefpolati interruptiq.,tum uitiati mtelhgantur.Cui rei documento effe praeter aliapo
I Hei hoc, quod pene totidem uerbis eadem apud Xiphilinu ( qui Epitomen tantum fcripflt)legun'

,* *cnifi in quibufdam locis noflra quam ipflus e flent uberiora, uerifimile poterat e f e, inde Dio-
hl "*c adieftafuifie. N05, quantum eius fieri comode poterit , Suetoni j gr Taciti , acnoflri etiam
^ndoq. ingenioli beneficio freti, nonnihil tamen huic malo medebimur . Quod ad Confulum no*
^attinet, nunc agamus. T.KcukUi^. ) Tacitus libro z.C.Caehum uocat : Rufi cognomen

alij.Sed de Ccecilij ac Caelij nominibus, qu’ae eide apud diuerfos autores tribuutur, diximus fu
ad librum 42. Porro, no Poi*7rMica>os,fed rci*7ru>in<&' fcribendum , fi Tacitum gr alios fe~
q.Hlmur, t.ncd^cwos.) Scribendum a.nu$ fcu/es- fle grjipfiDio infra, & Tantus, gr reliqui.

Cornelius initio tertij libri Caium nominat. SsAti? x*@K) r. praenomen adde,

W01 4 omnes habent. LAw isi©- y.tj.lxsGPjVetus, cognomen ei apud Chronographos eft.gr

yru i^q; libro 5-^ gr Cornelio Cethego praenomen Sexti, non Sergij.Pro Kjitevcifa&fcri*
,fA*0

p -j?1' ^iuerdim ab his qua? egifTet confilium. ) iyotf 7rs ty appov&y Sras
j Ternum uocabulum omittendum eft : abundat enim, cum mox fequatur \22tAa^6w-<jv. Pa
*s patriae nomen,) ^ stktjoc? 7nxTpi<A(&- ty elidendum. Robert . Neq* fi

eam iurafietO^ t/Tt h£ c^cQes 'As ccurlw.R obertus putat legendum, aVt neu/ btictm A
fic e^Urfi'°n Py°hem, facit repetitio negationis, (i*. omnino, gr inepta futur a. ltaq; \

runtJv^CUtliS cl{m rdtK)nem,tum Xiphilmi teftimoniu : zr « m c^ccms, grc. tunc omnia e*

P ima. Raulo inferius .7 f^Hcrcw r Iuj i/z^Lulcu/. probo ipflus iudiciujegoq- cw,gfc.

penu\z.)<pcucw izeuvcAvHtnyiaAv Malim legere cum Xiph.ituvcPvlus
e^tlI3^enis fiuiniS ^cnarijs‘) Kj JfitytiKe. Scribendum

aunTr^^xhhro praecedenti. Reliquosqn hortans, ) ow AsiW? LctM&y.
K /np/Wm xlc locum non habet.

7 ^nomine interemit,)^ ny M/QwTrty fati '&m tvmtks. L ego,

Kk s Qiioties

^ IN D I O N E M ^ j

Qiiotiesufus e(Tct5fa(fluiTiO^Kt!; Lege, ochxjcis <*}):■

Marcellus quida.) Vo^TAcs -LcrvAct^y . Secutus fum Xiph.qui Mc&Ktfacs syb

376. Perdetur feditianc.) tkx stems Malim cA« steois, ftcut eftapud Xifh.in^.t
Cn, Pifonis.) Pronomen addidi ex Suetonio ,& Tacito , qui libro z.rem totam copioje &lm/
mo artificio defcripft. Mihi quidem multa ante hunc locum defideran uidentur : qui enim
rupte Germani ciuiRoHjs Germanicis, mortem m Syria Dio contexuiffet,intermedif , & _°fl
latu Tiberii tertio, at fecundo Germanici praeteritis i N o m o d o qui contra AugUl|W
usu 7W$ C inG&ccs <ft'n<us x% Locum e ffe mutilum, ex appofito aftenfco patet. Mp

linusretinuitueramleRionem: <ftxcu?,eiZ$xxcavy,&e. *

577. Serj Strabonis.)^ 27jcce6W(§KEt hic nomen appofui ex Taciti quarto, quo ^
hic fcripfiffe Dionem exiftimo. C ceterm, ubiq; malim fcribere Xsixvos,qudm fine n,Ttcu/os.
M*Gabio.) Apud Xiphilinum Sabio,Ztefo legitur : utrum rectius , mdicare nonpojjm .
C.Lutorius Prifcus. ) Apud Cornelium Taciium hbj.Clutorius Frifcusfcriptum qtU^
haud fcio an mendofefane quam procliui ad mendam gradu.Qupd autem ibi legitur , Igitur factu ^
S.C.ne decreta patrum ante diem ad cerarium deferrentur, grc.locus unius uocabuli ehJicnedepM'
Taciti loeu* uatus eft: poteft autem comodiflime reftitui ex Dione noflrofi ita legas : Igitur faRum S.C .ne
reftitutus. creta patrum ante decimum diem, &c. , f * ■

378. Mirum in modum*) Scu/nctsoy </ll7ivcc. Scribe cum Xiphilino,^ Tivce»
uill^e nomen fuiffe.) AxUx*. feribe AtxiJiAcw. Liuilla heee, ut d Dione ac Suetonio ubif e
dicitur, in Tiberio, Caligula, er Claudio , ( Tacitus enim conftanter L imam nominat lib. 4. wjl C°'
dex fallat) filia fuit D rufi, ex Antonia minore, foror Germanici er Claudvj,C.primum Ccejarh e
inde Drufo nupta fuit.Sed de his fuo loco. Cremutius Cordus.) In Grceco eft kfcu*'
fit©*, apud Xiph.Kf>i!xxAi&'.TacitusCremutium nominat, quem fequendum duxi . Porro aut^
ait hoc accidi ffe Cornelio Coffo, Agrippa Afmio Confulibus,qui poftremifmt inter eos Coftw
qui in huius libri indice continentur, ad annum fcilicet 77S*

IN

DIONIS LIBRVAi LVIII. GVIL1EDMI
Xylandri Auguftani annotationes,

379, Sub id tempus Roma difcefsit.) Conflat ex Cor. Tacito, difcefiiffe Rom*^e
rium,Cn Lentulo Gcetulico,C.Caluifio Sabino Cofl.hoc eft anno VG.779.Atq; hi quide Gjtf
fules primi funt inter eos undecim horum proxime fequentium annorum Confules, quos annos * [/
berius ad morte ufq; fuam ab urbe abfuit. Itaq. fatis conflat, haec quee fequutur omnia, e fle frag^en
ta libri 58. apud Dionem : quo fcilicet libro hiftoriam eius temporis quo Tiberius Roma abfuit , ujfc
ad iftius mortem, profecutus eft. N omina Confulum in hunc librum, id e ft, proximor u undet Jtf*
annorum, non annotaffem,cum extern in Chronologjjs : nifi ab ijs Dionem, Tacitum^ nonihil ah'
quando diffentire,atq- ipfos quoqfmterfe diferepare animaduertiffem : quanqua alioquin etiam no^
alienum id d noftro erat infhtuto . Sic igitur habent :

Cn. LentulusGcetulicus. C.Caluifius Sabinus. Anno V.C, 779. . *

Annum hunc alij numerant 778 . Sed nos propter decimumquartum Augufti C onfulatu ( ^>l°n
enim fequi conuemt)uno amplius, cum Cafliodoro etiam, numeramus: quod repetendum duxu

MLicinius Grafjus. L.CalpurniusPifo. AnnoV.C.780.

App.lunius Silanus. P .Silius Nerua. 781,

C. Rube Ilius Geminus. C, Fufius Geminus. 7S2, C, Fuflus Geminus fcnberetn *

ficenimDio alibi, ut diximus.

1 m. M.Vimcius Quartinus. C.Caflius LonginusLC. 7 83*

v Claudius Tiberius CcefV. L. Aelius Seianus. 784.

H orum duorum annorum Confules & hifloria apud Tacitum defiderantur: eft enim liber ff ,tl
' tus eius initio magna exparte mutilatus. Id quidem coflat ex eodem autore,neq; Tiberiu , neq ;

. h gefliff pofterioris horum anni Confutatum : fed Fulcinium Trionem, at% Memmium Rtgulu,

ANNOTATIONES. 6<%

4 quorum wnc Dio aperte teflatur anno antequaCn.Dcmitius gr Camillus Scrilonianus Ccnfules
f - rr unt,Lotfulatum temuffe, priorem etfi non nominatim recenfet, ( loquor de his fragmentis , qua
Aa 'r ffms nofitas peruenerunt : nam fi totum D tonis librum habere mus, minus laboraremus .) ta*
men eianiparaibusfauijje innuit. Eo frne anno Seianu occidiffe idem docet, difrrte quidem. Cor*
e 'ff tacitus, ubi resgeflas Camillo g? Domitio Confrlibus exponit, aperte teftaturjuperiori an
°fregulum & Trionem confries frijfe, quos tum H aterius Agrippa incejjeret , quia mutuam accn
V lGnem ilm intenderant , omitterent. Suetonius in C aio huius Memmii pnenomen Camm ha -
b^capi teuicefimcquinto.

Cn.Domitms Aenobarbus . Camillus Scribonianus , Anno V .C.78?»

Sergius Sulpicius Galba . L. Cornelius Sylla. yS6,

T-Vitelhus. Paulus Fabius Prifrus. 787.

P ‘Gallus Camerinus. QdNouianus, 788.

Hos equidem in Chronologijs inuenio :jed apud T dcitum funt ahj , fcilicet C, Ceftius ,gr M»
enniuis, Dio non C, Cedlium , ( nam in altero conuenit cum Cornelio ) /iJ<f C. Gallum ha'
■«: un^ >mhi fubit comefiari , C. Gallum Ce suum Camerinum nominatum fuifj e M. Ser^

S^c.P apirius* Q^PlautiuS, 789«

05 Dio l^bet : quanquam apud eumfalfo PAccn©- legatur, pro PAcojti(&. Tacitus non Q*^
Muumfrd Quintium Plautium [cribit. Chronologi QTPlautiamm memorant,

Cn.Proculus. C.Pontius Nigrinus. 790*
ccrr°nius priori nomen efr apud Tacitum gy Chronographos , gr Suetonium etiam : pr<£'
en t<tmen Caij Chronographi habent , falfo nimirum , f Tacito , Suetonio ac Dioni credimus f
pli{fn Nigrum idem Suetonius fcripftt.

°rro autem hoc Iccopoft uocabulum oc knpvt&H, Xipbilinus haec uerba habet, qua funt 0 m*

,, l0lnJ^ettda: fccilwi ;AaAuij Kiiuj&tTrtxtyiAAofjJU (§y. Iatn Latiaris quidam.)
CTt diu Hgii. PccTicCfus eris* Xipbilinus , p«Z icy>i<GP di ens. Tacitus Latmium Latiarem nominat ,
Pvfecutus fum , Adium lunio Silano, Silio Nerua Confulibus , Vrbis conditee feptingentefimo
^mgefimoprimo, initio anni.

?So, Liuia quoqj morti concersft.) Tacitus hoc ait frijfe Rubellio gr Fufio Geminis
^fidibus, 782, Vrbis condit ce. Non profero ne effugeret, )rivcc yd qvyH,Lege ut edi
in$philino, OVfriM y» cpvyu,

*8z- Id tamen agitabat, qua ratione.) jWAcf4U,©J dicy nvx,&c,fcribe BovAdlo
***&>& ccxtfwH' Xipbilinus, Cum adhuc in honore hab ere tur. )

V ^w.lnfrre iam ex Xiphilino (i(gu yfrp itiuccsto.) Ac deinde alij) Aflerifcis cften

r Afuerim ahud pofrumf) locum hunc mutilum ejje. Sane apud Tacitum quoque tota hac hi*
°Jl 4 .figatur* Quod Tib, cum eo.)Illud,cum eo,ttefcio quo frettet, quoniam prae

Quod autem loquatur de Caio Caligula, fatis ex fequentibus patet. De
niV°rte • eroms0k Nero filius frit Germanici, Agrippina q;, d Tiberio necatus . uide Sueto*
nofir uagefimoquarto,in uita Tiberij.hac enim hifroria,gr multa alia interciderunt in

uioS ^Umore rparfo.) •ntort&kls vy Aoyty.Reftius Xipbilinus, Nae-
Attd/ t0^0, ) NcuClov habet Xipbilinus , non Ntvlov- g? Tqxkwq > non TfcottA w. P os%
Xiphiknop’ ^Cnbe Qyafi fola 3<:leuia.)c ttus W HsOcpcy, «y lege7cum

1S4 h trnQfrpr° y.kviyi,y.H'Tc,yc. f

° ^Cr° c2fus,C7'c0^v5«: d U uc/j. yceAistt 'rluu,g?c.Xiphdinus re£lius- y.<xAittc co/Z.^
Srariim <3 •^t 1P^'am Liuillam*) aivim, aiviIAcu' fcnbe, utfupra. Sed propter
dyco: 7 °~Clan^ufpedfos.)^ h rrld)rr& X.ccvoT, Emenda e Xiphilino^

Metu* h°T % '°Tt ™ ,fc? ^ ^ ^od.Et pro uvKcpvAxK^fcnbe vvxfocpjActKfo; x

^froto3111 ne#^ Deeft aliquid, mfi legas , dfg. <pc & tcj ^4 i*s i

Kk

Pro

-H.

%

664 I N D I O N E M

356. Pro ducentefima penfione centefimam inftituit.) QuodRobertus hoc \oy
co uidetur fujfeclam habere hanc leftionemjccumq; ex libro fequenti citat , ubi de centefmtgf'
rcgatiotte traditur, non equideei adfentior . Is enim ipfe locus fatis prafente lectionem cofirm&MM
qui aboleuiffet Caligula centefimas , nifi eas ante Tiberius confiituiffet f Neminem amica
conftanter,&a)cvT cchtey AtGcuoy <&tey vtAyvcc. Addoayyv,ut Rcb.placuit. C%'
m ili o S crib on iano .) VUcitltoos, (cribe KccyiAtes» Hic ratt/fa /«nf qua apud Xiphilimm no
habentur, qua oflendunt ueftigium aliquod libri d Dione fcripti. Iunium Galenum Gal¬
lionem.) ivvioy TccAjdwoy» quapoflerior uox haud fcio an uitio hbrarij obrepferit. Tacitus lu
bro$ Atinium Gallionem [impliciter nominauit.

357. Euidentius oftenderet.) tcj 'tvccyi 1$ ncihtey.Pro tunjcribe In. LSeia-*

no praetori.) lep&azcn J£ iy avh.iv jo» Tiou/i. Aha lectio eft apud Xiphilmum : oti KctmcM

Avx.lv Tt TiM/is sfccrnyv. Er inferius : kccH vn$> $ 'S.tcdj^y.X.iphil.KCo.vi^p XieW(l>y>
quod fecutus fum. Idem L.Piibnem urbis praefecfhim. ) rroy t* F gokvcc t ttoM'
cy>%py 'rt.KdXiTHcrcivTtes. Ego ex Cornelio Tacito pranomen addidi , er P&cravct rroy Trchictp'
%>y nhtSliTHcrccviK fcribo. Sergius Galba.) fcribo(utfuprddocui)ztyft©J'

Porro, Sylla nomen alteri Confulum ex Tacito addidimus . Filias quoqj Germanici te
liquas.) Drufillam fcilicet,& Iuliamfiue Liuillam.hanc M.Vmicio, illam L.Caftw.hliamutro
Drufi , Juliam, Rubeliio Blande. Tacitus .

388. Ita ut praeter condemn.)&W»<V* hrcU/mit.fcribe ynJiy. Vibulcnvs
^§riPF fcribo oviCeAtujcs,ex Tacito. Eam concefsiflet.)»^^0651’6^
ccur> 7if ccTl&yJEgo u^7jpw cay corrigo, Vnum exemplu ref. ) c yciw iviccfi©'- ^r:e
hcec funt in Xiphdino ifta : C.y $os <Aeiyy.cc Porro male apud Xiphilmum eft MOfKSS-F0

Meatos, cum Tacitus etiam Marium uocet.

3S9. Fabius Piiicus.) QxzCi®' Pdpaiusig. JcribePoaarubs * hoc enim nominis habet apud

Cornelium, er alios, er Cvi7iMios,duobtis AA.FWo pofh,pro 7^xyycc^/cribe
Adulterio L^uillx.)^cAA, dis rlw Anslhw. Xiphilinus hic Aivto ceu habet : quomodo feri'
bendum effe fuprd docui . 1

35»°. Tiberius F^raatem.) {Ati Qpccshu.fcribe QgccccTlu/^t confbicuum efl > &
Tacitus habet. Plautio.) yi-rx K. FA ccAv. Phomiiz lege : fic enim Tacitus, &afy-

Mox, usu, 7ix& 7rtiAv7rA<xu.Lege,ty TvvQc,erc. L. Arruntius.) a. A&Wtos. fcribend uM
A.A^vvmos.Dehocquoq. Cornelius. P of, yvMic-lu/ wjegendum MiabvcyAAam mortuus cr
Tiberius apud promontorium M feni in uilla Luculhana.Suetonius er Tacitus.

in l i br vm dionis lix. gvilihlmi
Xylandri Auguftani annotationes.

Cur hunc librum quinquagefimumnonu infcripfenm, fatis iam ante declaratum e/l.Defr^lWr

ir, eo faqmaanteinparte eius anni, quoT,bertHsperijt,cumClaudiopatruoCcfulau>»gft:

/ "ferte Dio tradit, r. Kmcrctf ■n y.JZ.C <tftr 1 1 l.AUii,Solvs-mllm enim W"1

coltegm. cuius m caufxm Uio& Suetonius exponunt. Chronographi in nominibus noW» W 'ld'
riant,fednos noflrum aut orem fequi maluimus.

3P4*Qtx;ppe Uicies ter millies feftertium. ) «grife yiy yv^cce yve/^i
^ v^ittiwnteg kj irfctKiftriccs. Xiphii, pro Tsr^HSxriess habet
jifequansfumma erit amplius oaogies feftertium qnoftra.Sedneq, h<ec,neq. Dionis alterutra, p
ma cu Sueton.cogruunt, g in uita huius Caij,cap.S7jhabet,eam fummafuiffeuicies aefepties rnws

y ■

^ f

„ ANNOTATIONES. «f

^ /tenor fumm* prioris fed tota illa fumma aliter tradatur (id tamen mihi uix probatur)acdpias,e *

rw tricies femelinilliesfeRertium. [

. ?. Qliicontrapatrem,matrem,fratrcsq5 fu os confpiraflent.) iy -nisav'

T<riJj7r Tt ^ appofitum habet codex Grcecus; nam uidebatur a'

qui Jeef jcht quidem Robertusputat,participium vmncttySivoi^ Ego autem non (rvstimy, fed
vvsccmylegQi atq,lta ^us eftayj'0juti^mSt Apellem quidem. ^Tcyytiw Att*a Iw*
jrfkiuj fcribe. Congeftos cxuhsit^crwj/icnzs-Leqeo-LwvH&s^cc

3s>4. Senator una ConfulmfaHuscfl:.) ItcuvnccrJlcryv ccy<x KjtGao-lx&icyv.,
fcribep1^0^ ‘ '-^^^.fcribe t&A Jbo-y/. P. Afranius. ) F v7rK<& Atydut®'.

^^orneliam Oreftillam.) c^divcaj. L iuiam Orefiillam uocat Suetonius . In
Sn ^ ; fkerij no iurauere.)£cu 01 yvo gxpt. Paulo pofl : vchyvl ylmirrvu.*Omnino legendu
€ *} 01 0(11®^ yj x</lyvi yivorrou, Machaon.) Apud Xiphilinu esi Mccyccy.Macho.

395,Maxima xdifiria demolitus.)^^ oins/db^Nycc-rx xcd.Sequor hic Xiphili'

Mulieres edam uenerarentur.)
ic f yuocu,K( flr y^Wna.Lego cum Stephano,ydpcclg wrcu*

397* Has igitur quafi plane inops.) ivuiTccrt ccyx.Decffe multa ante hcecuerbafd
15 comextus orationis <& fent.entiarum indicat. Itaq^ & hic afterifcum pof d,& deinceps ,quotie fi
°pns e ffe iudicaui. fiunt enimpleraq; mutilata & interpolata . A c prafinus a colore.)
r°aj! “wtur mutilus. Sane quatuor genera aurigatorumfuijje , diftintta coloribus, albo, rufo,pra Aurigaru colo
J °jeu uiridi}ueneto,ex Nerone Xiphilini conmt.ldemfi a Domitiano duo genera addita fuiffc) res & genera.
Teum & argenteum, memorice tradidit .

p • ^8, At lpfos iniufte.) (fi </'« i iiovoy cccAiK&n» N ifi i hic abundat , deefl aliquid

. lC periodo , T antnm inatii frlrtTia "\ JVC t. T onof u* nuit T?/-i-

, rw.uuu. Tantum uerbis inani gloria.) JiMw tc<wluj.Le<ze(utuultRo+
^^Jkoyca Jiy&c.

399. Canentibus eam.) TsrodcP ccy ccycySivcny.Lego xdbySbvcDfj*

4°4.Sed& inter pr^cipuos pofrhac amicos haberetur.) ust n» iiwoy 7rftu
tyt&vi.Adde ex Xiphi lino, <x face ty rok tucwv <2zA 915 ojjt& voyi&lwcu*

IN LIBRVM DIONIS LX. GVILIHLHl
Xylandri Auguftani annotationes.

4° 6. Caio,ita ut dixi,mortuo.)7tf Ji Tcriov &s ciTrvcfjSbe^c.Curhic librum fexa'
frfimum ceperim fatis fuprd expofui. Continetur aut hoc libro uita Claudij : eflq- hic liber exper '
kS cwdem quam tres procedentes fortunam, lacer ,ac mutilatus, non tamen neghgendus, utcunque
Fomenta hoc male cohoreant,

W. Non modo uerbis omnium ante adorum. y^nXortCTte yfyiljy rtts
rred)7nr^Xocus mendofus . Agrippinam & Iuliam.) Hanc Suetonius in Clau
10 MumjnCaio L millam Uocat : de qua re dicam paulo infra.

. ^°8- Cum ftatum effet, ut ludi.) oJs flu ovn a onoud^c.Senfum non dubito
ffm retulerim, uerba mendo fifiima emendare non potui* Ac P. Gabinius Marfos.) v$.

mi**1*'1®' MMgxo-ixs viKH&$Maurufiosfjuicif[et(id quod textus habet)Gabinius,qua nam
‘T m!fm Vari clade aquilam recuperajfet,aut qui tandem ea ad Maurufios peruemjfetrEgo
^Q^^^Suetomu etiam fecutus fum : Gabinio, inquit cap.z^-Claudij,Secundo Chaucis gett
'^^“foperatiSyChaucius cognomen ufurpare conce fit. Verum ego reputans inter m cuj*
diff0°JS aC vs uoces nihil admodum efje affinitatis; contra, Mccfmvs <& Mcu/fvozovg haud ■

Jpto f? fewenSiMarfos uerti: coniefturamquoq ; fecutus , ex 2. Taciti libro oblatam, ubi

1

C

rj0 ^fribit.Nifi quis forte Xcwhs>v$ fcripfifle Dionem, in eiusq;uocis elifie locum d libra . V‘ ■

m. J efMxoS0vrix?fubiectum opinatur . Quodfequitur, ol c*™ wdis Mcwgot, nihil memo ■ j/
fcnp0 £^ta/ls Mwcidit prior aliqua hoc loco Maurorum defeftio . P aulo p6fi,Zz(/jJTmo^

\

466 IN DIONEM

4 u. Quas asneanijOmm^que fenfa cafTam*) « <f»ctnerny^u$(^ rhyMwk
&H7i iy (Aqk&u cfay »ficv. Robertus Stepkafay ovk »J/cv /egit, er re#e, mea quidem fetp /'■'
tut . Annius Vinidanus.) cvviKiwds . flribo ovivikicouoq * Copiar-iiul'
tas, urbanas ac peregrinas*) Jlwccwy crv^vlw vgu fywituy l^v^cVXego-cbvci
(xiy 7toAiIikIju av^yLu ^ fqvtKUuu t^vrJls.ut ex fequentibus apparet fcnptum flufje. Paulo
pofl interciderunt aliquot uerfus, apparatum belli Scriboniam <& res aftas complexi .

412. Hunc uos ulciTci, &Ccf)Xiphilmus reftius hoc loco^jy dTrxyuvcc^ flc e'
nim efl apud Homerum O dyff.ep*

413. AcalteramluliamjGermamafiliam.) u&MItt&zcw dnicQ*'
fi . Scribendum efl \.vtf>cw, alteram : duce enim fuerunt I ulice. Altera Drufl filia , Tibertj neptis,
Neronis primum, qui Germanici V, Drufi Germanici nepos , L iuice pronepos fuit : deinde Rubelli}
Blandi uxor, ut habet Tacitus libro quinto. Altera Germanici fllia , Caligulce foror , quam is M.
Vinicio coniunxit. Hanc pofleriorem luliam , Suetonius in Caio,capitejeptimo , L iuillam nomi'
nat. Et idem in Claudio, capite uiceJimonono,idem quod Dio no fler hic,afferit , duas lulias , Vruji
alteram, alteram Germanici fllia, a Claudio necatas : ubi tamen nonnulli perperam Liuias halent ,
Dio non hoc medo loco,fed er alijs , fuprd er infra, luliam fcnpflt : itemq- Tacitus. Paulo fup^t
$ty(C7rcavic/lcc Z vcc. XiphiliMS,$6pcr7rtXj. vid)cc Zvcc, refiius ,

4i4*Qu2efirmafi^ peruia efTent*) k gu rvc s tyicpce,™ 'nv7rt£K.%\j7rDf(tlego.

417. Anno Romx otfiingenreOmo*) H ic locus euidentiflime demonftrat c<uf£
ad initium libri quinquagefmquinti d nobis funt de ratione temporum annotata , uere efle difpU'
tata. Etenim, mfl is annus, quo D10.& Caflicdorus, nos q^ eos fecuti, Augufium ConfuleXtUf
fuiffe traduntcollega Paulo, interflratur: flet omnin,outbic annus, quo Claudius 1 II I .Conflui*111
gei fit, non oftingente fimus, fedfeptingenteflmus nonage fimus nonus flt dicendus. E nitnueroc0
nomo Dione confentit etiam Cornelius Tacitus, cuius autoritatem Annalibus omnibus altjsp^'
fero. Quo enim loco ge fla Claudio 1 11 1. E. Vitellio 1 1 i.Confuhbus defer ibit, hac eius uerU
inuenies : Iifldem Confulihus ludi feculares , cBingentefimo poft Romam conditam ,fexap[m°
quarto, quam Auguflus edideratffettati funt. Loqui autem eum de Confulatu Claudi} &^lte^
lij, ex fequentibus liquet : libri enim undecimi initium cum prioribus quinque libris perijt .

Propter egeftatem exciderunt*) c ^ 'vcyifjJUcy * cv ^apl^cyfl^0:

Surdinius Gallus*) Zwprfm&pns yy.Xiphihnus er Zo naras, quihac aduerbwc

Dione tranfcripferunt,Xov^c/llvios rctfaCP legunt.

41S. Foflam a Rheno ad Mofam.)^^ Movi&i m tow. Mcwv flerh^'
minit Tacitus libro undecimo zs.M.pafjuum fflacioproduftam dicens : nefter fladijs centum &
feptuaginta,quce funt miliaria uigintiunum,<& unus quadrans. Triumphauittan^11^

hilominus.) SyJbi rm u&viKtuy. Malim quidem 77 yoby ytSb} w. ficetum Tacitus :Hlgnui
tamen triumphi indulflt Cee far.

41J. V t'que carpento.) lapn^Tia. Supra folio 467 dixit (atTryirx: quod wali”1'
I«1 «o Galico.) Secutus fum Zo naram : tum apud Dio nem & Xipbthmm noti itaJtft w
</Ww legitur.

420. In caftris congregato.) <pi ttfsftrnmidy .nsfa<pi[jfr>l’e’fUUC

Xphilittus. De immortalitate fungo parta.) «■meUi.Tjottj. melius «6101«^-
Xipbilitius. Sane extat hodieq- lufus Se tiecit in mortem Claudij Ca faris,

utrum tamen eum Dio hic notet, non facile dixerim.

iEcr

OKI

-r

ANNOTATIONES,

LECTORI S,

l<ttenus qua potui cum fide, tum brevitate, Leflor candide, conieclum (? fententiam meam
de munis Dionis locis reflituendis, aliquando etiamg elbius intelligendis protuli ftnemfy lamfaUu*
nsfaij[em,ni]i recordarer, pollicitum me quandam familiae ac (lemmatis Cajaru delineationem,

W wimfenj i, <& plerofy experiri puto, eam rem non intellegam probe, multas hift orice tenebras
offundere. Ne quid igitur , mearum partium quod effiet , defideraripoffet , en tibi nuncpromiffum
Kpr<efento, Rem per fi copiofam,uamm,ac labyrinthorum nonnihil h abentem, quam potui, m ar*
jtipmm coegi : qua no. facerent ad Dionem prafirtim intelligendum,omifi brevitatis ac per *
mcuitatis caufa. Aut ores ficutus fum in primis Dionem , tum Plutarchum , Velleium P atercu*
um-> Suetonium, Gornehumq Tacitum : quorum uerba fingulis locis 4<lduxijJem , fi commenda'
nos jcribere,non indicem inftituiffcm. Proinde res ita habet.

Caio I ulio Cafari(ei quiprimus optimatibus devictis , Rempublicam in fuam pote flatem re * Genealogi*
degit, Imperatori faftuseft) foror fuit, lulia nomine. Ea nupfit M. Accio Balbo ,quoexconiu , C^farumily-
§° mu Acc^ C.Oftauij uxor, C, Oftauij, ( eius qui a lulio Ccefare adoptatus , C. C a far O
tauianus, acpoflerioribus temporibus Augufius nominatus eft) mater, ac pr at ere a Oftauia. & fidelis de*
nuguftus ( utar enim deinceps illis prafirtim nominibus , quibus potifiimum unaquahbet perfi' feriptio,
lunota fuit ) e Scribonia coniuge filiam fuftulit , luham nomine. Scribonia repudiata, in matrimo
Ml° habuit liuiam Drufillam,T$erij Claudij Neronis coniugem : quam uterum ferentem, aciam
We matrem e Claudio fattam Tiberi] eius , qui Augufli imperium excepit , abduxit , concedente
Hac tertio rnenfc apud Auguftum edidit partu D rufum , qui in Germania rem praela*
ylme 2eP,f 7 ibi 'que morbo abfumptus edi. Ex Augufio nulla proles Liuiafuit. Jam O Bavia
C.Marcello nupfit, ex eo' que filias duas, Marcellarum nomine, filium M.Marcellum
yllt' bl.Marcellum hunc fororis fua filium Augufius generum, in matrimonium ei locata Iu*

*->]uum fecit. Verum is menis admodum decefiit. Marcellarum alteram M. Vipfinius Agrip*
r* forent habuit , & ex ea fuftulit V ip finiam filiam : isq- M. Marcello, ut dixi, definito, luliam
iufifi duxit : quo e coniugio nati fiunt Caius & Lucius C<efares ( nam fiatim adoptavit
fos Augufius ,ficut etiam eorum germanum fratrem Agrippam P ofihumum ) item que filia duaf
Ip & Agrippina. Caius & Lucius C a fi ires immatura m orte erepti fiunt Augufio : Agrippa
jffthumus o b morum peruerfitatem relegatus: ac Augufio recens mortuo, d Tiberio occijus eft,
pterum Oclauia, marito fvovitafunBo , M. Antonio in pacificatione d fratre Augufio nuptum
d^efl: eumq; duarum filiarum patrem effecit, Antomarum maioris ac minoris, feu iunioris no *

Mortuo Agrippa, Tiberius , qui ante Vipfaniam eius filiam coniugio i unitam habuerat , ea
Hfilfcfafta, luliam Augufli filiam, adoptatus d Jocero , duxit ,fufcepto iam e Vipfania filio D rufo,

“Vipfania deinde nupfit A finio Gallo , C. Afinij Pollionis filio ; ex his natus Afinius Gallus ,

JtTjKf. uterinus: quem (ub finem lib.s.Tacitus Saloniu appellat. Porro Drufus, Liuice filius,
hiufir<lter^Hi Germanici nomen meruit, Antoniam minorem, feu iutiiorem (ficenim Sueto <

5 "abet, capite primo, in liita Claudij : & fic P lutarchus in uita Antoni] fentire videtur: quan *
fam apud Tacitum libro quarto legatur: 1 pje (loquitur de CruDomitio Aenobarbo)elefius, cui
cl*0r Antwia, Oclauia genita, in matrimomu daretur, falfo nimirum, pro maior ) matrimonio fibi
plnillf*m habuit, & ex ea fuftulit Germanicum Ccejarcm,Claudiu ( qui Imperator pefiea tem * \

L>rurrl aC Liuillam. De Antonia altera pofl dicemus, ac de Claudij coniugijs. Liuilla

fiusid 1 coniunx fuit pofl mortem Capj Ccefaris , eius quem Agrippa genitum Augu*

ccafc^r^^ ( ^Ulc mm brius mPtafiut ) D rufo edidit Tiberium , qui iuuems a Caligula efl
cusldo& 1 v ; Hanc Liuillam Tacitus libro quarto Liuiam conftanter nominat. Germani <
buit M f^.^iberioyiujfu Augufli, caq- re nepos huius fafius , Agrippinam in matrimonio ha*
pinam n ^ ^ ^ luha filiam, Augufli neptem : ex ea' que reliquit fex liberos: filias tres,Agrip*
tonem’ rJy'*171 ’ Cr Liuillam , quam <& luliam uocan fuperius annotavi . Fj/ios totidem , Ne*

• 9 UruJHni, ac Caium Caligulam, qui pofl Tiberium imperauit, Dehumcmugv/nihilefi -

qued

f )

^ )

:%:j:

quod dicamus . neque enim prolem reliquit ; Neroni nupta fuit lulia , D rufi fi lia , Tiberij neptis .
O* mdrifo mortuo nupfitRubellio Blando equiti : (namNero frater per mfidias Tiberij hoff'

iudicati,mifire perierunt.) interfe&a deinde d M efjdlina Claudij uxore, ficut & lulia Ga- hici
filia. Hac M.Vinicio coniunSia frit, ftuprat^d fratre Caligula, & relegata ficut & fcr& 'W'
pina. Dru filia uxor frit L. Cafiij iureconfulti , fiquidem Suetonium & Tacitum fequmr.nam
Dio M.Lepidum eius maritum dicit. Agrippina autem , harum foror , coniugio copulatafiuitCneo
Domitiofilio LDom/fij & maioris Antonia, nepoti eius Cn.Dcmitij, qui uifiis Bruto ty Capio
aliquandiu mare infeflum claffe fua uiBonhus reddidit , ac tandem [e cum Antonio coniunxit. *
Hanc Agrippina poti coniugia trium uxorum tande Claudius, patruus fane eius, Imperator uxore
duxit , filium que eius e Cneo Domitio, adoptauit : qui Nero Claudius Cafar , Imperator patri ac
uitrico & foc ero fio ( nam filiam fiam Oftauiam,ex Meffalina genitam, Claudius N eroni coho'
cauit ) fuccefiit : atque m eo defecit genus Cafarum. Hoc obiter monendi fint rudiores , m le'
gendis fcriptoribus harum hiftoriarum ,fiepenumero etiam rejpiciendum efje ad adoptionem • ut
cum Germanicus nepos Augufti dicitur, uel Agrippina ( Neronis mater) neptis Tiberij .
quoniam omnino hoc laboris ingratiam fludioforum fufcepimus , typum quoq; fubiungam , mf°
hac qua recenfui ob oculos pofita facilius memoria hareant. In quo typo id curaui , quod ab a ip
negleftum, multum obfcuritatis rei adferre intellexeram, ut totum genus per fuos gradus accK'
rate diftinguerem : ita, utfiuelisduasperfonas aliquas inter fe comparare, fiatim uiderelw j
quot inter fe gradibus difient. Dufius linearum duplicium, coniugia ifimpliciuntfibc'
ros indicat . & numeri coniugijs additi, maiufculi maritorum, mino'
res uxorum indicant ordinem.

Sequitur figura genealogia: Cadarum*

C. Iviivj

Imperator

foror, y

iLOgiUE CUESURVM,

y l i o rs j g^r e d n s-

% ronem , hrews delineatio .

tuus'.

( C O^rluillS1
AcinJc C Cff\
\Ofhtuianus

VAwvsra/

(iJlcUuJ,
i Tfero >

C. cMaV:

cell-us .

J-'iut<C7

2>niJiUcu

>oiud

D rufiis
(sermoni
cus.

Is.Domi '
Iarba?

TtbZfj;
y~$ Lnjje
\ rotor /

L maior.

'JA.JAar,

{ cellus.

feA nb ni ad)
l minor . j

JMarcelh

JViarcclL

' luluC~\
eius mar;hi}\
Lf.Toului. j

'Cn.^Domr
cius Aietio
v barbus. J

CIAVJ3X

Vi* Tmj)C:

'Tacito

Liina~*~>

ructus

Jijimus'

Gallus.

JamtL^br.

)UrfVus-

tyblliur

BlanAttr,

/CAlviN

^ %ICV:

t- pes
V»*for\ >

/ /ijinui?S

' Gallus. J) ru¬
fi uterinus
\Salcmi‘is
^Taeitv^/

<JVL. y

'Vprviciur.

'erutor A

piimm

. -e

A'

$ '•

^VILIELMI XYLANDR1 A VG Y=

altani in ^io annis xiphilini epitomen
e Dionis hiftoria, Annotationes,

LECTORI CANDIDO S.

I Vo demetidm multis in locis translatione huius Bpitomce,nemo debet exiftimare,

| fitftu d me eo con filio, quod in alioru lucubrationes c uriofius inquirere , aut aliena
| laudi detrahere ftatuerim . non enim isfum,qui reprehendendis alijs me oble&arc
| aut uelim,aut debeam : neq; tantumihi d meis rebus efi ocij, ut fuperuacaneis id hu
boribus impendendum habeam. Sed cum librum hunc cum Graco exemplaricon
tulijfem,quod er at mei(ut qui mihi Dionem, quantu poffem,illuflrandumfumpfiffem)officij,ojfen '
djjemq. compluribus in locis aliter d Xiphihno ipfo Dione, quam ab interprete fcriptum ; putaui

j?e cum bona eius uenia idpofje efficere, ut Xiphilini genuina uerba leftores haberent. It aq * ut ca'

Jugaui uerfionem eius, ita hic nonullaloca, equidem de plurimis perpauca, annotare opus habui, qui*
buseuidens fieret, nec curiofe,nec maligne, jed optima fide me hoc negocium traftaffe.Quod omne
lt a accipiendum edi, ut non uoluiffe me de exifiimatione interpretis dimmutionem facere :fed potius
%in quibus opera ipfius potui ffet requiri, candide adtjcere , intelligatur.

folio 427.Qiiafi fulmine conft ernatus.)<£azr<^ tpfyo utut©* in Gr<ecofaibe,non
lufyo7HT&.Vox efiecftqfi J2> £W7H?,d tonitru deducia , ideo aduerbiumfimilitudinis ucartf ad'
ditum. Principatum in repub. affeci ) rlw Trchlr&ctv cey&y nfix. (cftoiwpoftularc
jw aliquid crebro fignificat.Kye/y tLjj 7tv Mt&cw efi, primas in republica gerere partes. Qui
eranc ad alas.) icpovdlXcp (Ati tcc Tr^ii^cerx^mendofe^ro tk : nifi && ite l^cc'

** malis. Sed prior leftio efi Dionis, ideoq; uenor.

4^8. Sed Hyrcanum nihili facit , Ariflobulum inuinculis habet, poftcp.)
judocitf unus edi ex ijs,qui maxime emendationem defiderabat : quia contrarium Xiphilini uerbis
jfufum continebat. Interpres ita habuit : Sed ut Hyrcanum nihili facit , ita Ar iftobu'
lum ucretur .Verum poftquam , 8Cc. In Grceco etiam legitur incommode: ? zyptfti ouL
V$Kc<Mcy d(Py/cQ a oyv ufiulocrus^y efi AQtsvGovtey <AnQt$. abundat. Sed e/lncrou. non edi ue* Sitnet.
puerum ligare, duerbo </ltco,dquo t/ko-pes uinculum deducitur. Aderas autem per a , efi $0'

Porro, in Graeco, to&7K,'tk i<fyoavAvw,itafcribe : TWjnrct.TxcJi 'ufyocr. Sed & hac ,

& totam hanc periodum male extulit interpres :hof mendo, ut opinor, fedu8us. At Dionem le*

Ketitbno efi cb/cura. Ariftobulus captiuus abducitur.) cwfwiyf*' fotofres, Sub*
atUs cft. dixit, quod Romam abdudlus fit Arifiobulus . 1

430. Quadringenta feptuaginta.) Interpres, fexagintafeptem. Caterum nume
ro fidiorum, qui efi 37^0 , denarius deedl,quo minus per 8 diuifus, 470. exhibeat.

431. Ht Hifpajiiam fere omnem.) I herniam interpres, cum fit in Graco quod

e ttomen Hiffanice dfiumine ibero.ltaq^ Dio etiam quodam loco rree opy lfxgcc dixit, pro Hi

imia.lt per Celticam, intellige Germaniam. Populi® fauorem captat.) M yfifiy

non effe idem quod Rempub.adminifirare, ( ut uertit Blancus ) fiatis

432. Memoria: hominum com.femp.8dc0 uwt. firibo JftiqKiot*

ru^Si'^u^° masno momento.) J3gtt^lacu(t«x‘u[,<,,i’,,0’7f<‘efe’l°(uterat,,<er'

trer COtn^tuntur,fed qu<% non ftatim uifloriam alteri parti, & finem bello ad ferunt. ltaq$

*\™‘Wtisfi,on,m amflsis.) Blancus :Ipfe eos conferflpi trucidat, cvxnvsi. .
tis C*A%' ^ftaute*n hftgdfcay amittere, abijeere : quam differentia pofjem fexcen' a7rst
rumTr" locis ‘onfimtre, nifi m te nos id al jj docui ffent. I ta$ male mterprescontranumfen
kd°lm'cim « 'Pf“ kiftona confiet, Crfarifum cladem fiuffe illatam. Mox:Tancp coij.

'•co «mbclloOis <rn 4c7T.mt.W‘m.ljl aut^mMtiSamnprcdio al^Houmcere, /-4.;,^.

U fcd1'1

f 'C

€;

i :

‘i

A"

. A

Jm
% 0"

\ ,r

( s-

'C* ' h*

) -

<

<<s

W

<

) .

<7» IN XIPHILINVM _ I.

• fed totum bellum conficere , &( ut Liuius loquitur) debellare . Ita D io fapeufurpauitfitad^,
434. Cleopatrae imperio fubiedi funt.) Se dediderunt, Interpres. Atquiyj*
JUQhctm efl paflmm>& fic fenfus ipfe docet. Poil: Vindidam.) lf-'Prefi

ipfov* Ea quae in promptu funt.No re fle, Wijt«g*pr<fwww figmficant , eir id quod propter di'
quodfaflum tribuitur alicui, eftq^lavy uocabulum,hoc e/1, e numero eorum , qua in bonam &tnt
tam partem fumuntur . I» md/um hic accipitur , «t apud alios , & in hoc Aefchyli eleganti diflo :
ToHXjJTtcySLHrti ccycw v^nyogs t

TX(ibo$Hs,p£oiLHQ<W,TK7rix&(>xylvttrrQU>

In lpia odaua die.) Erat : Is intra illos odo dies. Sed efl in Graco , ^ («37« 7«
*ti£pct.Aflerifcum adieci , menfis nomen deefl. In fuam potcflatem redegit.)

ci7roiHQeroJnterpres7 Gloriatus efl* quafi uero 7rb<T7rci£ofoxt tantum fimulare figmfcrt&
non fapius Dio ita ufurpari t , «t ego «erti.

455-. Nam eae ultro.) Interpres hacuerbaad Domitium Caluinum incomode retulit , eunt
de Athenis fint accipienda. Sed error Graci libri eum fefellit, ubi eflfalfo
dumfi 7&xrxQi£H<M(ttt$. Nemini ob ufo parcentes*)/*»^ ep&dbyiect.falfo: pro
(Ayvc?, quod impofuitipfum etiam interpreti.

45^.«Satis infamauerit.) Interpres, Magnis laudibus extulerit. In Graco efl ui'
tiofe i<nu)7TH<7i<pro qua uoce e Dione reflituo tsHtef<i)7rH<n,quod infamare fignificat. MaglS
irrideb.) ylxoora * 7r&azL'(pXtcrticcv7-Jlr.Tolle afterifcu,& lege, ut habetDio : ylxurt ^
ffi.7ra)(fixi<rKccv^vt Ltmox:pro<Auix7s,repone<A&7rv7r* f •

437. Bogud.)Bfl-yV«:f male efl in Gr aco, quod fecutus efl Blacus. Corrige, ut fit B oytM*
Sororis nepote.)<xAAcpug.fcribe cccftAQiAfis.qua de re apud Dionem dixi .
a 438. Cindurae laxitatem.) Interpres , Molliciem corporis . male enim legebat
hicoripncT&ypro ffoyccT©^. Poil : Rebus fradis.Ic/emJmprudes.o-^arAQ; in Gr*to>

4 39» Sufpicionem attulit.) \z3u7il A feribe, non xzrco^fOViSvce. Septuag^
quincp denariosOfcifc/l)^^^ Ikksv, uqu addendum e Dione. Poft: LAhsm™
dcc^bcu.pro 7 & pone i&c.

440. P.Seruilius.)PAscn©J Sdjutfat&.fcribe PzbiA^.Dio.

442. Deinde Vibium uenientem.) In Graco etiamendofefuit idvioy, pro o vi&W

44?» Edito feripto eam retru)^#»** yfxyyceJnterpres incomode, tybiflori*^0*1
«enienrer,Literam defixo nomine detraxit* ,

446 .Ionium mare.)Ganium flumen erat hoc loco, fed uitio Graci codicis, ubifiW
lM/toy pro lovioy legebatur : quod patet etiam ex Dione.

447, Inundatione rcpleuitO^TwcAvtft efl hic etiam apud Dionem, & id fenfus ref'
rit, kuAk Aewt Icgifje uidetur Blancus .

449. E orum copiae atc£ fpes contraria erant) mrvmXsvs efl in Graco t f*
fignificat , i Gffo7ns$Hycuu <ptyty/vzs,aquales uinbus.

4?2. Tum quod imperiti uadorum* ) T otushic locus parum apte fuit ante conuerf^
C/«x«» Graco efl 7 t&s yhv ^(r^,miflum ab interprete * His autem «eri ! nsuadamtelli g**

tur,et ea loca, ubi aqua minus ait a, impingere naues fundo, <& fubflderepojfunt.Hac enim funt h*

XH Gracis,quo modo frequenter omnes loquuntur, ut Polybius hb.t. de Romanis , AnnibaH
dio exitum in portu obflruentibus : (AtZvee ToTny, l^vrtx Afayfa, (nwisy

Vergilij locus hus eleganter & uocabulum hoc,& figmficationem i.Aeneid.extuht,fcnbens :

—tresBurusabalto In breuia Syrtes urget, (miferabile uifr)

lllidit'q;uadis,atq; aggere cingit arena.

Idem in lo.Aeneid. — multi feruare recurjus

\ Languentis pelagi, & breuibusfe credere faltu. „

v,:y 4^.J\gitare^ eum cu Sexto occulta colloquia* ) hoc enim eftwMtoy****

referturcuadLipJum * "

y< ' * r

(

&

\

v- ^ ANNOTATIONES, 41t

% xltT /n Italia hon fine cuftodia.) qvXxkhV idq; fecutus e fi Blancus.

1 mm xk ch&j QvhctKHsjd & hifloria requirit, & habet Dio.

c -Sororis fda? filiam .) k<khcpluj eft in Grceco , & Blancus id non re fle fecutus efl.

Cn eM p KckAQuPljjJ ifuitenim Agrippce uxor Mar cella, Octauice filia.

Menref ro^,§aca e repub.) Vfm&y non adRomanos ,fed ad regium &di£latoriu no >

«ksT U ^°n ^1C0 ^10hls nomine.) zxtrt us o tsiuy o FgzmXivc.Si ita fcripfit Xiphili'

> (quod non puto certe)turpitererrauit, Diones confundens. Dio enim no fler longe fuit alius d Diones duo.
delea^t''10^^1 ^ryfoflomi nomen geflit : ut etiam Suidas demonflrat . Itaque o P gx&ivs aut

cttumue ^*in^u^am ludis.) yv nrowHyv^aZvl. Blancus non recte hic , & fepe alias, mer*

te j e<^ °P°rtebat nimirum.) Hic unus efl e numero eorum locps,quos mutafje me no

Wdnecejfario, facile quiuis eruditus intelliget. Multa in CaTarem maledicfta

V t res p o ftulab at, diceret./ic Blancus, falfam leftionem fecutus, qua hic efl uBi
^ &ccPro ufi\rii<A&ct. Sic autem habet Dio,eftq ; h(}QArr{&y uq Zvct zk o&tkVW, olrtre'

^malediftis inceflere . Mox in Graco etiam Elephantina regio, yjapce, dicitur , cum fit apud
tonem ttca w^urbis nomen: idfy re fle efTe,teflantur Geographi.

4<>?. De Vedio uerd Pollione.) oztdlzPuMooi/^.male.fcribenduovtKAzPoTHiloi

4^. Necp tamen uim S.C.) Locks hic fuerat peruerfus , eflc j; in Grceco uitiofe ugj. cuj*
non 70 ^*7fc&W?/cnprw.S/ re& intelligatur,plurimu lucis adfert bonis autoribus, apud quoS
id ^ biciperjficue muenies,Senatufconfultum ab autontate quid differat. Caeteru,

a<-ium eo recidit.) Locus neceflario emendatus.

_46S. Iram domifuae.) dinsicuj-Tvy Kscrte^fly. aurty ad Svyoy re fero, propter uerbu usi
*w<rou. T amen in gratiam r ed.)Confufehcec prius habebant.

474* Nam Germani quantiiper paulatim. ) k*Ao& Germanos, KiaZkLuu Ger>

^ideffe, monuimus ante, fyctyy & a</lw , fignificat non breui teporis fjpacio : fed paulatim ,

Jvfim,^ quafi furtiue. Et ytrcc qvMxkhs , caute fignificat. T otus locus defiderabat emedatione.
r 47*. Vtricp ne fententiam diceret.) y^Ti ouj-ffi&7r&y, Locus deprauatus Blancu
If ^xit-yHc/liTdpou fcribe, cum Dione. ■

478. Quod fi id in Tiberio.) Loews hic totus contra quam efl in Grceco, erat in Latino.

48°. Interdum palam.) cu/Tixfvc.quod non contra, ut habet Blancus fed aperte eft.
cid '8l* ?aeP|,®ad ipecfiacula.) Svoicw.fed Dio habet $Us. Hoc enim illudens
quibus mordere fe atque reprehendere uidebatur.

?>ftd&in Grceco perperam legitur: 'ivccadrcc^A©- tK« -ffiauffctiH , u&t u&o-Kca
yyvHToti. R e fhus apud Dionem efl : foce axjrteyp^h^ aufatf ■>&$ vn v iyu.
tnumh^ f/'HToa' Smilis efl farcafmus Pyrrhi apud Vergilium in z. Aeneidos , qui Pna'

0 trc^antem fibi,0> exemplum patris Achillis obijcientem,occifurus i

•p ‘ referes ergo (inquit) h<ec,&nuncius ibis Pelidce genitori, -

rionbud€nis numniis.) & ^ If^vm . <& fc etiam aP^ Dionem , cum exfupe '

482 ^^JbyHKsvrtiftenbendum. . .

tedigioL p §nam hominum manum.) Pecuniam Blancus. Sed rrvhtevs hic eft, ut in^

4S^ N ^ **fy(a7nuf,id quod hifloria uult.

fed temph, ternP^m quod Augufto.) « pmynonfepulcrumf ut uertit Blancus) efl,

^ i 5^°^ ^eo ^lge[lflu Heroi poneretur ; h

hoc efl , homini in deorum numerum relato ,

adonn^ 0cca^onem5a^ortirsc^) K **€*>¥ 'wrWGp. Eft autem u&Tt'

!quem. P 6/1: MiiTuscR pr^tor qui eum. ) Verba in Graeco deprauaU

Ll x fecutus

A

V'

7* <r

V , t

«74

<0>

w

W-

Y.

- <?-

IN XIPHILINVH' YjJ

ftcutus fuit interpres : qua fi e Dione, ut & multa alia. emendaffet .melius Xiphilino corfulmj^/
Scribi autem debet pro sfccrhynG vrtc rn.sfctTHyc\j -tc\) Ahocvtk rt. & pro }%&&& f.S*
vdrjiix.uzicu; ccfovrcc.&deinde ad ly.adqctendum f . «

490.P11US a carnifice uitntx)7&oJgtcp(lcy> &<ms </l«l*k lege.non 1 r»p*q

^493. AcfenatorfacfluseftjS^c.) yzaccrdluryt «y.x K9^ iZetaiAdberyv . fcribetfov'

497. In littore inftrg^Hs militibus. ) th pvton ^otrccfas efi in Graeco . 0^
fecutus eft Blancus. Atqui fcribendum.eft rrn niavi. Caisium Becillinum. ) ^ ancUSn
hmm.ln Graco eft Bwfatvoy.apud Dionem etiam. Ego B vcMinyfinbcrem: hoc enim e
(momentum Caftia familia. Et Sp.Gaftius.qui propter affeRah regni fufticionem peri jr, (f*
Ciceronis lo- ftoriaeftapud Liuium libro fecundo ab V. C. ) diferteBeallinus d Cicerone inlalio noW » ‘

cns. Nwm Becdlinum (inquit) amici regnum appet entem ,num Sp.Mekum mare debuerunt .

Bccillious . tm £xerat , q^5 4Mffm eft, qui Tarquinium Superbum . gsa Spurium Cafium . Spurium W 1 1

non oderit? , , v M„g

fo».Caterum Meffalma apud fc Mnefterem liabebat)MMMAii***’f "
5«^« icffazr, Blancus (tvHcagx commune nomen putauit , ideofy amatorem uertit . I

cus& amator idem fint: quorum priorGracis e ftpwsiig , t *

503* Qyod cum Claudius audiuidet.) Peruerfus fuit hic totus locus ante. , ~ )f
5-08. Non ergo percudor Neronis feipium iam uita ipoliauit C' ) ov*^rffJ
5N$W« 'Tvvrfooy^cujipy kkt xygiiGxTc.ftvizy fcriberetur melius: eft enim ad Montanum

quod non fen fit Blancus. Hoc autem reffonfo effecit Nero, ut Montanus ftbijpfl manus 4F.
re t. Addam Taciti uerba de libro decimotertio : lulius quidem Montanus fenatorij ordinis .ftf i .
nondum honorem capeftiffet . congreffus forte per tenebras cum principe : quia uim tentante a$l'
ter repulerat.deinde agnitum orauerat.quafi exprobrafjet.mori adaftus edi.

^.Nauigationem tentarepericulofumedeoftendimus.) Blancus :£° '
tra eos magna me tuenda clafie co tendimus, Ar<p neq; in Grcecoeft tale quit f >
neque inhiftoria. .

Taciti locus. ^t6. Tigellinum que Sophronium, &c.) Is apud Tacitum libro decimofefp
Ophonius Tigillinus legitur , mendofe nimirum , pro Scp hornus. Et fortafis hic Xutpavi©' r
lendum . , ,

519. Quanquam Patauij in patria.) Interpres : Quanquam in Potam# P
tria: fecutusjnendam Grccci codicis.ubipro Pcc-raCiw legitur PoratydaPro Quanqt#111
tem.fcribendum docet fenfts. Et quod. Liquet ex his Taciti uerbis.lib.16. Eaq; ojjen/^ln^f.
ttetrabat.quiaidem Thrajea Patauij.unde ortus er at. ludis Cejhcis aTroiano Antenore 1 1

habitu Tragico cecinerat.

521. Nero currum agitans , acus piefius erat.) Plagam accepit, abfurdehiccrtff'
fitum.qvtsiTtfo eft intextu. ( . *

523. Et Sabinae nomen iam gerente Sporo.)^t<7^?lr«^V»j v&Zifif' ,n° 1
Sabina & Sporo.

bixiMiup T2S. Qui fub Nerone ualuerant.) i7h7n^<t<rcxJ/^At\^m^cc(&y nen cLiA ]
tit B lancus)ex obfcuro clarum euadere : fed ualere. effe in aliqua autoritate & noticia. Pinc J
Ariftotelem etiam non uno in loco Sfcu cu ivnTrcxctftscrcu dicuntur. ea opiniones ftueftnten 7
quapra reliquis ualent.ty in aliquo numero habentur.

53?, Nam uentre obcfo.)Hzc enim eftyasfo^nooy.non immenfteguU • Uuti'

^ 537. Ita hi maledicendi libidinem (uam, qua femper laborarunt,^ ^

f de explebant.) Addendum edi his: Etiam utepericulumtemereiubeun

quo uerbum iffi^om^ubouv exprimatur : quod inter emendandum feminantem

. ^ K<~

I

ANNOTATIONES.

Vl ^ 'CUS mirific? hunc locum extulit : Quae cum temere dicerent , eadem petu^
decedebant e uita, inferos explebant* 1« Graco e fi ovru

^ffiWoKivc/luuouu , j(0tt f \ cecriAyacc^ vep hq cc&ftroTt Ckckwq K7rccAhcc7lovoty,c(</lljuJ
y^pogaud-To. cc7rtcfcccijey 5 eji id quidem mori apud Gracos,feduocqbula, cc& 7iZTi CtccrcM,
Mcjlgnipcationem non admittunt, ne dicam fenjiim ab ea abhorrerefPorrd autem LctKM$oc7rctK kkkSs.
>e? habere, laborare ♦ ut apud P olybium : cu/xSctj>f>.H<rc<A/ T<rt? «cP« ot Tecdeui, hcd' Tl,[t *

P i7rx7^Ki}ovT(ilrXt in Apologo de cauda,draconcmjtot:um ducere uolente,apud

K trchum initio Agidisicwrbp rrt (i ukus ccTrzcTiKxtf&y^olct yrt^oySd/lw. utor enim exem
Pwfimm juccurrunt. &<Alw autem, & «cP[uj ( quod inf eri jignificat) diuerfa ftgnifica'
puni jciunt. Et i/x<po§G<8vx>fignificat feipfum explere, d cibo & potu fumpta metaphora hoc
°C0 * lc^us enim,\(xcpo(>&&vu U^viy,amv, &c,

./ n V eipalianus uidens Imperatorem.) P eruerfa hac fuere antea . Ma>

J f v°2eum feliciorem quam uirtuofiorefuifle.) ori ^brv^tct

cmi- vpQHoxcro* qua incommode erant reddita.

Dum fn fe coitJ)pwji$a¥ efi,non uicinum effe,fed coire in fe . Hinc amiifams ftgu
n*pud Grammaticos .

WPoftremo puer ille, qui ante daemonem repr£fentauerat,&c.oblatus
^ vK^TtA^ rQ ttus \k&v<&‘ 7° Acuycvtoy. Eadem eft locutio, qua fuprd $23. & ree ths Xoc'
lvy ^ s^(jv : quod fefellit interpretem. Caterum,in Graco poft > deeft di*

aut

Etfi nepos eius erat.) Hic locus peruerfus efh quem quia inter emendandum non <t'
fduerti,nunc tamen fcias ita legendum : Etfi propinquu fuum, quiqj Flauiam Do*

1 Domitiani confanguineam, uxorem habebat,morce,&c.

Et a Domitiano ad terram.) Peruerfa hac erant mirum in modum,

?49. Seras philosophus.) Merula, qui hac ante up-t erat, Suras legit.

JJ2* Sed Decebalus Longino.) Locus ante contrario fenfu editus . Quod forte
nactus erat.) <pcy>ix(it®v Blancus : Cuius ei magna copia erat.

$SS, Quod 11 is halitus.)H/c locus eft eorum e numero, quos emendare opus habui ;
fys. Aelio Adrimo.)Scribe cum Xiphilino,Pt Aelio. Adrianot
S60. Claudianopolim,) Scribe Claudiopohm. KK<xjj<Atw7roKiy,

$ti- Cuniculis muniebant, & moenibus.) Pro cuniculis , inepte erat pabulis, neq; eft
clirdemonftrem, yzzwo/xovs effe cuniculos.

^4‘ Praeterea ferunt didudo montis.) Hic locus pe fime habebat ante, quodintelli*

- &nt ftatim, qui conferent.

t> , Idqj etfi propterea uifus eft dicere.)Et hac contrario, aut nullo uerius fenfu an*

fantur. In Graco quoq ; non fatis conflant . cwctAyjJftccAct quidem legendum, vtpyv.
hte^1 ^am ea tum accIc^lt rerum.) LentutwpMtoy in Graco eft,uoxfuffe£la mendi .
f rPr« rdiqi^ non exprefit.

^rdianum.) Mox C ordianum dicit, alterutrum falfo.
prol ° ^ertlnax auteni Afer erat natione. ) Et hoc mendum hic emendabo , quod ante
yjemte>n ftfelUt tlwAh PtyTlwtxf a i€vs Voi*7thiccs. Pro A iCvs , feribe Ab

«nf p^f rQ Afer,Li?ur. Alfa enim Pompeia, urbs eft Liguriajefte Plinio lib.3.cap.$.Et Heredia'

58* Tv em dferte Italum nominat.

9t j0J‘ ^ebantffi Iuliano.) Atyov7&y ori t t iGvhtcwk,&c. Ita feribe , fayovrby ^

S7t 'Zvtorrtcr.hA-ri ouL <r0 7 rixrTifas ; Non equidem feruilibus

oTiuim' Sub lug^m feruitutis mifsi, uertit Blancus ; : neque animaduertit particula cv*
fitmediu^^1^ non mo^ non^ rc<M«tur ei dm W> I dem dcnxfrfUoipafiue uertit, cum
m&4ciiuefiomficet> ,1

J*J U 1 Inhisf

7

‘1

‘A

A

is XIPHII? ANSOT,

59p,Inhisfeptem turres a portis Thradjs.) Totum hunc locum longe elegMifi'
mm7 itaperuerfum inueni,ut non potuerim non denuo uertere. //

S94> Cuius cxdis caufam lmputauit militibus,) kcu rsv-nv *ny qetoy .
dum qovoyjion epo^ay: qucefalft uox interpretem decepit ;

602, CriminanTolebatincontinentes,) x&tfwfaSp&PidigtMQSWwW*0*
tpgovovtny fcribe, &pro x crete 7rA&sou3ocrcu thA&scu. reliqua male erant uerfa. Neqi etumy^v
epcufuntccedesftdaccufationes.&iTrtftAflay 7 non edi incidere in accufationem,fed
perfequi iudicio crimen .

6iu Opportune teuidimus.) efyy^m,Diu tenon uidimus .

6iz. Sed multo plures equitum.) Blancus bcec male ad Macrinum retulit . A cc&

lerauit ei mortem cancer.) d bafKiv&.noneftpropriumnomen.

617 . Ad regionem Chalcedonenfium, ) 7 7 « KcttyiiJbvict . legendum
KcthKHcfhvU : eftenim Chalcedo Byzantio propinqua7Cartbagine remoti jsima,

619, Iuppiter e multis,) Verfus funt Iliadis libro undecimo *

A motationum in Xiphilinum finis ♦

zexvm et V ezt ORUM /V T>10 -

%. N I S £ r X I P H I L I N / H/STO^f^i

^ ,, Memorabilium index .

A Ceronia, Polit -

Achillas pr^fedus exercitus ALegy
P uci, Pompeium necat. 115 contra

® arein ^ellum mouet.125 eius obi
tus • ,

Aciluis.Manius.M‘.

Acropol^ubrKioT?of*Hd PerIc 54*7
AftefxT bsI°eri£e »8

A?eaN^roneamata 507

acuhUm58Ceiusfitus 2<>2.inde

AdananT?? °blitis 54^-575
adnr.^- . s Cilicum 213

Pensius 506

adnPtI°-nislex W

Adra tvr"*1 norrien mutant 347

AdraftecuCietPaRbelIiBel8jCi 57

aj • Cu^a Britannis dea 514

jUsn.Ps ^ Imperator. 557 Natales e-
diS:!^; eius 0pera.558.5d1 Inferen
? mere di&is uirtus. 556 dilciplina

Afc"an'S ibid.

ni pietas. 560 artes quibus utere-
Ad £ ibid. _ („,

a , , Hu$ cur pontem Traiani deiecerit
I,,anus Chtiftianis fauit.5d4 primus
Scarum barbam aluit. 553 mors e-

Ad1*8 . 5^3

^ ,riamuenationes, urbs 560

rumctorepiiIfus Caefar 13*

in &?c' a Cicfare ui&i 5 8 %

a^^eros lex Seneri do2

^dijEcroParcit Auguftus 326

baCs prius quam Quaeftores coftitue*

«diS . 5?

Jes c°ftit«ti, quorum duo Cerea

AJdiljfj * *48

i^dil; 'Incetadiorumcurainiun&a 315
318 S CUrubs plebeio Aidili fuccedit.

iEdil^6^^ Porte ex Qpaeftonjs 346
tus m CUrubu comitijs tumultus or-

%yptiortribucariaP-R-fic 275>

iEgyptio^^tronumrebeUi0 566

api,d%VDdn1Umina r J2 6

cit. ®^ptl0s reges frater fororem du-

ibid.

JEgyptiorum cotra Caefare feditio ibid,
i^gyptia facra Romae prohibita 32»
Allia Capitolina urbs 561

Allia Catula laltat 51»

Allianus,Cafperius.

Alelius,L.

Aliius, P.

Allius.Q^

Aliius Seianus,L.

Ai li; Saturnini interitus 378

/£lius, Sex.

Atii; Valeri; Largi iii Arabiam Felice ex*
peditio 317

Ali i x, Aurelius.

AlmilianusXamia.

ALmilianus Nigri legatus 587

Almilius, Laetus. 577

ALmiliuSjiiideM.

ALmil. Paulus, L.

Almilius Re&us Algyptu expilans, a Ti¬
berio notatur 372

Aenobarbus, Domitius.

Atqualitatis in repub.laus 287

aequitatis aliquando, non iuris habenda
ratio

aequanimitas Luculli 13

aerarium Caefaris aliud.aliud Reipub. 3«
aerari; militaris initiu,eiusqjadminillra~
tio 34.6

aerari; procuratio ad Aldiles & Praetorios
delata 147

ALfar, Deu lingua Hetrufca fignificat. 360
Alfculapi; lucus 275

/Eferninus,M. Marcellus
ALthiopum in ALgyptum irruptio 321
iEtoliCaefarianos iuuant lop

Afer, Domitius.

Afranius, uide Lucius
Afranius P.

Africa uetus&noua . _ 134

Africa in duas praefe&uras diuila 401
Africa ut inpoteftate Selli;,Phangcnis,
iterumqi Seftij, &. Lepidi tandem ue-
nerit 227.inde ^

Africa O&auiani Caefaris fit 246

Africanus, Fabius.

Agarenorumdefedio 556

Agricola, Caecilius. # ,

Agricola lulius in Britannia fuic 70
L1 4 Agrippa

I N D

Agrippa, Afinius.

Agrippa, Eluius.

Agtippa frater Berenices 539

Agrippa Haterius

Agrippa Herodis nepos . 35*4.

Agrippam Palaeftinum Claudius hono¬
rat ^ ^ 4°9

Agrippae filius Agrippa Pofthumus 332
uirilem togam fumit.345 eius moru
improbitasjiitqjrelegatus fuerit 349
i uffu Tiberi; necatur 766.-2,69

Agrippa rex, Cai; crudelitatis praeceptor
402

Agrippa, Vibulenus.

Agrippa, Viplani us Marcus.

Agrippina Germanici uxor. 370 eius in¬
teritus 388

Agrippina Caij foror, ab eo & M. Lepido
ftuprata perit 402

Agrippina afratre Caio relegata, red uda
, a Claudio 407

Agrippina Germanici F. Claudio nubit.
418 auariciaeius,&fpotetia.ib. Clau¬
dium ueneno necat 419

Agrippinae Neronis matris dittum infa-
num 50 6

Agrippina a filio Nerone occifa 509
Aiacem de Scauro facit Tiberius 3 89
Alabanda 229

Albani populi.17.19 a Canidio Craffo ui
fti 250

Albinus D. Bruti cognomentum 152
Albini prcefetti Britanniae res geftx con¬
tra Iuli anum 584

Albinus Lupum uincit. 592 uiftus a Se-
uero,uitafefpoliat 593

Albis fl. 33 6

Alchaudonius t

Alchaudonij Arabis fides lubrica 80
Alchaudonius Arabs BafTum adiuuat.2t2
Alexia a Caefare oblidetur 86

Alexader Antoni; Se Cleopatrf filius.252
Iotapeeidelpondetur 257

Alexander Commagenus necatur 249
Alexander Iamblichi frater in triumpho
ducitur & necatur 272

Alexander Iulius

Alexandri ftatua Gadibus uifa Csefar ge¬
muit * 34

Alexandri Magni corpus uidit Oftauia-
nus 279

Alexandri Magni thorax 3 99

Alexandri monumentum Scuexus occlu
dic 594

E X.

Alexader Mamseae filius, ante Balsianus,,
adoptatur ab Heliogabalo. 6\J Wj
ratorfit #

Alexandrinorum ingenia
Alexandrinis quando permimirn Senato
ribus effe . W

Alexandrinis cur pepercerit Cxfar
2 79

Alexandrini Vefpafiano infenfi. 5V
di caces, a Caracalla mifere afflifti» 609
Alexandrinus annus
Alfenus, P.

Alienus Vitelli; dux & Conful
Alienus in Velpafianum coniurat. 519
Alifofl. ^ &

Allobroges fuba&i

Alma mons 3+

Alpes maritima 33^

Alpes Tridentinae 3* .

Amanus mons,& eius portae ^ 23>

Ambiorigis Eburonis perfidia in
nos ' '

Ambiorix Trcuiris defettionis autor,?

iusq^fuga J

Ambitus lex 3"®

Ambracius finus

Ambronestdi& ,.

Amicitix ut uulgo parentur.30.43,
bus rebus in inimicitias c6uertafltU »

Amifus a Pharnace capta, direpta,
buscaefis *g

Amifenis libertas donata a Cxfare

amor uerus in quo fit
amphitheatrum
amphiteatrum Statili; Tauri
Amyntas Deiotari dux, a Bruto
219

io*

28?

defidc

Amyntas Galatix &c. regulus fit $
Antoni; contra Caefarem 1'ocius 2

uenia eum Caelar prolequitur ■,
Amyntae mors ^

Anafl.&; eius mirum .

Anderi; ad Salonas caftri expugnat!°'^
Anicetus caedis Agrippinae admini

animo nifi bene fit, corporis b°n3n^
profunt \

animi & corporis bona , & collati0 •
tnufq; **%

Anneus Cornutus uirdoftus
Anneus, Seneca.

Anneus, Verus. !,jefH

Annius Vinicianus Claudio Pcrn^tf jr?

s

N D

411.412

74

140

237

82
235

^ftruit,&; perit
A»^i«s exui

«nni emendatio, Claris
annulrgeftandihonor

"Otigonia

Antigonus Palsftins.rcx
“ttgonus rex Iudreorum fupplicio affi-
wur ab Antonio

1 1US ^omero prolatus ab Adria
Antinoeaurbs

Anrin°v Charu,Adri*no ibid.

oc Ja 82 Dolobellserefiftit.212

aSr— «■ «t

fete?-

Ant' |USLommagen3srex 1

ciius Commagenus cum Antonio

P^ilcitur.2^p Romae capite ple&itur

Anti°ch° Comagene reddita 394.409
A 4o^hUSreXC^ crudelltatis magifter

AntiftiuSjc.

Al?^'lLabeonis cotra Auguftum faftu

C ailn\ S**

°Hia Caligulae auia, Augufta dicitur
39 eius in hliam Uuilla.feueritas.384
n^°ninus Carac3lla,Scueri filius, Piau-
ducit. 596 eius petulantia.598
Antonini Caracallf ncquicia.tfoi impie
^sin patrem, ibid. fit Imperator. 603

E X.

Aper magnusi

Apicatae Seiani U3§pris mors 584

Apicius,Gabius.

Apis a Caefare O£tauiano conteptus 279
ciTroncXonuCJuffts liber Senecae 420

Apollo Adius 272

Apollinis templum 304

Apollinares ludi fadli ab Aldilibus Curu¬
libus 147

Apollodorus architeftus 558

Apollonia urbs & eius defcriptio 107
Apollonius ALgypti9 Caio pernicie prae¬
dicit 405

Apollonius Tyaneus mortem Domitia¬
ni abiens uidet.548 honoratus a Ca¬
racalla do8

Apollophanis cu Caefare O&auiano nau

machia

Apollophanes Caefarifededic
Aponius,Q^

Apophthegma,quaeredi<ftum
Appia uia

Appius Claudius Conful

fratrem 8c alios necat

ibid.

Akxandri ftudiofifsimus . 605 ibid.^Apuleius,

237

245

88
73

Appius Claudius, P.Claudi; frater, Prae¬
tor 59

Appius Claudius Cenfor 92

Appius Claudius Pulcher,Co£ 235

Appius, C,

Apronianus Dionis pater 557

Apronianus damnatur 599

Apronius, L.

Apfus fluuius io§

Apudius,Pacuuius.

Jms uitia,beliu contra Germanos. 607
^ '»do ib. inde unde Caracallus di&us
A . Occiditur.6to Tarans di&us.dii
Ant°mnUSjM-

]^lUus Pius fit Imperator. 564 eius
Ani-,w ibid.

Anr !nus Chriftianis fauit ibid.

Anton,lnUS5AllreIius*
Aaton;USPor?il:ianorebelIaC 54-6

Antoniu! ^ufa Auguftum fanat 317
tQ\\: Pnmus ab exercitu contra Vi-

Antoni^p^erator^«s , 53*

Antyllus a, Us . 535

det 2 1 ' lt0n,jF.ei Csefar filia defpon

Apelles in m 211 (cl° M

rnaga° apud Caligulam pre-

M.

Apuleius,Sex.
aquae luliae Romam du&ae
Aqualulia Capuae
Aquila Maecenatis libertus
Aquae marin^ufusinfiammareflingi
da %

aquae Sabinae, quae & Cutiliae

aqua uirginea, quae &Iulia
aquila e rogo Augufti euolauit
aquila e rogo Caelaris euolans
Aquila, M.

Aquila, Pontius,
aquila Romanorum quid
Aquilia Seuera Auito nubit
Aquili; Flori, patris & fili; interitus
Aquilius, P.

Aquitani a P.CraiTo uifti 3 1

ara a Caefarepofita in Pyrenaeo
ara Augufti Lugduni
ara Caelari a plebe pofita

Arabes

#

7.

.? ’
4? U-

■o ' f

I N D

Arabes naues Cleopatra comburut. 274,
Arabia felix 317

Arabia Petraea a Rom. capta 553

Arabio Afric? regulus, eius interitus. 228
Aradis Sardiniae urbs 231

Aradus 212

Aradi; rebellionem contra Antonium fa
ciunt.22p.235; expugnantur 24?
Arbela 555

Archelaus a Gabinio captus dimittitur,
Berenices confors regni fit>perit 72
Archelaus Cappadociae fit dominus 252
Archelaus ueniam a Caelare inuenit 272
Archelai dominatio 323

Archelaus Cappadociae rex Roma in ius
uocaturaTiberio.375; moritur 376
architetti cuiufda folertia in aedificio nu¬
tante reftituendo 378

Arduba Dalmatiae arx a Germanico capi
tur 3 56

Aretas Arabiae rex a Pomp.ui&us 23
Areus philofophus 279.301

Argentocoxus 6oz

Ariarathes Cappadox 252

Ariobarzani Ctefar Armeniae partem do¬
nat ta8

Ariobarzanes auxilium Bruto & Cafsio
negat,&; caeditur 214

Ariouift us Germanorum rex focius Ro¬
manorum dittus 50 praelio a Calare
uictus fugit 55;

Ariftidis exilium 47

Ari Ilio 5;

Ariftobulus a Pompeio capitur 23
Ariftobulus profugus Roma, a Gabinio
compraehenditur 72

Ariftobulum Caefar dimittit too

Ariftobulus regno Iudaeae a Parthis pr^fi
citur 229

Ariftotelicis Caracalla|nfenfus 605
Armeniae regis in Romanos perfidia 250
Armenia Romanis reddita 34»

Armeniae regnu Mithridati tribuitur.390
Arminius dux Germanorum contra Va¬
rum _ 357

Armorum uis 20

Armodij & Ariftogitonis ftatuis» Bruti
&Cafsijappofitae 209

Arnuphis magus fiub.M. Antonino 566
Arriaeuirtus,& fides in maritum 412
Arrianusj Flauius.

Arruntius, L.

Arfacis Parthi auxiliu Mithridates & Ro
mani petunt 1

EX. ' .

Arfaces3undeArfacidas
Arfaces Artabani F. 09

Arfin o e Cleopatrae forot ^ ,25

Artabanus rex Parthiae Armenia 8c Cap*
padociaminuadit

Artabanus Macrinum ad turpem pacem
emendam adigit

Artabazi Armenii n teri tus 4 323

Artabazes Tigranis filius, Armenias re*
79 Idem Artauafdus alias.
Artauafdes uel Artabazus rex MediSj^
alius Armeniae 25®

Artauafdes rex Armeniae doIoabAnto-
nio captus 25>

Artauafdes Mediae rex a Parthis uiftus
pitur

Artauafdae Armeniae regis caput Cle°Pa
tra Medo mittit
ArtacijaM.Craflofubadti
Artaxata 1

Artaxata i nftaurantur 53

Artaxerxis Perfae res geftae
Artaxes rex Armeniae conftituitur
Artemioludaeorumdux 55

Arremifium

Articulei; Peti in patrem pietas 32?
Artoces Iberorum rex 1

Aruerni bellum mouent **

ArulenuSjRufticus. # ^

Alander contra Pharnacem infurgh;
eum interficit

Afandri mors 33a

Afclepiadotus, Cafsius.

An>je benefacit Augiiftufr 33

AfiaticuSjValerius.

Afidius,Q.

Afinius,C.

Afinius Gallus a Tiberio repudiata#1»*^
xorem habuit. 369 eiufdemin^. *
rium libertas.ibid. captiuitas m***
ma.380 mors 35'

Afinius, M.

Afper, Sulpicius.

Alphalti lacus $5|

AfprenasGermaniaepraefeftus 35
Afprenas, Nonius.

AlTeflores in prouinciis f.

A (Tyrius 6'\

Aftrologi Romapulfii
Aftrologis lex data 35?

Aftrologi ple&untur > 1-

Aftrologia Tiberius in perniciem h0122
nem abufus

Aftrologi irrifi a Vitellio. 528 Uy c P u]C

I N D

53*

z81.315.3j7

572

n UIltUr ^ e0^em

* Jumim rebellio
Albis Quintilii
Afyllius;L.

»fyIum . 20 9

tamj Secundi uotupro falute Caii 25^4,

a kUS Fapit0 ^ber*° adulatur 375
Athambilus

Athenae a Fufio captae, Celarisq; ueniam
^ dantis diftum * «8.

enis ftipendia do&oribus a M.Philo-
A.^conftituta 570

taR' obliuione iniuriarum aboli
> Kempub. in integrum reftituerunt
*> Bruto & Cafsio ftatuas ponunt
Mineruam Antonio Baccho de-
^pondent.234, ab Augufto multantur

Athenodorus Philofophus, quo ufus eft
^UrOaauianus.aot eius in Aueu»

A,ls1,l'“ 5«

j5"“Maspub. J‘7

Atius, mc,

AtMtinnS^ef0p0Mmi£E obfldcntur 5?3

Atr.Jo ’ • pron-

atrodieQCaUnTraSoed,a, , 389

Cenatus Romae habetur »72

ccegua urbs Hifpaniae, ut in Caefaris po
^eftatem uenerit »4.2

c!a ( feu Accia ) Oftaui; mater.idd mo
rRur,&; publice fepelitur 208

planus 557

jfisssr- *

^^s.uideP.

AuemU^s£farecl,Ptum ®+

£rus bJlrocnus Craffufimulataanii-

Au^rusnrraiciemabclucit 80

c*Ua U roenorum rex captus a Cara-

^ut’s quomodo caperetur.26
^®fari oa.Confuli creato fa-
Puj>h, Br«to finiftrum ante ultima
auguria m°blatum 2t9

‘13

tuguftaPr^ . 32!>

AllS«ftaliaS V-W6

323

EX. €

AuguftaliaexS.C.fafta 334

Auguftus,C.O£tauius.

Auguftus menfis
Augufti nomen
Auitus,Pfeudantoninus'

A.Fuluius Catilinae focius a patre caedi¬
tur zp

A. Gabini; Tribuni plebis de bello pirati
*co fententia 7.8

A. Gabinius Conful.41 reliqua in Gabi
nio

A. Hirtius Conful 1 72

A.LiciniusNeruaSyllanus CoF 348
APlautiusTribunuspleb. 6x

A. Vitellius Germaniae praefettus, a Gal¬
ba deficit*528 bellu eius contra Otho
nem. 530 fit Imperator, eiusqueuitia
531 bellum contra Vefpafianu. 533 a-
milio imperio caeditur 535

aurea pecus 395

aureae compedes quid 417

Aurelius ALlix 615

Aurelius Zoticus • 617

Aurelius Antoninus adoptatur ab Adria
110.563 & adoptat fibi Commodii ac
M. Antoninum Verum ibid.

Aurelius Eubulus 6j8

Aurelius, L.

aureus quanti precij 341,

aurigarum duo genera a Domitiano addi
ta 54.4

auris perforata 6\z

aurum in os Crafsi a Parthis infufum 82
c“SS2Su £;£>**«* de Aufpicijs 41

aufpicialoco publico capienda 107
autoritas Senatus quid a Senatus conful

512

337

57

512

23p.indc

to differat
Axona fluuius

B

13 Acchae fabula
Bacilus,L.

Baiarum fitus, & natura

Balbus,Cornelius.

Balbus Talius.

Balbus, Nonius.

Baleares infulae
balneum Laconicum
balneumNeronis Alexandriae
Bambalio

barbam quis Imperatoru primus nutrier

BarbatuSjMeffala.
Barporas
Balaeus, Rufus.

Bafsianum

I N D

Bafsianu adoptat Heliogabalus, & Ale¬
xandrum nominat
BalTus, Caecilius.

Baflus,L.

BalTus, Pomponius.

Bafternae
Bataui equites
Batauorum infula
Bathyllus hiitrio
Batna

BatoBreucorumdux.348 interit 350
Bato Dyfidiatus Dalmatarum dux 548
Bato fuos deferit. 355 fe Scfuos Tiberio

dedit 356

Bato gladiator 605

Batrachis 397

Bauli 3pp

BeciHinus,Cafsius.

Belgae qui, Scuta Caelare ui&i 57

Belgarum bellum in Romanos 8 6

Bellonae fanum corruit tat

nicum & Dalmaticum Caefaris 0£U' {
uiani.253.255 Parthicu Crafsi.77
thicum duce Labie1.10.22p Parthicum
duce Vcntidio.248 Parthicum &Mc
dicum Antoni; .250 Armenium. 25$
Parthicum contra VoIog^fumL. Vert
565 Parthicum Seueri-5P3 Peruto
222 contra Pharnace Caefaris.127
raticum Pompeij.5 Thracicum 334
helli indicendi ritus 57°

Belus Iupiter
beneficia a malis non grata
beneficentiae ratio . ^

beiieficioru facilius quam iniuriaru obh"
iiifcunturhomines *9i

Beneficentiae templum 57*

Berenice Ptolemaei hlia, regina M$y?V‘
60 a patre caela

Berenice aTito amata 53 M4°

Bericus Britannus > 4*3

Belsi a Bruto uidi.2« a Romanis

617

40.283

346.560

- n*

3*7

554

BELLA.

Bellum Ott.CcelarisiEgyptiacum 274.
inde Africii Caefaris. 131 Scinde. A-
Iatiorum.56t Alexandrinum.124 Al
lobrogicum.32 Pomptini.Britannicu.
20 Britannicu fub Claudio.4J4 Bri¬
tannicum Commodi 573

bellum ciuilc inter Caelare Sc Pompeiu.
P4.& deinceps, ciuile contra M. An¬
tonium, quod Mutinenfe dicitur. 170.
1p3.Sc lequentib. ciuile Bruti Sc Caf-
fi;.2op.Scfequcntibus. ciuile Caelaris
O&auiani contra L. Antonium Sc F11I
uiam.222 deinceps. idPerufinum di¬
citur. ciuile inter Caelare ScSex.Pom
peium. ij6 ac deinceps, ciuile inter
Antonium Sc Caelare Ott.257 Sc dein
ceps. ciuile Othonis ScViteIii;.53o ci
uile Vitelli; & Velpafiani.534 ciuile co
tra Iuliahu. 584 Seueri contra Nigru.
587 ciuile Seueri 8c Albini. 5^)t ciuile
contra Macrinum 613

bellum Creti cu Mctelli.y Dacicum, con
tra Baftarnas, Sc Thraces. 283 Dacicu
fub Domitiano. 544 Dacicum Traia
* ni. 550 Dalmaticum Sc Pannonium
Tiberij.348 Gallicum Iulij Caef. 67.

, 83. Scinde. Germanicu Iulij Caef.50.
£p Germanicu Tiberi; Sc Drufi .328
'Hirritum. 4p Hifpanienfe C te fa¬
ris Iuli/. 141 contra Marcomannos Sc
lazygas, Sc Germanos.565 Mutinen-
fc contra M.Antonium.inde Panno-

io9

rcbejJant

bi bli o th eca Al exan drina conflagrat .
bibliothecae O&auianae ^

Bibulus,M.

Bicilis Dacus
bifTones, animal
Bithynia Cafsio mandata
Bithynicus, Pompeius,
bituminis lacus
Bituriges
BlafiojHeluius.

Blaefus,Iunius. ^

* -''/uncatur- '*7>' .

luos auxilio Pompeio Jr.mittit ^

Bocchus Bogudisrcgnum occupat
moritur

Bodunni 4*4

Bcebius Marcellinus
Bceotus, Sextus. y

Bogud rex a Caefare uocatur.io/
Mauritaniae, Caefaris ccmmihto *4
Bogud regnu iuum amittit, & ad An^
nium abit. 236 eius mors .

bona aut mala quae {intuere ^

bonorum direptio profcriptionefcC
2°7 .

Bononia 7 ^

Bononiae colonia \0

Boryfthenes equus Adriani ’.0

Breuci Pannoniae gens 34 '3

Brigantiumurbs «5

Briran ia,8c Caefaris in eatranfiti*1,‘,7 '
Britanniam Claudiusfubegic . JJlu

N D
541

J magna clade afficiut

Britannia infula cognita
: itanni Romanos magi

Bdtannorum res bellicae cum Romano¬
rum comparantur 513

"ntannomditiifi0,more«,uita,'8ec. 600

nnicus Claudio natus 4 u

itannici cognomen unde 414

tuslmCUS Claudi^ Ft 5od• eiuS inted'

Brutus, D.

Brutus, M.

Bucoli

iii

3*5

340.368

547

E X.

nes

C.Antiftius Aftures uincit
C.Antiftius Veter Conful
C.Antiftius Conful
C. Antonius Cof 22 Tribunos plebis ia
malis legib.ferendis iuuat.26 coriiu-
rationis Catilinaria focius.29 bellu ei
contra coiuratos a Senatu madatur. 30
Imperator ui&o Catilina diftus.16 in
iudicio a Cicerone defenfus 40
C. Antonius M.frater, a Pompei; clafle ca
ptus.106 Praetor Macedonia ftbi uen
dicat.169 in Bruti poteftate uenit.209

Bulas famofus latro. 599 idemPhilix C. Appi; Silani interitus 4«

unduicse Britanne fortitudo, Seres ge- C. Aiinius Pollio, Caefaris in Baetica prae
ltse512«inde — _ - / raAnc nf alinc.-jKR F-

516

55*
506

g -pertasSc obitus 516

y. antIi ^efcriptio.588. & ut captum.

Burri

gl^ru.^er°nis adminifter

"Urrilibej

5?o

CAd . c

cad aUerillQ)rcere quib.religiofum. 332

gi

^*cjWcn.

0Sc!|us, Marcus.

c'c!!Us>Q.-

J;*alins Rufiniis

JfanaCof.

$cbia Seuerus rem gerit bello Dalmati
^P!as Oftaui; cognomen 1 66

fe<ftus.t7o Conful.225 alius. 368 E-
pidaurios fubigit 235

C.Afinius Gallus Cof 338

C.Atius Capito Tribunus plebis Pomp.
& Crafto Cofs. repugnat.65 eu profi-
cifcente in bellu inhibere conatur. 67
C. Caecilius Rufus Cof. 375

CAIVS CALIGVLA, Caefaris Ger
tnanici filius* deinde Imperator, cur
ficdi<ftus.37o a Tiberio ornatus ho-
norib. 382 cur a Tiberio] ad Imperiu
eueaus.388 eius nupti^Sp Tiberi;
mortem accelerat. 390 fuccedit Tibe-
rio. eius prodigalitas, liberalitas, libi
dines , item pietas & impietas in fuos
39. & deinceps, primus Confulatus*
& aetas.393 fecundus Confulat^pd
tertius. 403 ludicris mancipatus. 393
_ inde

1 vr. : vf' Caio editae caedes. 394 & crudelitas e-

2u.inde

54.^

412

:Pl0jFannius.

^far.uidg C.Iulius Caefar
Catfar r

r^rarPmSenus in Nerone defecit Kii
rrar!enbs Mauritania 4,09

2an° Cleopatrae filius rexiEgyptifit
^riojPtolemaeus etiam dittus, &rex

c^rgum .

Ccefa?t° .U-*u.^em togam fumit

,5 tlonis interitus

*55

274

279

sssat-»

CaiusAg^8 W

tiroci^-iPP? ex lulia nafcitur.322 eius
ittteritug^ morumimprobitas.34o

E.Antifl-i; „ 34*

f c°ntra Baffum in Syria attio-

ius. inde. 3 97-199 coniugia eius.394.

395 aliquot laudadafatta.395 facino
ra.ibid. qua ratione pecunias paraue
rit.397 eius in pote, quo mareadBau
los iunxerat,ouatio &; arrogantia.599
eloquentiae palmam affeftat.400 in
Galliam pecunia caufa profe&us. 4ot
Miloniani Caeloniam ducit.402 An¬
toni; quam Augufti gen9 mauult.400
Imperatoriam iupelle&ilem in Gallia
diuendit, eius copiae in Gallia.401 ia
Britannia profettio, & conchyliorum
uenatio ridicula. 403 faftus &fuper- *L
bia.403.inde. auaricia. 40, 1 fulmina 1
et deos lpernit.405 lupaiyriaeius.ibv> ]
Heros, deus, Iupiter, cu t(nn a coit,
jn omnes deos tranfit . 4d4^'jgni
cognome Pompeio adimit. 408 cum
A Mm uxore f)

I N D

uxore & (ilia necatur 405

per Caij nomen non mr.-jtur 407

Cai/ numifma conflatum 414

Caius Calpurnius ALdilis 318

C. Calpurnius Pilo a Caio Caligula fpon.

fal'poliatur& relegatur 395

C.Caluifius Sabinus Cof.232 CoCl I.335
C. Caninius Conful paucarum horarum
14 6

C. Carboni honores ob accufatu Cottam
habiti, reus pecuniae ob iudicandu ac¬
ceptae _ »3

C. Carinas de Morinis &Sueuis trium¬
phat 282

C. Cafca Tribunus plebis tabula propoli
ta,fe non elle confcium caedis Caelaris
notum facit 165

C-Calsius Longinus Quaeftor, bello Par
thicb fiiperftites milites fer u at. 81 &■
rem bene gerit cotra Parthos.8jz clal-
lem Calari dedit.ttd Catoni primum,
dein Caefari uenia impetrata le adiun-
git.118 Bruti in Caefaris caede focius,
& eius fororis maritus, Praetor.i^z Sy
ria,& bellum in Dolobclla a Senatu ei
madatur.ipd a Senatu cotra Antoniu
&Lepidum accerlitur.200 adlaeius
poft mortem Caefaris. 209 & inde, in
pugna Philippei! ui&us, cum Brutum
quoque pulfum putaret, mortem libi
confcifcit.218 fepultusin Thafo 219
C.Cafsius Aliae pr^fettuSjCaio Calig.lti-
fpe&us 405

C.Cato Tribunus plebis, Ptolemaei redu
ftione impedit. 6\ Pompeiu&; Cral-
fum in petitione fecundi Confulatus
adiuuat 64

C. Claudius Marcellus Conful.pt Pom¬
peio urbis cotra Caefaris fa&ione man¬
dat cuftodiam, & duas urbanas legio¬
nes tribuit 93

C. Claudius Marcellus alius a priore, Co

1'ul 94

C. Clodius Bruti focius 210

C. Cluuius Confularis 303

C. Cornelius Tribunus plebis ambitus
reis acerbas poenas ftatuit 12

* C. Cornelius Caefaris ui&oriam in Phar-
falia, Patrui; praedicit ttz

, C. Crilpus C* onful 1 1. 415

^rit.pt PontifeX.pZx Senatu moucnchtf
in iudicium uocatur. 93 Roma adyP
farem profugit. ibid. literas C§farisa<*
Senatum perfert. 94 Siciliam capib
eius in Africa interitus
C.Didius in Hifpaniam contra Pompel1*

F.aCaefaremittitur.i3d.t4i.interkt4;^

C.Epidius Tribunus plebis . ^

C. Fabius Calaris in Hifpania legatu3

100

C.Fonteius Capito Conful
C. Fu fi cius Phango Africe pr^fe^us, ei^
atta& obitus

C. Furnius Afiae praefeftus ^

C.Furnius Confularis.303 Cantabros
Aftures uincit.32t Conful
C. Gallus Conful < _ ,\f

CrGemini Rufi fortitudo interitus^
C. IVLIVS CjESAR ,•

cur lege Manilia fuaferit.i3 eius f4 ^
litas. 21 fcntentia pro uitaconiurato
27 fit Pontifex maximus. ibid. P*36

uxorem a Clodio lfupratarn dJIT1

,i uxorem a ^loaio itupraw»*
it.ibid. geli a eius in Hifpania ■

LIL.iUlU* 111 J. , . Corf

litania, triumphum cur omiienV
folatum ut petierit, Craffum

pcium inuice reconciliatos fibiafiiun
r. ~ ~ « -- -grari*

git.34 Confulatus eius, & lex a|> ^
3 6 publicanis tertiam ue&iga»111 P -
tem remittit.39 Galli^ & Illyric^11^
ad quinquenniu decernuntur* P° r
peio filiam nuptum dat, iple Pi*°n p
liam ducit. ibid. Claris in ferendlS
‘ ' ndenria.zLo ClodjfU^

citHeluetios.49 &Arioui{fonlj
Germanorum. 56 Belgas, Nerui°s\^
Aduaticos.58 Clodium per lhera
Catonem armat. 6z imperium i11
nium prorogatur ei. 65 Venetos
cit.68 in Morinos &; Menapfos PtT
riirimr.ihid. TenrhfherOS 6^ »

cifcitur.ibid. Tenchtheros <
tes uincit.70 Rhenum contra ^ ^

\TCurio prdyCiceroedeprecatur.42 Tri
bis, Caefari inimicus, utqj pe

bros tranfit,in Britannia traijdt?6
fidibus captis redit. ibid. Gabim.^
caufse fauet.74 iterum in Britan1 ^
traijcit. 75 Neruios rebellantes p ^
mat.7d Rhenum iteru tranfir-8? .
Ium cotra Aruernos &Vercinge ,
gemgerit.84 Heduosdehcicnt^.^

cipit, Vercingetorige uinc’t.87 ^ ^

suilia ab eo corruptus, rem iplius ege-

eum oblidet, dedente fein uiricu #

8 6 C^fari permittitur, ut abien^ -a

sf .

\

&/>

IN D

pctiuone C°nfulatus ratio haberi
po ct.Sp Eius poftulata aci Pompeiu
aA we>naiLurn*^'4- inde- Ariminum, inde
°ma exercitu adducit contra Porri
peuim.p^ Corfiniu obfidet,& capit, L.
ornitiu dimittit. 96 Roma, profugo
ompeio, aduenir,et que ibi egerit.pp
. S«d.n,a & Si ciUa recipit! &c.ib. Afra
° U* deditione accepto, Hifpaniam
tuirn.?rec^pE.tot ara pro trophaeo fta-
t p, ’ Aratio eius ad feditiofos mili
ius ' aCentiae 102 Udator dicitur, e-
^«a.io^ in Macedoniam trapfit,

• Apollonia capit.107 unana-
Cu a folus5aduerfo ueto in Italia tra-
quantu fortunaj luse tri

O^faris & Pompei; caflra ad Apfum flu-
^Um pPP°fita 108 adDyrrachium.
jPP ibidem clade accepta, in Thefla-
abit.i0p in pugna apud Pharfalu
^^cit4i2 pornpej(j inlequitur, Afia pu
•1Can orfr i ni uri j s 1 e uat, i n ALgy p t u u e
J,t)acgefta ejus bellpi Aiexadri-
am.ntf&deinde. Pompeianam claf-
P1 a Oalsio accipit.ib. ut morte Pofn
Peil tulerit.u 7 eius in ALgypto res ge-
£.124 & inde ut ad Pharu in pericu-
0 Uit$ conftitutus enatauerit. 126 ut
*Jdarnace bello uicerit. 127 in Mithri-

datempergamenu,& Ariobarzane, &
Arnifenos liberalius. 128 Cur tantam 4

>deD v.-Vj

c,acotra Afandru.ib. ufura &habita-
tIOnes remittit, magiftratus cofert,etc.
12P qua maxime re alijs i mperatoribus
Praeftiterit in re bellica. 130 Roma ex
rica redit, & oratio eius ad Senatum
& I tS Gallia, ALgypto, Pharnace,

uba triumphi, epulum Scdonapo
P? ? & militibus data,etludi.t38 inde
°ul?/s profciirus,ob proftitutu Nico
, Pudore, & Cleopatrae amore. 13 8
.®mendat.i4,o utCn.Pompeiu F.
lhu g/p11^ uicerit.14» &inde Corin-
lupit ~?.rt^aghie colonias ducit. 147

git.ib’d iftus* lt>° Senatu* non a^ul>
rit.Ki1 •’ .rex: nominatur, utq-j id tule*
jb incmilriacius in Tribunos plebis

tUmein!natU.intprficituw^ te^amS

, p0n.0 v in foro crematus, eiqj ara
ia cani! ^ e^e* t^5 ftatua ei cum ltella

P tepofitaafilio.id8 Confulatus

E X'.

eius pn mus. II.107 111.142 IIII.
146 V.147

Caelaris interfedores damnatur iudicio,
&pcenaeoru. ipp eius filia, Pomp.u-
xor, moritur. 74 ex Cleopatra filius.
213 genus. 160 & inde. & totius uitae
recenfio ib. a Venere genus iuu duxit.
13P amatorijs deditus. 124 mollis Sc
delicatus in ueftitu,Veneriqjlacer.i45
in feditiofos,ac cum primis Dolobella
clementia.t24 omen fmiftru,l|tu red-
dit.131 honores ei a Triumuiris decre
ti 208 ^ (525

C.Iulius Vindex Neroni pernicie ftruic
C.Iunius Silanus Cof 327.350

C.Largus Cof. 410

C.Lucius 328

C.Lutoni; Prifci carmina & interit’ 377
C.M^cenas Italiae adminill:rator.247. ui-
de Maecenas

C.Manilius Trib.pl.& lex Manilia 13»
C.Manlius coniurationis Cadlin^focius
&duX4 2 7

C.Marcius Cenforinus 338

C.Marcius Figulus Cof. 20

C. Norbanus Antoni; legatus 214

C Norban9 Flaccus Cof 235.&3id.&374
C. O CT A VI VS^uideindeOttauia-
nus^ A VG VST VS, cumCaefare
in bello Hifpanienli,nepos fororis Cte
faris.144 Magifterio equitum a Cfla-
re deftinatus. 148 filius a Caefare ado-
ptatus.Kp eius genus, educatio,figna
ei poteftatemfummafignificantia.166
& deinde, adit hereditatem paternam
&nomenCaefaris alfumit 1 67 inde.
Tribunatum petit, patri decretos ho¬
nores dcludos exhibet, populu deme-
retur.id 8 & inde, cum Antonio in gra
tiam redit.tdp ueteranos ad arma uo-
cat,& legiones ab Antonio deficientes
accipit, populo fuu inftitutu commcn
dat,D.Brutufocium fibi contra Anto¬
nium parat.ibid.171 & inde, ei bellum
cotra Antonium a Senatu mandatum
tpz a Senatu, pofcquam Antonium ui .
cir,iniuri;S grauibus preflfus.iptf aduf'\
bem cum militibus acced /eam occu-
pat,Conful defignatur.ic / Cof.I I.2 e/

I II. Cof 2di III I.273 ^4

VI I.305 VII I.314 IX. 364 A. 31 6
XI.317 XI I-335 XII I.&XI II I.336
in familiam & nomen Iuli; patris ado-
Mm 2 ptatur.

t

f

V. >

A’ \ f

'1

A '

! N D

putu D e patris f>U cufforib. ui n -

didam exigere incipit.ibid. eius, Le¬
pidi, & Antonij conuentus,& confpi-
ratio.zot Fuluise filia dimittit, cumq;
ea & L. Antonio difsidium eius,& bel
lum. 222 inde eius & Antonij affinitas
202.240 uxor, foror L. Scriboni; Libo
nis.22d fcftu diem celebrat, quia bar¬
bam totondi flet. 23 2 Scriboniam re-
pudiat.ib. eius cum Liuia nuptiae. 236
contra SextuPomp.beilu, &resaduer
faein eo.ibidem ad Tauromenium a
Sex.Popeio uidus.342 uictoria ad A-
diu de Antonio.270 eius tres trium¬
phi. 281 lani templum claudit. 281.31 6
cum Antonio beiluinit,&: pacem coni
ponititerum.230.23t eius bellucon-
ta Iapydas.253 uulneratur.ibid. bellu
contra Autonium. 201 inde, fua bona
profcribit.273 fleris deorum initiatus
ibid. repla libi fieri patitur. 281 de Re
pnblicareddenda cogitat. 285 Impera
toris nomen alfumit, Cenfiyam gerit,
Senatu & patricios legit.303 inde, co
gituraS.P.QJR.. ut folusRempub.rc-
gat.goS Decennale imperium fufeipit
3051 Augufti nomen liimit.gu bello
Cantabrico aegrotat.315 eius ftatua ir*
Pantheo . 316 perpetuus Tribunatus
plebis etProconfulatus ei decrctus.318
magifter morum,, & Colui perpetuus
323.332 eius in Gallia profedio,& uit^
anni. 327 Pontificatus Max. 331 uarinei
coftitutioncs et edida.35p.inde mors
360 corpus Roma defertur, teftamen-
tu,eius funus. inde, uit$ & rcru geftaru
iumma.362 inde, in proferiptione cie-
menria.204 uidoris clementia.272
iufticia. 279. 320.345 rudicijs intereft.
320 amores qius. 327 in fuosfeucritas.
331 ibid.modeftia.331.338 infuosamor
333 ftipem colligit mendicatim. 334
libenter fe corrigi paffus ab amicis.335).
3 66 ftucriras.340 infidiae in Auguftu
342 eius oratio ad maritos.351 &adcoe
iibes.352munificetia.342 fides etiain
indignos .766 diuini honores ei mor-
^ tuodecro.366 templum a Caio dedi
i catur.gpiOatiia a Claudio loco caedi-

inquinato mota.411 eius
comparatio 540

C.Papius Tr.pl. i\ (321

c»Petronius contra iEthiopes rem gerit

J

EX. , ,e

C.Pifo Conful.3.7 periclitatur acui»#

& a Gabinio eripitur.ibid. Pomp- de¬
precatore Comularum retinet u
G.Pomptini praetoris contra Allobroges
gefta.32 triumphus ^

G.Poppaeus Sabinus Cof. ,

C.Proculeius ad Cleopatra com Prseil^n
dendam miffus .

C.Quinti9 Atticus Cof.534_(Labicno-^

C. Rabirius caedis Saturnini poftul*tUi
C.Setius Germanos ad pacem adigt&3*|
C. Sentius Saturninus v*

C.Sidius Geta contra Britannos rem g

C.SiliusCof. 360 . (nc<4t|

C. Silius MeiTalinam ducit *

C. Sofsius Aradios &Iudaeos expug^

249 Cof.adA.ntoniumabit.258

interitus

C. Sulpicius Galba Cof. %

C.Tclefinus Conful ' /

C.Toranij Trib.pl. in patrem ftudrn 3
C.Trcbonij T rijb. p!. rogatio, de pr°ul
cijs Pompeio 8c Craflo CofT.dandis- J
• Mafsilia oppugnatu 00 Praetor urf
nuscft.120 militum Caefarisin^f P'
praefe&us.^t Conful aC^^jl • ^
14,6 infidiarum eotra C «far em fi°c1^
152 interit

C.Valens Conful ^ \

C. Vibius Panfa Conful.172 eiusp*te)£
Sylla proferiptua ibid.uideP“n
Calsecia ^

* ****■'„. •- ‘ ' u .-•*

Cafendae Ianuarij

Calenus, Fufius. • < -

Caligula, Carus. (conftiu*'^..

Calliftus libertus Caij. 400 Caij .
Calpurnius Craflus inNeruam
Calpurnius, C.Cn.L. v*

Caluafter,Iulius.

Calui Seiani di&i 5 ~

Calui in periculo

Caluiae Crilpinillae potentia * 7

Cal trinus, Cn, Domitius.

Caluifius,C. _ o0

Caluifij Sabini interitus fub Caio 4
Caiypfus locus facer . ^

Camalodunum regia in Britannia

Cambyfesfl.

nui f*

Camelopardalis Rom$ primum t
Camerinus, Sulpicius.

— . 4-7'

Camilli exilium
CamiiluSjFurius*

Civ¬

ilius

X

Camillus Scribonianus Cof.

Campania aqu* medicat* 4<?

«rapusAgrippie *’

C-ni ,A*P*na cotra Romanos. 328
Canrl^j6 "^hiopum regina 5«

^ndidusSeuerilegatus.

Can?nn,“cLpnt‘S<;ni,S

“ms in herum fides

^■PWeqmsinfpcaacuUs

^nutius, Tiber.

Canopus

Cantabri rebellant

CaploCmsbeIIumAuSuft: - -

p^Co *n exilium a Tiberio miflus 278
Cap!toCafsijpater°bit 403

^PjtojC.Atiu*,& Fonteius.

Pr p inmincenfum a Vitellianis 535

Cap2afianusreficic 53 8

n^aocia Romanorum prouincia fit.

C bcrinLC$rare oa-emPt£e-3°3 ibi Ti
c3 nil.s degit 381

«pronianus^Panp^ cognomentum 182
Crcen^sdimifsicaptiui 393

£3racaUa, feu Caracallus, uide Antonin9
aracaiii nominis ratio 60?

'-arbojC.

Caidynus mons 5??

aJIlla Secudus in exilium a Caioa&us

<€LUBro

^ar|nas3c,

Carifu1SjT,

Carr?es humante comeduntur a coniura
tis

321
587.5^0
»7

3 79
5°7

267

281

3*5-3‘7

27

20.8t

H7'3°3

tis

cf!!Macedonum c°lonia
C,r aS°inftauratur

r ^9‘^P-Seruiiius
Caf)-enUs'^hanus

Sr^ontes
Car,llBAfclcPiadotus

Cafsmsu^inic*des 403

Cafsius^C-L-Qi.
cofpi .®rea contra Caium Caligula
inde ratl0rds autor, eumc^ caedit.405

54M50

\\6

5l 9

40 3

$6%

232

347

374

dof

603

544

414

5d3

4 13

414

S2

eius interitus

Cafsuisri eius interitus 407

c*y££*“» . . *88

Cafsius Svr?e\JE®rPtiosoI>Pnm,t‘ ‘r66
tonin ^fUs> Heliodori F.cotra M.An-
um philofophu bellu moues pe-

E X.
rit

Caft or Gallograeci^ regulus
Caftoris aedes

Caftoris nomen Drufo indituiti
Caftor Seueri libertus
Caftoris mors
caftratio prohibita
Cataratacus
Catilina, L.

Catilius
Cato,C.M.

Catoni) iufti interitus
Catuellani \

Catugnatus Allobrogum dux
Catula, Adia.

Catulus,

Catuli autoritas,& concio de bello pira**
tico.p iocus in Clodianum iudiciu,et
mors 33

Catuli nomen de Capitolio deletum. 1 36
Catuli infomniu de Oftauio Caefare 1 67
Catus, ALlius. •

Catus, Decianus.

Caucafus mons
Cedrus fluuius
Ceirafpelunca Getarum
Celer, Egnatius, & Metellus,
celeritatis uisin bello
Celfimors
Celftis,Iuuentius.

Celtas qui /0

Cenni populus Germanus 6av

CENSORES.

T.Pifo,&

Appius Claudius
Perpenna
Philippus
Caefar &

Agrippa

L. Munacius Plancus, Sc

Paulus ALmilius Lepidus ? _

Cenforesdiisidentesmagiftratufeabdi- \ &&

eant 21 . ‘ Viy*

Cenforia poteftas abrogata a P. Clodio.

41. reftituta pt

Cenforis nomen Imperatores non om,
nes gerunt . gt& f'

Cenforinus, Marcius. J/

Cenfura apri uatis fublata j
oenfus habitus a Caefare
cenfusa&us ' 3^/4.341 1

cenfus patriciorum 326.331 (35^

Centefima penfio. 386 eam Caius tollit ' v
Mm 3 Cerania

«3«

557

70

607

9 2

3°3

320

\

M

■\

\ ,^|r

1

I N F

Ceraunia promontoriuinri r

107

Cerealis rebelles domat

537

Cerellia

187

Cereris ludi -

217

Ceretani Hifpani rebellionem faciut,

utfubadi-fint

22y

Cefennius Lento

H 4

Cethegus, Cornei
cetus ingens

328.55x5

Chalcidicum

282

Cr.aldaei.A-ftroIogi uide
Chatti.333 aDrufouidi

Chauci

333-4‘8

Chaunaeus Parthus

248

Cherrhonefus locus

127

Cherrhonefus Heilefpontiaca ad Augu-
Chernfci 33 (ftlimperuenit.33-2

Chrefti mors 6 19

Chriftianorum precibus uidoria Antoni

$6?

520

601

60 4

524

r-i

21%

560

no Philofbpho parta
Chry fi.ppi' opera,
cibus famem &fitirn prohibens
Cicero.uide M.Tullius Cicero
Cilo

Cimber, Tullius.

Cinna,Heluiusi-
Cinnae Tuiei exilium
Cirrha ApolJ ini adempta
Cirta oppidum
Cithynis urbs Bithyniae
Ciuitatis iusuarie ademptum & datum
iub Claudio' 413

clades Romanorum in Britannia 512
clalsici canendi mos apud Romanos. 217
Clarus.Eryclius.

Claudiae legiones unde di&ae 346
Claudiopolis y£o

Claudius, Clodius 4

C JL A V D I V S,qui Imperator deinde fa
dus eft. Tiberius Claudius Nero, Dru
li F.Germanici frater.347 C^far,Caio
fuccedit, & Imperium occipit. 406 e-
ius ntores,educatioq^ & bene ada ini¬
tio regni. 1 6 eius aliquot egregiae con
ftirutiones 408.410

. Claudi) egregium opus in portu Tiberis
1 ftruendo 410 (mus.411

)■ ..Claudi9 glaCpatori )s fpedaculis dedi tilsi
V^ daudi) inBLftannia expeditio &uido-

l Clauo.us Agrippinam ducit, Neronem
) V eius filium adoptat.418 ab Agrippina

neneno necatus perit

%

> E X. . <-

Claudi) iufticia 3518 (git.402

Claudium focordiaaCai) crudelitate te-
Claudi) in fuos maiores pietas 4°7
Claudi) bonitas & humanitas 4,a
Claudi) Caef.primus Confulatus, &^tas
35>3 II.410 II I.412 III 1.417
Claudi9 Drufus Nero Liuie filius, AugU"
ftipriuign9, nafeitur. 226. uideDrutu15
Claudius, M.& C.

Claudius Herodes rhetor 57*

Claudius Nero nide Tiberius
Claudius Pacatus 54"

Claudius Pompeianus 577*5^

Cleander nequa. 574 eius interitus. 5? 1
Clemens Agrippam feiadans, res nouas
Clemens, Fabius. (m oli f ur*37f

Clementiae templum Caefari facratu-yp
Clementiae terminus
Clementiae exemplum z°72',c>

Cleopatra ut Caelarem ad fuam cauiao1
adiunxerit,&: ceperit. 124. inde.
lemaeo i uni ori fratri iundamatrm1
nio, regina /Egypti fit.127 Romam

nit,6c inter amicos P.R. a Caelare reFc
tur.140 filio Caefarioni cur
gypti datum a II I.uiris
Cleopatrae amore Antonius captus 32
Cleopatry ot An toni) liberi . ^

Cleopatra pecunfif Antonio fub«cnit-*5>

regina regum. 255 Romanfi
afferat, &hoftisludfcatur.25P
dium fra dis rebus in Aigyptu remb
4 3. pr r.4^>

de. capitur, eius cum 'Caelare co!l°
quium.277 eius mors. 27 8' aurea e^^
ftatuain Veneris fano _ f.

Cleopatra-, Cleopatrae ex Antonio m13*
CIeua,Cafsius. (2y2.Iub.ae nubit^x
Clodia Laeta, -Veflalis
Clodius, C.P.& Sextus „1

Cloelia i7*

ClufiiaHifp. oppidum
Clupea urbs Africae
Cluuius Rufus praeco Neronis ^
alios culpantes, fer eineodempctcare
C 11 . Caecili us Si mpl ex Conful "

Cn.Calpurhius Pifo.Cof.

Cn. Cornelius Cinna Magnus, P0lT1E,
Magni fororis F. infidiatur. AvgP11 ’
342 Conful fit ^

Cn.Cornelius Lentulus Coi 224" ^

Cn. Domitius Coi ^

Cn.Domitins Aenobarb9,untis ep«rC.

fon

*

forib. C&faris, mare Ionium claile te-
«et. 223 Antonio accedit. 226 Cseiar
61 c*ac‘23° uxor eius.240.24-t
M)Uc Antoniuabit.258 ab Antonio
Cn n ae'arem traaflt & moritur 262
omitms Caluinus Cof. 79 uulne-
[atUl* ^ Cael, legatus in Macedonia
iYcPf lt4°^ a ^larnace uincitur.127

US ^a!u*nus i° Hifpaniarem be-
e gent. eius in milites feueritas, &C
Cn r|^rn^). .Lls>^ palatium ornat 235
*. °nutius Corbulo Caio nouaeexa-
10 iusautor.jp 8 eius Confulat^.ibid.
lS ln Germania gefte.4t8 contra Par

i^Armenios.ttS jn Nero-

laus. 521 a Nerone necatur.524
c \U * AgricoI^ res in Brit.aniageft5.541
j: ent. Marcellin.Cof.diPop.&Crafs:
Ci 0pYpuSaat,Conrulatum-petentib.^4
^ocoiuratcum ambitus damnatis,
c>te'“ 14 (ritus. 376
Cn p1 °^erman*cutTl necat’ eius^inte
•* - 0rnpeius Magnus duces Crctenliu

PomUniphoMete!lieximit 5

cupiditas ,ac hmulatio.7 eiufde
°ratio ad populu,rerumcp geftaru enu
m.««io.ibid. ei beliu Piraticu decre-
^bptq-idcofecerit.tz. aduerfum Mi-
thridare expeditio, & cum Lucullo in
^llia cogreflus .14 ui&oria aduerfus
^Ahridate.jj Tigranes, patre &filiu

«anos uiii^ffTbilberos in Ana luoPgit.
^ in Albanos proficifcitur.19 eius in
* nraate iniquitas , & cur bello Parthi-
5° abfUnuerit. 20 Areta rege Arabice
ell° uincit . inde in Syriam Palceftina
euum ucrtit,aftaq-, in ea.2j;et leq. In
taia redit, copias di mittit, triumphat
24' honores ei decreti. 25 . timetiira
5?P’ contentio de reb. luis ge

ls cobrmandis coira Lucullu & alios
cnm Cratio recociliatus, cum eo &
CA' are cofpirat. 34 Caelaris filiam du
iniu^- ^ccr°ne prodit. 42 a Clodio
labo^S a^e<aLlsJ de Ciceroe reducedo
tur. -rat‘ rei frumetarise praefici

tur?(^ 7p a Clodio cotumelijs affici-
cuiii obm°nl'u.lat^ fecundu petit, uteju

eius ambitio ac in-

Craffi, r1*11 alios, cum inCefarem.63
iTl ^0cin Caelaris deprimedi ad-

D H 5C.

fcifcit.ib. '"^ftru a Po m p. dedi catu,(ll
diqj exhibiti. 66 Gabinio autor reduce
di Ptolemaei. 71 eunde defendit. 74.
Col.i I I.89 Hifpania jpuincia in quin
quenniit ei prorogata. §7 iudicia accii
ratiora coftituit. 89 lex de comitijs ab
eo utrenouata,&ieuitas eius. 90 Cte
fari le inimicum efife aperte oftendit.
92 ut ei duas legiones praetextu belli
Parthici ademerit. 93 legatos de pace
ad Caelare mittit.95 in Campania Ro
ma dilcedit, & eius decreta, ac fauor I-
taioruerga Pomp. ibid. Pomp. Italia
ut reliquerit. 9 8 afta in Theflaiia. 107
etfequetibus.apud Pharfalia uincitur.
U2.in ALgyptn fugit,ibiqj perit.«5 an-
nulus eius, & ftatuoe deie^.np refici-
tut£e.i47 ftatuain funere Augufti du.
Aa.1j.62 Fili) eius.Cn.&Sextus.u6 ab
Adriario colitur. 560 aSeuero. 594
Cneus Pomp F. Oricii etBrudufium op*
pugnat, & ad Catone feadiungit.118 F.
in Hifpani-a a Catone & Scipione mif-
fus.131 Bale^res-infulas capit.i4t Vila
obfidet.142 apud Mundam a Caefare
pr^lio uincitur.iAj eius interitus. 144
Cn. Pompei3 Magntif gener Claudij.408
Cn.Pfociilus Coli ' r jpo

Cn.Sidiqs Geta Mauros fubigit 405^
Cnofiusager 246

Coelibatus uituperatio
coelum ardereuifum 4ij>

coelia fepulcralis Sdaruata ?. Domitiano
Ceeranus 598 (faAa.545

cbllegiareilituta 41

collegia 320

collegia Claudius tollit 408

qui collegam tuum magi Citatu deiecillet
Rom^lnemo toto anno luperftes ei
colofifus in Iaera uia 539 (fuit.199

Colopsfl. M4; (modus.578

colofsi caput au fert, & fuu imponit Com
columbae malum augurium <>14

columna Traiani

Comana 3

Comarus portus 2 64 .

Comata Gallia 20$

Comata Liguria 330

Comazon jf

cometa 11ifus.i69.t72 mut'aSc?^^A^i'
nationis fignificans. 279 morte Agrip
. ptefignificans. 332 alius 420.613
Comitiali morbo laborans, in concione
M m 4 cadit

I N D

cadit

comitioru centuriatorum cofuetudo 27
comitia a Procoiifulibus habentur crean
dis Confulibus 198

comitioru libertas ab Augufto coercita
3*4.

comitia populo reddit Caius 395 adi¬
mit 4,01

Comius Atrebas bellu Romanis facit 86
Commagene t

Commodus, L.

Commodus fitlmperator.572 uxor eius
570 ambitio &nomina.576 certami-
na.577 & interitus 578

Comodi luxuriae inftrumeta uendita.58 1
Concordiae nouae templum 15?

Concordiae ftatua 334,

coniugijlaus 3^ inde

confcientiaeuis 510^527

confecrandi fefe Imperatori mos 313
conhlia fereexeuentuiudicantut 1 67
conlpiratioeontra Auguftum 320

alijs quam fibi ipfi confulere facilius 44,
confiliarij Augufti. 3x3.360 profectorum
310

Conflans, Racius.

CONSVLES.

Confulum, qui in libroru Dionis indici¬
bus non numerantur, Catalogus.
QdVlarcius

L. Metellus Q \

C.Pifo

M. Acilius 3.7

L.Tullius

ALmilius Lepidus 13

QTabius
C. Trebonius

C.Caninius 14,6

Dolobella 14.8, & 165

QTedius jp8

P. Ventidius 207

L.Cornelius Balbus 232

L.Sempronius Atratinus 275

Paulus iEmilius Lepidus 256

L.Clau uius 257

^Cicero, M.F. ' 280

■ /alerius Potitus 281

/ (L.Seftius 318

£ 4. Furius Cu lillus

• J%^8#’iQSintilknus 3+9

(M.Pa[yii^jvlutilus

QToppaeus Secundiis 354,

♦Memmius Regulus 383

E X. # '4

Camillus Scribonianus ■

Cn.Domitius 3°®

Galba

L. Cornelius Sylla 3°7

C.Gallus

M. Seruilius S°9

L.Vitellius ..

Fabius Prifcus
Sex.Papinius
QPlautius
Cn.Proculus

Pontius Nigrinus 19°

Caiu s,&

Claudius Caelares 3 91

Sabinius Maximus 191

Cn.Domitius

Corbulo 3?®

Domitius Afer 4°®

Pomponius Secundus 4°S>

Claudius 1 1.

Largus ( 4t0

ClAudius III.

Caecina 4tJ

L. Vitelliiis 4*4

C.Crilpus 1 1.

T.Statilius Taurus

M. ViniciusII.

Statilius Coruinus 41*

Valerius Afiaticus .

M. Silanus 41®

Claudius 1 1 1 L

L.Vitellius III. 4*7

A C TeL^nus ,,,v '^r uu

n^S^aulinu^fc- -■ ' 5*

Alienus 533

C. Quintius Atticus
Cn. Caecilius Simplex 53^

Traianus * ,

Glabrio 54®

C.Valens

C.Antiftius W

Fronto 5+?

^65

57*

Pertinax
Seuerus
Eryclius Clarus
Syfsius Flacus
Falco

Silius Meflala
Conful a Tribunoplebis in cafcere p0^

tus . %

Cofs.ex interregno creati (g

Confules non toto anno 1«-

Confulibus patrocinijs interdi#urn^cg

i

i

*Cnnf , I N D

^ntjile$25 unius anni 575

° 11 es ^ijnulioprius gcfto magiftra-
r ur 55)8

oculum deiignatorum ius ^3.348
r eiltl Pcrcr« Confulatum coceflum. 8p
^oniulatus annuus elTe definit 232

°n u^db. dignitas fua imminuta a Ca
10

C-^tUS *us Caelare prseuaricatum
4 & eius exemplo poftenufi. ibid.

contagio

«uimum obfcosnum 516

Corbulo Domitius, Cn.

Cor?'2?0"118 2«

us,Crerriutius.

’ ^orPniurn urbs n7

~01'inthus inftauratur ,47

°rnelias Caluifi; uxoris interitus 400
ornelia Oreltilla,a Caio dufta & relega

C°rnejja Paula Auiti uxor 6i^

°depofi UxorJPomPsV Magniin Lesbo

ni

^°nielius Baibus.L.

orneliusBalbus theatrum dedicat 330
'■'Ornel.Caius.

Cornei. Cinna Praetor>Ca;faris caedis co-
fcius 165

Cornei. Coflus.

Cornei. Dolobclla,P.

yrnelius Fronto uirnrgeftans 561

■■■ r-:^.

0r«el. Gallus ad Paretonium cotra An-
^uium rem gerit. 275 .^gypto prsefi
QCltUr;^7p eius interitus 314

°r . ips Sabinus contra Caligulam co

C°nlleoLls Siien.na^iuscjjin Cretaaftio-
^f^ius

Cor^pSpintber3inP-

Con!^11^8 eius coniuratio 14

°rmncius)L q.

Corocottatnneus-

tra^at a latro ab Augufto humaniter

Cor

c°ru„— rc,!ius-

Coffr- “ >StatlI<us.

querna

3»

offuaco i- s‘

ttisG-t-?1]- s G^tulicus diflus a ui-
Ulls 348

E X» ,

Collus Cornibus Lentulus Cof. 53^3^8
Cotta Aurelius,LM.

Cottius,Iulius.

Cotys Armeniae rex 396

Crantia 141

Cralfus>Calpurnius,et Canidius, et M.P„
Cremona direpta 534

Cremuti; Cordi exitus, & hiftoria feri-
ptaabeo 578

Crenides 2t£

Creta a Metello fuba&a.y & Bruto man.

data 2op

Crecenfibuslibertasab Antonio deftina
ta »77

Creticus, Metellus.

Criipina Commodi uxorio necatu*
57* .

Crifpinilla,Caluia.

Crifpinus, Quintius.

Crifpus,C.Iuiius,M.

Crilpus Salluftius hifloricus Senatu eie
dtus.92 uide Salluftius

Crifpus, Vibius.

crocodili 5P>

crocodili in lpe£tacuIo Romae confetti*
34°

Crocotae animalis deferiptio 596

Ctelfpho urbs regia Parthorum 7 8
Cu mini fe&or Antoninus 564

curatores prouinciarum 310

Curia Hoftiliacum Clodio coflagrat. 88
deie&a.tyo refici iufia
Curia noua fulia fieri iulTa
Curialulia.208.282 O&auia
Curio, Caius.

Curio>C. Curionis F.necatut
Cutiliae aquae
Cydoni; Caefarcm iuuant
Cymbaliftae Canopi
Cynobellinus rex Britanniae
Cypri; ferui undedtfti
Cypriorum &Iudaeorum inimicitia. 556
Cyprus publica P.R.efiTeiufTa 48.62
Cy prum Caefar Arfinoae & fratri eius dat
125 pop. Romano redditur 321
Cyrus fl. ' i7.iy

Cyrrheftica Syria
Cyzicus libertate mul&atvy
Cyzicenis libertas redditu?^

Cyzicus terraemotu concuiia" 'J~

D

ID Aci qui .2.82 Pannonia infeftant. 334
Dadafa 3

Dalmatas

172
»50
3 19

272

540

272

267

44*

62

Al

2481

r/

'5H

I

I N D

Dalmatae a Caefare fubadi. 255 rebellan
tes ftibiguntur, item Dalmatia Augu-
fto£ Senatu commiffa 334

Dalmararum rebellio 348

damnum praeuenire, quam acceptum ul
ciCci, fatiuseft 54

Damoftratia Commodi pellex 574
Danubius ponte conftratus 552

Daphne Antiochiae fuburbium 275
Dapyx Getarum rex a Role M* CraiTo
uincitur 284

Dardani ibid.

Darius Parthus 399

debitorum &; creditorum caufis a Caefa¬
re conditurum iudicium 105

Decebalus Dacorum dux. 544 eius per-
fidia.55t.552.mors ibid.

decennale imperium Cadaris Odauiani
30^

decennale Imperatorum imperium un¬

de

3U

Deciani Cati res in Britannia geftce 512
&inde

Decidius Saxa Antoni; legatus 214
decimas legionis Caefarianae uirtus 55
decimapars bonorum exada a Rom.200
D.Brutus Venetos nauali pugna fuperat
68 Mafsiliae oppugnandae a Caefare
relidits.too in fecundis Caelaris hae *
redib.fcriptus. 15P Galliae praefedus,
belli contra Antonium particeps 171
Scinde. Mutin^ obfeJGTus ab Antonio,
utque liberatus fuerit.tp4 ei trium¬
phus datus de Antonio, & belli reli-
quif mandate. tp6 Cof.defignatus,&
eius interitus 2ot

D.Haterius Agrippa Co£ 368

D.Iunius Silanus Cof. 30

D.Laelij intentus 228

D.Ladius Balbus Cof 340

decoda Neronis 327

decretum Senatus de Tiberio ridiculum
386

Deiotarus Pompeium adiuuat, eiq; Cae-
^ faruidorignofcit »13

‘ Deiotarus Bruto auxiliatur.2to (fi.3 8 8
Relatores ur^. die om nes iulTu Tiberi; cae
‘V^eldo rex BKiarnaru a Crafifo caelus. 283

Silli^gna ,39

delphines in Circo pofiti 256

♦'Demetrius Caefaris Iuli; libertus, Cypro
P*seeft 235

^ /

E X. .

Demetrius Cynicus 53a

Demetrius Pompei; libertus
Democedes medicus ^

Demochares nauali pugna uincitur
eius mors . z^'

Democratiae & Monarchif collatio. >4, 9'
288.eiusmala 2pt.Sc deinceps

Dentheletae Thraces. 283 Macedoinani
infedant ^ ^

Deorum coniugia quid libi uelinc 35

Diadumeno Macrini filio imperiu pr^

A 6to

dum

Dianae Taurica fimulacrum *

Diateifaron harmoniae praedanti#
Didatura qualis magiftratus
Didaturam Csefar extra Italiam init »-

Didatura in perpetuum abolita * '

DICTA: quo retulimus etiam apopn^

gmata, facetias, iocos, domata,
id genus. Milonis in Cic.po
nis.pt Caefaris in Atheniefes-uS

faris Iuli; de pecunia 6c potetia.12®

ceronis in Calaris cindura.145 jn.

Con

fulatu Canini;. 146 Syll^in Celaris c1^

dura 145 Calsi; ad Antoniu.i5P nn ■

Cae fari Confulatu pofcentis.t?7
Pompei; in Antoniu,falfe.234
pae, quomodo principibus feru ie<zlL'
242 Auguftiinuinipotores.324
tonis in prouinciarum praefedos-34/
Tiberij.372.373 Liuiae.380
. . Afrb^i 9 Nerp •?!«!, A20 Domiti)
w imp*~-. rf

506 Senecae in Neronem.yu
thiadisinTigillinum.516 falfein^
rone.5t8.5tp depecunia Muciam* 5^
Vefpaf.morientis de officio Imp^1
ris. 540 Titi de innocentia.541
uae de feipfo.54p de licentia fapic^

54p Plotinae.550 Traianijdepot*

Turfi°

te fua.553 de morte uiri magni,

nis.562 falle in Senatore pecun1^^

haudum.575 inSeueru.55)? 1 .

teras. 602 magnanimuSeueruno^

4.13 _ ■

Didius Iulianus fit Imperator. 583 ^

diolanum olim reiegatus.582-

Imperio perit
Didius CaiuSjQ^
dies aureus

52»

M

dies planetis quomodo adfignentur> ^

rationes , .dam,

DIO autor noder, Africam, Dalm ^

XX -

X

- Pannoniam prouincias obiuit.& pa
ter eius,25 4 a Xiphilino repraehenfus
446.567 quando uixecit.4 61 eiuspa
tcr<557 hiftoria eius damnu pafla.564
ociuatusteftis hiftoriae aComodiim-
Pcnofcrip»^ quibus caulis impul
«shiftoriam fcripferit.578 eius liber
‘c ornnijs & prodigijs.ibid. genius
57p Praetor a Pertinace defignatus.583
?Us P^ia.595 Capuae libenter dege-
,at*55>7 cur hiftoriam Caracalli fcripfe
pnsfedurae eius &Confulatus
' ce'>'lln^lls-6i8.($it).ibidem, cur fcribedi

hnem fecerit

10 legatus Alexandrinus
lodorus a Nerone uidus.
n!°8en« Punitur
*°genianus,Fuluius.

n!0llyfiusMilefius Sophifta 558

^onyfius Papyrius _ 575

|°_ corides* Alexandrino bello perit. n6
"^oicorium dedicatur 339

Jr^tifpedbnt ^ _ 394

C1puna primae aetatis quid prolit 295
JUes quis CralTo 82

“!t,blls & excellentibanuidetur a mul
tis

33

l6 Q

171

60

539

^°ft°ribus flipendia publice ftatuta. 570

510

-uuus ltipencua
~°lobella,P. Cornelius.

^°rnitia amita Neronis perit
^0mitia,Corbulouis F.

~°mitiani uxor 537 ab eo dimiflra.544
Pjomitiani legio 34 6

rjpiitianus VefpafianiP.^35 Imperator

“Xor ■ ' ^ ^37

°nutianus Imperator fit.543 eius in fra
trem Titum impietas ib. eius inceftus
|44 iii re bellica ignauia ibid. & petu

OomSn^FUuU obtrficatur-548

|^0!r!!Ej)^xdePontifiCibus 29

°n'>t!us Afer \ Caio accufatus ut euafe-
4,4°° fitConful ibid.

Dom‘tU,S>CnL-

Eronis de filio Nerone didum

aS ^ero> qui P^ Imperator fa-
adoB §dpPb$ a uitrico Claudio
de gener adfumitur.418 ui-

I^omitius vi •

618 caedit lanUS Prset0^° Pra£*cftus

- E- - X;

Dorius fl. .y

Draco biceps
Drufiani glactij
Drufilla,Liuia.

Drufilla Cai) foror & pellex, M. Lepidi
uxor, eius obitus, honoresq-, dati, 8c ut
multis caufa mortis fuerit 396

Drulus, Claudius.

Drufus legibus in petitione honoru foN
uitur 323

Drufi,Liuiae fili), praetura 327

Drufus Rhaetoslubigit 328

Drufus Praetor Vrbanus . 333

Drufi res praeclare geftae in Germania in~
feriori 333

Drufus Chattos fubegit 334

Drufi Cofulatus,adam Germania, & in-
• teritus 336

Drufi fili) 347

Drufus funebrem orationem de Augulto
recitat 362.

Drufi, Germanici F.obitus 388

Drufus Caelar Tiberi) filius. 356 Quae-
ftor.359 legibus in petendo Conlula
tufoluitur.360 milfusad fedanda mi
litum in Pannonia feditionem.370 Ice
lcra eius. 373. 274 Confulatus I.ibid.
Cof 1 1.377 interitus 378

Drufumfe quidam iadat 389

Drufus. uide M.& Sempron.

Dynamis Afandri,dein Scriboni), poft
Polemonis uxor
Dyrrhachium urbs,& unde dida
Dyfidiatus,Bato.

1 E

E Arinus eunuchus
Eburonum rebellio
Eburonum regio praedae concelfa a Caefa
re barbaris 83

Ebufus. 14*

eclipfiumfolls & lunae caufae 416

Egnatius M.P.

Eledus cubicularius Commodi. 572 cae
dis Commodi cofcius.578 eius in Pec
tinacem fides 5^

Elegia urbs 553 -5*5

33°

108

544

76

■w-

619

elephas funambulus
elephanto Romae uehi
elephantorum pugna,& nariora
Elephantina urbs
Eleutherae urbs Cretae
Eiui) Agrippae mors ^ > . .

Ennia Thrafylla Macronis ux;or,Caligu-

laa.

)*h

b

4

\ I N D

\x adultera.390 to interitus 396
Entellus 547

Epagathus libertus. 608 ALgyptopraefi
citur ^ 6*9

Epaphroditus Cleopatr^ obferuade coii
*■ flitutus . 277

Epaphroditus Neronem conficit 527
Epaphroditi caedes 547

Eparchus Cai) caedis confcius 405
ephippiorum ufus Romae quando cepe-

523

5l?

108

*35

ij6z

37*

'19

197

405

34

580

585

595

Epicharidis mulieris conflantia
Epidamnus
Epidaurenfis rebellio
Epidius,C.

EpiflolaAdriani
epiflolarum ad Impp.ritus
epulum populo Caefar dat
equus a Caio miris honorib.cultus
facerdos eius alledus
equus Caefaris bifidis ungulis
equus nomine Pertinax
equi fides in dominum
equi folis3tigribus fimiles
equis uidoribus perpetua flipendiainfti
tuta 507

Equites ad magiflratus deledi 332

equites Apollinaribus feras conficiunt.
232

equites publicani 39

equitibus permifTum Tribunatum pl. pe
tere 35?

Eras, Cynicus. 539

Eribolum 614

Erycius Clarus 55^

Eryclius Clarus Conful 57 8

Eubuliis, Aurelius.

cx Euentu pleriq*, dc cofilijs iudicat 1 67
eunuchi in Cleopatram fides 278

euocati milites qui.170 quando ceperint

346

Euodus 597 eius mors 603
Euphrates philofophus 559

Euripidis uerfus 6u

Europaei milites Afianis meliores 594
Eutychianus <^13.614,

A exadores publicorum debitorum Clau-
diusinflituit 4to

p exilium qii; lis fit res 4 6

C c;v>V°rdium librarum Imperatoris ad Sena
f^im _ i 5<$i

«cxploSSfe a D, Bruto qua artedepra>
t henfi tp 4

EX. . .

externae & fortuitae res, num m bonis ac
malis habendas

extraordinarij equites ?46

exulibus edido Auguftiis luxum accidit

359 . F
FAbius,Caius.

Fabius Clemens Conful 547

Fabius, M.

Fabius, Paulus. -

Fabius Prilcus Cof.

Fabius, Qi.

facete didu Vibi) Crifpi
facetia, quaere Didum
FalcidiusJP. .

Falco Conful contra Pertinacem Imp ^
tor eledus

j

fames ingens
Fannius Caepio in Auguflum conipn3

347

6*

320

Fannius, L.
fatum

Fauonius,uide M.

Fauorinus Gallus fophifla # v-
Fauftina mater exercituri, Antonini*

55*

lofophi uxor,Pi) filia.568 moritur.)^

Fauftus Sylla Pontifex . ^

Fauftus Sylla Pompei) gener adinngltl
Catoni.uS Cn.Domitium Cali»»^

Macedonia pellit.109 Curiam .
liam reficit. 8 8 munus gladiatori»

Hoft'

‘35

exhibet.33 eius interitus
felicitas in quibus confidat rebus 4

¥

81

(* . 7-'

t ei 1 b xu' liplum

felis omen ^

Fera Aufonia ^

Feretrius Iupiter ;

feriae imminutae a Claudio ^

feriae Latince:ante eas Cofs. nunquanV
liciter urbeprofedi #

fides feruorum in dominos, & ^

in patres ^ # . [0,

fidei uxoris in maritu, 8dibertiinp \ ^

• num exemplum 2,°4

Figulus, Marcius, & Nigidius. . ^

Flaccus, Cefitius, & L. Munati» j
Norbanus.

Flaccus Pompei) legatus
Flaccus, Pompeius. . ,81

Flaccus Sulpicianus focer Pertinaci® 7^
Imperium Romanum licetur*5®
pitis damnatur

591

flacci*

-

X

3 I N

Flaccus, Syfsius.

Flamen Dialis creatus
Flaminia uia

FlauiaDomitilla
Flauianimors
FJauius Arrianus
FlauiuSjL.

Fjauius Maternianus

«auius)Subrius>& Titianus
flamus Vefpafianus^,dilis a Caio fterco
«perfunditur i96

auius Velpafianus in Britannia rem ge
Floraf re'‘1ua*n Vefpafianus

Florus,Aquilius, i%7

icen;--'

334
3l4
547
6 19

5*

6i o

doS

us imminutum

(?tus in utero cognitus fexus

Fonteius}c,

281.388

32?

for UlU 5^6 (dux. 3 23

una publica.i2t primigenia. 122 re-
mtunae fimulacrum regis Tulli) 382
£^JtUri<ttemplum a Lucullo extrudu.138
iUm Claris, Romanum. 129 Corneli).
r n?f Traiani 558

r°iia inter Mofam & Rhenum 418
X a Lrufo lubatti 333

fonto, Cornelius.

Frontonis Confulis dittum 549

^Uttientum ex publico capientium nu-
merus imminutus 139.340

Fucini lacus emifsio tetata aClaudio.410
Fuficius,C.

-^f.o4nij ...

P .^fituAlj^Sm prohibet
u us Antoni) partes fouet
Calenus! W
p^^^minus Pannoni^ prefeftus. 255

Fug$exR°madefcriptio 9 6

Fu W 1US Frio quadruplator, & eius in-

fulminisrafr1'8!0 ^ (teritus-38?

Fui, • !r,miraculum 274

iuw^dmHde M. Antoni) uxor,e-

D E X. .

funiculi naua^^capillis mulierum. 589'
funus Augufti 362.36^

Furius, M.

Furius Camillus Scribonian9 cotra Clau¬
dium arma mouens perit 411.41S
Furnius, Caius.

Fulci mors 557.56:;

_ G

GAbinius, Aulus.

Gabinius accufatus,abfolutus,damnatus
71 inde, bellum Parthicu animo conci
pit.ibid. Ptolemaeum regem ALgypti
reftituit.72 exilio damnatur. 74 pro¬
ni nciam Syriam diripit ac expilat. Ari-
ftobulum capit, 7 2 Ciceronis caufaa
Gabini; mors 117 (iniquus. 43
Gabinius,P.

Gabinius Pompei) legatus 2 6

Gabius Apicius, M.

Gaditani ciuitate donantur a Ccefare. tot
Gaetuli lubae rebellantes a Cornel.Coflo
fu^a&i 348

Gaetulia,pars regni lubae: Gaetuli ad Cae¬
larem dcfcilcunt 133

GaetulicuSjCornel.Coirus.
GalaefiinNarcifTunifcornrna 412

Galatia fit prouinciaRom. 316

Galba,C. Sulpicius, & Sergius.
GalbaImperatorfit,&rcs eius geftse. 527
deinde.mors

Galba Chattos uincit 409

Galbae Ccnfulatus 387

•sstefonij Galbae imperium praedicit Tiberius. 377

“ r '~4V ** ' triones +

^24

*5>3

34^

53*

Galbee legiones
Galeria Vitelli) uxor
GalicuSjIuljus.

Gallia Comata, Togata 2ot

Gallia T ogata Romanae Reip. forma ac-
GalliaNarbonenfis 303 (cipit.224
Gallia Narbonenfis pop.R.prouincia.zot

Galliam Caius expilat 401

Gallip,Iulius &Iunius.

_ — _ _ Gallus, Afinius. .

^ ex Clodio filiam Csefar ducit 202 Gallus,C Canidius, Cornelitis, L. Cani-

; mpub.grerit ejus cum Caefareinimi dius,Noni9,P.Aquiiius,Rubrius,Sur-

.^^nt, eius cum Caefareinimi
ftat 2 be^um-222 inde, giadium ge-
2ie ex Italia fugit, a Caelare uifta.

CiCerl0US Cru<^e^tas in proferiptos , &
FuluiUs^etn 2o4 mors 230

t"‘1 V

6tZ

Fui

mus Di,

Quitis

'10genianus

FuntruTr en^nus Senator pugnare ludis
ltens infer in tus, (uult.139

s inferipi

dinius,Titifienus.

Gallorum temeritas 69

Gallis Cifaipinis ciuitas datijF 105:

Ganymedis eunuchi adtain-t>ello Alexa,»
Gaugamela 555 X^drmo^
Gaziurfa 3

Gellius, L. _

Gellius PuUicol^ '•^Leli^^Mto
i<in &

I N D

& Calsio infidiaturyC’ Hffusqj ab ijs
ad hoftes tranlit 2-to

Gemellae legiones unde di ftas 346

Geminus, CV& Fufius.

> Geminius, Liuius.

Gemoniae fcalae ^i.inde

generis fplendor ad uirtutem facit 160
Genefius Martianus • 6t 3

Genius Dionis 579

Geni) populi templum Romae i'6o
Genucla 284

Genufusfluuius 109 (&: capitur. 8 4

Gergouia urbs Aruernoru oppugnatur
Germanicus CaefarDrufiF.347 a Tibe¬
rio adoptatur.341 res geftseab eo.355.
inde, eius Confulatus. 359 ad bellum
Dalmaticum miflus,&: gclfa in eo. 349
ad Oceanum ulqj progreflus.376 Coi.

1 1.368 imperium oblatum ab exerci¬
tu refpuit.370 Tiberio fufp'cttus.ibid.
in Germaniam milTus. 359 leones ioo
occidit. 360 eius interitus. 3^6 (337

Germailici cognomentum unde ceperit.
Germanarum mulierum fortitudo 607
Germani Celt'£.'& Germania duplcx.309
& Germani equites a Caefad Antonium re¬
deunt . 195

- Germani flumina armati tranare potiunt.
414 (legiones delent 356 inde

Germani in Italiam irrumpunt.* 65 Vari
Germani uincuntur a M. Vinicio 316
Germanoru auxilio Csefaruincit 85 8 6
Germanorum mulieres uaticiriantur 5 6C
eorundem in pugna ferocia lbid.
Germanos uincitCsefar ibid.

Geta,Hofiaius. (necatur.603

Gcta Seueri filius. 597 a fratre Caracalla
Geta Seu eri frater 597

Gcta,Sidius. (I0.606

Get$ nomen inuifiim Ahconino Caracal
Getae.544 a M. Cratio luba&i 284
Glabrio, Acilius.

gladiatores uenditi a Caligula 397
gladiatoru in Antonium ui&u fides. 274
gladiatorib.ulu acutorugladioru iiiterdi
gladius libellus 403 (ttum.570

; gladi) geftandiius 3to

^ Giaphyra i1 252

^ SvGomphi a $qefare capti Sc direpti »09
1 Graecia iN^one depopulata

E

gymnadum Traiani

55*

}

H

1 6i

}

^i^ciaaJs[eone depopulata 52i

' Graeca» Caelaris ad QGicerone literse.'77
1 GracinusLaco 338

gr au* mir>*

6»o

HaIos apparet

Haterius,D. . .

Hedui a Caefare auxilium contra Arioui

ftu obtinent. 50 rebellione faciunt- >
Helenus Caelaris libertus _ f*3

Helij liberti Neroniani potentia^ * jj

Heliodorus magi fler epiftolarum
Heliogabalus quid 613 ln,;5

Heliogabalus ut cultus.^ racra e^U.

maeietta di8 _ f reui-

Heluetiorum migratio,utq-, a Cael*
Heluidius Prifcus Velpafianu contem»
Heluius Blafio 201 JjL

Heiuius Cinna Trib.pleb1s.t5t e)us
Hercules Tyri cultus 128 (rltU
Herculis de uirtute diftum. 219 doi
Gadibus Caelar abllulit \

Herennius Senecio
Herminius mons ^

Hermogenes medicus ‘ ^

Hermogenis rhetorica
Herodes Agrippae frater *

Herodes, Claudius.

Herodes fit rex luddeae

Herodes Palaeftiiius relegatur ’ *

Herodis Tetrarchia .

Herfilia nuptiales ritus Romanis 0
Hiemplai to 6 v 1 ’ 5

Hierapydna urbs Cretae _ /,4

w-]f . it.

Hiefdlolymaab Adriano"iuitaiiratu )

a Pompeio capta.23 a Tito capta- 5^
Hippopotamus

Hirtius, A. . U

Hirtij de Antonio ui£loria t95 ^

Hifpalisiit capta a Caelare f0(,

Hifpania omnis a Caelare recepta
Hifpaniael 1 1. partes 'f,usgc

hilloriaeeoru quae fub Imperato*1

ftaflmt, curprioribus inccrtioreS ^

hiftrionesRomapiilfi.377 rcu°cat yp

Honieru abolere Adrianus inlHtU^ ^
homines immolati

hominum ftulticia yj

honoris feftum ^ ^0

honores Agrippingdecreti-4t9 jjLd"

197.318.246.280 .obiiiftoriaD^ jecrfl!
ca Attgufto, Tiberio, eiusq^ni j ^
ti.356 Iulio Caefari decretin^'

!

^ mde. Claudio ScMeffalinac^i^ Dru- indulgenti^
0,334 Liuiae & O&auiae decreti T“ J ‘: -

ftonores mutant mores
Horatius Cocles
horofcopus
HortenfiuSjQ^

255

to.u
176
600

(gemimpedit.66

, , 34?

Indutiomarus 7/

ingratitudinis exemplu.206.22Mbid.3p6
ingratitudo 540

immicitijs homines exercedis quam ami
it - t-1 's. mipcuit.uu citijs intentiores 3^

ortenhus orator.426 iiimptuariamle inimicitijs potentum uulgus gaudet.169
10rtl Caeiaris. 216 Antoni;,Caij & Luci; inimici reconciliati, paru hdi inuice.ibid.

iniurise ulcifcendse cupiditas 193

innocentiae uis 541 (333

innuptis lpe&aculis natalicijs interdi&iu
infidiarum in principes caulae 34,5

infulae quae exulibuspermilhe 359

infula fubito enata 418

intemperantes no polle Remp.curare. 45

92.232

, 6+

interrege prodito, etia negle&a temporis

pr^fcriptione magiftratu petere Roma
interreges in Comitijs. 87 (nis licuit. 64,
interrex ut crearetur tpS

inuidiae onus 8

Io.Xiphilinus Dionem reprehendit.446
567 quando lcripferit 461

ioci. quaere in Dittum (cit.536

Iofephus ludaeus Vcfpaf.Imperiu praedi-
Iotape Medi filia.257 patri redditur.27^
Iphigeniae gladius apud Comanos 5
IlaraHuuius

Hauri praedas agunt 34,8

Ifauricus,Seruiiius,P. (ie&a.m

Ifidis cultus Romae fpretus. 8 8 teplade-
JS^ominiae militaris genns r> 324, Ifidi decernitur templum 28/

Ifidorus latronum dux 56^

lmagines in funeribus portari folitse.208 Ifthmu perfodere Caefariuflus.^o idem

54* Salluftiani 538 (tur.205

Getaprofcriptus, a filio ferua-
Hofti , a Curia conflagrat 88

«olidius philofophus relegatus 538
umeris carens homo mirae agilitatis^*

Hypfeus,uide Plautius,
yrcanus rex Iudaeorum Pomp.accedit,

rex conflituitur. 23 regno Iudaeae intercalatio
dei;citur 229 interregnum Romae

^Afturae nautarum quales
amblichus Araburex ab Antonio neca
«mblichi principatus 323 (tus.262

janus m ueftibulo Curiae 583

Hnus a Caefarc claufus 281.316

a^^es ^-° manis rebellat, utq; a Caelare
Dtt.fubafti a«

azyges ui&i 5 66

- eri in Afia. 18 a Canidio CralTo uitti.

44

^etUs ALgypti praefedtus 387
fchnia caltellum Mefopotamiae
!Snis ex aqua editur
!§nis ufus in naumachia
Jguis in aqua ardens

(25°
77
10 7
270
34i

mpcratoremuocariquid 30

^P^atoris nomen uno bello femel tan
*lJ.m accipi polfe. 414 duplici ratione

Im Utpat!lr 145

peratoribus Romanis diuini honores
«t dentur, unde traftu.281 eorum po-

Imi

conatus Nero 525

Iftrorum urbs in Myfia 4®

Iuba rexNumidiae, Hiempfalis F.ut Cu¬
rionem uicerit.106 . crudelitas eiusirt
dediticios, ib. res geftae bello Africo*
t n -,«»uwU.« — vuiumpu- 133 &fequentibus interitus 134
Itas & cognomenta .311 8c inde (395 Iuba regno iEgypti & Numidi$ a Caelare

Imperat°ris aaa quomodo refeindantur Iubaeregnum 316 (donatur.27>
m^eriu? Romanum uenale habitu. 582 Iudaea a Pomp,belld petita 25

mnrCtas ?n matrem Neronis 509 ludeorum mos ferias fingulis diebus Sa-

mtwtl<3nis forma

/ & concelfa, tamen in Italia uer-

i^S&a<1Uadicitur

ninutn rns-l6'-y-9-}39-',9° N=r°-
1 licitatus eo.,' 5 1<5. 541-579

"Ten . W

h cum Augufto iungunt 323

turni habendi. 23 unde difti .ib. Sc mo
reseoturrt

Iudaei a Romanis uidi.24 9 cohibiti.408

Iudaeis Cyprum adire capitale. 556 eorii j
crudelitas indefeftrpne.^56 Adriand
rebellant, eorum qi clades ^ ^ yf

iudicia meliori forma a Pompeio coft/

V' I N D

Iulia Antoni) materi**- ajlSex.Pomp.

rugit, &c. " ' 1 225

I ulia Caef.F. Pompei ) coniux moritur., Se
in Campo Martio fepelitur 74

Iulia Augufti F. Marcello nubit, 51 6 A-
gripp? uxor fit.322 Tiberio nubit.334
lafciuia,8t exilium eius 340

Iulia a fratre Caio deportata in Pontiam
infulam,redu£ta a Claudio 407

Iuliam Germanici filiam MeflaJina in exi
lium agit 40?

Iulia Druii filia 387 (ritus. 413

IuIiarum,Drufi & Germanici fiiiaru,inie
Iulia mater Caracalli moritur 6\z

Iulia Titi filia. 544

Iulia uxor Seueri 585

iulianus a Seuero peremptus 198

luliaiu gefta bello Dacico 545

Juliani praefe&i caedes 575

Iulianus, Aquila Didius, Seru.ius,Vlpius.
Iuliopolis dicta Tarfus 211

Iulius Alexander . • 546.575

lulius M. Antoni) filius. 2^9 Praetor nata
les Auguiii cele.brau3.3t. Cof.334 eius
interitus . 340

''AIulius,C.

Iuli) Caluaftri callidum corifiliiM 546
Iulius, Cn. >.

Iuli) Crifpi interitus 594

Iulius Gallicus orator in Tiberim abie-
Iulius,L.M. (&US.419

Iulius menirsjlulia tribus, & Iuliurn col¬
legium Lupercorum 150 (fat.508

lulius Montanus Senator, Neronem pul

EX. . rJ

Iouis Olympi; templum Athenis Adri*fc

nus facit ^ -

Iouis Olympi) fimulacrum,Caius Roma
transferre nilus 4*°^

IupiterTonans

iurametumde actionibus omnibus #

faris ratis habendis uncte traCtum 20

iurameto aCta Imperatoris cofirmatano-
ua ratione 3 ■

i us aliquando -negligendu, aequitate pr?j

ius trium liberorum 337
iuftici um fa m i s caufa i ndi urn .3 47 ^

Xiiftus,Catonius. (dorum cauia.^4

5*

.53?

327

Iuuenalia felium
luuenalesludi

iuuenis nomen Caius non fert
Iu uentse aedes
Iuuenti) Celfi alius.
luuentiuSjM.

L

LAbeo,Antiftius,&; Pomponius**
Labienus, Titus.

labore & periculis re augeri, defidw c ^

5?

\69

4‘7

$

\bi&*

K.

Iulius Sabinus Caefarem fe facit 53 6
Iuli) facerdotis interitus 401

Iulius Senerus ludaeos uincit 561

lulius, Sextus.

lulius Solon 575 perit 585
Iunius BlaefusprcefeCtus exercitus Pan-
Iunius,C. (nonici; 3 ,69

Iunius Cilo Narcifsi mendacio liberatu^
Iunius, D. (419

Irinius D.Bruti cognomen 15 i

Iunius Galiio a Tiberio in cuftodiam po
Iunius, L. (fitus.38^

Iunius Paulin9 afifentator Caracallae, do 6
Iunij Prifci interitus 400

Iunius Rufticus philofophus 57*

Iunius Silanps,M.

Iupit^B^us 6n (dse caufa .21*28

loui ftatua ponitur, coiurationis detegen
| Iuiv‘ _ T' -retriu*» 149.283

lac ali narum
Lacetani

Laco a Claudio ornatus
Laco,Gracinus...

Laconicum fudatorium
lacus Afphaiti,feubituminis
lacus Hierapolitici mirum
Laelius, D.

Laenas, Popilius

laeiae maieftatis-aTio fublata a Car

Laetus in Commodum confpirat 9J.
Laetus & milites in Pertinacem con p_
Laetus, iEmilius. (ra-nt.581 caediturd
Laetus Seueri legatus
Laetus necatur '

Lamia, ALlius,&:L»

Lampaei libertate a C^fare donantur*
Lancia urbs Hifpaniae
Lappa urbs Cretae
Larcius Lydus
Largi nus Proculus nates
Largitio militaris Impp.undc
Largus, C.& Valerius.

Lallhencs

LaterenfiSjIuuentius.

Laterni gefta contra Barbaros
Latiaris quadruplator
latrocinia Lufitanis ufitata
latrociniorum qiiceftio fublata

*

5i

54-J

5?°'

37?

31

179

,*l . T . I N D

-urea mloiiis Feretri; temploab Augu-
ftopofita r |,g

laureati fpe&abant Senatores 578
jauri Liuiae

auri folia manducata rifum coerccnt.578
au es nimiae animum inflant 149
aus pariiaru rerum fufpe&a cauilli 403
jefticarurn ufus * 40 6

egatis triumphus ut permiflus 235
{egatimprouinciasmifsi 309

legionum nomina 55

,J.lonum Romanarum enumeratio. 34$
J^on^CJaudianie, fideles, pire 4 1»

Sl° Fulminatrix Chriftianorum <67
J-emanuslacus 7 8

cnnculus Antonii in alea collufor 182
^entinus Manlius
j-cnto Cefennius.

I entuJl Senatoris conflantia

pudus5Cn.&P.Cornel.

1 enftu‘^*tulici obitus 402

epofo^« Antonini * o

Lenn0lSpr®fcftus

tIn,agri pars ab Antonio Sex. Clo-
r • ^ata t7<i

pPicJua^miliuSjQ.
eporis omen 514

G E S, quarum Dio meminit, agraria
I 3*

pgesAugttftae 224

ex Augufli de manumilsionc.342 de ain
bitu C.Cornelij.12 Alia eiutdem de iu
^^-/toafraetori.K

Aeges Caei^Y^fudfd j s ,i uvapi.

m')s eorum qui multos liberos habe-
lexCPPr°uinci;S

u aP]) de peregrinis urbe eijciendis

^ufidecoi.ie^^,cenr°riap°teftate’&

lex d *’ inc*emnatum necatibus.4i:
bereT C°mitiis ^ nc abfentis ratio ha
»ud' ^ 9t <:u”ata<^e a<3optione. do
D<w Curblta <*e adoptionib.t68
FufU^r e P°nc-Max.29 Falcidia.232
ges ibtfe^disfLlffragijS'39 Juliae ie-
thridar; Manilib Pompeio bellu Mi
potis dQT)deC?rn*S-'S ^CtelH Ne*
ornamem ° - ndlS ueftlgallbus'33 de
Dictator t0ru uPu permiflb, quibus
pia Poni ma§*ftratu cotulit.147 Pap-
PorciauPa£a ^^ de Pontificibus, dt
genti I lc • 5uantuin quis auri uelar-
S P°Wcret.toj Rofcij de gradi-

*53

54?

E X.

bus equiti \gj^rfth ea tro . 1 3 fumptua-
ria.dd SyllredeP0nt.Max.29 ueflia-
ria . 374 Voconia 354

leges Rom.ab Athenieiibus acceptae 15 6
legibus foluuntur Imperatores 312

libelli famoli ab Augufto fublati 359

liberos multos habentibus praemia pro-
pofica 140

liberorum ac fuccefioru generis commo*
da. 351. inde

libertarum coniugia 326

libertas intempeitiua. 558 tempeftiua

55?

libertatis reparatae lignum pileus 211

libertati humilium ignoicitur 404
libertini Senatu moti 91

libertini de incendio fulpe&i,et eoru pen
fio 2 61

libertis penfio a Caef.Ott.remifla 273
Libo,Drufus,8c Scribonius.

Liburni Romanis rebellant
licentiae malum
Licinnius Galliae procurator, 8c eius ne¬
quitia 328

Licinius, L.

Licini; Murenae in Auguftum contume¬
lia, confpiratio,& interitus 320

Licinnius Nerua, A. Regulus.325 Sura.

.553

Ligeris fluuius <$7

Liguria Comata in poteftate Romanoru
uenit

Li parenfes in Campaniam tralati 23 S

Litauicus Hcduos ad rebellionem con¬
citat

literaein plumbea lamina feriptae 19^
LiuiaDrufilla cumuiro &. filio ex Italia
fugit Caefarem.225 Caefari nubit. 236
oftentu ei fadum.239 honores decre-
ti.255 mortis Marcelli fufpefta fit.318
porticus eius.329 flatui & ius trium
liberum datur.337 templum.339 Au
guflo confulit, quomodo regnans ab
intidijs tutior eflet.342 fufpetta quod
Auguflumuenenonecauerit, mortem
eius tegit,dum Tiberiusrerum potia-
tur^di Augufli facerdos fa<fla,lulia,&;
Augufta cognominata.3d7 rebus ge¬
rendis leimmilcet. ibi d. eiusfaftus $C
honores ei decreti.373 Germanici mor
te gaudet.3 76 mors eius, Ironores, Sc
fepultura,eiufdem apophtegmata.3 8 o
ibid. ir’^

N n y beno

>

X. I N D

bcrio fa&fi. 393 ei religio de- .

creta 407

Liuice lauri 527

Liuia leu Liuilla, Drufi Tiberi; f. uxor

adultcra.37S

LiuilIie,Drufi uxoris, interitus.384 miil
tis exitijcaufa 385?

Liuilia Cai; foror, ab eo Sl M. Lepido ftu
prata, perit 402

Liuius Drufus,Liuise pater, eius jnors.

Liuius Geminius Drufiliam inccelu ire
uidit 3 96

Li u ori Caiusfacri (icat 395»

Locrenfes Caelarianos iuuant *o 9

Locufta uenefica.419 eius fupplieiu.528
Lolliam Paulina ducit Caiiguia. 396. re¬
pudiat 402

Lollius, M.

Longinus, Cafsius.

Longinus T raiani legatus

Lucano poefi interdictum 520

Lucianus Pr ocius

Lucilia M.Philofophi filia, Veri 11x0^565
Lucilia foror Commodi, uxor Pompeia-
L ni. 572

LiElius Lamia CoH 336

L*Aslius>Seianus Tiberi; fcelerumadmi-
nifter.377 inde.uide Seianus

L./Emilius Paulus Cof. ^2.336

L.ALmilius Hilpaniae praefectus 317
L. Afranius Pomp. legatus, cius^j geltce
res. 20 Confui a Pompeio fa&us, &
qualis. 32 Pompei; in Hifpania lega- '
tus.ioo inde, eius interitus 135
L, Anneus Seneca periclitatur fub Caio.

400 uide Seneca

L.Antonius Tribunus plebis.169 in bel
jo Mutinefi.195 Confui de Gallis triu
phat.221 pij cognomen fibifumit.222
bellum contra Casfarem gerit.225 de¬
dit fe 22 6

L. Apronius Cof. 3 97

L. Arruntius Cof. 319.346

L.Arrunti; obitus 390

ITAfy Ilius Praetor 2 56

L. Aurei. Cotta Cof* t8

L.B acii i Praetura, obitus »47

L.Baffus 5

Lucius,C.

L. Caefar Cbf.21 iudex Rabiri;. 26 Pom
pei; ad Caefare legatus . 05 Clupeam

^ W ^ ; ,35

L.Csefar urbi ab Antonio praeficitur .
L. Caefar Antoni; auunculus & hoftis,
proferiptus, & feruatus z04'

Lucius Agrippa filius, natus.372- eius m»
rum pcruerfitas 34° mors 34
L.Calpurnius Pilo Coi. 32"'33

L.Canidius dallus Confui 73

L. Cafsius Longinus Cceflegatus in
ceaoniauiCtus J

L.Catilince prima coniuratio. 14 ob by
lanas caedes iri iudicium tra<ftus. 2i ©
eius coniuratione.27 & deinde, ui 8
Catilina

L.Ccefitius Flaccus Tribunus plebis tp

L.Commodusab Adriano adoptatur.^ j
L.Cornelius Balbus Gaduanus,Con u

m

L.Cornelius Lentulus Confui

?4

L.Cornel. Lentulus -

L Cornelius Sylla Cof. Vl

L.Cornificius legatus C^faris ut exerci^

hoftibus exemerit.243 Confui 24
L.Cotta C celaris legatus ab EburoniM
ccefus '

L.Domitius Aenobarbus ConfulaN*Pe

tens prope occiditur.dy Confu^1'^
Corfini; a Ccclare o bldlus, &faluteCU*

natus.97 Mafsilicnfesadiuuat .
^ • • a 1 i /"« _ r.,1 22^

L.Domitius Aenobarbus Confui 3'

*3*

61

-)6 i r**'i-;*

jA-o

%6®

L.Mc-

io< j

L.Fannius

L.Flauius Trib.pl, Gofulem in carcere
ponit.33 Tigranis cuftos ^

fratei - ■ , cnJsqP* >
tiade morte Claudi;

L.Iunius Siianus gener Claudi; 4°

L.Lamia ALmilianus
L. Licinius Murena Cof ^ 3^

L. Lucullus accufatus quod bellu

ret.i Tigranocerta capit, ibid. n\^
meniam exercitum ducit.ib. 11

capit. 2 coniunxeius.4 amilidbris
iusdeferitur ,4-mj '

Luculli praetura urbana, & animi mo e
ratio.»3 cum Pompeio expoftulatio- 4
eius poftulatis refiftit.32 ei &
necem ftruit ^

L.Manlius Torquatus Cof*

L.Marcius, Confui.

L.Marcius Philippiis Cof. %

L. Marius-
L. Maximus
L.Mefius lpectilato*

^‘^Cafmornut 1 N ?

'tv lUS Tr.pl. aerarium contra Caefa-

ffm tueri audet 99

“UEMcius Maccus Atteguam aftu iu-

Munatius Plancus Gallice Tranfalpi-
,,sPttf«aus>bellum gerere contra An
g * Senatu iuiTus. 192. ambiguae
ni.f’ j j-mo Brut0 proiefto ad Anto-
r , cit> ConfuI deilgnatus. 201
jdo ,l°7*^0 Cenfor.320 ConfuI

P;nniua Quadratus Tr.plebis.4t pro

L.KolOKCaS,t +«

L ^nus ConfuI tubicen 376

T d ,.f|1CnJls Rufus ConfuI 335

Dtu Uf L,epidi frater Sdioftis, profcri-
L.Ph 30Claiuatus 204

L Phii!^Us u*tricus Odauii 1 66

£• 014l eius de Clodi; lege contra

rio rroilcrn Putentia. 43 foccr Caela

r p'‘-fitCcnlbr oa

L-Pifoni eS uincic 334

JLp r n sm°r3 387

iiojGn. $r Plancinae F.prsefe£lus Afri

I C% 4 01

^•Pifoa Galba adoptatur. 528 caeditur.

^•Pomponius Flaccus Cof
GPrifcillianus

G Rofcius Tribunus plebis, Gabini; *v-
^lijsmrcclapat.^,^ . legem de eoiiL\
111 ui i hT^featf b*r^A*

r J0r)P°inpei; ad Caefarem legatus 05
L ^usCafsij legatus 213

^cribon^s Libo Pompei; clafsis prae-
ri« S* ,0^ ^exti Pompei; focer, Caela

L,lfunis:zl6 Coi: 255.374

• -ribonij Libonis ob rerum nouarum
Pronem interitus 27±

diKnUsPr2etor>&eiusin Tibetiulu-
L.s;tnum- 387

L.seD^ro.niU3 Atratinus Cof. 255

lito! ^XUS p°mpei; quondam commi

L-S^ijinnmei-Parar ”5

iulatus ^rutl uniore collantia, &C011

L. Scaci9 IVliir 3l8

lio fe GOllUrcuspalTum oppugnat, Cal-
212 & in\UuSit>ab eo clafsi praeficitur

375

6t2

ro-

E Xi

L.TaurefiuA^*^ 26),

Lucius Traiani legatus 556

L. Trebelli9 Tribunus plebis.7 eius con
traDolobellamfeditio 22

L.Valerius Mefifala Volelus,Cof. 345
L.Ve&ius focios Catilinariae coniuratio-
nis prodit,falfoqi defert nonullos 30
L.Ve&iusad caedem CaefariSc Pompeio
inferendam a Cie. & Lucullo fuborna
tus 2?

L. Verus Commodi F. Imperator cu An¬
tonino philofopho.565 & eius gener,
eius res gellae.ibid. &interitus

L.Vitellius Cof. ^ 385»

L.Viteilius rem praeclare contra Artaba¬
num gerit, Caio adulatur. 404 Con¬
fuI cum Claudio 1 1.414 ConfuI III.
417 Valerium Afiaticum mendacio
damnat 418

L.Volcacius Tullus Cof* 256

Lucretius, Q^

Lucrinus lacus 23?

Lucullus, Lucius.

ludi habiti 227

ludi & fpc&aculaa Caefare exhibita 13P
de Ludis Claudi; flaturum 408

ludi A&i;. 272 decennales .378 extraor-
dinari;.3<)0 Gymnici. 66. 304 Puteo
lani.520 quinquennales 304

ludis Romanis Senatores in Capitolio
ccenabaiic 239

ludi lacri. 281 faeculares.327 triumpha-
les.415 Veneri genitrici fatti a Cofs*
25 6. de uidtoria contra percuilores Cte
faris 233

Lugdunum 200

Lugdunenfis ara 333

lunte defettus terrorem inijcit militibus
tumultuantibus 370

Lupercalia Caefaris in honorem inftitu-

150

333
592

6xl

ta

*Lupiafl.

Lupus Seueri legatus
Lupus Maefae nepos
Lurius,M.

Lufitanorum latrocinia
luftratio exercitus
luftri condendi religio

216.217

33*

Lutorins,C.

2t2 gc]n‘\unS^ab eo clafsi praeficitur Lycaonia fit prouinciaRom. 316

L.SyllaCof2 uide Statius Murcus Lycijs libertas adimitur a Claiidio 4J3
* •SyU»mcia„j' , 335 Lycomedes. Riincipatu fuo fpoliatus. .j

M""~" **

L.

V

253

Ly fanias rex Ituraeoru
fus

M

MAcennitsepop. . 595

Machares Mithridatis filius a patre neca¬
ri i ullus 16

Machaon uaticinatur 395

Macedonia maritima 254,

Macedonias nome quam late pateat.108 .
2,7

Macrino imperium praediolum 610
Macrinus fitlmperator.612 turpiter emit
pace ab Artabano.th} uincitur a Pieu-
dantonino,&obit 614

Macro, Sertorius.

Macro quaefitor Tiberij.388 eius infidif
in multos irritse.390 Caligulae le ad¬
jungit 390 interit 3 96

Maeatae Britanni 600

Maecenas, V.Caius.

Mcecenas Caelarem ad Monarchiam reti¬
nendam hortatur , 2pO

Maecenatis uxor 320

Maecenatis obitus & laus 339

Maecenati quantum poteflatis Caefarde-
derit 272

Maefae mulieris cotra Macrinum ada.613
magiae exemplum 3 76

magicis artibus quodrefpofum Caracal¬
lus inuenerit / 607

magifterium equitum annuu contra le¬
ges 120

ordo magiftratuuumRom.coflituendo-
rum 5P

magillratus praeter confuetudinem P.R.

collati 232

magillratus intermifsi Romae 247
magiflratuum quor undam ratio mutata
a Claudio 415

Magnae matris miraculum 236

Magnus, Cinna, Pompeius,
maieftatis crimen Claudius abolet 407
Malchus Nabathaeus 235

Malli Ciliciae 573

Mamaea 613

*'■ M^Acilius Coful, fucceiTor Lucullo mit

titur,eiusqjignauia 3.4

Manaes Deus 6c Manaitica regio »5
Manilius, C.

Manlius, Caius,L.

Manlius Lfclitinus 32

Marcellinus,Boebius.

Mar< V .... m,

V;- -

index.

^Antonio cae- Marcellus, Claudius, & Marcus.

Marcelli &Iuliae nuptiae
Marcello priuilegium in petendo Coniu
latu datum $x

Marcelli mors,& quibus honoribus eum
Augullusdecorauerit #

Marceili theatrum. 330 Marcelli cuiu **
daminTib.libertas 37;

Marcellus contra Vefpaficoniurat 53?
Marcellus,Varus, &. Vlpius.

Marcia Commodi caedem iuuat.578 nc-
catur.584

Marcia Cremuci) Cordi filia
Marcius>C.L.Q^

Marcius Philippus, in Lucio.
Marcomanni.565 uincuntuf
M- Acilius Orico a Caelare praelectis
M.Aimilius Lepidus Praetor, Caelare^
Di&atorem dicit. 105 magiiter equ^
tum, ac Conful. 132. 142 Gallia Nj*f
bonenhs a Caelare ei concefia. »4° *
quae egerit caefo Caelare. 153. inde. e

Pontifex Maximus.nStf Sexto Pomp
io reftitutione impetrat.t7o A»t°nl?
bellu inferre cum Cofs.& OCauio^.
fus.ip2 eius in bello Mutinenfiamm'’
guuas,utq; eius exercitus Antonio ac
cetferit. 195*200 nenia & reditus &
Senatu coceditur.201 eiuscumA!J

179

j66

n$

nio 8c Calare cofpiratio.201 in pf01 ^
ptione moderatio.204 I I.Cof.a°7 i
Antonio & C^fare deprimi ceptus*ri

' ‘a^ex.i‘omp.inclinat.^44 eiuscu

Caelare difeordia, &; ut fe ei dediderit*
245 Septa ornauit.314 quibus cont
melijs ab Augufto exagitatus.325 eu*
mors.331 Lepidi filius Antoni) mia
ducit. 166 Caefari infidiatur l1'
M.ALmil. Lepidus Cofi 34^*35?

M.Lepidus in bello Dalmatico . tfr
M.Lcpidi,Drufillae mariti?interitus 4°
M.ALmilius Scaurus a Tiberio mori C0S
tur 3 '

M.Antoninus Verus ' *

M. Antoninus Philofophus Impetto *

565 bella eius.ibid.& deinceps* 0
tio eius ad milites.568 moritur 5^
M. Antonini legiones .

M. Antonius Tribun’ plebis Caelarrif
tes defendit,&ad eum concedit i .
magiiter equitu eft toto anno, ri?-
limul &Democratieum & r^a^ulIn

Nv

✓

, . I N D

' Wa • 'quaminconftanter

le m ledi cio ne Dolobeil* Sc Antoni)
ff €rjf.,I23 Magifter equitum
T 0,1111 ‘*47 ilarne £?ialis Caelaris. 150.
>upercalia agens, Csefarem regem i'aJ
u tat, 151 car non cum.Ccefare occifus
ln *ecundis hceredib. Caelaris ad-
populum ob caedem Cee
«ns Uomachantem concitat oratione
cnmrr^ Ca£^are • 15 9 cur pacem

• r,- ^nsperciifloribus fieri uoiue
1 r , 1Um juum obfidem dac.i-jp ma-

* , uerwurin exequendis Claris
aVUS amorte eius. 165 cum Lepi

in A Jllltatern contrahit. 166 ibidem
m I! • 1 0 m i n i u r i se eius, pontificis
e ^i°nem a populo ad ponti
ceni ^ Aspidum F.iPontifi-

^Maxunumbcit;^ eiusinOtta
r. A 1 C? arem iuiunae . j68 Galliam
dumU^dlC3t?agW^lebi diuiden-
des etfnf^1 lubec,l6P in milites for
totan “r^471 Ant°ni) resgeft&et
- a a Cicerone exagitantur . 17^
j C,uenc‘ D. Brutum Mutine obli-
A>.'tr ^: Paniamuincit>.ab Hirtio cla

eaiiicitur.t^^ alia. 196 uenia&re-
ditus 'a Senatu datur. 201 utleLepL
do, &; cum hoc Caelari coiunxerit.201
Gus &C se faris Ottauianiaftinitas.202
cfudelitasin profcriptos.204. in Alia
'■ n-iinori quee egerit. Cleopatrae amore
captus, in ALgyptum iz.zz6 cum Sex.

ierriaggremtur. 230 cum Calare pa-
ceni tacit,8c belli contra Pomp, locie-
tatetn init; ibi- Bacchiirnfeuocat.234,
111 Italiam, quah belli contra Sex.Pom
‘ . ?e^nv%cius futurus adtienit,&re in-
b- ^fc^it.237.240 Domitio Aeno
art3° fiiiantdeipodeli.z^o Ottauiam
in Italia remittit.ibid. in¬

vidia

Hp

eius Statta coiitra Antiochum .
^ ,. cdtra Parthos & Medos res' geftij
tia! lcAer- ~5o.inde. in milites iteui-
p^iEgyptum ex Armenia abit.

• - Pr°uihcias Romanorumre-

■ ieritis *beris ex Cleopatra diui-
i nise p bellu contra rege Arme

fun^ir ?t>cPmrege Mediae amicitiam

Jn 1*4 * 1 11 ri *3 nffi

, tonius Cof

1 Oftamadliiuriaea^i-dffi
cum Medo contrahit.^: An

1 1. regem Armenias dolo

E Xi . y

captum ut traftr^Armehianl ocoiU
pat.255 tr^sfrjfnus eius Alexandrite,'

& literae ad, Senatu.ib. teftamentu pu
blice recitatum, utqj hoftis iudicatus
fit. 258 eiufdem luxus 5ceffaminata
uitaAlexandriae .259 quomodo bel¬
lum contra Caefarem Od. gefferit. 261
& deinceps, in fuos crudeliEas.262 o-
ratio ad milites. 263 uitia a Csefare ob
ietta.267 apud Attiua Caelare inttus
270 uittus ad Attium, Alexandria ue-

nit,eiusq-,etCieopan^c€)fii.ia.274, ad

Par aeto n i u m i n eo m m od u p a t i t ur . 275
eius interitus. 276 Antoni) liberi ex
Clcopatrav252.i7P. & ut eos Caelar tra
ttarit. ibidi Antoni) auus a Cinna oc-
cifus

M.ApuleiusCof.

Al.AquiialulianusCof. 3P$

M.Afmius Agrippa Cof. 3^8:

M. Aurelius Cotta Coi.

M.Bibulus Aidilis cum Caefare . 2t Coa
fui. 3^ legi agrarie Caefaris repugnat. .
37 Syrjse praefettuSiS}. autor Pom¬
peio libi Conlulatum conferendi 8?
mari a Pompeio praefettus. 107 eius
mors 108

M Brunis cognomento Capio, qui Caela
rem interfecit, a Caelare uittore lalute
donatus fuit. 113 inftigatur ad Gaefari*
ftruedas infidias. 152 genus eius, cum
: Catone necefsitas, 6c,cum Catsro Prc-
tura. ibid. cum focijs caede peratta>
& propbfrto fuQ declarato, in Capito¬
lium concedk.154. Brutus &foci) cte
. . dis Cjef.RorhaablegatiiJ^y M^cado-
niaei aSeliatutribuiturup^ cotraAn
- tonium & Lepidum a Senatu euoca-
tur. 200 atta eius poft Gaefaris mor¬
tem. 209 • 210 inde, ei Macedonia et
Graecia a Senatu mandrtntur; 2to mi
litum tumultum componit i^ xuni
Cafsio in Aha cogreifirs.^ ut Lycios
fub egerit. 214 praelio Philippenli fua
ex parte uittor . 218 eius in exequeht.
do bella conhlia. 219 pialium adu|jr-
fum contra Caef. & Antonium, ac ihtu
. ritus.ibid. eius lepultura. 220 cleme
.tiainhoftes : -°P

3VL C^cilius Caefarls partibus fauet, &
Roma ad eum cum Curione abit 94L.
Praetor leditionem mouet.de notiis ta
bulis. Rom^rofugir, eius inimus,

t- . y

V I N

tio. Scinde

M.CalpurniusPifo “ 36

M. Catonis mores ac inftitutum.25 fen-
tentia de coniuratis necandis.27 Tri¬
buli ufplebis opponit fe Metello Ne¬
poti. 3» contra Pompeium pro Lucui
I0.47 Caefaris petitioni de triumpho
obftat. 34 Clodi; tribunatum aduer-
fus Cicerone defendit . 6z Praeturam
repudiat, ibid. 6z Praeturam petes re-
pulfam petit. 65 Trebonianae roga¬
tioni reclamat. 6 5 in Cyprum miflus
48 & quae ibi egerit.da Confulatum
petes, repulfam fert,eiusq; apophtheg
ma.pt legi agrariae Caefaris obfiftit, et
ab eo in carcerem coni jcitur . 37 Dyr¬
rhachio a Pompeio pr^fe&us, eo uitto
Corcyram it, & contra Caefare copias
cdtrahit. 117 Peloponnefum occupa¬
re conatus, inde in Africa abit.118 Sci¬
pioni de fumma rei cedit, Vticamcu-
ftodit.«3t Vticae feipfum ut interfece¬
rit, Vticenfisq; didus fit.t34 Quaeftor
pecunias abijs repetit, qui eas a Sylla
caedis mercedem acceperant. 204 Ca
tonis filio Caefar jgnofcit 134

M.ClaudiusALferninusCof 315*

M. Claudius Marcellus Conful, Caefari
opprimendo fludet _ pt

M-Cocceius Nerua Cof.

240

. V' ;;

l

M. Cotta largitionib.corrumpifepaflus,

in ius trahitur ^

M. Craflus cum Pompeio Caefaris opera
in gratiam redit, ac cum his confpirat
j^.inde Ciceronem deftituit. 43 fo-
cietatem Caefaris deijciendi cum Pom
peiocoit.63 fit Conful II.65 uiexpc
ditionem inuitis Tribunis plebis fa¬
cies, diris ab ijfdem dcuouetur.67 Ga
bi nium Conful defendit . 122 in Par¬
thos proficifcitur . 77 ignauia eius in
bello Parthico. 78 interitus. 82 con-
iuratiois Catilinari^ fuipeftus.ap Cas
faris rogationi agrariae aftipulatur 3 8
M. Craflus, alius a priore, exemplu in mi¬
lites fu os ftatuit . 235 Dacos , Baftar-
* ' Anas,Myfosqj,et Thraces ac Getas fubi
gic 283

M.Crifpus 212

MDrufusLiboCofl 328

M. Egnatius Rufus Aldilis & Praetor de¬
inde, eius in Augultum contumelia.

. . 'U

D E X. .

M. Fabius a Mithridate ui&us <

M.Fauonius Catonis imitator^Iegi Cxii
ris agrariae ut aflentitur. 38 Fauonius
Ptolemaei caulae refiftit _ 60

M.Fauonius rogationi Trebonian^con

tradicit. 65 Aedilis, in carcerem duci-
tur.83 perit 20

M.Furius Camillus Cof. 34?

M.Gabij Apici) luxuria & obitus 377
M.Iulius Cottius $70.^

M.Iunius Silanus Cof 3°4*37°

M.Iuuenti; Laterenfis interitus 200
M. Lepidus fororisCaij maritus, &c. 19
M. Licinius Craflus Cof. 273‘32?

M.LolliusCof f*

M. Lolli us Beflos uincit . eiufdem clades
in Germania 32"

M.Lurius Sardiniam amittit > 23l

M. Marcellus iEfernin9 in Hilpania du*
fa&ionis contra Q^Cafsium **?

M MeflaIa,Cafsi;amicifsimus 2!°

M. Oftauius Pompeianae clafsis pr^e'’
ttus. 106 Salonas fruftra oppugnat’
poft cladem Pharfalica fe cum
neconiungit

M. O&auius Dolobellae legatus feip^uni
occidit 2,3

M.Oppi; .EdiIitas,&quamftudiofaeiLlS

plebs fuerit J4°

M.Pappius Mutilus Cof
M.Petreius Antoni; legatus Catilina 11,11

cit.30 eiusinCaef.diftum
M. Plautius Syluanus Conful

33(

X'A-

M.lAlpiusKfo, legatus PorfipeijjCoiif^

o’ . nr

M. Saluius Otho Neronis fimilimus,^
focius. 50P Galba csefo fitlmperatoP
528 a Vitellio uidtus, mortem fibi con
fcifcit.530 oratio eius
M.Scaurus Scx.Pompei; uterinus frater
272

M.Seruilius Cof

M.Silanus Tribunus militum fub Eep1^
do .

M.Silanus focer Caligul^ feipfum
ficit 3?4

M. Silanus Cof 4<6

M.Teretius Varro Pompei; in

legatus tC \

M.Terentius Varro Tribun9 plebis. 2°

M.Terentius Varro amicitiam Seian
bere excufat ,

M’ 1

I N D

• ittUSjhomo ingratus. 131 Sex.Pom
peiurncapir 8

r JJ' ‘l_ls ^cerc) cur legem Maniliam
fendh U,^ a2tor’ ibid. Manilia de-

V- j* Jeuitas> & cur transfuga
in coi * 1 C*US Confulatus.22 eius
da JUratre Catilinaria opprimen-
inden rla&pcricula-ib- iurametum
ri&pP°ritl0!^m agiftratus.30 Csefa-
A-ftbn mpei° ficanufubmittit.3p C.

fendirjfc clr^ega® jn Confulatu de

innr^o 1 . J tarcrniliic^atur.4o eius

Tlp Loid*.aCl°di0fallitUr>tcKfa.

4,-> in exiliuabit.

utq-rJr \tus in patriam ei cofe&us,
^=xinde Cic-Iibel-
fuoruratio <?ralium>de conflliorum
“" '““‘S Gabiniuaccu&t.
lonis?udi m0di,dt-74 eius in Mi-

«cufauetit" «'“"jt'81 89 PlancGut

too Pomn’-° adl ompeiii concedit

k firmi frPrC,° Ulft° Romam redic- “ 7

catiK °C1^ Caefare intcrfcfto uo
hira /1^ orado eius ad Senatum, ha
Ub mortem Cselaris. 154, inGrie
lani P^oficifcitur, Sc ex itinere Roma
redjt.J7t eius in Antonium oratio.172
Caefarem O&.in Confulatu petendo
adiuuat.t5>7 proicriptus,eiusq;capiti
fluitatum ab Antonio, idq-, cum dex
tra manu pro roftris pofitum. 205.206
^iceronis omnia totius uitae uitia, ut

^ J,.

!n~c* leuftas.14 orationes quales-po
lnfomniu de Ottauio Caef. \ 67 Cice-
fonis uxor cui deinde nupferit.375 Ci
M vr^‘uinoPus‘l87 Conful 280
M -Us MelTala Barbatus Cof. in
’ a «b. Melfala Conful.31.79.261.363
\/°i PtUs> periculum euitat 206
v Valerius Meflalinus Cof. 336

e x.

geft<£inbeuoapiidA&ium.26i dein¬
de. poteftas a Caelare ei data.273 Con
fui II.304 Conful II I.304 cius curri
Caelare affinitas, Sc honores ab eo ipff
habiti. 304 Caefarem ad reftituedum
populo principatu hortatur. 285 Ceu
lor.303 fepta dedicat, & eius laus.314
porticum N eptuni, balneum Laconi¬
cum, &Pantheum dedicat. Caefaris co
habitator fit. 316 cum Marcello fimul-
tatem exerces,in Syriam miffus,Lesbi
degit.318 Tribunicia poteftate orna¬
tur. 331 eius in Campania expeditio,
& mors, & funus. 332 Agrippae cam-
pus.33? eius filiaTiberi) uxor, dimif-
la.333 Afinio Gallo iunfta matrimo-
nio.369 eius filios Auguftus adoptata
327 Agrippae foror Poia 33^

M. Vlpius Nerua Traianus, adoptatur a
Nerua.550 Hifpan9 natione.ibid. fit
Imperator, ibid. eius in Dacos expe-
ditio.ibid. res gcftce.deinde Optim*
&; Parthicus cognominatur. 553.554*
moritur 557

mare Erythraeum feu rubruiri 555

de Maritandis ordinibus lex 354

Marius unde tyrannus faftus ton

Mario propinquus genere Caefer 133
Marij triumphus qualis 22 v

Marius, Sex.

Martis arma a fummo Pontifice adferua-
riiolita

Martis Vitoris templum

»5?

322

360

57X

611

565

316

M v;niClus Germanos uincit

M.vlSsCof-n- 4<y

tusi lUsIldlse Germanici filiae mari-
M.Vip&Perit 417

ltidis da ^S Agrippa Praetor, &eius m
tem re • • 8 magni ficetia. 227 Sipun
GallosC(!P't‘^0 Conful rem contra
d $ a Caelare clafsi inftruen-

ficar.2,8 Us’P°rtllmaPudBaias^di

H-2 Ia Indc* nauabs cius uittoria.
* naualis coroua,:^ res eius

Martis ludi

Martia Quadrati occiditur
Martialis aue
Martianus,Genefiiis.

Maffagetae
Mafsilia oblidetur
Mafsilicnfes nauali praelio a Bruto uidu
toi dedunt fe Caelari ibid.

Maftor 563

Mater patriae . 373

Materni fophiftaa exitus 546

Maternianus,Flauius, ^

Mathematici, Affrologi.
matricidae _

Mauritania Caefarienfis fit prouincia 2^6
Mauritania fuba&a a Romanis,et in duas
prottinciasdiuifa '> 4°?

Maximus, L.Paulus Sabinius.
Maximusjt'

jMaximu ^. xaiani> t ir^' / yyV
Mazsei

»00

1 N D

Mazsei Dalmatae ui&i a Germanico 349
Medeus Cappadociae fit regulus 272

medicis Romae immunitas data 317

Megalenfes ludi ab iEdiiibus plebis fa&i

147

Megara Funus capit, & punit 118

Meliten i 567

Memmius Regulus Cof. 383 uxor ei a
Caio adempta 3 p6

Menapij 68

Menas Pompeij libertus Sardiniam oc-
cupat,&c.23t eius perfidum cofilium
Pompeio datum. 234 aPomp.adCae
larem perfugit, utqj ab eo honoratus
fit. 237 a Caelare rurfum ad Pompeiu
perfugit.240 ad Caefaremredit.241 a
Pannonijs occifus 255

Menecrates Sexti Pompeij libertus &le
gatus, Campaniam infeftat.in nauali

E X.

tiae .102 in Campania, utqj Romae a
Caefare fint pacati ' n9

milites gladios in urbe geftare foliti 129
in colonias emilsi *

militis Csefari Oft. Confulatum petetis
dittum

militum ftudium in CtefiOtt; i^.inde
militum Oft. Caelaris auaricia &impu-
dentia 2,09

militum O&auij feditio 223

militum contra Antonium tumultus ob
promiffum congiarium
militaris fupplicij exemplum ^ 23?
militaris feditio contra O&auianuin Si¬
cilia

miles furore concitus ui&oriam CxwlS

de Sex. Pompeio, Rom^annuciat. 24

militaris leditio a Caelare O&auiai10 c0*

23 7
5

5^7

284

334

praelio ad Cumas perit
Menemachus a Tigrane deficit
Mercurius.aerius
Merdi Thraces
Merula ilamen Dialis
MefiusXucius,

Melopotamia
Meifala gladiatores excindit
Meflala,Silius,&M. Valerius.

Meflalina, Valeria.

Meifalinae ftupra, nuptiae cum C. Silio, et
exitus 418

MeiTalinus,Valerius.

Metellus Celer, legatus Pompeij.17 legifer
Agrariae Caefaris non aflenius.3 8 eius
inconftantia.ibid. uide etiam
Metellus Cretic9 laudatus, quod copias
dimififlet 364

Metellus,L.

Metellus Nepos, Caecil.

MetellusNepos Tribunulpleb. eiuscon
tra Senatum & Cicerone rogationes.
30.31 eius in Hifpania res gellse 71
Metellus Pius Pontifex max. mortuus.

29

%/ etellus.uide
Metho ne capitur ab Agrippa
Metij Pompufiani obitus
Metropolis urbs Thefialiae
Merulum urbs
Michael F.Ducae Imperator

ponitur

253

261

54*6

109

' *53
461

militum Caefarianoru trepidatio inbel-

militibus emeritis prfmium ftatutu.34?
militum & armorum ulus ,2^

miliarium aureum 32*

militiae tempus, & flipendium proag10'
33°

miiitiam detre&antium poena abAuf-P'
ftoftatuta 35®

Milo,Annius,T. -

Milo de ui accufetus a Clodio. 61 Cofl ^
latum petens, Clodium necat.88
lio damnatus propter Clodij caedefl1,

in Ciceronem patronu eius iocus 9°

;n Italiam profe&us, feditionenU110

' " '-'"Ai, ' -

MiloniaCaefonia CaijuxdR 4o2
Mineruae Cuftodis ftatua a Cic. in exih1'
eunte in Capitolio pofita p

Mineruae templum 2°

Minerua culta Domitiano $4

minihri ut principibus tutopofsh11 *c
uire

Minucius .

miraculum Anae fluuij l°7/

miraculum

miraculum Vefpafiani.537 lacus.55?^
pugna.567 dei u a cantis .

Mithridatis afta b ?£

Mithridates a Pompeio uinciturno^u
na pugna.15 fugit a Tigrane exem
in Bolphorum. filium Macharcfl1.
_

.xturriv,

- - - leo*

50

> Placen-

cidit.K) eius magnanimitas. ,

delertus, a filio Pharnace ad
compullus, Scfibi necem coidclue
22 . ,

Mithridates Medus, Tigranis gene^ +
tt ri aces Parthus a Gabinio auxilium
•Petlt 72

Mithridates Pergamenus focius Claris,
bello Alexandrino Pelufiu capit, Dio-
Kondeminfidijs excipit.126 ciOefar
Gallograeciam cum regio nomine do,

Mi,thtrid«:rmBoipoti
Mithridates Iberus fl

Mneft ^'^s&Bofporanus 40,
1 !^n9 a Meffalina amatus 4,14

Monahafula ******* +'8

onsles Parthus ad Antpnium confu-
°it’ ““ii bellum contra Parthos geffe-

MSoSaTaUOrfta:USRciPUb • quam

Mrcrjfr"-R°manisDe”ocratiacr

duc.brhore temporibus AuguftifuilTe

M:”SrCffi(iri*0aauiani£S

™onetaadEr°m0da‘Z8<S dein4PS

monftrum " . °7

Montanus, lulius.

*^oi'bi nouum genus 517

Morini 68 fubadti 282
Coitis contemptus non omnis laudem
■ feretur tpz

. mortuis cremandis edi&um 236

e x. ^

Mufa, Anto ni n *

Mufonius philofbphus 53S

Mufonius, Rufus.

Mutilus, Pappius.

Mutina Galliae urbs Antonio refiftit i/i
& fequentibus

Mutina,urbsGalli5CifaIpinac,&bellurrt
Mylafla 229 (ibigeftum.tp3

Myndus,ibiuidiRhodij a Caisio 210

214
284,
284,

N

Myra Lycias urbs
Myfi fuba&i
Myfia quae fit

NiSuius Sertorius Macro 38^

Naphta 426.594,

Narcilfus Claudij libertus, homo impro-
bus.411 a militibus exagitatus 413
Narcilfus Commodum necat.578 perit»
584 Melfalinae flagitia Claudio pro-
dit.418 Claudium ludit eius opes 8c
interitus 4l5>

Narcilfus punitur 528

natalicia Iulij.208 Augufti.331 ludiijsha
biti < 35»5

natalis Caij 394, Claudij 408
natatorium calidum

nauale praeliu Caefaris & Antoni; A£tia-
cum.269 Caluifij & Menecratis 237
Ctefaris & Apollophanis.ibid. Agrip
p as & Democharis. 242 cum Venetis,
Caefaris. 68 Sexti Pompt &Agrippas.
H4*

226

.. . 4*$.*naues ex pellibus confe£be zzo*

Mucia Sexti ^mp ei) mater > fcV £ ‘ 7 n au machi as exemplu.5 o 8 fpe&aculum.

Neapolis Thraciae 214 (41^

Neapoli Claudius uiuit 408

necefsitas
Nepos, Metellus.

neptuni porticus 316

Nero,in Claudio.

Nero, Domitius.

Nero,DriifiiS.

Nero Germanici F. ^ 382

Neronis Casfaris imperium, mores, uitia
506 & deinceps

l^ero ducit Sporumexettum.520 nuf
uiro Py thagor^. 523 Ifthmu perfodere
intendit.523 Romam incendit.517 uc
Romaredierit.524 fuga, &. interitus
eius. 527 in deos impietas. 523 inGrae
ciam propter certamina obeunda pro*
feaio.522 iqfania.ibid. legio.346 li
bido

. / -y naturi-

226 eadem

^•kcauri mater 272

Muo'?^S contra Vitellium milfus a Ve-
multScis , W .(fp»fiano.5j*

%

n ' SdeS +'M'*'5’S’
mulieres l$ftdlt3Cf S H™* I"®"1®* 55+

^noitem ab urbis oppugnatione
mu& **7 (diftum.ibid.
mulieJ I SPantludis.5^6 ljsqj inter-
mulier ?nianaru bona fub tutoribus.

Mun«iSnanS 3+? ("H

^lunatius l ylna'

Munda. “ 1

H3

(tur.329
au carne uefeun-

V. t N D

natum.523 fcrlpta^^His Troianis.
Feronia ciuitas 521 (520

Nerua, Licinius.

Nerua, M. Cocceius.

Nerua COcceius fit Imperator.549 ado-

E X.

nuptiarum lex
Nurfia Sabinorum oppidum
Nymphaeum locus
Nymphidius

io/

ibid.

388

58

76

w

78

ptatTraianum.550 moritur
Nerua, Sililis.

Neruae mors
Nerui; a Caefare uifti
Neruiorum defeftio
Nicaea patria Dionis, & mugiles ibi
Nicephorium urbs Mefopot.
Nicomedes Apollonius philofophus.571
Nicomedes rex Bithyniae 138

Nicopolis in Algypto 280

Nicopolis a Caelare Oftauiano condita.
272

Nicopolis aPompcio condita 1 6

Niger, Pefcenni us.

Nigidius Figulus Aftronomus, Caefaris

OBftarealijs procliuius eft, quampro-

mouere - 5,

r lot

occalio _ ■£

in Oceano pelliceis nauibus ullis
Oftauia Caef.foror Antonio matrimonio
iunfta.^i Antonio maritodonaa-
ferr,neApcipitur
rffiidiatm'

a Nerone re-

v6

\6j

557

m

584

Oftauiani imperium praedicit
Nigrinus, Pontius.

Nigrini mors

Nili inundatio 537 origo
nimium omne fufpeftum f
Ninnius,iiideL.

Ninnius rogationenvTreboniariam im¬
pugnat . 66

Nifibis 2 auftaa Seitero 591
Nitocris regina. 514

tiofturni cuftodes infUtuti 347

nomen in adoptione ut mutari folitu. 119

Oftauia r3£iidiat«f
Oftauiae honores decreti
Oftauiae mors
Oftauia uxor Neronis.507
pudiata Scoccila
Oftauiantis,uide Caefar Oft*
Oftauius,M.

Oftaui; in Creta geftaeVes
Oftober Domitianus diftus
Odaeum Traiani.

Odryfij Bacchi cultores
O M E N.320. 376. 514.591 Auguit° Pr0"
fperum.313 Caelari in Africa egredicj
tifaftum,utq3id Caefar inuerterit

Caefiprofperu.2()9 Caefari triumpo3
tifaftum.»38 Cralfooblatti.79,
minePertinacis.580 Oftauiofmpcr
praemonftrans.i<$7 Panlaeadbellu1
ro.193 pifcis.243 Vefpafiano

t?6

*

558

284

Nonius Balbus Trib.pl. 258^

Nonius Gallus bellum contra rebellares omina, oltenta & figna, Calori interit*1 o

281

547

*tJ barbaros gerit
Nonius, P.Sextus.

Norbanus
Norbanus, C.L.

Norici fubiguntur 328

Nouiodunum ab Heduis incenfum 85
nubendi aetas 326

Numeriani pro Seucro res geftae 591
NumeriusAtticus Proculi de Romulo
mendacium imitatur 367

\ NumidiaprouinciaRomanorufafta 134
'ar':^k .midiant Curio Trib.publicam P.R.ef-
feiubet 106

numifma Bruti 2it

nuhding elfe Cal. Ian non potuerunt-232
■».- translatae 415

nundinae Romanorum : & Cal.Iailuarijs
- habentur aliquando 88 (23 6

•Ti rrr" ’

, adueifr?*

25*

praediccntia.153 Pompeio i
Seianofafta ^

opima fpolia. 149 quis ferre ea pofsU'2 }
Oppius, M.P. , j

Oppius Statianuscum exercitu cae^ ^
Parthis

optimi cognomentum Adriano datu* 552

da-

oraculum Apolloniatarum.io/

tum. 405 de Cafsio datum gjgeX.

61

■).

\

m9>'

* ^\i pofsint*

u6 Macrino datum. 614
Quintilio datum. 573 Sibylla

ORATIONES. ■

Oratio Adriani morituri. 5^2

qua Monarchiam dilfuadet C% arVflt£>
funebris Antoni; de Cfefare.tfP ^un-

ni; apud Aftium admihtes.2<53

duicae fuos ad bellum cohortant QtM
Catuli.9 Cic.adfenatum,dc 0 . ^

ne iniuriaru, Caefare occifo ha 1 *a

“ . . INDEX.

111 contra Antoniu.172 Caefa- Palatium
nsad milites.50 ad leditioibs milites
«acenti». 102 ad Senatum. 126 C*-
la5Js Aug«fti ad milites apud Aftium.

ad Senatum, Rempub.reftituturi
3®5t admarit08 Scpatres liberoru.351
aliam ccelibes.352 Gabini) ad P.R. 8
^iA!J0IUni Phliofophi ad milites.

Maecenatis, qua Caefarem ad reti-
en um P.R.imperium hortatur.290
Othonis ad milites.530 Pauliniadmi
lt.tes.5t5 .PopeijadQuiri^s.^/ QTu
a-Cnr Pr° Antonino in Cic.182 Ti

in Neronem 10 Au8urti'^ Vindic*s

S{fe^dhibitus ab Augu/°‘

ssas-.** %

Om^eSafill0neC“Ur »5°

peioS CUf aLixd*urn nontulerit Pom-

Orodes filius Phraatis . 72 Parthorum
fex> cu Crafio per legatos expoftulat:
in Armeniam expeditionem facit 78

Orodes rex Parthorum 229

Oroefes Albanorum rexPompeiu ador¬
tus uincitur& fugatur 17.19

Ofaces Parthus a Catsio caeditur 82

4?

3«

34‘

24,1

210

i'6

Palati) incendium
Palinurum promontorium!

Palla, Gelli) & Meflalae mater
Pallantis obitus Scopes
Palma Syri$ pr$fe&us.553 eius mors.557
Pammenes a Nerone ui&us 522

Pamphyliae ciuitatibus libertas redditur.
Panares 5 (316

Pandateria infula 340

Pangaeum ^ 2l4

Pannones Caefar fubegit, Sc de eoru mo¬
ribus 254

Pannoni) profligantur.328 rebellant, 8c
a Tiberio fubigutur.333 rebellant.348
Panfa,C.Vibius.

Panfauincitur ab Antonio 195

PantheaDrulilla 19&

Pantheum 316

Panticapaeum 22

Paphos Augufta dicitur p9

Papinianus. 600 ab Antonino Caracallo
dimidiis <503 caeditur 604*
Papiniiis,Sex.

Papius,C.

Pappius,M.

Papyrius,DionyCus. <0

Paraetonium a Cornelio Gallo captu. 27^
parafiti,ftercorari) Acgypti)s dicutur, 268

524

Parilia

_ Paris hiftrio a Nerone necatur

°ft*ntum Coefari faftu Mlum Mutinen? „ > Parfimonia magnum ueftigal
fe m\5iic 7^4 uriifo laCtu.33 6 lixia partae res,conferuandae funt
l*l° fa£tum.t44 Pompeio Pharfalicam
cladem deiiunciatia. 112 Ciceroni per-

oftento praedica
0uataopera in Circo p0fita

Pa P

^AcatuSjClaudius>

334 templum 539
paCo^Usln Syria inuadit, 8c repellitur 82
8 °todis filius, contra Romanos
ti A ; Uln. Serit. Syriam capit. 229 a Ven-
*+«

Pffionesqui

Msffiiu anus-

cC**» & ornatum a Domit.

172

25<J

300

5a

m

55^

Parthamafires

Parthamafpates Parthorum rex:
Parthenius Domitiano necem ftruit.547
Parthini Macedones 108

Parthi,eorumregio,ufusqjbellandi.78
odium in Romanos, 8c legatorum uio
latio

Parthi Bafifo auxilium ferunt 213

Parthicum bellum duce Labieno 229
Parthi a Ventidio ui&i , 234

Parthicum negocium a Caefare compos¬
tum .

Parthicis cladibus amilfa figna Sccapti-

uos recuperat Auguftus
Pafsienus,L.

Patara Brutus capit
Paternus 570 eius mors
Pater patriae Caefar di&us
Patris nor

322

Oo

I

N D
53*

7
4 7

tj6o

•3°3

520

528

5‘?

5*4

patina Vitelli;.

Patrae a Catcne captae, & a Fu no receptae
118

patriae quid debeatur
patria ubi^j

patria ab Adriano negleda
Patrici; fufficiuntur
Fatrobi; liberti Neroniani dignitas
mors

Paula,Cornelia.

Paulina,Loilia.

Paulina uxor Scfteca»

Paulinus,Iunius.

Paulini in Britannia res geftae
Paulinus, Suetonius.

Paulus,ALmylius.

Paulus /Emilius Lepidus Cenfor
Paulus Fabius Maximus Cof*
Paufilypum
Paxi

pecuniae ufufl
Pedius,

Pelorusfl.

penfio liberis & libertinis impolita
Peponilla
Perenni; interitus
Perinthijs Byzantium traditum
Pertinax legatus M.Antonini
Pertinax Gonful

320
333
3-9
261
128.536

'9

261

539
573
59 o

5<j8

EX.

bellum regni paterni recuperandi caii
ia fufcipit, Domitium Caluinum uin-
cit.t27 a Caelare uincitur, &ab Afan-
dro caeditur 128

Pharnapates Pacori legatus a Ventidio
ui<ftus

Philadelphus rex Paphlagoniae Oftauia-
no Caelari coniungitur
Philippi opidum, eius litus 3’4

Philippus, L.Marcius.

Phil ileus Ciceronem exulem confolatuC

43

Philix,qui &BuIas

Philopator Tarcondimoti F. regno muP
datur

Philopaemen libertus, a Caelare cqucs *

ftus ,r1Ct

philofophi Roma a Vefpafiano puiu* 53*
Phocaea libera a Pompeio relida *oJ
Phoebe liberta Iu lite ob mortem ab Au*.

gufto laudata 34*®

Phoebi in Vefpalianum didum 53*
Phoenix auis uifus ^ 39°

Photinus Eunuchus contra Caelare bri'
lummouet.t25 eius interitus ibJ.
Phraates Tigrane uincit, cum PompeJ<>
de iniuriis expoftulat. 20 a BhjscX'
fus . V'

Phraates rexParthoru ht, & eius flagitl3r

2 4?

Pertinax Imperator fadus. 575; cius ge¬
nus 580 laus.ibid. occiditur 582
Pertinacis mors uindicata. 585 fepul-^280 remittijpir..

erum 586 ' ^

Perufia diruta 225

Pefcenni; Nigri ada^^rinde mors 588
peftilentia 3 18.575

Petilius Cerealis 535,

Petreius,M.

Petreius Pomp.Iegatus in Hifpania 100
fe Catoni adiungit . 118 interitus eius
»34 ^

Petronius, C.

Petronius Secundus
Petus.Articuleius.
'C3J1!ngo,Fuficius.

Phaonis praedium
Pharafmanes

Pharafmanes Mediam inuadit
Pharnabazus Iberiaerex

547

521$

39°

f6t

250

Pharnaces* Mithridatem patrem ad mor¬
tem adigit. 22. 30 Bolphori regnum a
° jr, aCc^;" v—O Viei deftitu-

^xei deftitu-
. ompeium exp, . brat. »3

Phraatis filius obfes a Caelare habetu^

3‘^ ^

jrlir^ates cap ti li o s bTu^Iiv:^'ifta?ia
gufto reftituit 3.

Phraatis faftus,uttu Armenia Rom^1*
ceflerit l4*

Phraates Parthis a Tiberio rex datut l99
pietas in patrem yWr

pileus libertatis lignum 52^

Pinari* Scarpus Antonio male fidus.#*
Pindarus Cafsi; libertus &occifor iX
PinnesBreucus 35

piratarum origo &.ada *'

pifeis Caelari Odauiano imperium ****
ris promittit ***

Pifo ambitus poftulatus
Pifo.uideC.Calpurnius.CnX>»-
Pifo, Pupius.

Pius, Antoninus*

Placentia
Planafia infula
Planciiia.376 interitus eius
Plancus,Munatius,

$

1 **
1 k9

It

planci

*VSc

ftancus Alia alj Antonio proficitur, fu-
fe “Bicnam.jip ab Antonio ad Co

larem tranfit a5g

M>uriinu8b“ dC Animo>reu Phaedo W
P]aut!an-C°nfulatUS U

tus mp0teflda &Iibid<M?5 intcri-

^lla filiaPlautianij Caracallae uxor.

Plaum* ^gata.598 moritur 603
^uC!anUs)Ql.intillus>

tur US ^yPiaeus> ambitus condemna-

Wautius, Aulus. 8p

WautiurSM1’{^riMnn!a8eft£e W

p]55oAdt JSe8reSUfamm"

Hut!mwsm0rCUamluSetAdrianus 5<>°

P®noutileSadquid

Pana militaris 250.255

° a Agrippae foror' 339

* olento rex Ponti a Parthis captus 250
Armenia minor ei data ab Antonio.

257 focius a Romanis dicitur.315 re¬
gnum Bofporiadipifcitur 330

^ojemo Polemonis F. 396

..WViemo ... '

p0'!]92 Aceromae interitus
0 ‘lenius Sebennius homo maledic9.<09

£°!“,AfmiuS. \

pj '.“Rubrius
P «i 'Pylius, Vetrafius.

OT» libertus
pn,y,!lJ,claudi) liberti licentia
^Hiftorici laus
p ycletlrapim2

guftoUm prolat“ a Caekr<M47 ab Au

Slfb !egatlls M. Antonini.565 e-
Poinn;- erc ^iftum in Commodum 572

E X. .n' ’

Pomponius Birffus 615

Pomponius, L.Q^

Pomponius Secundus Conful 405
Pomponi; Labeonis interitus 3 89

Pompulianus, Metius*
ponsALlius 5^3

pons Fabricius extruftus 3,1

pons Traiani in Danubio. 552 ad monte
Cardynum 55?

Pontifices duo ex eadem gente limul no
poterant legibus faluis efife 61

Pontif. Maximi ele&io *66

Pontificatum alterius, eo uiuo nemo ca¬
pere potuit 24 '7

Pontifex Max. in publica domo habitat.

33*

Pompeiu! ftU(Je Cll*Pom peius Magnus

cum!wBitllynicus Sicilise prsefettus,

Pontificum collegia aufta 129.148

Pontiae iniulae 4oi

Pontinas paludes liccandas Casfar fulce-
pit ; l0>

Ponrius Aquila T.Plancuuincit.195 pe¬
rit

Pontius Nigrinus Conlui 390

Popilius Laenas Ciceronis percufifor. 20 6
populi fauor & ftudiu quandiu durec.63
Poppaeus, C.Q^

Poppaei Sabini interitus 389

Porciae, Catonis F.M. Bruti uxoris,forti-
tudo.152 mors 219

Porcia lex 17/

Porphyrus lapis ‘ 692

Dorta triumphalis 3 66

4‘>.^ortentum 322 uide prodigia

509 portenta a Xiphilino exagitantur 446
Porticus Liuiae ,329.360

Porticus Pauli dedicatur. 256 conflagrat
& reficitur 329

portus dulcis 261 Comarus ibid.
portus a Claudio faftus 410

poflefsioili pecuniae modus politus1 io£
Poftumius Germanici legatus 356

Pofturhius,Q.

potentia mores mutari 10. 11

potentiam affe&antiu amicitiae- 48 pro-
mifsiones

potentia quibus rebus paretur & confer-
uetur _ 128

Potitus, Afranius, & Valerius.

Praaipa Mediae regia, ab Antonio oppu-

4*7

361

4i7

446

5*3

„ j uuui oiuu(£ pcwik.k.ma, gnata ^ 2^0

llec CJCt0 Pomp. pacifeitur, &, ab eo praecepta Reipub. bene adminiUrandce.

Ur 226 inde. (bo.»48 308 feri q? ^b.Augu flo

Quint. Sextus ; Stra- praefeci /onr^p^v- -

7 Oo 3 prajfe&T-*

praefe&i prouinciarum

praefecto prouincise Quaeflor &; legatus
fucccdur.prcefcriptum tempus i;s ex¬
eundi in prouincias 374

prcefe&oru prouincijspotefl:asquata.378
praefe&i urbis pueri cqueftris generis.256
praeliumjpugna.

praeftigiatores Roma pulli 256

praeteritoru recordatio ad quid utilis. 157
PR ALT ORES, quorum meminit Dio.

N D E X. g

310 principatus periculorum plenus 34

Princeps Senatus 5 0

Principis boni officium 344

Principibus domefticauitia ignota 34°
Principum ingenia
Prifca, Publia.

Prifcillianus,L. . u , •

Prifcus Antonius, Fabius, Iunius,*1
dius,Lutorius.

Cicero
Metellus Celer
P.Lentulus
C.Caefar
Metellus Nepos
C. Pomptinus
QTufius Galenus
M.Cato

Appius Claudius
Sergius Galba

L. Rofcius

M. ALmilius Lepidus
M. Caecilius

14,
2 6
27
3*
33
3Z
39
39
59
74
95

105

Trebonius

120

Salluftius

12p

L.Bacilus

147

P.Ventidius

M.Brutus

148 ]

C.Cafsius

Cornelius

152

Cinna

\6<y

C.Antonius

1 60

L.Aly Ilius

25 <$*?&

M.Egnatius Rufus

3*5

Tiberius

327

Drufus

ibid.

Iulius M.Antoni; F.

33l

Drufus

333

* M. Agrippa

Praetores X.fa&i. 125M38. XI II 1.146'.

XVI. 140.&355)

Praetores X 1 1. S59

Praetores X V.& plures paucioresqj 387
Praetoribus permiflum,ut in Senatu fen-
^(tentiam dicerent 337

"riaetorianae cohortes omnes in unum lo
cumconduttae 377

Praetura geritur ab his, qui Senatu moti,
eum gradum iterum affeftat.27. &i2p
Praetura urbana reliquis potior 120
Prafiinus auriga 35 >7

pritpam^ntentia dicere^1 :noris eft. 330

QlUSjJL/UtUiiua. ^ , n

Prifcus municeps Dionis, architect «5
priuatis aliud, aliud Reipublic® fpc a ,
dum 51 (netura •

priuata falus publica incolumitate c
priuati fententias in comitijs popuHP ^
mo ferunt x

Probus Jegatus Seueri
Proclus,Lucianus,&: Scribonius
Proclus Sulpicius a Nerone caefus 5
Proco nfules comitijs Conlularibus Pr^
funt .

Proconfules prouinciarum 3 °9']l
Proculeius,C. ,

Proculi; de Largo fenfus ^

Proculius Murenae frater
Proculus, Cn. & Larginus
Procuratores uicorum W

prodigia. 2i.26.<<t.7p.88.t2i.t3^o2,^0j’

236.237.23p.27p antebelluciuile

faris & Pompeij.pS pugn^Ph*1^ ^
euentum monftrantia.112 ante^1
denfem pugnam. 143 Oftauiano
mam intrante. 168 Triumuiratup0
2 5 6vJe.rv;t e n d e n ti a;7/ d n en fi
- prodigium Cafsio oblatura PrS.!^
Philippenfe pracgrelfa . 216 Salu1^
nofadu. 232 bello ciuili Antonp-3
261.263 fub cladem Vari.358
Auguftifignificantia. 360 Seian°a „

uerla.3 8 2 Claudi; mortis pramj*"^
ante Neronis interitu. 526 C3al*,s? -jj
perium praedicentia. 527 bello c
Othonis &Vitelli;.53o Vitelli/
rio.532.533 ante mortem Velpall\
540 Domitiano mortem minan. js

548 ante morte Traiani.55^ V q0^

datum.561 antecedentia morte

modi.57p Seuero Imperium P^|j0

tentia.585 Nigro aduerfa. 5^7
ciuili Seueri contra Albinum. 59x ^ Q
te mortem Carracalli # „ ^hibel1

in Promittendo confideratione a 1 g

dam ^ ^ zfeirfen

promififa cum a multis non repr^ tur>

. I N D

Pmn ’* m COntrjl:uIrn recidant <,?

!r°Tmdltura 309

P elcuptio Pnuuiralis & eius cuttl Syl,

lana comparatio L

|Mfa,pti0 pecuniaria zo/

°^nes ^aij feuicias minifter 403

A, ^OVERBIA.

ca uo ^ caluum ufque 401

Cadmi uiftoria TeC

N mufceati!)e8emperditferUnt 56?

miiicanuidcm 8

QuidUUSKbHercuIc 6l“>

i»Soui1,Tciasa10ngiStibi,S • 529

ftratibnsn q ° ^P01* magi-
proilin .uiR°manis licuerit 83

^ni*niftr^tione fub Au-
Pfeudanlnft,tUta . fequentibus'
tunusAuitus Imperator defi-
jfni Ur*^‘3 Macrinum uincit.614 no

Paius^r-t AuitUS} Afsyrius> Sardana-
6,- r Vannus . 614 Heiiogabaius
6i< oj jmPeraI:or • ^l4 eius flagitia.

^«doncro Ude! interitus 6,8

PfyJii 53°

jptoi 27 s

‘baetis rexALgypti Romam profu-
eiuidem largitiones, & caedes. 60
reinte£ta Epheliim abit. 6\ nnregnu
^gypti a Gabinio reduftus 72

^olemseus rex Algypti, amicus Pompei;
n5 bellum contra fororem Cleopatra
8erit.ibid. ieditionem contra Caefa-
.*►. lem excitat . *•

eiusintei^Tus 127

tolemadteftamentum 124

tolemaeus iunior, poft obitu fratris, fo¬
ntem Cleopatram ducit, &rexALgy-

PtoUmnftiCUltlir ' V~7

regi Cypri curinfenfus Clo-

t>*,uUS‘^ eius interitus 6z

Ptn|emaeUs Caefawo

Pt ,erna2us lubae F.a Caio necatus 40 2
e*naei>s Philadelph9Antonii 6c Cleo

Ptor^ fiHUS 25d

{$**** corpora Ccefar uidere no
^ublie

2 79

Pubica *■ *n maritu fides & mors. 38

farercm-frrtia Pars uedig^liuma Cad
publici co1 a’^ uis aplebefatta 235

Publicola ntarii exicripti 375

Pelius A4ellUS*

^•Afranii p nanils leSattls Traiani 556
' 01111 uotum pro Caligulae fa-

E X. .m' '

lute,&ob?tfS 394

P. Alfenus Cof. 336

P.Aquili9 Gallus Tribunus plebisPom-
peio &Craflo Confulib. repugnat 65
P.Atinius Tribu nusplebis 38

P. Attius, uel A&ius, Varus Popei; in A^
frica legatus a Curione uincitur to£>
P. Canidi9 CraiTus Iberos & Albanos uiil
cit 250

P. Clodius apud Nifibim Valerianis le¬
gionibus autor e it deficiendi a Lucul-
I0.4 fororeseius.4 5 reinaualiaMar
cio Proconfule proficitur, a Piratis ca¬
pitur : Antiocheae Ieditionem mouet.

5 cumCaefaris uxore adulteriu com¬
mittit, Iaera polluit, in iudicium ra¬
ptus abfoluitur.31 eius flagitia. ib. ex
patricio plebeius fit.33 Ciceroni per¬
niciem ltruit. Tribunus plebis, ibid.
40 frumentum plebi largitur : colle-
giareftituit : Cenforiampoteftate ab-
rogat.41 Tigrane dimittit, Pompeia

6 Gabiniu contumelijs afficit. 48 Ca

tonem in Cyprum amandat, ibid. redi
tui Ciceronis refiliit . de ui poftulan-
dus,ALdilitatem affe&at.^p AEdilis,Mi
Ionem accufat, Pompeium conuicijs
profcindit.61 cum Cicerone conten¬
dit. 6z M.Catonem accufat. 62 Pom¬
peium in petitione Confulatus limas:
periclitatur. <>4 a Milone caefus, in fo
ro comburitur. 88 Antonius eum oc
cidere uoluit.»7p eius ex Fuluia filia
Caefar Ottauius ducit 202

P. Cornelius Dolobella Caefarianaru par
tium, Dalmatia pellitur. \o6 Tribu¬
nus plebis feditionem moiiet.122 ple
beius fit.ib. a Caelare & uettia & Coii
fulatu donatus. 124 Conlul,iri locum
Caefaris ab ipfo lulie(ftiis.'i48' inuadit
Confulatum.154 Conful cum Anto-=-
niou^ in Syriam praemifTus ab Anto
nio- 171 Trebonium per fraudem in¬
terficit, hoftis iudicatur, Afia potitur»
Laodiceae uiftus & obfeflus a Caf^
feipfum interficit 212. inde

P.Cornelius Dolobella Confiil 3^0
P. Cornelius Lentulus Spinther Conful.
tjy Ciceronis reditu ^diuuat.yp FiliS
fuumadoptandu in gehterri Manliam
dat,facerdqtij caufa 61

P.Corneliirsf > Vtitulus Marccl”^ , Cpn

-> •' r

P.Cor-

I N D

P.Cornelius Scipio ConftiI 328

P.Craflus M.F.cum militib. Romam ac¬
cedit, ad coficiendum parri magiftra-
tum.65 Aquitanos uincit.dp interit
80

P.Egnatius Celer philofophus, falfus te-
ftis 5*5 >

P.Falcidius Tribunus plebis, & eius lex

232 r . .

P. Gabinius Marfos uincit 405?

P. Lentulus Praetor, focius coiurationis
Catilinariae 27

P.Nonius Afprenas Cof. 35)5

P. Oppius Quaeftor 13

P.Paetus ambitus damnatus, eiusqj con-
iuratio 14

P.Paetus 26

P.Quintilius Varus Cof. 330

P. Rufus' nouandaru rerum infimulatus
ftudi) 347

P.Scaeuij fortitudo 33

P.Seruilius CafcaTribunufplebis, unus
experculforibus Caefaris.t(j5 damna¬
tur ob Caelaris necem ipp

P.Seruilius Ifauricus Cof. 107 eius a£a
in feditione Caecili;.t2t mors 171
P.Seruilius Ifauric9 Cof alius apriore.221
P.Seruilius Rullus Caefaris Odt. legatus
230

P.SeruiliusTerarum confeftor 3 \6
P.Sicilius Coronas 200

P. Silius Nerua Cof. 322

P.Silij res geftae contra Gerfnanos jpiK^MiinquennalesJudi
P.Sittius Caelarem adiuuat bello Africo Quintilianus;Nonius.

E X v ...

Pharfalica. m apud Philippos
Brutum Cafsitimq;, &C!eUreac An¬
tonium.- 217 J^omanoru cumf
mifera

Pulionis equitis Germani robur
^Pulcher, Claudius.

Pupius, M.

purpuram quibus geftare liceret
Puteoli

Pylades hiftrio,& eius di&um
Pylades redu&us
Pylades laltator
Pyrrhica faltatio
Pythagoras maritus Neronis
Pythias Oftauiam defendit

Q.Vadi a Romanis ui&i
Quadratus
Quadratus, Ninnius. , „

Quae flores ante iudicum fortitione co
•llituebantur,& iudicu fortitiom Pr*'
erant '/

QuseitoresXL.fadi
Quaeftores bini Confulum
Quaeiforibus cura feruadorum Senat
confultorum data 33|

Quaeftores cum imperio
Quindetimuiri 3

quinquagefima precij mancipio*11 V
ditorum conferri in cerarium mu1
iufla

Quinquatria

n Parthis
80

34 9

24 7

3??

0

55*

5*3

4*5

V6

567

V1

132

P.Thrafea? Paeti conftantia 510

P.Titius Tribunus plebis ipp

P.Turuliius Caefaris perculfor, eiusqj in
. teritus 275

P. Vatinius Cof 130

P. Ventidius in triumpho caprinus du-
ftus, Praetor Romae fit. 148 Conful fit
207 Vide Ventidius

P.Vinicius Cof 336

,:q ero uirilis toga data ut necari polfet.
“''■'204

puerorum pugna 106-260

pugio, libellus 403

pugnae, praelia.

pugnain Britannia. j\6 ad Cremonam,
pugnacum miraculo 5 67 (530

pugqa Q^faris & Popeij^ ^Mudarn. 143

feu

Quintilius, Maximus, & Cardianus

Condianus
Quintilius, P.

Quintilius Varus Germaniae Praefe i-cU£
ab eq populo cum legionibus c£

S

35<$.deinde

Quintilius Plautianus
Quintius, C.T.

QjElius T ubero Cof.

QJ\ponius

Q^Alidius Antonianus -

QjCaecilius Metellus Nepos Cof 5'

P

333
14*
2 6%
Ci

5?

ceroni inimicus ^

QXlaecilius Metellus Creticus Co • 3
Q^Cafsius Longinus Tribunus p
Caelare defenriir.er Romaad elllTlP

ficifcitur.p4 Hifpanise P^f
eius in Hifnanos iniurise,

.10*

eius in Hifpanosiniuriae,
thridate. eum, & interitus

inde

QX>

. . rv o i v I N .

•>^atu us a Caelare peculatus poftula-r
n p r 3* (detur.7<S interic.ao^
^ iccro C*faris legatus a Neruiis obli-

CLComificius:Sexto PSxoeio mtt-

n n u- eius interitus ' 228

^eliius exoletus & legat9 Antoni j ad
' Arrncmum.255 adCafaremab Anto

n n°/anohlglt 266

QJ>idiUS Syri* praefe&us 274

QcFabm' Africanus Cof. »t

a rus Maximus Csefaris legat’ in Hi
Confle* _triurnPkat4e eo bello. *45

3lenus Pr«tor,& eius lex i9
Mm4rtln^r$c'lm milTus Athenas,

Coffu?Capt,PatrasreciPic. 1,8
r,,, eiusPro Antonio aduer-

O Hr»rt- ^ r°^ ^lcer°m caperent 42

QLepidusC0|f!'CS:dDnia;Praeft 109

fS

Qidarenis Proconful in Ciliciam it,Lu-
n ,“J1° auxiitu negat. 4. eius uxor.ibid.
V^Metellus Celer Augur & Praetor, C*
Rabirium iudicio cripit.2<> Coilful, et
cius foror a Pompeio repudiata 32
Pompeio refiftens, a Trib.pleb. in car¬
cerem conijeitur. Clodio Tribunatu
Q^Metellus Creticus.5 (peteti refiftit^

35*

76

3*7

D E X. # ^

QJSulpicius Camellius Cof.

CVSulpicius Qditinius Cof.

Q/Titurius Sabinus Vnellos uincit
ab Eburonib. caeditur
QA/mtelius :

Quirinius', ‘Sulpicius.

Quirini templum ab Auguftofa&u
Quirites udeari, militibus moleftum cur
fit R 246

R Abirius.uide G.

Racius Conflans 596

recenfio populi 13?

Re6tus,i£miliu3.

Regulus Achaiae & Macedonia; praefe-
Regulus, Licinius. (&US389

Regulus, Memmius,
de Repub. optima forma totus liber L I L
res fecundae ut ferenda; 137

Rhaeti aDrulo & Tiberio fuba&i 32S
Rhaetinum Dalmatiae urbs & geftaapud
eam -354 (deferit.219

Rhafcipolis Brutu adiuuat . 2U Brutum
Rhafciporis Cotys filius, 8c eius interi¬
tus 334 (manorum.348

Rhafciporis Rhymetalcis frater, foci9 Ro
Rhemi populus, Romanis fidus t 57

Rheni delcriptio 70

Rhenu Caefar trafit,in eo pote fa&o.ibid.
Rhenum tranfit Agrippa, fecundus Ro-
Rhinoceros 282 (manorum. 23 8

Rhodanus fl.

. _ , m Rhodij libertate excidunt 4^

^Minuci) Tribunatus plebis 31 Rhodus capitur a Calsio 214

^Pedius Caefaris legat9 in Hifpania. ^yRhymetalces 'Thrax ^28

lrkmph3f de Pompeio F.145 Conful Rhymetalces a Vologaefo fugatur 334

<h1rnOtt.Csefaredef1gnatur.198 Cofi Rhymetalces Romanorum bello Dalma
Itonio &; Lepido nenia & reditum ticoadiutor 34,8

^°hficit loi ~

^.°Ppaeus Secundus Cof. 354

Qp autlus Cof. 390

^ 0rnpeitis Rufus Tribunufpl. in carce
rem c°fliettus,Syllce fororis filius 87
P°Pulum ob caedem Clodii cocitat.8 8

Qjom'Wtut . . J>0

OPo^°niUs feptenio incarceratus. 393
n ea« Vp.*us ab Antonio necatus z6z
^Sal“'^husRufus. ---

peio ""‘"s^urus.- 225 a Sexto Pom
tlln*«* pnelio fuperatus. 22 6 for

QLScioimAllS5SCinteritUS 232

peij ^etellus, focer&collegaPom
teftat nib^Cus reus- 89 Cenforiam po-
O. StarW^ rcftituit.jM reliqua in Scipio
1Us Tribunatu pl.^phibitus. 303

RhymetalciCotyos regnum datur 3 $6
rifus inhibendi ratio 578

roboris exemplum 349

Roles Getarurex,focius Romanoru. 283
Roma capta aL. Antonio, & Calare ite¬
rum 22J

Roma in 14 regiones diuila 340

Romae pra; fidium quantum 346

Romam lapideam fe ex terrea fecifife j .y**
riatur Auguftus 'f&l

Romana res quib. artib.adeo creuerit 51
Romanorum clades in Britannia 512
Romanoru in extoiledo eode,deprimen-
doqjincoftantia.t70 inimpudetes fe¬
ros argentei coloris 591 (ucritas.171
Rafcius,L.; > >-v

*j%6

4>5

518

524.

*yl6

>)66

Roftralulia. N^;-
Rubrius Gallus NefonJNkpC
Rubrius Pollio
Rufinus, Caecilius.

Rufus contra Neronem confpirat
Rufus, Ciuuius, Egnatius, Geminus, L.

' Pafsfenus. (aaus.519

Rufus Mufonius philofophus in exiiiu
Rufus, P.SaIuidienus,QPomp. Sempro¬
nius, Sulpicius*

Rufus Sulpicius a Nerone necatus

Rufus, Titius, Vibius, Virginius.

Rufi Virgini) affca contra Vindicem
Rufi Balari fortuna
Rullus, Serui)ius.

Ruipina Africae oppidum
Rufticus

Rufticus Arulenus
Rufticus, Umius.

SAbinauxor Othonis & Neronia
eius luxus & mors
Sabinius Maximus Cof.

Sabi nus,Caluifius,& Cornei.

Sabinus Gallus C&farem le dicit
Sabinus, lulius, Poppaeus.
Sabinus.Q/Titurius. (tus interit.379
Sabinus calumnia & fraude circumuen-
Sabinus Vefpafiani propinquus.534 fia-
Sabinus Meflalinae adulter.417 (ter.414
Sabos rex Arabiae felicis 317

Sacerdos, lulius.

facerdotum numerus fubincfeau<ftus.28i

n, i

57*

614
a Sext*

231

552

553

N D E X.

362 Samijs libertas dati
Saoterus
Sardanapalus

Sardinia a Caefare recipiturip£
Pomp.occupau
Sargetia flumen

Satalaurbs ^ ->

Satellitium Imperatoris quantum 34
Saturnalia 3?3*4t|

Saturnini caede9 3

Saturninus ALlius, Sentius» ^g

Sauromataerepulft *

Sauus fl. ,

Saxa Syris ab Antonio prae feto) ^
Scaeuius,P. (this uittus perit.2*?

Scapula, T.

Scarpus, Pinarius»

Scaurus, ALmiliuSjM. *

Sceua filius Batonis 35

Scipionis exilium ^

Scipio cur de fua dignitate deieftus
Scipionum nomini uiiftoria in Afdca
beriuila • \\

Scipio Pompei) focer in Macedonia
tus, quae egerit-iop bello Africo P°
peianorum dux.^i interitus eius-B4
ScipioMetellus,Q^

Scipio Salatto *

fcommata.uide Didum .

Scordilci in Macedonia incurfus &cl,u *
32* Romanos iuuant
occulte Scribendi modus 77-273'55

Scribendi compendia aMaecenar* hme

’3*

548

520
3 97

535>

facerdotum Romae quatuor genera. 304^,. ta **>

facra bonae deae 31 Scribonia a Caelare dimitritur.232 lTial:e

facrificia decreta, damnato aliquo Cf faris
inimico 232.314.374

Sadalus Thrax, Popei) focius 109 ui&or
Caelarei ignofcit.113 P.R.fuam ditio»
nem moriens relinquit 211

faecularesludi 327

Salabus Maurorum dux 409

Salafsi Romanis rebellant 253. inde
Salafsi rebellant, &; domantur 315
Salatto 13»

, Salluftius Crifpus, Numidiae praefe&us,

■ '^dr^^rouinciam expilat.134 Praeturam ge
Salonae oppugnatae 117.348 (rit.129

faluc

SaluidiemiSjQ^

Saluius M.
fallitis augurium
Salutis pub.ftatu*

34°

562

26.281

334

Iuliae,cum filia cxulat
Scribonianus, Camillus, Furius. • -
Scribonius Bofpori regnum
Scribonius Libo, Lucius. \jP

Scribonius Proclus a Senatoribus diice
Scyllaeupromotoriu.237 (ptus*4 3
Scythae ebrioli

Sebennius,PolIenius, f

Secilius __ ^

Sccudus,Atanius, Carina, Petroni , 0

ponius, Poppaeus. ^ *

feditiones tempeftatibus limiles ^
in Seditionibus fortuna incerta 111

bilis . . . Z

feditiones alias ex ali)s nafei , ^

feditio ambitus reorum.t4 p olle*
Clodi).88 militum Cssfina»0/ ^
in Hifpania cotfa Casfari»

, ^ , I N D

QoCafsium.ti8 propter debitorucau
, fam a M. Caecilio 120 (concitata.122
feditio Romsea Dolobella &; Trebellio
leditio militum in Panonia fub mortem
Augufti.369 in Germania 37°
jegetica regio 283

Segimerus dux Germanorum contra Va
Seianusj/Elius. (rum.367

Seianus,L< v

ftatu*> & aut°ntas. 377 potentia
ir honores inde, adulteriu cum Liuia
DruU ux°re3 & Ut Drufum fuftulerit.
37o cum tota familia morte multtatus

384

Sciam amicitia multis exitiofa idid.
eius Strabo Seiani pater 277

Seleuciaurbs Mefopotamice 7?

se eucus B„eniccs marituSl& eius inte-

urbs 557 (ritus .71

Semideus CaCar V „6

Semiramis J

Semproni; Rufi eunuchi potentia 607
enatus circunfcriptus &:ui oppreflus a
Pomp.&Craffo «4-

Senatores Romae DCCCC. 14 6

Senatoribus ne ludis dimicarent, interdi

ftum *3^

Senator pro gladiatore pugnat 282
Senatores inueftibulis Tuarum domoru

E X. .9

Seneca, L.Anneus,

Seneca exulat. 409 Neronis praeceptor.
jo6 eiufdem liber xvioHo^oHuvJuatt.^,16
criminabit opes.512 eius contra Ne¬
ronem confpiratio.518 interitus 519
Senecio, Herennius.

Sentinates 225

Septa 3l4<

Septemuiri 232.304

Septimius, Lucius. _ (150

Tepultura intra Pomariu Caef. coceditur
Sequani & Hedui ab Ariouifto prefsi 4

Caelare auxilium impetrant 50

Serapidis templu demoliri iuflum.88.t2i
Serapidis templum aedificari iufifum. 207
Serapio 2^7

Serapio uates ^to

Seras Philofophus 5 49

Serdi Thraces 2,84

Seretium Dalmatiae captum 35$

Sergius Galba 32 (Praetor.74
Sergius Galba in Veragris rem gerit 58
Sergi9 Sulpici9Galba(qui Imperator poft
Nerone fuit) uiriletogafumit 3 dt
Serg.Sulpicio Galbae imperium delatum!
525 Vide Galba

Sericae cortinae ludis »46

Sertorius, Naenius.

Seruilius Cafca,P.

Seruilius Ifauricus,P.

Seruilius, M.

Ser. Cornei. Cethegus Conful

epulantur 2S2 (303

datoribus peregrinationes interdifte ^eruius Iulianus perit
u- Enatus praedio armatoru Te munit tfi' 'Seruius Sulpicius Rufus Conful

Cenatus in Caefarem Odauianum uifto r-“"‘ J ■— J: - : n

* Antonio iniuriae 1 p6

gnatus examen habetur 303

Enatus exame, & Senatorum numerus
lubAugufto 324

s natUscenfetur& legitur 331

enatus in conueniendo fan&imonia, &
tempus 332

e Senatus conuentu lex ab Augufto fa-

S.C?Sdeleftus 3+t (fta-337

Senatuf0t datoribus coficeretur. 334
rat Ulc°nfi*ltu quid ab autoritate diffc

S.C.deamk. . .. w

PelL. jbltUsreis-27 deprouincijs ca-
rijg; Kg 1S*83-87 de obliuifcendis iniu
eiflro.-L^110 '^modica potentia ma-
uiri ^1Sabr°gabatur.t^ de XX.

‘Pplicijs

377

368
572
9»

feruo contra dominum dicenti Caefar crc
dere noluit 105

ferui in Senatum allcfti 232 (prius.233
feruifupplicio afficiendi cur manumifsi
feruum contra dominu qu^ftioniiubi/ce
reuetitum 33 8

de Seruis aegrotantibus edittum' 418
Seftius,L. T.

Setinus, Fuluius.

Seuera, Aquilia.-

Seueriani obitus 557.5^2

Seuerianus y>

Scuerus imperatot 7° # # (tes.198
Seuerus Imperator, eius largitio inmili-
Seuerus Conful 575 (atta.584

Seneri, Paeoniae praefeci, cotra Iulianum
Seuerus fit Imperator.585 &quae egerit
inde, utByzantiuui&o Nigro cepe-

inde

— ~Fp'

// Seui

V I N D

Seueri bellum contra Adiabenos, Oiroe-
nos& Arabes.590 cotra Albinum. 55?»
Parthos. 593 parentat Pompeio. 5514
it in ALgyptum ibid. in Britannia ex¬
peditio 600 mors 602
Seueri legiones * 3 46

Seu e rus, Caecina, Iulius.

Sex.ALlius Catus Cof. 33 6

Sex.Apuleius Cof. * 280

' Sex.Apuleius Conful, cognatus Augu-
Sex.Bceotusphilofoplu1s.565 (fto.3 60
Sex.Clodius Antoni; magifter »76
Sex.lulius Syria; a C3ef.pra2fe&us,& eius
interitus 211

Sex.Mari;pdtentia>& interitus 388
Sex. Nonius Quintilianus Cof. 345)
Sex.Pacuuius,leu xApudius, Trib.pl. Au-
guflo fe conlecrat 313

Sex.Papinius Cof. 35)0

Sextus Pompei; F.fratri feconiungit. 14,1
eius adfain Hiipania, litqj impunitate
& paternorum bonorum rdTitutione
propo lita inde exce(lerit.i6p rei naua
lis prefedtufa a Senatu traditur. 19 6 de
nece Caefaris damnatur.ipp contra An
ton.&Lepidu uocatur.200 profcribi
tur,&: proicripti ad eu confugiunt. 206
/ Sexti Pompei; uxor, lilia L. Scriboni; Lr-
bonis 22 6

Sextus Pomp. quorhodo Sicilia occupa-
rit.ib. Neptuni filius habitus.227.238
filiam M- Marcello derpondet.234 ui-

£ Xi

Tigillum Ceefaris O&auiani, aliorum n
peratorudtem Gaibae.273 Syllae3Pon1'
Silanus in bello Dalmatico 355 (peij*h?

Silanus, Appius, IuniuSjM.Nerua,

filete,uox imperandi filemi;

Silio, Vmbonius.

Silius, C. •

Silius Meflal a
Silius MeflaiaCofl
Silius, P.

Silo,Vpedius,

Similis uir egregius"
limilitudiiiis formae exemplufl*
Simplex, Caecilius.

fimulacrum graditur . ~

jfimulate quae fiant, magis odio

quae ex ui 1 *

Sifcia Pannoniae urbs
S i Te n n a,.C or n el i u s .

Sifenna Gabini; filius
SiTenna,T.Statil.

Silentius, Cornei.

Sitas Dentheletarum res
SittiuSyP*

Soaemis'

Soaemus Itureorum rex
Soli urbs

Soiomorris fepulcrurn
Solon, Iulius.

Solonis exilium
Solonium oppidum

S O M N I A.

V?

5*1

23/

2? 4f

&

y*

\V

5*

4r

3*

ftoriaeius contra Caelarem. 242 uinc^Somniu Adriani.557 Antonini

philofc'

tur naumachia 244 fligit uidtus ex Si
cilia, &. eius confilia.245. 247 afledtas
Antoni; imperia, capitur &. occiditur
in Phrygia 248

Sex. Pompeius ( alius a Magni F. J Con-
Tul.248 Augufto cognatus fuit 360
Sialecae Thraces 334

Sibyllinum oraculum de rege Algypti.d*
de Parthis 153

Sibyllini libri defcripti 32 6

Sibyllinum oraculu, eorumqjdifcretio a
Tiberio fadta 37^

a.^.^ambri.70 Romanos adoriuntur 83
Galliam infeftant 328

Sicambris bellum facit Drufus 333
Sicilia Caefar potitur pp.io 6

Sicilius,Pub.

Sicoris flumen ?oo

Sidius,C.Cn.

rtat^m \ \ 322

phi.571 Aiitonmiudio A^gufli "
C^Taris.34 Caelaris Gadib.ioi
nis.578.6n.d15) deOdtauio Caela*6®1'
11erT0rum.166.i67 Fauorini.558 / a
tiani.598 Sacerdotis 588 Seueri*5 ' J*.
597 Theflali cuiufda, & aliud
Caefaris Odtauiani.2t7 T.Seflif
Trarani.550 Velpafiani.5.36 llX°fl
Caefaris

Sophiftse puniti
Sophoni us, Tigilli nus.

Sophoni; Tigillini ilequieiai
Sorani interitus

Sofsium Caelar uenia profequituf
Spartanos Anguflus honore afficit

53?

r*

v?

17*

Spedlacula populus pradereinceP^

fpedtaculacaftrenfia 316 .

fpedtaculoru leges ac confuetudinos 3

Sphaerus CaTQaauianip^§0gus‘i3
Spintherem P,Co;:nclr spoXUS

■n

* x

sporus exciditur, & nabit Neroni
eius exitus
StatianiiSjOppiug,

S catilius Coruinus Cof.

Statilius
Satil.Taurus.Sifenna.

ati ms faurus Africam Caefari occu-
*2^ . b,eI1«m contra Dalmatas ge-
n VJ^ho Adiaco. 261 cotraA-

Amphith'8;

S“l^utusConfcl

Statius,L.

StnitS^k'CUS ad Sext* Pompeium ue-

b c‘e0"Ka,nt «7

cumfteUain capite .68

ftSatl0ne 3||

Stephanus 1

ftipc-'1rdia S“a“do primum data prouin-

ciacumadmm.ftratorib. P ,,o
trabo.Pompeius.&Seim.

««tagema . %

ratagema Corn. Galli in nauibus ho-

N D E X.

520 fycophantariim mos in decipiendo

533

415

28 3
314

Sylla unde tyrannus fa&us
Syllae lex de Pontificibus 29*

a Sylla profcriptorum filijs ius petendo¬
rum magiftratuum Caefar reddit 100

Syllae ftatuae deie&ae.up repofitae 147

Syllae figillum 119

Syllam libijpfi manus intulifie 2pz

Sy lia, Cornelius, &Fauftus.

Syllani perculTores in ius uocati 2f

Syluanus, Plautius,

Symbolum locus 214

Symphoriumcaftellum 21

Syria a Ventidio recepta 249

Syriaci interitus 380

Syfsius Flaccus Cof. 57 S

T

X Abernae cauponum deftruutuf a Clau
Talaura 4 (dio.408

Talymenus Ilaces Mefopotamiae praefe¬

ci u

■lum capiendis. 276 Crafsi.283 De-
Cebali.54,5 D. Bruti. 19 4 Labieni. 83
Pompeij.19 Sabini. 6? Ventidij.248
^ratonica Mithridatis uxor 2t

Stratonicea _ 225)

ftrenae prohibitae dari Imperatori 375

f i^°8

^bitorum^eneuoletia cum primis
mino opus ehe 22

ubitorurncafuumuis »14

^brij Flaui j in Neronem di&um 519
u^oniuS Paulinus Mauros domat.4,09
„ fit?°hful 520

282

gul^.c!fnus, Flaccus.

SuL -C^ in Neronem di&um 518
Suln’C^ ^a,1:ierini obitus 5 24

fumpCtluUs^Rufus.’Serilil,s>Serg'us-

"^f^ituendismodum^

ISS£

4*7

WnJ^thom P^feftusi Craf*
SurrenL..dolum occidit 82

77
754*4*
»7

32f

204

545T

6it

323

ftus

Tamefis fl.Britanniae
Tanaitica regio
Tanape regia ALthiopum
Tanufiae fides in maritum
Tapae

Tarans Caracalli cognomen
Tarcondimotus

Tarcondimotus Cafsij auxiliarius 2«
Tarcondimotus Cilicum princeps Porri
peio contra Caefarem opitulatur, eiq$
•\ Caefar ui&or ignojfcit

is do- JTarcondimoti interitus 26z

Tarfenfes Caefaris ftudiofifsimos Cafsi*
fibi adiungit . ztt ijdem fe Dolobellae
dedunt.2i2 a Cafsio puniuntuf 215

2it

243

327

»5T4

3*

fufP^onum 303

fUt°r 9U‘di Gi»j infanialibeje ridet. 4,0+

Tarfusluliopolisdi&a
TaurefiuSjL.

Taurilci Romanis rebellant
Tauromenium
Taurus Statilius Italiam regit
TelelinuSjC;

Telluris aedes

tempeftas Romae uehemens
templum Hierofolymitanum quale.
Tenchtheri a Caelare ui&i 70

Terentia Maecenatis uxor a Caefare ama
Terentius, M.Varro. (ta.327

Terentius Varro Salaflos fubigit 31^
Teridates Parthiae rex 3 po

Teridates Parthus rebellat Phraati, & ui
ausiiiS1' '"m fugit 283

Teridat^' »om;... — / ' • g 0
Pp 3 Teridatfr

*

I

N D

520

522

554

570

417

Yefidatis Parthi Romam aduentus
Terpnus a Nerone uiftus
tememotus horrendus Antiocheas
Cyzici 564, Smyrnae

teftera Claudi;

teftaras in populum proiedhe 256.395
teftametum Augufti.36» Ccefaris.^p Ti
beri; &Liuire 391

teftamentum facere exulibus prohibitu*
37^ .

teftudinis militaris defcriptio &ufus. 251
Thapfus Afric^ urbs,ibiq} ui&oria Caefa-

ris »34

Thafus 215

theatrum corruit 36

theacrum Corneli; Balbi.330 M. Marcel
I1.147 330 Pompei; 67

Themiftoclis exilium 47

Theocritus faltator 608

Thera infula 418

Theriaci ufus ^<5

The0alonicaePomp.8c Senatus moratur
107

Thraciae populi a M.CralTo domiti 284
Thracum perfidia in Romanos
Thrafea,P.

Thrafese Paeti exitus
Thrafyila,Ennia.

Thrafyllus praeftantifisimus aftrorbgus.
34» Tiberium Ipe longioris uiras deci¬
pit, &moritur

3

5»p

E X. „ f

Augufti.^t confefto bello Dalmatici
Pannonico Romam redit^t e Rho
do Romam redit.^t gener Agrippa
deinde Augufti, fiucceiforqvAgrippa;?
Pannonios domat. 333 Dalmatas, &T

Dacos. 334 Germanicum fufpeftuha-

bet.370 Imperator fit, utq; initio oc-*
ceperit Imperium eiusqj uirtutes 3^

<j moderate id initio,& uiuete Germa¬
nico gefl'erit.37» inde, eius nomina.ib*
in Armeniam millus.323 in Germania
miflusiecudum cladem Varianam. 35^
inuidiofushomo.378 iterum ad bel¬
lum Dalmaticum mifliis quae geiTerir-.
355 Latinf linguae diligens.374 ^
tris fuae fallumnon fert. 373 Rh^tos
debellat. 328 Romae appropinquat,,
nectame intrat. 3 87 Romafecedit.37^
Capreis degir.38 » Scianu quo alluag-*
greftus. 380 fua iplius uitia publicae
&teftata facit

Tiberi; a&a irrita fiut.395 aftrologj# P®
ritia. 341 auaricia, . crudelitas ^iniu/hj
ciaqj.386 caluitiumirridetur.387 c0
legae in confulaturomnes male perie.-
runt.377 Confutatus. 336 fecundus
Confutatus &triumphus.339 Conlu
latus tertius. 3 68.1 1 1 1.377 in pofteros
odium . 3^

Tiberi; foffa

Tiberi; in Auguftum funebris oratio*

Thucydides in agro fcripfit 47L 362

Thyrfus Casf.ijbertus ad Cleopatra mif- ^ib.in filiumfeuere diftum.^3 in

fus
Tiberinus
Tiberis ftagnatr
Tiberis diluuium
Tiberis inundatio

275
614
3*3
71

3t9.345.390

Tiberis procuratoresinftituti 374

Tiberius Cannutius Trib.pl. Od.Caefare
adiuuat 168 perit 225
Tiberius Claudius Nero bello Alexadri-
no Aigyptios uincit n6

Tiberius Claudius Nero maritus Liuitc
1 t u fi II26 ex Italia fugit' cum coniuge

OC fillO 22^

Tiberius Drufi Filius cur ab auo Tiberio
negleftus.388 imperio & uitaaCali-
gulafpoliatur m

TIB E RIVS Claudius.
Tiberius ab Auguffo adoptatur, Tribu-
nl^^:oteftate accipi*' ?; Germani-
adb^ > obitui

maniam expeditio, inde in Dalniatl3
348 ingenium, mores, con filia.3<^;
de. laudabile circa rem fcenebrem frfr
387 item quod delatores occidi injslt'
ibid. libidines inde. 388 iiberahtaS'
376 liberalitas in eos, quibus incer!^
diumincommodauerat 390 titfl12^1
ftratusuarijs cotulerit.387 mors,qliaI
diuuixerit, & imperarit.390 . 5
utcjymenfem a fe nominari nolue*i:'

Tiberi; nepos moritur 3' 4

per Tiberi; nomen non iuratnf ^°7
Tiberi; praetura ^

Tiberi; teftamentum irritum fa£Uim«35h
Tiberio praetori; honores dati.323
Jegium datum in petitione magntra"
tuum. 316 /Tribunicia poteftas data*
340-3^0 in Rhodum recedit Tiber»«
ibidem ;

^Ibermm

I N

srium ctir Auguftus fibi fuffeciffe cre
.ltus-3^7*B74’ Priamus felixdi&us a
(Tiberio.38?

TigellmiiSjSophonius.

Igellini Sophonij exilium
» ;g«nes pater.Pompeio fe dedit
figtanes fihus jn patrem impius
ligrancs frater Artabazi
•gtanes a Phraate uincitur. 20

eo in gHtiam redic mKU

Tigranes apud L.Fiauium detentus 48
2 lgranesm Armenia L.Fanniubbiidet.2
Udi5 flater Niflbi » Lucullo captus,

402

»7

t 6

3Z3

cum

ibidi

) X.

T. Seftius Antoni; rebus ftudet, eiusqud
res in Africa geli x 22 7 inde

Titi amphitheatrum, balnea}iudi 542
Titus capit Hierofolyma.537 Imperatoe
defignatur.53<> Imperator poft patrem
540 cum Augufto confertur, ibid.pa-
trem Vefpafianum eripit periculo 418

545
201

4’4
4?

t

323

t»4

40?

236

284

225

Tigranocerta capiuntur

tinOUnd0primilmuifa

tinaiLnfiUm no11 admittic
I nigitana Mauritania

Tingitams duitas datur

itanum refugium
Titianus, Flauius.

I itiljenus Gallus

Rhenus Gallus Sex. Pompei; legatus.
V-/* Caslarife dedit 245

1 ituiSjM.P.

Titius ad Caelarem ab Antonio transfu¬
git 158 rem gerit 262
Titi; Rufi interitus 400

■Titurius, Sabinus, Q.

T*Annius Milo Ciceroni reditum confe¬
cit Tribunus plebis 59 Vide Milo
T.Carifius cotraAftures rem gerit 315
eiusfaftus ^ Sz;

T.Labienus C. Rabiriu caedis Saturnini
poftulat.zd Labieni rogatio de Ponti
. ficatu 29

'^bienus Treuiros uincit.77.83 uitto
f °mp. ad Catonem proficifcitur 117
e c‘i-PompeioF.adiungit.i4i Labic
lllIS Parthorum in bello contra Roma
1 -• hos duxt Phoenice & Ciliciam fubigin
Labienus a Ventidio ui&us

Quatius Plancus Tr.pl.populum ob
iV Clodii concitac.88 damnatur
.TMUdlci° . 90 (tur.ipy

T.Oni!'atlUs Plancus ab Aquila fupera-
T^ti^iipinusCof; 33«

T-StatilT TaurusCof- 35?-4>T
T • Vining Urus S'fen*ia Cof. 37+
x Sca 1 2°4

dcficfent!’’ilitum * CaefateadPomp.F.

• cntiunidux 141

eius mors
Togata Galiia
Togodumnus
Tolofa
ToraniuSjG.

Torquatus, Manli m»

T ofpafini uallum 555

Traianopolis 55 7

Traianus,Vlpius.

Traiani legiones 34^

Trebellius, L.

Trebonius, uide-Caius.

Treuiri deficiunt, et uincuntur.77.83.28»
Triarius Mithridatem uincit,8c uincituc
ab eo 5

Triballi 284

Tribunalloco motum »4 7

Tribunicia poteftas Imperatorum 3»3
Tribunorum militu pro Confulibus con
ftituendorum mentio fa&a 187

Tribunus pl.Confule in carcere ponit.33
Tribuno plebis no&s abeffe ab urbe non
licet 31

TRIBVNORVM plebis Catalogus.

A. Gabinius

L. Trebellius
L.Rofcius

C. Cornelius
C.Maniiius
C.Papius
Metellus Nepos

M. Cato
QJMinucius
Flauius
P. Atinius
P.Clodius

L.Ninnius Quadratus
T. Annius Milo
C.Cato
A.Plautius
C. Atius Capito
P. Aquilius Gallus
C. Trebonius
QTompeius Rufus
T.Munar' ’s Plancus

,Cv'

pp 4

/

ibidem

\z

’5

2t

3°

3*

ibid.

35

3*

40

M

o»

ibid-

6t>

ibid*

ibid.

8/

88

D

N

9 4*
ibid.
?8

QXafsius Longinus
M. Antonius
L.Metellus
C.Epidius
L.Caefitius Flaccus

Heltiius Cinna 151

C.Toranius 316

L.Antonius t6%

L. Trebellius
Dolobella

M. Terentius Varro
Nonius Balbus
P.Falcidius *

P.Seruilius Calca

C.Cafca
P.Titius

Sex.Pacuuius feu Apudius
Tribuni plebis malas leges promulgant,

87
375
328

EX.’ , &

Tubero, iElius*

Tuca urbs ^

Tullianum locus in carcere

Tullius Cimber, percuffor C^faris, eius
res geftae

Tullius, L.M.Cicero.

Tullus, Volcacius.

tumultus Romae comitijs ConlulariDUS

m

206

258

232

322

Turbo uir clarus

j6i

1^5

tpp

3l3

turres Byzanti) mirae
Turullius>Pub.

Tulcus, Cinna. ^ .

tutor Senatori cuidam datus a Tiberio*

t378 M

Tyana

Tyrrhenus lacus

Tyri) donarijs Herculis a Caefare fpolia
2 6 tumultuantur Romae 87 128

Tribunorupl.poteftasfub Tiberio 375 Tyrijs libertas adimituf
Tridentince Alpes 328 Tyrus Parthis refiftit

Trio,Fulcinius. V

Triumphalis currus 394 VAccaei 71 rebellant

Triumphalis porta 3 66 uale

TRIVMPHL Valens, C. .

Triumphus C^faris,Fabi) & Pedij debel Valeria Meflalina Claudii uxor, enisq?ul
lo Hifpanico.145 Caefaris.138 tresC<£ tia & caedes. 40^.413 deinde, ITT1*

laris Oa. 281 eius, & exitus 4’

triumphus C. Carinae de Morinis 282 Valerianus Paetus

Claudi) Cael". 415 Domitij Caluini de Valerianus Seueri legatus
Hilpanis.235 Lepidi. 132 L. Antoni) Valeriani milites Lucullum defende 41
de Gallis. 221 Mari).ib. Pompei). 24^ a Pompeio recipiuntur
25 C Pomptini.74 Tiberi). 339 Ven^ValeriuSjL.M. #

tidi) de Parthis 249 Valerius Afiaticus Cof II. 416 eiusuF*

3*

56*

triumphos omittere, & contentos eiie
triumphalibus honoribus, unde tra^
ftum 330

in Triumphis magiftratus procedit triu-
phantem 282

Triurnuiratus Caefaris, Antoni), &Lepi
di. 201. inde, in aliud quinquennium
prorogatur 240

Triumuirorua&arataefleiubentur 232
antiquantur 305

iumuiris honores decreti,et eorum di
ttum 206

Triuuiris urbis cuftodia mandatur 232
Troialudus equeftris 139. 227.382

trophaeum Mithridatis deTriario,et Cae
laris de Pharnace.128 trophaea di)s bel
liiacra,euerti fasnoneft ibid.

trqpj^wa de orbe terr^rv \Pompei) 2f
‘ ' mea\ ^f3pra * y^ntfc . tot

ritus caula 4'8.

Valerius Afiatic9 optat feeflfe caedis CV)
autorem

Valerius Largus, ALliusi

Valerius Largus qualis homo

Valerius Mellala,M. -

Valerius Mefiala Augur fit.247 0

domat

Valeri) MelTalini res geftae bello paln^
eo

Valerius Potitus Coft * z

uallumecadaueribuscongeftum

Varro, M.Teretius,Vifcllius, & AuenU *

Varus, Attius, P. .

Varus Marcellus

Varus, Quintilius.

Varus in Africa contra Caelarem bel u
gerit .

Varus 1 e Cn.PojmpeioF»adiung’^j.um?

617-610
548

itum defcifcunt. 205»
70

33
u 6
232

68

560

66

67

328

3*

* ^ Ue^um taxus lege inhibitus.

nates, aftrologi.
nat ici ni um ■

naticinia certa
»atinius,P.

Varin--1* ^.el0n*s -aflentator
Vatm,,cop1$adBrutl

»^r°gant Romani

ueftf!,amtributummntata
ne«igahan0Ua

VediusX.

' Vt!>p0lll°- °Pes> cmdelitas, mors.
3Z9 3

netumim0lrCOrum °PPtaum \66

nemhakr Au^Ui^um funebre oratio-
3J ® habentem,& cadauer, expanium

peliibus confcfta

“s:rudiofiisAd--

V^^iG^rcincuntur

Ve n°n nraRom

Ventu urbs Galli*

*_cnti«JiUSjpt

eiltidius Galliae ab Antonio praefe&us,
Calaris milites tranfitu Alpium pro-,
bibet. 224 de Parthis &: Labieno, E
P{iarnapateuittoria 234.

^eutidij contra Parthos ftratagema Eui
^.&oria 248. inde

,* Xcnus genitrix /

eneris templum a Caefare fattum
fueris templum Traiani 558

eragri Romanos in hy bernis adorti 8 8
- ercU|getorixduxAruernoru,84 uinci
tln a Caelare. 85 eius in fuoscrudeli-
tas-86 fe dedit Caelari, & in uincula
Vec°nditur.8^ necatur

rus, Antoninus, & Anneus

Ye^1Sj.ta

VcfoHI.f0n,f,agratio 5+>-inde.^7

*n° urbs Sequanorum. 50 obfide-
V^aRufo
Ve|lf5nus>Flauius.

periunUS ^uibus occafionibus ad Im-
cia.<rl!m, Pirarit-5^ inde.536 auari
Veftaiibu, C8iones-34^ mors 54°
Veftaies ^ugmib.li^tores concefsi.209

UeftismUtXa!bertinis 345

S7.8p,,^, °^uandofaaa 28.42. 64.

E X<

Veter, Antiftius.

Vetrafius Pollio 387

Vettius,L.

uexillum caeruleuni 28«

uexillum inlaniculo quando & cur poli
tum 27

Vezinas Dacus 54^

uia inter Sihueflam E Puteolos ftrata.
547

uiarum refeftio 314.322

Vibius, C.

Vibi) Crifpi facete diftum 53«

Vibius Rufus . ^ 375

Vibius Rufus fella Caefaris utitur, & Ci¬
ceronis uxore in matrimonio !habet,
Confulq; fit 375

Vibuleni Agrippae obitus 388

uicifsitudo rerum 21.47.53t

Vittoriae imago 282

ui&oria cupiditas infatiabilis fequitur 1
Vittorinus 572

Vi&orinus urbis prcefettus 574

Vienna 200»

uigefiina haereditatu E legatorum in ae¬
rarium militare inferri iufla, 347

uigefimas ut retinuerit Auguftus 3 60
Vigintiuiri,magiftratus
uigintifexuiri * ibidr

Vindex, Iulius*

Vindex,M.

Vindicis praeclaram di&um. 525 interi-
.™s. . 526

256 LVinicianus, Annius.

139 Vinicius,M.P.

VinteliuSjQ-
Vipfanius,M.

uirginem capitali fupplicio affici impifu

VirginiuSjRufus.

Virginius Rufus Neruae collega
Viridouix Vnellorum dux
uirtus Fortunae ferua
Virtutis feftum
Vifellius Varro Cof,

VifurgisH.

Vifpalio,QLucrct.
uitaquid?

uitae humanae incertitudo
Vitellius, A.

Vitellius.L.

uitrumdudile 378

VllaobfideturaPomp. 145

Vlpianus r ‘ / %

t38

H9

69

21^

3*7

3<58

•>

5<5x

u6.zo6

I N D

Vlpius Iulianus 6to

Vlpius Marcellus legatus Commodi.573

Vlpius Traianus Cof. 546

Vlpius TraianuSjM. N

Vly fles quo loco ad Calypfonem uenerit

Vmbonij Silionis cafus 415

Vnelli a Sabino uifti <58

Volcaeae paludes 34 9

VolcaciusJL.

Volefus,L.Valer.IVlefs.

Vologaefes bellum mouet,&uincitur a
L.Pifone 334

Vologasfus contumax in Neronem 52»
uoluntas natura rerum nonimmutat.46
uoluntas noftra necefsitatiaccomodan-
da 4 6

uoluptas,eiq;nonfuccumbendum 102
uqto epiftolae ad Imperat, claudi lolitae.
■37*

Vpedius Silo Antoni) legatus 235

Vrania Carthaginenfis,nupta Auito. 616
urinatores 58 9

E X.

Vfipetes .^7

Vfipetes a Caefare ui&i. 70 Galliam inrc
fiant 31*

Vticae cuflodia Cato fufcipit. 131 Vticen*
fes Catonem publice fepeliunt
Vticenfibus ciuitas datur 247

uxoris pudicae officium
Vzita Africae oppidum
X

XAnthos aBruto capta

Xenophon ruri fcripfit 4'

Xiphilinus,Ioannes.

Z Armarus Indus fe in ignem mittit.}!?
Zela,ubi Csefar Pharnacem uicit 125
Zenodorus tetrarcha
Zenodotia urbs, &ciuiumin Romanos
perfidia

Zeugma 7?

Zoberes Albaniae rex
Zona Africae oppidum
Zoticus, Aurelius,

Zyraxes Geta

FINIS,

ERRATA,

In numeris b 3. columna 2. pro 12 fcribe is c 3. coli. pro 42 /crftc yy r y. coh.pro 1*7 fcr^c
toi Kz.protfp fcribe 387 deinde altera coi. 388 Ki.coh.Jcribe 389 altcra3S>° ^4'^crfnt
391.392 Ky.393.394 Ternione V b.coh.pro S9$ fcribe Vagina lo.aduerfamjcribe aduerjdnt
fo.lunius SyUanusJcnbe Silanus e^odornatb^gc adornatis 6f.Tribonio,legc Trebonio
ucre, fcribe uero 107.de/ fl. Auam, fcribe Anam r^S.aduerfus Perthof, fcribe Parthos «tWr'

polidc, fcribe Khafcipolide 216. Mutia, lege Mucia 2? 6. in margine pnrticusjege porticus *74'

Arabij, fcribe Arabes 340 CAhtiftium ueterem3Veterem fcribe :eft enim cognomen i68.G.Caci l0*
fcribe C.Ctecilio cypro iufto3Veteretibidem 3 st.in margine 3in cur tendo, in eucr tendo pa&4? .*
ante bxc uerba,Quo tandem a C <efare fuperato , initium eft libri apud Dionem X L 1 1 1. pdl’
margine, Neronis ad Vologefum Utera : feribatur ,Volog<efi ad Neronem liter & 5-42. in margini

ludio : fcribe ludi 546. Rufinus in margine ,pro Rufus 56 un margine eft fer iptu,Pbarafm anu

traAlanos resgefU. idtotumdele s90.ClaudiusLatroJcribelatro.eft enim nomen commune.

Si qua funt alia,ut caneri uix poteft quin acddant,leuiora3candidus leftor
ea fuo ingenio facile er dcpr*bcndet3c? emendabit »

'■Vr?1

2 I L EytE, EX OFFICIUM 1 0 ytK*

N I S O P O l N /9 *yt N N Q S ^yt L V T l S

humana M* d. l r i i j, Jfrlen*
fi Martio*